–535

دانشگاه آزاد اسلامی بندرانزلی(واحد بین الملل)
پایان نامه
برای دریافت درجه کارشناسی ارشد M.A
گرایش حقوق جزا و جرم شناسی
عنوان:
مسئوولیت جزائی ناشی از انتقال بیماری ایدز
توسط مبتلایان به آن
استاد راهنما:
دکتر ایرج گلدوزیان
استاد مشاور:
دکتر جان احمد آقایی سیابیل
نام دانشجو:
وحید اپک چیان عسکری
شهریور ماه 1392
تقدیم به:
به پاس عاطفه سرشارش که در این برهوت شک و تردید همچون شب چراغی می درخشد و روح را از تنهایی ونا امیدی می رهاند و به پاس محبت بی دریغش که هرگز فروکش نمی کند.

تقدیم به:همسر مهربانم

تشکر و قدر دانی:
با شکر و سپاس فراوان به درگاه ایزد منان که بشر آموختن و نوشتن آموخت ، تا با به کار گیری استعدادهای فراوانی که خداوند به او ارزانی داشته بتواند در خدمت همنوع خود باشد.
برای بنده جای بسی مباهات است که این پژوهش تحت نظارت و راهنمایی های ارزشمند جناب آقای دکتر ایرج گلدوزیان و با ارشاد های استاد ارجمند جناب آقای دکتر جان احمد آقایی سیابیل تدوین گردیده است. شایسته است که به همین مناسبت مراتب قدردانی و تشکر صمیمانه خود را به محضر این اساتید محترم و همچنین استاد داور ابراز دارم.
-952284152424

-797009152424

فهرست مطالب صفحه
چکیده …………………………………………………………………………………. 1
بخش اول : کلیات ………………………………………………………………….. 2
مقدمه …………………………………………………………………………………. 3
الف)پیشینه تحقیق ………………………………………………………………… 4
ب)هدف تحقیق ………………………………………………………………….. 5
پ)اهمیت و ضرورت انجام تحقیق ……………………………………… 5
ت)روش انجام تحقیق ………………………………………………………….. 5
ث)محدودیتها و مشکلات تحقیق ……………………………………………. 6
ج)سؤالات تحقیق …………………………………………………………………. 6
چ)فرضیه های تحقیق …………………………………………………………….. 6
بخش دوم: حقایق پزشکی مربوط به HIV/ایدز …………………………. 8
فصل اول:شناسیایی ویروس ایدز ……………………………………………… 8
مبحث اول:منشاء ایدز ……………………………………………………………. 8
مبحث دوم:ساختمان و ترکیب ویروسHIV …………………………… 9
فصل دوم:تشخیص و شناسایی عفونتهای HIVدر انسان………………. 10
مبحث اول: پاتوژنر و پاتولوژی…………………………………………………. 10
الف- مرور دوره عفونتHIV …………………………………………………. 10
ب- آزمایش های تشخیصی HIV/ایدز …………………………………….. 11
مبحث دوم: نشانه های بالینی و عوارض ناشی از ایدز/HIV ………… 12
الف- نشانه های بالینی عفونت HIV ……………………………………….. 12
ب- عوارض ناشی از ایدز/HIV …………………………………………….. 13
1-عارضه ناشی از HIV ………………………………………………………. 13
2-عوارض ناشی از بیماری ایدز………………………………………………. 14
پ-عوارض ناشی از ایدز/HIV در کودکان ……………………………. 14
فصل سوم: انتقال، درمان و پیشگیری ………………………………………… 15
مبحث اول: راههای انتقال ویروس ……………………………………………. 15
مبحث دوم:درمان و پیشگیری ………………………………………………….. 18
واکسنهایHIV …………………………………………………………………… 18
فصل چهارم:اپیدمیولوژی ایدز/HIV ………………………………………… 19
مبحث دوم:آمار ابتلا به ایدز/HIV در ایران ……………………………….. 19
بخش سوم:بررسی حقوقی انتقال ایدز/HIV ………………………………. 22
فصل اول: بررسی حقوقی عنوان مجرمانه انتقال ایدز/HIV ………….. 22
مبحث اول: دلایل موافقان و مخالفان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز 22
گفتار اول- دلایل مخالفان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز ………….. 23
گفتار دوم- دلایل موافقان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز ………… 26
مبحث دوم: مسئوولیت کیفری و بررسی مصادیق قابل بحث در باب انطباق عناوین قانونی با انتقال ایدز/HIV ……………………………………………………. 27
گفتار اول: مفهوم مسئوولیت ………………………………………………… 28
1-تعریف مسئوولیت کیفری ………………………………………………….. 28
2-عناصر مسئوولیت کیفری …………………………………………………… 29
الف)ارتکاب عمل مجرمانه و اخلال در نظم عمومی …………………. 30
ب)داشتن اهلیت و قابلیت انتساب جرم انجام یافته …………………… 36
پ)رابطه سببیت بین فعل مجرمانه و زیان وارده ………………………… 36
گفتار دوم: انتخاب عناوین کیفری مناسب ……………………………… 37
1-قتل ………………………………………………………………………………. 38
1-1-بررسی فقهی………………………………………………………………. 38
1-2-بررسی حقوقی……………………………………………………………. 40
2-شروع به قتل ………………………………………………………………….. 46
3-قتل غیر عمد ………………………………………………………………….. 47
الف-بررسی فقهی…………………………………………………………………….. 47
ب-بررسی حقوقی………………………………………………………………….. 49
3-1-قتل شبه عمد …………………………………………………………………. 52
3-2-قتل خطای محض …………………………………………………………….. 52
4-ایراد ضرب و جرح عمدی ………………………………………………… 52
5-تهدید علیه بهداشت عمومی …………………………………………….. 54
6-محاربه و افساد فی الارض ………………………………………………… 55
فصل دوم:سقط جنین و رابطه آن با ایدز…………………………………. 57
مبحث اول:الف-تعریف جنین و سقط جنین و انواع آن …………………… 57
ب-سقط جنین…………………………………………………………………… 57
ج-انواع سقط جنین …………………………………………………………… 58
مبحث دوم: بررسی حقوقی سقط جنین مبتلا به HIV ………………… 60
فصل سوم:عوامل سقوط مجازات در انتقال HIV/ ایدز ……………. 65
مبحث اول: فوت جانی یا مجنی علیه ……………………………………… 65
الف) فوت جانی قبل از فوت مجنی علیه …………………………………. 65
ب)فوت مجنی علیه قبل از فوت جانی ……………………………………. 65
مبحث دوم: رضایت مجنی علیه ……………………………………………. 67
الف)فرض جهل مجنی علیه …………………………………………………. 68
ب)فرض علم مجنی علیه …………………………………………………….. 68
مبحث سوم: ابراء جانی ………………………………………………………. 69
نتیجه گیری و پیشنهادات …………………………………………………….. 75
منابع ………………………………………………………………………………. 77

چکیده
این پایان نامه به بررسی مسئولیت کیفری ناشی از انتقال بیماری ایدز می پردازد. برای این منظور از روش تحقیقی،مطالعات کتابخانه ای و اینترنتی بهره برده شده است.علوم به کار گرفته شده برای دستیابی به اهداف این پایان نامه عبارتند از:علوم پزشکی و حقوق جزا.
مسئولیت کیفری ناشی از ایدز یکی از مشکلات اساسی جامعه امروزی به شمار می آید. در قانون مجازات اسلامی(مصوب 1392) نیز به این امر در قانون 492 و 493 پرداخته شده است.
با توجه به این که این مسئله یکی از معضلات جامعه است سیاستمداران ما به دنبال راه حل آن هستند تا بتوانند راههای پیشگیری را در جامعه به شهروندان گوشزد کنند تا حداقل سالانه آمار تلف شدگان این بیماری را به حداقل برسانند.
از دستاوردهای این پایان نامه این است که سیاستمداران سعی کنند که راههای مبتلا شدن به ایدز را کاهش دهند.و آگاهی های لازم را راجع به پیشگیری و درمان این بیماری به مردم بدهند و با تمام این اوصاف بتوانند با اعمال مسئولیت کیفری باعث امنیت و آسایش و آرامش خاطر شهروندان شوند.
بخش اول:در این بخش، مقدمه، بیان موضوع و کلیات راجع به موضوع همچون مسائل مربوط به اهمیت، تاریخچه، سوالات و فرضیه های تحقیق و… بیان شده است.
ویروس بخش دوم:به بررسی حقایق پزشکی مربوط به ایدز که شامل تعریف ویروس HIV، بیماری ایدز،نشانه ها و عوارض ناشی از آن، درمان، روش کنترل و بررسی آماری این بیماری در سطح جهان و ایران می پردازد.
