كه، خاك، براي، كادميوم، آلودگي، بشر

ه به صورت بوتهای استوار رشد مینماید. نام علمی این گیاه از دو واژه یونانی هلیوس به معنی آفتاب و آنتوس به معنی گل گرفته شده است. این گیاه داری یک ریشه اصلی عمقی بوده که در محدوده زیر یقه و در سطح الارض حاوی شبکه ریشه قوی افشان است، همچنین دارای ساقهای قطور با مقطعی گرد و تاردار است ( آلیاری و شکاری، 1379).
این گیاه دارای برگهای قلبی شکل، مضرس و تاردار است و به طور متوسط طولی برابر 20 تا 30 سانتیمتر دارند. میوه آفتابگردان از نوع فندقه است که به رنگهای سیاه، خاکستری با خطوط سفید مشاهده میشود. (سعادت لاجوردی، 1379؛ آلیاری و شکاری 1379). تاریخ ورود آفتابگردان به ایران دقیقاً مشخص نیست لیکن کشت آن به منظور آجیل از حدود یک قرن پیش در مناطق آذربایجان غربی معمول بوده است. آفتابگردان در اغلب مناطق معتدله به خوبی میروید و خصوصیات مختلف فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی این گیاه در تطبیق پذیری وسیع آن دخالت دارد.
ذرتذرت گیاهی متعلق به تیره غلات Poaceae، جنس Zea، گونه mays و با نام علمی Zea mays L. میباشد كه تاكنون 507 گونه آن شناخته شده است. این گیاه از لحاظ فتوسنتزی گیاهی چهار کربنه و از گیاهان گرمسیری و روزکوتاه میباشد که عملکرد آن در مناطق معتدله بیشتر است (پورصالح، 1373). داراي ساقه استوانه‌اي كه در مقطع عرضي بيضوي است، میباشد وبرگ‌ها از غلاف و پهنك تشكيل يافته‌اند (راشد محصل و همکاران، 1376). تاریخچه دقیق ورود این گیاه به ایران نیز دقیقاً مشخص نیست و درباره نحوه ورود آن به ایران گفتهها متفاوت است. برخی معتقدند که این گیاه توسط پرتغالیها از جنوب ایران وارد شده است و ابتدا در همان جا کشت میشده است. برخی دیگر نیز ورود ذرت را به دوران شاه اسماعیل صفوی نسبت میدهند (میرهادی، 1380). ذرت يكي از گياهان با ارزش علوفهاي است كه تنوع، سازگاري بالا و ارزش غذايي فراوانش آن را در رديف مهمترين گياهان زراعي جهان قرار داده است. سطح زیر کشت، میزان تولید در هکتار و مقدار مصرف ذرت، در طی سالهای اخیر در اغلب کشورهای جهان افزایش شدیدی یافته به نحوی که در بین غلات مقام سوم را پس از گندم و برنج کسب نموده است. ( تاج بخش، 1375).
خاک و اهمیت آنخاک مهمترین زیر بنای تمدن هر کشور و ماده زندگیساز میباشد که بدون آن زندگی بشر غیرممکن است. این ماده زندگیساز گرچه منظری زیبا ندارد و همه از گرد و غبار آن گریزانند ولی زندگی صدها میلیون انسان در رابطه مستقیم با