بخش سوم:شامل بررسی انتقال بیماری ایدز از منظر حقوق کیفری،دلایل مخالفان و موافقان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز و بررسی مصادیق قابل بحث در باب انطباق عناوین قانونی با انتقال بیماریHIV /ایدز می باشد و در پایان به نتیجه گیری از بحث،با توجه به منابعی که مورد استفاده قرار گرفته اند پرداخته خواهد شد.
واژگان کلیدی
مسئوولیت کیفری،بیماری ایدز،ویروسHIV.
بخش اول:
کلیات
مقدمه
ایدز: به معنی نشانگان نقص ایمنی اکتسابی است.ایدز یک بیماری پیش رونده و قابل پیشگیری است.این بیماری حاصل تکثیر ویروسی به نامHIV دربدن میزبان می باشد که باعث تخریب جدی دستگاه ایمنی بدن(معروف به نقص ایمنی یا کمبود ایمنی)انسان می گردد که خود زمینه ساز بروز عفونت های موسوم به فرصت طلب می باشد که یک بدن سالم عموماً قادر به مبارزه با آنها است ودر نهایت،در اثرپیشرفت همین عفونت ها،مرگ بیمار حاصل می گردد.
ایدز تنها یک مشکل بهداشتی نیست.بلکه یک مشکل اجتماعی و فرهنگی نیز می باشد که با هاله ای از شرم و منع های اخلاقی و فرهنگی همراه است که این موضوع مانع اعلام درمان از سوی افراد شده و همین مساله منجر به پنهان ماندن بیماری، طی نشدن پروسه درمان و در نتیجه شیوع سریع آن می باشد.به علت پیش داوری و ترس از سرایت بیماری،این بیماران در مورد انتخاب مسکن،شغل،مراقبت های بهداشتی و حمایت عمومی،مورد تبعیض قرار می گیرند.رفتارهای نا مناسب و تحقیر آمیز موجب انزوای بیمار گشته و فرصت آموزش را از وی می گیرد.وحشت از مرگ و طرد شدن و انگ اجتماعی موجب می شود که شخص بیمار تا جایی که مقدور است وضعیت خود را مخفی نگه دارد واین خود موجب گسترش آلودگی می گردد.
عدم اطلاع بسیاری از مبتلایان به بیماری(ایدز)خود یکی دیگر از عوامل شیوع می باشد،که شخص بدون اینکه بداند ناقل بیماری است موجب انتقال آن به دیگران می شود.متاسفانه گاهی پیش می آید که افراد به دلایل مختلف با علم به بیماری و نتایج حاصل از آن،که در نهایت منجربه مرگ می باشد، عمداً و یا سهوأ و از روی بی احتیاطی و بدون رعایت اقدامات پیشگیرانه آن را به دیگران منتقل می کنند.
بنابراین اهمیت این مسئله ایجاب می کند که در کنار تمام تلاشهای فراوانی که جهت شناسائی،کنترل،پیشگیری و درمان این بیماری توسط جامعه پزشکی و نهاد های حفظ بهداشت عمومی،صورت گرفته به بررسی نقش و کارکرد رشته حقوق(علی الخصوص رشته حقوق کیفری)نیز بپردازیم.اصولأ حقوق و قواعد حقوقی،متاثر از اوضاع و احوال و نیازهای جامعه بوده و وظیفه آن وضع و کنترل هنجارها و پاسخ به همین نیازها است.از همین روست که به حقیقت نمی توان از کنار چنین حربه ای در مقابل چنین معضلی به آسانی و بی اعتناء گذر نمود.عمده تلاشهایی
که در این رابطه و در مقابله با شیوع بیماری ایدز صورت پذیرفته است،ناظر به اعمال سیاست های کیفری در قلمرو حقوق جزا بوده و تلاش شده است با فرض مسوولیت،برای ناقل آن،اندکی از سرعت شیوع این بیمار ی کاسته شود.در این فرض امید می رود که اعمال مجازات بر انتقال ایدز بتواند چنین قصدی را در اذهان مبتلایان منتفی نموده و ترس از مجازات و مکافات عمل،این گروه را از اجرای مجرمانه خویش باز دارد،و انتظار می رود که آثار عبرت انگیز اعمال مجازات در تعدیل تمایلات بزهکارانه موثر افتد و کسانی را که چنین افکاری در ذهن می پروانند را از حرکت باز ایستاند.در مجموع در شیوع بالا،مرگ و میر زیاد،درمان ناپذیری وامکان پیشگیری،ناشی از این بیماری اهتمام هر چه بیشتر سیاست های کیفری را در این زمینه توجیه می کند.فارغ از تلاشهای وسیعی که در کشورهای اروپایی در این راستا به عمل آمده،متاسفانه در کشور ما هیچ نوع تحرکی در این زمینه به چشم نمی خورد.بدرستی معلوم نیست که آیا نهاد قانونگذاری،اعمال سیاست های کیفری را در این زمینه لازم می داند؟وآیا نهادهای عدالت گستر،حقی را برای قربانیان این بیماری به رسمیت می شناسند؟لذا جهت پاسخ به این سوالات،در این پایان نامه،ابتدا به شناخت ویروسHIVو بیماری ایدز،راه های انتقال،پیشگیری و درمان و محدودیت هایی که در این مسیر موجود است پرداخته.سپس به بررسی سیاستهای نظام کیفری کشورمان در برخورد با رفتارهای ناقل ایدز و تطبیق برخی عناوین کیفری با چنین رفتارهایی،خواهیم پرداخت.
الف)پیشینه تحقیق
چند سالی است که از ورود این مفهوم به حقوق کیفری ایران می گذرد اما در حوزه ی پژوهش هیچ تحقیقی جز به جز و کامل به این مفهوم نپرداخته است از این حیث تنها با عباراتی تکراری و مختصر در کتب حقوقی رو به رو هستیم که فقط به بیان کلیات اکتفا کرده اند.
محمد صالح ولیدی (1364) در کتاب خود تحت عنوان موقعیت خطای جزایی در اثبات مسئولیت کیفری کتاب ایشان جز اشاره ای مختصر چیز دیگری بیان نکرده اند ولی از آن جهت که در کتاب خود به مبانی و اهداف مسئولیت جزایی پرداخته اند استفاده از کتاب ایشان مفید و شایسته است.
سید رضا احسان پور (1388) کتاب ایشان تحت عنوان مسئولیت کیفری ناشی از انتقال ایدز تنها با نگاهی مختصر به این موضوع پرداخته است و با توجه به اهمیت جایگاه ایشان در این زمینه مید به نظر می رسد.
محمد روشن (1386) در مقاله خود به بررسی حقوقی و فقهی انتقال بیماری از طریق تماس حنسی پرداخته است به طور کامل به بررسی حقوقی نپرداخته است.
محمود عباسی در مقاله خود به بررسی انتقال بیماری ایدز از طریق تماس جنسی و انتقال خون از آثار حقوقی تا پیامدهای کیفری پرداخته است که به تحلیل شرایط و موانع این بیماری پرداخته است
اما در آخر با توجه به همه تحقیق هایی که در این زمینه انجام شده است نسبت به موضوع این پایان نامه می توان بیان داشت که این موضوع از یک طرف نو و تازه می باشد و از طرف دیگر کاملتر از کارهای انجام شده است چون هیچ کدام آنها به طور کامل و واضع با تمام شرایط و ویژگی ها به بررس مسئولیت جزایی ناشی از ایدز نپرداخته اند.

ب)هدف تحقیق
1-تبیین جایگاه مسئولیت جزایی در قوانین جزایی سابق
2-بررسی مسئولیت جزایی ناشی از ایدز از منظر قانون جدید
3-تبیین اختلافات و تشابهات مسئولیت جزایی در برابر سایر موارد
پ)اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
اهمیت و ضرورت انجام این تحقیق به آثار زیانباری که بیماری ایدزHIV/ بر طیف های مختلف جامعه(فردی،اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و …)می گذارد،بر می گردد.با توجه به تلاشهای زیادی که جهت جلوگیری از شیوع این بیماری شده است،همچنان ما شاهد شیوع روز افزون این بیماری در سطح جامعه هستیم لذا این تحقیق به ما نشان خواهد داد که حقوق کیفری تا چه حد می تواند از شیوع بیماری ایدز در جایی که افراد عاملأ و عامدأ و یا سهوأ آن را به دیگران انتقال می دهند جلوگیری کند،وهمچنین این تحقیق می تواند راهگشای بسیاری ازسوالات ومشکلات مطرح شده درحیطه کاری قضات، وکلا و جامعه پزشکی، در کنار دیگر افراد جامعه باشد.
ت)روش انجام تحقیق
با توجه به اینکه در این رساله از روشهای استدلالی و تحلیلی عقلایی استفاده می شود لذا منابع استفاده شده در آن به لحاظ شکلی عبارتند از:کتب،مقالات . آخرین خبرهای مربوط به سایتهای
اینترنتی و تز لحاظ ماهوی به دو بخش پزشکی و حقوقی تقسیم می شود که مطالب ضروری ومرتبط با موضوع پایان نامه با رفتن به کتابخانه ملی،موسسه علوم جزایی دانشگاه تهران، موسسه حقوق پزشکی سینا،موسسه تحقیقات اخلاق پزشکی دانشگاه تهران و دانشگاه آزاد اسلامی واحد پزشکش تهران،جمع آوری واستفاده شده است.
ث)محدودیتها و مشکلات تحقیق
هر تحقیقی در راه انجام گرفتن با مسائل و مشکلات فراوانی رو به رو است که باید پشت سر نهاد و این تحقیق هم به نوبه خود از این قاعده مستثناء نبوده است.برخی مشکلات موجود عبارتند از:
1-مشکل فهم و درک برخی اصطلاحات پزشکی که با رشته حقوق بسیار بیگانه بودند از جمله مشکلات این پایان نامه بود.
2-به دلیل بدیع بودن موضوع،منابعی که به بحث و بررسی در مباحث حقوقی مربوط به موضوع این پایان نامه بپردازند،بسیار محدود بودند.
ج)سوالات تحقیق
1-آیا ویروسHIV/ایدز نوعأ کشنده می باشد و صرف ابتلا به آن شخص را در معرض مرگ قرار می دهد؟
2-به فرض کشنده بودن ویروسHIV/ایدز چنانچه شخصی آنرا عاملأ و عامدأ به دیگری منتقل کند و موجب مرگ او شود،آیا نیازمند مقررات خاصی می باشد؟
چ)فرضیه های تحقیق
1-با بررسی های انجام شده در مباحث پزشکی محقق می شود که ویروسHIV نوعأ کشنده می باشد و شخص مبتلا را به دلیل ضعف سیستم دفاعی بدن در معرض بیماری های سخت و کشنده قرار می دهد و در پایان موجب مرگ بیمار می گردد.
2-علی رغم وجود مقررات عمومی قانون مجازات اسلامی در این باره جهت ایضاح و جلوگیری از تشتت آرا، نیازمند مقررات خاصی در این زمینه می باشیم.
بخش دوم
حقایق پزشکی مربوط به ایدزHIV/
بخش دوم: حقایق پزشکی مربوط به ایدزHIV/
برای اینکه بتوانیم رفتارهای ناقل ایدز را جرم انگاری کنیم لازم است ابتدا ثابت کنیم که،–ایدز چه آسیبهای جسمی و روحی می تواند به انسان وارد سازد؟و آیا این ویروس می تواند نوعأ کشنده باشد؟لذا برای این منظور در فصل اول از این بخش، شناخت ویژگی هایHIV/ایدز،در فصل دوم ،بیماری ایدز و عوارض ناشی ازHIV/ایدز،در فصل سوم راههای انتقال،درمان و کنترل بیماری و در نهایت در فصل چهارم اپیدمی HIV/ایدز، مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
فصل اول:شناسایی ویروسHIV
مبحث اول:منشأ ایدز
به نظر می رسد منشأ ظهور و بروز HIV از آفریقای مرکزی باشد؛چرا که نمونه های سرمی گرفته شده در اولین دهه1950 میزان بالایی از آنتی بادی ضد HIVرا،در بین اهالی این منطقه نشان می داد.
هیچگونه،نمونه سرمی مثبت که قبل از دهه 1970 در بانکهای خون آمریکا ذخیره می شد،یافت نشده بود.پیش از آمریکا مواردی در هائیتی گزارش شده بود که احتمال دارد این امر به دلیل این واقعیت باشد که در دهه های 1960 و 1970 کارگران مهاجر هائیتی مدتی در آفریقای مرکزی بسر می بردند که گروهی از این عده به سرزمین خود بازگشتند.همچنین در دهه 1970هائیتی به عنوان محل گذراندن تعطیلات مردان همجنس باز آمریکا مشهور بود.
بیماری ایدز هم اکنون در سراسر دنیا به صورت اپیدمیک در آمده که در جهان غرب، اکثریت موارد این بیماری ذر مردان همجنس باز دیده می شود،اما در آفریقا هر دو جنس مونث و مذکر به طور تقریبأ یکسان آلوده هستند.
در حدود 60 درصد از میمونهای سبز آفریقایی آلوده به ویروسی مشابهHIVبه نام STLV IIIیا SIVبوده که به نظر نمی رسد در این میمونها باعث ایدز شود.هر گاه این ویروس را به میمون های قاره دیگر مانند میمونهای ماک آسیایی تزریق کنیم آنها را به ایدز مبتلا خواهد کرد.احتمالأ میمونهای سبز آفریقایی در اثر روند تکامل(مرگ گونه های حساس و افزایش جمعیت گونه های مقاوم به SIV)مقاومت طبیعی را در مقابل این ویروس یافته اند.در حال حاضر انتقال این ویروس به
جمعیت انسانی،منشاء احتمالی اپیدمی ایدز محسوب می گردد اما نحوه این انتقال به خوبی روشن نیست.استفاده از خون میمون سبز آفریقایی در برخی از مراسم باروری(تزریق خون این میمون به منطقه پرینه)ممکن است علت این امر باشد،و یا گاز گرفته شدن انسان توسط این میمونها و انتقال ویروس از طریق بزاق حیوان
مبحث دوم:ساختمان و ترکیب ویروسHIV
HIVنوعی ویروس است که به گروه رتروویروسها تعلق دارد.از نظر بسیاری از خصایص فیزیکی و شیمیایی همانند سایر اعضای این خانواده می باشد.رتروویروسها یک سلول را آلوده کرده و ماده ژنتیکی خود را با DNA سلول میزبان ترکیب نموده باعث تغییراتی در DNAسلول میزبان می شوند.به محض اینکه رتروویروسها DNAسلول میزبان را تغییر دادند، از RNAسلول میزبان برای ایجاد نوعی کارخانه ویروس سازی در خود سلول میزبان استفاده می کنند. از این طریق بر تعداد خود می افزایند.
ویروس،درPHبسیار بالا و بسیار پایین(PHبرابر با 13 و 1)غیر فعال می شود.بریا غیر فعال سازی HIVموجود در خون لخته شده یا لخته نشده در سر سوزن یا سرنگ،با سفید کننده رقیق نشده،به حداقل30 ثانیه زمان نیاز دارد.حرارت0C560C به مدت 10 دقیق قابلیت غیر فعال نمودن HIV موجود در مایعات و سرم را داشته ولی ویروسهای موجود در مواد پروتئینی خشک در این دما غیر فعال نمی شوند. برای غیر فعال نمودن ویروسهای آلاینده محصولات خونی لیوفلیزه،نیاز به استفاده از دما0 68برای 72 ساعت است.
گیرنده های ویروسی:
HIVبه طور عمده به دو نوع گلبول سفید خون حمله می کند که عبارتند از:
1-ماکروفاژها2
2-سلول های T(تی سل هاT CELLS)
یک نوع از سلولهای Tکه اصطلاحأ به آن سلول تی کمک کننده(Helper T cell)یا سلولCD4+گفته می شود،نسبت به HIV بسیار حساس می باشد.
یک ویروسHIV در یک ماکروفاژ یا سلولTمی تواند سلول میزبانش را مجبور سازد که قبل از نابودی سلول،حدود250ویروس جدید HIVبسازد.وقتی سلول های –تخریب و تعداد آنها کاسته شدند،توانایی بدن در مقابله با عفونتها از بین رفته و به عفونتهای فرصت طلب و سایر بیماریها این اجازه را می دهد که در بدن مستقر شده و ایجاد بیماری کنند.HIVخودش مستقیمأ سلول میزبانش را نمی کشد بلکه آن را ناتوان کرده و در نهایت سیستم ایمنی بدن را نابود می کند.وقتی چنین وضعیتی اتفاق می افتد،عفونتهای فرصت طلب و سایر بیماریها می توانند به راحتی بر سیستم دفاعی بدن غلبه کنند در نتیجه موجبات مرگ بیمار را فراهم کند.
فصل دوم:تشخیص و شناسایی عفونتهایHIV/ایدز در انس
مبحث اول:پاتوژنر و پاتولوژی
الف-مرور دوره عفونتHIV
دوره تی پیک HIVدرمان نشده،حدود یک دهه می باشد مراحل بیماری عبارت است از:
1-عفونت اولیه.
2-انتشار ویروس به اعضای لنفاوی.
3-عفونت مخفی.
4-افزایش بیانHIV.
5-پیدایش علائم بالینی و مرگ.
فاصله زمانی بین آلوده شدن فرد به ویروسHIV تا پیدایش علائم بیماری ایدز به طور متوسط10سال است.در موارد درمان نشده 2 سال پس از ظهورعلائم بیمار از بین می رود.این مدت در کودکان 17 ماه می باشد.
ب-آزمایشهای تشخیصیHIV/ایدز
مرکز کنترل وپیشگیری بیماری در ایالت متحده آمریکاHIV توصیه می کند که افراد سه ماه بعد از مواجه شدن با عفونت احتمالیHIV،نسبت به انجام آزمایش باید اقدام کنند.زیرا قبل از این مدت ممکن است آنتی بادیهایی که برای تشخیص عفونت استفاده می شوند،هنوز در بدن تشکیل نشده باشند.با این حال،غیر شایع نمی باشد که حتی در بعضی موارد تا 6 ماه هم آزمایش منفی نشان داده شود.
رایج ترین آزمایشی که برای شناسایی آنتی بادی هایHIVدر آزمایشگاهها مورد استفاده قرار می گیرند آزمایش الایزا2می باشد.در این آزمایش نمونه خون بیمار،در کنار ویروس زنده HIV قرار داده می شود.در صورتی که آنتی بادیهایHIV در خون وجود داشته باشند،این آنتی بادیها واکنش نشان خواهند داد.
گاهی اوقات در آزمایش الایزا ممکن است خون فردی که از نظر عفونتHIV منفی است،به طور کاذب مثبت گزارش شود.بنابراین اگر در آزمایش اول،عفونتHIV مثبت گزارش شد،باید یکبار دیگر این آزمایش برای اطمینان بیشتر تکرار گردد.برای تایید موارد مثبت در آزمایش الایزا از آزمایش وسترن بلات3 استفاده می شود.این آزمایش یک آزمایش دقیقتری می باشد که می تواند آنتی بادی اختصاصی HIV را شناسایی نماید وبرای تایید عفونت HIV در افراد بکار رود.در صورت وجود HIV ممکن است به طور کاذب آزمایش منفی گزارش گردد.
سایر آزمایش هایی که برای تشخیص عفونت HIV بکار می روند،شدت سرکوبی ایمنی بیمار را اندازه گرفته و یک پایه ای را برای مقایسه در نظر می گیرند.این آزمایشات عبارتند از:
آزمایش آنرژی
شمارش سلولهای CD8+ و CD4+
ESR-CBc
کشتHIV
آنتی ژنP24
بتامیکروگلوبولین سرم
لودویروسی
از آنجایی که خطر عفونت های فرصت طلب نیز وجود دارد انجام آزمایش های برخی عفونتها مثل سایتومگالوویروس،هپاتیتB، هیستوپلاسموزیس، سیفیلیس، توکسو پلاسمو زیس، سل،ضروری می باشد.
مبحث دوم:نشانه های بالینی و عوارض ناشی از HIV/ایدز
الف-نشانه های بالینی عفونتHIV
اولین علایم HIV می تواند در عرض 6 هفته از ورود ویروس به بدن ایجاد شود.
این افراد علائمی شبیه به یک سرماخوردگی یا آنفلوآنزای ساده را نشان می دهند که ممکن است تعدادی یا تمام علایم زیر را داشته باشند:
-بزرگ شدن غدد لنفاوی.
-تب و ریزش عرق فراوان.
-خستگی و درد عضلات.
-بثورات پوستی.
-گلودرد.این علایم معمولأ بعد از چند هفته از بین می روند و بسیاری از افراد آلوده به HIVکاملأ احساس سلامتی می کنند.با این حال در بعضی از افراد ممکن است اختلالات جزئی زیر ایجاد گردد:
-بزرگ ماندن غدد لنفاوی.
-عفونت های دهانی مثل برفک دهان.
-لکه های باردار سفید رنگ در دهان.
-بیماری لثه.
-عفونتهای پایدار هرپس سیمپلکس مثل تبخال.
-زگیل های گسترده تناسلی.
-خارش پوست.
-کاهش شدید وزن.
مدت زمانی که از آلوده شدن یک فرد به HIVتا بروز علایم ایدز لازم است در افراد مختلف متفاوت می باشد و می تواند از یک تا 14 سال باشد.اغلب،افراد از ابتلاء خود به عفونت HIV بی اطلاع هستند و بعد از چند سال که دچار عفونتهای شدید و یا بعضی از انواع سرطانها شدند به وجود ایدز در خودشان پی می برند.
ب-عوارض ناشی ازHIV/ایدز
1-عارضه ناشی از HIV:
تنها عارضه عفونتHIV،ایجاد ایدز می باشد.یک شخص آلوده به عفونتHIVرا هنگامی می گوییم دچار ایدز شده است که به بعضی از بیماریهای مرتبط با ایدز دچار گردد.این بیماریها شامل عفونتهای فرصت طلب(عفونتهایی که فقط در افرادی که سطح ایمنی آنها کاهش یافته ایجاد بیماری می کند)،بعضی از انواع سرطانها و اختلالات سیستم عصبی که ممکن است باعث زوال عقل(دمانس)،گیجی و از دست دادن حافظه شوند، هستند.
2-عوارض ناشی از بیماری ایدز:
-عفونت های فرصت طلب
-سرطان
پ)عوارض ناشی ازHIV/ایدز در کودکان
ویروس HIV تنهااز طریق مادر HIV مثبت به سه طریق به جنین یا کودک منتقل می شود که عبارتند از :
«1-زمانی که جنین در داخل رحم قرار دارد.
2-در طول زایمان(زمانی که کودک متولد می شود).
3- درحین شیردهی(چون ویروسHIVدر شیر مادر آلوده نیز موجود می باشد)
می باشد)منتقل می شود.عواملی که بر انتقال تاثیر می گذارند عبارتند از:
الف)سطح ویرال
شاید عاملی که می تواند بر انتقال،تاثیر بگذارد سطح ویرال مادر است.سطح ویرال یعنی مقدار ویروسHIVکه در حدود یک قاشق چای خوری خون پیدا شده است.
آزمایش سطح ویرال یک بار در هنگام HIV مثبت انجام شده سپس هر سه ماه یکبار تکرار می گردد . زنان باردار با سطح ویرال بالا یا CD4+ پایین شانس بیشتری برای انتقال HIV به کودکشان را دارا هستند . هدف از درمان HIV در مادر باردار آلوده کاهش سطح ویرال ، تا حد ممکن می باشد ( اگر سطح ویرال مادر ناچیز و پایین تر از 50ML/ CL باشد خطر انتقال به صفر می رسد )
ب- طول مدت پاره شدن غشاء کیسه آمنیون
فاصله زمانی بین پیدا شدن آب و زایمان را زمان پارگی غشاء کیسه آمنیون می نامند . طولانی شدن این فاصله زمانی خطر انتقال HIV را بالا می برد بیشتر پزشکان تلاش می کنند تا این زمان را به حداقل ممکنش برسانند تا کودک ، تماس کمتری در مواجهه مستقیم با ویروس HIV داشته باشند
ج- بهداشت عمومی مادر
صرف نظر از موقعیت HIV رعایت بهداشت عمومی زنان در دوران بارداری و زایمان از اهمیت زیادی برخوردار می باشد و آن شامل تغذیه مناسب و کافی ، ورزش و تحرک ، استراحت کافی ، عدم مصرف دخانیات و مشروبات الکلی ، پرهیز از کافئین و مراقبت های قبل از تولد می باشد . طبق تحقیقات صورت گرفته خطر انتقال HIV در شرایط فوق بسیار بالاست .
د- عفونت های همراه
غربالگری و درمان زودهنگام عفونت های منتقله از طریق جنسی و عفونت های فرصت طلب در حاملگی بسیار مهم است . زنانی که دارای عفونت های همراه هپاتیت C و هرپس ، توبوکلوزیس ، پنوموستیس هستند خطر انتقال به جنین را افزایش می دهند. در نوزادان آلوده ، در قیاس با بالغین وضعیت بیماری متفاوت می باشد . طی 2 سال پس از تولد در کودکان ( که مادران آنها در گروه های با خطر بالا بودند ) علائم بالینی تظاهر می نمایند . مرگ طی 2 سال آینده در این کودکان دیده می شود به جهت اینکه سیستم ایمنی نوزاد در هنگام تولد کامل نشده است و حساسیت نوزادان به اثر ویروس HIV بر سیستم ایمنی بسیار بالاست ، یافته های بالینی در کودکان مبتلا عبارتست از : پنومونی بینابینی لنفوئیدی ،پنومونی ، کاندیدیاز دهانی شدید، آنسفالوپاتی ، کاهش وزن ، لنفادنوپاتی عمومی ، سپسیس باکتریایی ، بزرگی طحال و کبد ، اسهال و کندی رشد . کودکانی که در هنگام تولد دچار آلودگی با HIV شده اند پیش آگهی بسیار ضعیفی داشته و در اکثر سالهای اول زندگی این گروه ، پیشرفت بیماری به سمت ایدز مشاهده می شود».
فصل سوم : انتقال ، درمان و پیشگیری
مبحث اول : راه های انتقال ویروس
از آنجایی که میزان زیادی از HIV در خون و منی یافت می شوند ، عمده ترین راه های انتقال HIV عبارتند از :
1- از طریق تماس جنسی ( شامل تماس تناسلی ، دهانی ) از زمان توصیف بیماری ایدز ، همجنس بازی به عنوان یکی از فاکتورهای خطر ، برای اکتساب این بیماری محسوب می شود . همچنین
افزایش تعدد شرکای جنسی ، خطر انتقال بیماری را افزایش می دهد . سایر بیماری های آمیزشی مانند : سفیلیس ، سوزاک و شانکروئید به صورت توام با HIV خطر انتقال تا HIV را تا صد برابر افزایش می دهد . وجود زخم و التهاب ، ورود ویروس را ، از سدهای مخاطی تسهیل می نماید .
2- از جمله راه های موثر انتقال ویروس ، تزریق خون و فرآورده های خونی آلوده می باشد سر سوزن های آلوده در مصرف کنندگان مواد مخدر به صورت تزریقی راه غالب سرایت عفونت در این گروه از افراد است . لذا بررسی دقیق سلامت خون تزریقی ، ضروری می باشد .
3- انتقال عفونت در زنان درمان نشده ، به نوزاد از 13 تا 40% متغیر می باشد . نوزاد ممکن است در دوران جنین ، در طی زایمان و یا اغلب از طریق شیردهی دچار عفونت شود . صرف نظر از شیردهی اکثر موارد 70% عفونت نوزادان در طی زایمان رخ می دهد ، در حالیکه 30% موارد باقی مانده در درون رحم دچار عفونت می شوند ، اکتساب عفونت از طریق شیردهی در اوایل دوران زندگی نوزاد ( معمولا طی شش ماه اول ) رخ می دهد . علاوه بر تعداد زیادی ویروس موجود در
مادر ، عوامل دیگر ، نیز در انتقال عمودی HIV نقش دارند .
تقریبا تمامی موارد راه های انتقال عفونت HIV ، از طریق ارائه شده در بالا می باشد . سایر راه های انتقال ، بخصوص تماس های تصادفی با افراد آلوده به HIV و حشرات ، سرفه ، عطسه و ظروف غذاخوری مشترک ، بسیار نادر بوده است . با وجود اینکه تحقیقات نشان داده که مقدار بسیار کمی ویروس HIV در آب دهان ، اشک ، محتویات آبله یا تاول وجود دارد ولی شواهدی مبنی بر انتقال ، از چنین روش هایی در دسترس نمی باشد . ویروس HIV در ادرار ، مدفوع ، استفراغ و عرق وجود ندارد.
از آنجایی که درمان و یا واکسن مناسبی جهت از بین بردن بیماری و کنترل آن در دسترس نمی باشد ، لذا تنها راه مناسب جهت کنترل گسترش اپیدمی HIV ، به حداقل رساندن عوامل خطر ساز و یا حذف آنها از زندگی اجتماعی است.
متخصصان بهداشت عمومی توصیه های زیر را در ارتباط با افراد مبتلا به عفونت HIV ارائه نموده اند :
تقریبا تمامی افراد آلوده برای تمام عمر آلوده باقی مانده و بیماری در آنها ایجاد می شود .
احتمال انتقال بیماری از افراد بدون علائم بالینی عفونی ، وجود دارد . بنابراین ارزیابی و مراقبت علائم پزشکی مطرح است.
اهدای خون ، پلاسما ، اعضاء و اسپرم افراد دچار عفونت با HIV ممنوع است .
احتمال انتقال عفونت از طریق تماس جنسی ( واژن یا معقد یا دهانی ) و استفاده از سر سرنگ آلوده مشترک وجود دارد . کاربرد صحیح کاندوم در کاهش انتقال مفید بوده ولی یک روش قطعی ممانعت از انتقال نمی باشد .
از وسایلی مانند تیغ ، مسواک که احتمال آلودگی آنها با خون است نباید به صورت مشترک استفاده می شود .
زنانی که آزمون های سرولوژی در آنها و یا شریک های جنسی آنها مثبت اعلام شده ، در معرض خطر ابتلا به ایدز هستند در صورت بارداری ( این زنان ) نوزادان آنها در معرض ابتلا به ایدز می باشند.
از رقت تازه تهیه شده از سفید کننده خانگی می باید جهت پاک نمودن سطوح آغشته به خون آلوده استفاده نمود.
قبل از استفاده دوباره از وسایلی که جهت ایجاد سوراخ در پوست بکار رفته می شوند ، مانند سر سوزن ها می باید آنها را توسط اتوکلاو استریل نمود . وسایل دندانپزشکی پس از استفاده توسط گرما استریل می شوند ، حتی الامکان از سرنگ ها و وسایل یکبار مصرف استفاده شود.
افراد آلوده به HIV که تحت درمان پزشکی یا دندانپزشکی هستند می باید پزشک و دندانپزشکان را آگاه سازند تا با رعایت نکات بهداشتی احتمال انتقال عفونت به سایرین از بین رود.
10)در افرادی که با افراد دچار عفونت HIV تماس داشته اند ( مانند شرکای جنسی ، افرادی که از سرنگ های مشترک استفاده می نمایند و نوزاد متولد شده از مادران عفونی ) انجام تست های سرولوژی توصیه می شود.
11)تغییر شغل اکثر افراد HIV مثبت نیاز نیست ، مگر اینکه شغل آنها به گونه ای باشد که احتمال برخورد دیگران با خون یا مایعات بدن چنین افرادی مطرح می باشد . گزارشاتی مبنی بر انتقال ویروسی از طریق فعالیت فرد آلوده در تهیه غذا در دسترس نیست .
12)پرسنل پزشکی HIV مثبت که اعمال تهاجمی را انجام داده یا افرادی که دارای ضایعات پوستی هستند می باید اقدامات ارائه شده در مورد ناقلین را برای حفاظت بیماران در برابر انتقال ویروس انجام دهند .
13)از آنجایی که در تماس های اتفاقی در مدرسه خطر انتقال ویروس وجود ندارد اجازه به حضور کودکان آلوده در مدرسه اشکال ندارد . در مورد کودکان در سنین قبل از مدرسه با کودکانی که توانایی کنترل ترشحات بدن خود را ندارند ، یا دیگران را گاز می گیرند و یا اینکه ضایعات پوستی ، همراه یا ترشح را دارند ، استفاده از محیط محدود تر ، مناسب تر است .
مبحث دوم : درمان ، پیشگیری
واکسن هایHIV
بهترین راه کنترل اپیدمی های ایدز در جهان تولید یک واکسن بی خطر و موثر می باشد . همواره واکسن های متعددی تهیه و مورد آزمایش قرار گرفته اند . اما جهش های سریع در HIV ، عدم بیان در تمامی سلول ها و عدم پاکسازی کامل ویروس توسط پاسخ ایمنی میزبان موجب شده که تهیه واکسن علیه HIV با مشکل روبرو شود . از دیگراشکالات موجود در سر راه تهیه واکسن عدم شناسایی ایمنی محافظت کننده در ارتباط با بخش خاصی از ویروس می باشد . بدین ترتیب مشخص نیست که یک واکسن جدید می باید کدام پاسخ ایمنی را در بر گیرد .
کاربرد واکسن های تضعیف شده HIV یا واکسن های تهیه شده از ویروس های میمونی به واسطه نگرانی در مورد بروز خطر ، همراه با محدودیت هایی است همچنین فقدان یک الگوی حیوانی مناسب برایHIV به عنوان سد مهمی در برابر تولید واکسن می باشد . تنها حیوان حساس به HIV شامپانزه می باشد که تهیه و نگهداری این حیوان مشکل بوده و در این حیوان نقص ایمنی ایجاد نمی گردد.
آنچه که از توضیحات داده شده درباره آخرین داروهای کشف شده توسط محققان نتیجه می شود این است که به دلیل ویژگی های خاص ویروس HIV هنوز درمان قطعی و یا واکسنی جهت کنترل و از بین بردن آن کشف نشده است که بتواند این بیماری را از حالت کشنده بودن خارج کند
و شخص آلوده به HIV برای همیشه آلوده و ناقل بیماری خواهد بود و در نهایت پس ازچندی در کام مرگ گرفتار خواهد شد و درمان های جدید صرفا جهت بهبود بخشیدن کیفیت زندگی بیمار از طریق کاهش عوارض ناشی از داروهای مصرفی و زیاد کردن فاصله زندگی تا مرگ بیمار می باشد و همچنان ایدز در شمار یکی از کشنده ترین بیماری ها ، در جهان می باشد .
فصل چهارم : اپیدمیولوژی HIV /ایدز
بیماری ایدز اولین بار در ژوئن 1981 در دو شهر لوس آنجلس و نیویورک با شیوع غیر عادی پنوموسیستیس کارینی پنومونیا و کاپوسی سارکوما2 در بین مردان همجنس باز شناسایی شد . کاپوسی سارکوما یکی از انواع خوش خیم تر سرطان است که معمولا در میان افراد سالمند شایع است . تقریبا همزمان با این موارد ، شمار مبتلایات به یک عفونت ریوی نادر در کالیفرنیا و نیویورک بالا رفت که عامل شیوع ناگهانی این دو بیماری مشخص نشده بود .
تا اینکه اولین بار در سال 1983 بار – سینوسی barre sinoussi و همکارانش در پاریس نوعی رتروویروس را از بیماری که مبتلا به لنفاد نوپاتی بود جدا کردند . آنان این ویروس را LAV 3
نامگذاری نمودند سپس در سال 1984 گالو ( gallo ) و همکارانش در امریکا ، از چندین بیمار مبتلا به ایدز ویروسی را جدا کردند که بعلت تمایل به سلولهای لنفوسیت T آن را HTLIII (human T lymphottropic virus type) نامیدهد و بعدها ثابت کردند که هر دو ویروس جدا شده یکسان می باشند از این رو آن را HTLV III/ LAV نامیدند و سرانجام کمیته بین المللی نامگذاری ویروس ها ؛ در ماه مه 1986 نام human HIV immunodeficiency virus را برای این ویروس در نظر گرفت . شایع ترین شکل HIV را اصطلاحا می شناسند که در سال 1984 در نوعی شامپانزه کشف شد و شکل دیگر این ویروس که در سال 1986 در غرب آفریقا در نوعی میمون کشف شد نامگذاری کردند.
از سال 1988 به منظور افزایش بودجه ها و همچنین افزایش آگاهی ، آموزش و مبارزه با تبعیض ها روز اول دسامبر هر سال ( 10 آذر ) به عنوان روز جهانی ایدز نامگذاری شد و هر ساله برای این
روز شعار خاصی نیز در نظر گرفته می شود . هدف عمده از این کار این است که به عموم مردم یادآوری شود که HIV از بین نرفته است و هنوز کارهای زیادی است که باید انجام شود . در این روز جهانی مردم لباسهایی مزین و روبان قرمز بر تن می کنند تا توجه و مراقبت در برابر HIV و ایدز را متذکر شده و به دیگران یادآور شوند که به تعهد و پایبندی و حمایت آنها مورد نیاز است.
بخش سوم
بررسی حقوقی انتقال
ایدز / HIV
یکی از چالش برانگیزترین مسائل مربوط به معضل ایدز ، بحث جرم انگاری رفتارهای پرخطری است که موجب انتقال این بیماری به دیگران می شود . سوال اصلی که در اینجا مطرح می شود این است ، که آیا لازم است برای جلوگیری از شیوع این بیماری با آن عواقب دردناک و در نهایت کشنده ، که خطری علیه سلامت عمومی جامعه می باشد متوسل به حقوق کیفری شد و رفتارهای چرخطر ناقلین ایدز را با حربه واکنش های کیفری مورد کنترل قرار داد ؟ و اینکه جرم انگاری این رفتارهای پرخطر ، مصداق کدامیک از مواد قانونی موجود یا عنوان های مجرمانه در قواعد عمومی می تواند باشد ؟ آیا قواعد عمومی پاسخگوی این مسائل می باشد ؟ آیا باید قائل به جرم انگاری خاص ، در این زمینه شویم ؟ لذا در این بخش از پایان نامه به بررسی و پاسخ به این سوالات در 3 فصل می پردازیم . ابتدا مبحث اول ، از فصل اول ، این پایان نامه ، دلایل مخالفان و موافقان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز / HIV را بیان می کند . و مبحث دوم آن ، به بررسی مسئولیت کیفری افراد ناقل ایدز و تطبیق مواد قانونی موجود ، با رفتارهای انتقال دهنده آنها می پردازد . در فصل دوم ،سقط جنین و رابطه آن با ایدز / HIV مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در نهایت در فصل سوم به عواملی که موجب سقوط مجازات ، در انتقال ایدز/HIV می شود، خواهیم پرداخت.
فصل اول : بررسی حقوقی عنوان مجرمانه انتقال بیماری ایدز / HIV
همزمان با روند رو به رشد ایدز در جوامع، این سؤال در بین حقوقدانان مطرح شده است که آیا جهت پیشگیری و یا کنترل این بیماری نیاز به اتخاذ سیاست های کیفری بوده یا آنکه نباید داخل در حریم خصوصی افراد شده و برآزادیهای شخصی آنان خدشهای وارد نمود؟
مبحث اول : دلایل موافقان و مخالفان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز/HIV
این بحث اگر در کشور ما اخیراً مورد طرح قرار گرفته است، لکن در سایر کشورهای اروپایی چندی پیشتر و در موازات نیل به تنظیم قوانین خاصی در این رابطه، این مسائل عنوان شده و نظرات موافق و مخالف بسیاری نیز در این زمینه ا براز گردیده است. ما در زیر ابتدا این نظرات را به تفصیل بیان می‌نماییم و سپس مختار خود را از این نظرات بیان خواهیم نمود.
گفتار اول : دلایل مخالفان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز / HIV
(این عده بنا به دلایل زیر مخالف جرم انگاری رفتارهای پرخطری هستند که موجب انتقال ایدز به دیگران می شود
اینان اعتقاد دارند که ، جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز ، بدون شک ، ورود به حریم خصوصی (در مواردی که انتقال ایدز از طریق تماس جنسی مبتنی بر رضایت طرفین صورت می پذیرد ) و در مجموع مخدوش کردن آزادی های فردی افراد به شمار می آید و این در صورتی است که همگی به دنبال کاستن آمار پرونده های کیفری ، به تبع اندیشه های قضا زدایی ، کیفرزدایی و جرم زدایی هستند . به نظر می رسد استفاده از قواعد بهداشت عمومی جهت مقابله با انتقال این بیماری کافی به مقصود باشد .
جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز در عمل مستلزم هزینه های بسیاری در رابطه با تعقیب کیفری بزهکار ، محاکمه و مجازات وی خواهد بود که بهتر است این هزینه های گزاف به طرقی دیگر نظیر تهیه وسایل پیشگیری از روابط جنسی ناسالم ، توزیع سوزن های یکبار مصرف در میان معتادان مبتلا به ایدز یا ناقلین ( HIV مثبت و در نهایت دادن آموزش ها و اطلاعات لازم به قشرهای مختلف جامعه به خصوص قشرهایی که بیشتر در معرض ابتلا هستند ، مانند کودکان و زنان و زندانیان و …. شود چرا که این افراد بیشتر در معرض تجاوزات جنسی و در نتیجه ابتلا به ایدز قرار دارند .
استفاده از ضمانت اجرای کیفری شاید تنها در زمانی که فرد مبتلا ، عالماً و عامداً ویروس HIV را به دیگران انتقال می دهد بتواند عادلانه باشد ولی اثبات این مساله که نگوییم محال ولی بسیار دشوار است و جز در مواردی که خود فرد اقرار به این مساله کند به سختی می تواند آن را احراز کرد . تعقیب کننده ابتدا می بایست ، اثبات کند که متهم ، مبتلا به ایدز بوده است . بنابراین جهت حصول به چنین نتیجه ای انجام آزمایش های تشخیص ایدز ضروری می نماید و این در صورتی است که در کشورهای اروپایی و در میان حقوق دانان این بحث مطرح شده است . که آیا می توان متهم را به انجام چنین آزمایشی اجبار نمود ؟ آیا اجبار متهم منافی حقوق و آزادی های وی محسوب نمی گردد ؟ در پاسخ به این سوال گفته شده که تنها عاملی که می تواند متهم را به انجام چنین آزمایش هایی اجبار نماید ، حکم دادگاه است . به فرض اثبات آنکه متهم مبتلا به ایدز
می باشد ، گام بعدی این است که اثبات شود متهم در زمان ارتکاب فعل مجرمانه نیز مبتلا به ایدز بوده است که اثبات این مساله غیرممکن می باشد . مورد دیگری تعقیب کننده می بایست اثبات کند عدم ابتلا شاکی به این بیماری در زمان وقوع جرم می باشد چه آنکه امکان آن می رود که متهم پس از استماع اتهام وارده بر خود ، ادعا نماید که ابتلا او به ایدز، ممکن است از طریق خود شاکی صورت گرفته باشد . افرادی هم که بطور اتفافی و تصادفی ( در دندان پزشکی ، آرایشگاه و بیمارستانها با گرفتن خون آلوده و یا از پرستار و پزشکی که خود آلوده به HIV مثبت بوده و … ) این بیماری را می گیرند ، با توجه به آنکه علائم اولیه این بیماری مثل یک سرماخوردگی یا آنفلوانزا بوده و تا بروز نشانه های بیماری ایدز زمان زیادی می برد ، لذا اصولا این افراد به یاد نمی آورند که چگونه و از چه کسی بیمارشان را گرفته اند بنابراین طرح دعوای کیفری علیه فردی خاص بسیار مشکل است. اثبات این موارد جهت اثبات وجود عنصری مادی جرم لازم می باشد. اما مقوله دومی که بار اثبات آن بر عهده شاکی قرار دارد اثبات عنصر معنوی جرم می باشد اینکه آیا متهم آگاهانه دست به چنین عملی زده است ؟ که برای آن لازم است متهم از بیماری خویش و میزان پیشرفت آن ، خصوصیات بیماری ، مسری یا غیرمسری بودن آن و طرق انتقال آن، اطلاعات اجمالی داشته باشد. و با علم به همه این موارد آگاهانه مرتکب فعل مجرمانه شود)
(مساله مهم دیگری که بسیار حائز اهمیت است تعیین مجازات برای ناقلین بیماری می باشد . اینکه چه مجازاتی برای این افراد باید در نظر گرفته شود که هم تامین کننده و جبران خسارت های جسمی و روحی و مادی ( از جهت تامین مخارج درمانی ) قربانیان باشد و هم بتواند در قبال آن ، اهداف مجازات که تنبیه بزهکار و مجرم ، پیشگیری از رهگذر ارعابی مجازاتها باشد را تامین کند. زندانی کردن مبتلایان و انتقال دهندگان ایدز، نمی تواند عاملی در جهت عدم گسترش این ویروس به شمار آید زیرا در چنین مواقعی انتقال می تواند از طریق هم بندان و یا در زمان ملاقات خصوصی مجرمین با خانواده های خود صورت پذیرد . شواهد ، به درستی اثبات نموده که زندانها تا حد بسیار زیادی در معرض تبدیل شدن به مکان هایی جهت انتقال ایدز می باشند چه آنکه جدای از وجود روابط نامشروعی همچون هم جنس بازی میان زندانیان ، استفاده از وسایل پیشگیری کننده مانند کاندوم و یا فمی دوم ( کاندوم زنانه ) در روابط جنسی و یا استفاده از سوزن های شخصی و غیر اشتراکی برای تزریق در میان آنها بندرت یافت می شود . آنگونه که از شواهد
بر می آید جز در موارد بسیار نادر ، اصلاح مجرمان نیز نتوانسته است از ارتکاب مجدد جرم پس از طی مدت حبس ، ممانعت به عمل آورد . از این رو این احتمال وجود دارد که مبتلایان به ایدز پس از آزادی خود، زمینه ابتلای دیگران را فراهم می آورند. اهتمام به روابط جنسی ناایمن و استفاده مشترک از سوزن های تزریق، از جمله عوامل مهمی بشمار می آیند. که لبه تیز حبس و سایر مجازات ها را کند نموده است . شاید بتوان گفت که کارکرد ( اصلاح ) به عنوان یکی از اهداف اعمال مجازات ها، تنها توانسته است که مدت عدم ارتکاب مجدد جرم را اندکی بیفزاید اینکه ارعاب مجرمین نیز توانسته باشد در عمل نقش مهمی را در پیشگیری از انتقال ایدز ایفا نماید ، هنوز به طور قطع مشخص نیست، در این رابطه لازم است که به سابقه تاریخی برخی جرایم نگاهی عمیق بیندازیم . تاریخ نشان می دهد که ارعاب مجرمین در استفاده از مشروبات الکلی و دیگر مواد نیروزا ، روابط جنسی ، روسپیگری و … به هیچ وجه نتوانسته است چنین رفتارهایی را محدود سازد و از ارتکاب مجدد آنها ممانعت به عمل آورد. مکافات و تلافی جویی نیز به عنوان آخرین هدف مترتب بر مجازات ها ، فقط در برخی جرایم قابل توجیه است . تلافی کردن و تشفی خاطر حاصل از مجازات مجرمین نمی تواند در پیشگیری از انتقال ایدز به دیگران موثر واقع شود . شاید به همین دلیل است که برخی عقوبت مجرمین را نه هدف مجازات ها بلکه نتیجه آن قلمداد نموده اند . اینها مسائلی هستند که جرم انگاری انتقال بیماری ایدز را با مشکل مواجه می کنند).
5)(جرم انگاری سبب میشود، برخی افراد که آلودگی های خود را به ایدز، محتمل میدانند، هیچگونه رغبتی در انجام آزمایشهای تشخیص ایدز از خود نشان ندهند و یا اینکه در صورت آگاهی از وجود این بیماری به ارائه گزارشی از وضعیت خویش و اعلان آن به مراجع قانونی اهتمام نورزند چه آنکه در صورت اقدام به چنین امری، هرآن در معرض اتهام انجام جرمی در آینده قرارخواهند گرفت).
(اساساً جرم انگاری ، بیش از آنکه افکار عمومی جامعه را نسبت به ارتکاب چنین جرایمی تسلی بخشد ، بیشتر به پیکره مبتلایان بهHIV و یا کسانی که خود را در معرض خطر انتقال آن احساس می نامیند لرزه خواهد افکند. در چنین شرایطی شخص مبتلا به ایدز نه تنها در انظار عمومی مجرمی بالقوه به شمار آمده ، بلکه در عرصه مناسبات اجتماعی نیز فردی مطرود و ننگی بر پیشانی اجتماع محسوب خواهد شد که این خود منافی با حقوق و آزادی های افراد در جامعه می باشد . جرم انگاری سبب می شود که بیش از آنکه وضع سلامت و بهداشت بیمار مطرح گردد ، سخن از وضعیت حقوقی او به میان آید و بیش از آنکه سخن از درمان او باشد ، بحث از خطرات بالقوه او برای اجتماع و جداسازی ( قرنطینه نمودن ) او به میان کشیده شود) .
گفتار دوم : دلایل موافقان جرم انگاری رفتارهای ناقل ایدز / HIV
1-عمده استدلال موافقان جرم انگاری رفتارهای پرخطر ، حفظ سلامت و نظم جامعه در مقابل رفتارهایی است که بهداشت عمومی را به خطر می اندازند . ارعاب هنوز به عنوان یکی از اهداف مجازات ها کارایی بسیاری بر کنترل رفتارهای پرخطر مجرمین داشته و بیم از مجازات شدن در آینده ، بسیاری از اندیشه های مجرمانه را لدی الحصول منتفی می سازد . مجازات اگرچه نتواند همه مجرمین را از اجرای اندیشه های مجرمانه خویش منصرف سازد لکن در عقیم کردن بسیاری از اندیشه های مجرمانه موثر خواهد بود .
1-این افراد معتقدند که جرم انگاری و اعمال مجازات های نقدی و بر ناقلین ایدز که عامداً و عالماً این بیماری را به دیگران منتقل می کنند می توانند منبع درآمد مهمی برای انجام تحقیقات ، آموزش و درمان در این زمینه محسوب گردد.
اعمال جزای نقدی مجازات مناسبی به نظر می رسد ، ولی دایره اجرایی آن در کشور ما بسیار محدود است چرا که آمار نشان می دهد ، قسمت اعظمی از مبتلایان به ایدز ، در کشور ما ، معتادان تزریقی از طبقات محروم جامعه می باشند که حتی خود این معتادان نمی دانند که بیماری را از چه کسی گرفته اند تا بخواهند علیه آن طرح شکایت کنند و صرف نظر از اثبات آن که بسیار مشکل می باشد ، این طبقه از افراد جامعه اصولا از نظر اقتصادی در وضعیتی نمی باشند که بتوانند از عهده مجازات های نقدی برآیند و این افراد باید در نهایت بعلت نپرداختن جریمه نقدی در قبال جرم انگاری ایدز ، در حبس به سر ببرند . که علاوه بر تقبل هزینه نگهداری و درمان معتادین مبتلا به ایدز در حبس ، می بینیم که مجازات حبس این افراد ، چه تالی فاسدهای بی شماری را به دنبال خواهد داشت .
اگرچه مجازات حبس دارای تالی فاسدهای بی شماری می باشد ولی می توان با ارائه خدمات برای زندانیان از جمله گرفتن تست ها و آزمایش های مختلف از آنها جهت مبتلا بودن به بیماری ایدز و هپاتیت و …. و جداسازی معتادان سالم از معتادان مبتلا به بیماری های واگیردار و با قرار دادن سورنگهای یکبار مصرف به طور رایگان و دادن آموزش های لازم جهت پیشگیری و درمان و مراقبت و حمایت های دریافتی، زمینه های لازم جهت پیشگیری از ابتلا به این بیماری را در زندانها فراهم ساخت. همچنین اعمال مجازات های نقدی در مورد روسپی هایی که برای گذران زندگی دست به اعمال روسپیگری می زنند نیز ضمانت اجرای کیفری مناسبی به نظر نمی آید .
مبحث دوم : مسئولیت کیفری و بررسی مصادیق قابل بحث در باب انطباق عناوین قانونی با انتقال HIV / ایدز
قبل از هر چیز لازم می بینیم که در ابتدا به صورت مختصر به تعریف مسئولیت کیفری ، عناصر تشکیل دهنده و شرایط احراز آن بپردازیم و بعد از آن به این بپردازیم که آیا در زمینه جرم انگاری رفتارهای پرخطر ناقل ایدز ، در کشور ما قوانین خاصی وجود دارد ، یا همچنان باید متوسل به قواعد عمومی مجازات اسلامی شد ؟ در صورت تطبیق رفتارهای ناقل ایدز ، با مواد قانونی موجود ، این جرم انگاری مصداق کدامیک از مواد قانونی می تواند باشد ؟
گفتار اول : مفهوم مسئوولیت
هر فردی در قبال آنچه که به عنوان یک وظیفه عهده دار است ، باید نسبت به کسانی که بر اعمال اول نظارت دارند پاسخگوی باشد ، و چنانچه در مورد یکی از اعمال و رفتاری مورد بازخواست قرار گرفت ، بتواند توضیح مناسب ادا کند و شبهات موجود را رفع نماید.
« مسئوول » اسم مفعول از مصدر ثلاثی مجرد ( سؤال ) است به معنای خواستن و پرسیدن است و مسئوولیت به معنای آنچه که انسان بر عهده دارد و مسئوول آن باشد از وظایف و اعمال و افعال. در قرآن مجید نیز به همین معنا آیه ای وجود دارد :
« لا یسأل عما یفعل و هم یسئلون » خداوند از آنچه انجام می دهد مورد سوال قرار نمی گیرد ولی شما مورد سوال قرار می گیرید.
« وقفوهم انهم مسؤولون » و باز دارید ایشان را به درستی که ایشان پرسیده یا بازخواست خواهند شد3.مسئوولیت از دیدگاه علم حقوق با معنای لغوی آن متفاوت است و به عنوان تعهد قانونی برای جبران ضرری که بر دیگری وارد گردیده می باشد ، مسئولیت ، تعهد قانونی شخص به دفع ضرری است که به دیگری وارد کرده است ، خواه این ضرر ناشی از تقصیر خود وی باشد یا ناشی از فعالیت او شده باشد . که فقه در همین معنا لفظ « ضمان » را بکار برده است و معنای آن هر نوع مسئولیت مالی و مسئولیت کیفری می باشد.4
1- تعریف مسئوولیت کیفری
علمای حقوق هر کدام تعریفی با ذکر خصوصیاتی در مورد مسئوولیت کیفری بیان نموده اند . برخی اساس مسئوولیت کیفری را ، ناشی از مسئولیت اخلاقی می دانند که به تدریج جای خود را به مسئوولیت اجتماعی داده است و مسئولیت اجتماعی یعنی وظایفی که فرد در مقابل اجتماع خود دارد. تعریفی که آقای دکتر عبدالحسین علی آبادی از مسئولیت کیفری ارائه می دهد به سبب شمردن اجزای مسئولیت کیفری کامل می باشد . ایشان می فرمایند :« مسئولیت کیفری عبارت است از الزام یا تکلیف به تحمل مجازات که در واقع الزام به انجام یا عدم انجام اوامر و نواهی قانون است . به بیان دیگر ، الزام به رعایت قانون در مرحله اول و در نتیجه نقص ، مبدل به الزام به تحمل مجازات در مرحله اخیر است یا بعبارت دیگر مسئولیت جزائی ، تکلیف شخص در پاسخگویی به نتیجه عمل مجرمانه خود می باشد».
به عبارت دیگر مسئوولیت کیفری یعنی اینکه هر فردی به خاطر زندگی اجتماعی اش موظف به رعایت قوانین لازم جهت حفظ امنیت و نظم آن جامعه که در آن زندگی می کند می باشد و چنانچه یکی از آن قوانین را که قرارداد زندگی اجتماعی پذیرفته نقض کند مورد بازخواست قرار می گیرد . بنابراین متضرر از جرم ، جامعه می باشد.
اما آنچه که در مسئوولیت کیفری حائز اهمیت است این است که صرف وقوع عمل مجرمانه فاعل آن را مستحق مجازات نمی کند بلکه زمانی می توان او را سرزنش نمود که فعل یا ترک فعل مجرمانه را از روی قصد و اراده آزاد و با علم به ممنوع بودن عمل و درک آثار و نتایج حاصل از انجام عمل مجرمانه اش مرتکب شده باشد .
مسئوولیت جنایی در اسلام تقریباً همان است که در قوانین عرفی حصر حاضر وجود دارد و آن اینکه هر انسان نتایج و عواقب نامطلوب جرمی را که خود از روی عمد ، درک و اراده مرتکب شده است بدوش می کشد.
2- عناصر مسئوولیت کیفری
الف- ارتکاب عمل مجرمانه و اخلال در نظم عمومی
(بی تردید نخستین و اصلی ترین عنصر مسئوولیت جزایی را باید در ارتکاب فعل و یا ترک فعلی که قانون برای آن مجازات تعیین کرده است دانست . طبق ماده 2 ق.م.ا مراد از جرم ، هر فعل یا ترک فعلی است که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است و بدون قانون هر فعل و ترک فعل هرچند نکوهیده جرم محسوب نمی شود. و اصل 36 قانون اساسی اذعان می دارد که حکم به مجازات و اجرای آن باید از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد. اصل 166 ق . اساسی نیز مقرر می دارد که احکام دادگاه ها باید مستند و مستدل به مواد قانونی باشد . بنابراین ارتکاب عملی که تنها باعث ایراد خسارت به دیگری می شود اگرچه فاعل آن را ملزم به جبران خسارت می نماید ولی این گونه اعمال ، موجه مسئوولیت کیفری نمی باشند . مهمترین اثر ارتکاب یک عمل مجرمانه ایجاد اختلال در نظم عمومی می باشد و همین اثر است که مجازات مجرم ، را به عنوان وسیله ای برای حفظ نظم و دفاع از جامعه مطرح می سازد .
از طرفی دیگر ، نفس عمل مجرمانه برای مرتکب آن مسئوولیت ساز نیست ، بلکه عملی به عنوان اولین عنصر مسئوولیت جزایی شناخته می شود که برخاسته از قصد و نیت و اراده فاعل آن باشد . بنابراین لازم است که همبستگی میان شخصیت اخلاقی مجرم و رفتار مجرمانه ای که از او سرزده است ، به دقت مورد بررسی قرار گیرد . در این راستا ضروری نیست که تنها اعمال عمدی که از روی قصد مرتکب مبنی بر انجام عمل و خواست نتیجه صورت پذیرفته ، مورد پذیرش واقع شود . بلکه اعمالی که بر مبنای خطای جزایی و نادیده گرفتن مقررات و تقصیر در پیش بینی حدوث نتایج آن اعمال ، واقع شده نیز می تواند پایه مسئوولیت کیفری را شکل دهد).
گذشته از موارد فوق ، در بین جرائم به اعمال مجرمانه ای برخورد می کنیم که در آنها اثبات عنصر معنوی جرم مفروض بوده و احتیاجی به اثبات ندارد . این جرائم که به جرائم مادی صرف ، موسوم هستند قابلیت آن را دارند که فاعل خود را موضوع مسئوولیت کیفری قرار دهند. توضیح اینکه برای تشکیل یک عمل مجرمانه وجود سه عنصر قانونی ، مادی ، معنوی ضروری است حال آنکه در این نوع از جرائم دو عنصر اول وجود داشته و وجود عنصر سوم فرض می شود .
اول) عنصر مادی : بدین توضیح که فعل تا ترک فعلی باید توسط شخصی صورت گیرد ، در غیر این صورت نمی توان او را مجرم دانست . بنابراین اگر شخصی به دیگری بگوید که عمل مجرمانه ای انجام دهد ، کسی مسئوولیت دارد که فعل یا ترک فعل از او صورت گرفته است .
دوم) عنصر قانونی : فعل یا ترک فعل صورت گرفته، باید قانوناً جرم شناخته شود ، پس اگر شخصی عملی انجام دهد که در قانون بر آن جرم اطلاق نشود مرتکب ، عنوان مجرم ندارد . بدین جهت در اغلب مواد قانونی برای وقوع عمل مجرمانه ای شرایطی در نظر گرفته شده است که بدون وجود یکی از آنها جرم محقق نبوده است . بنابراین برای تفسیر از مواد قانون جرا باید به قدر متقین اکتفا کرد و در صورتی که فعل یا ترک فعلی از جهت درک در قانون مشتبه باشد نباید آن را عمل مجرمانه دانست .
سوم )عنصر معنوی : چنانچه فعل یا ترک فعلی توسط شخصی صورت گرفت ، به صرف اینکه در قانون عنوان جرم داشته باشد نمی توان مرتکب را مجرم تلقی کرد چه بسا در جامعه این اعمال روزانه هزاران بار فعلیت یابد در این وضعیت نمی توان همه این افراد را مجرم دانست . برای تحقق یک جرم باید عنصر معنوی وجود داشته باشد یعنی مرتکب باید قصد مجرمانه در عمل خود داشته باشد در غیر این صورت نمی توان او را مجرم شناخت .

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *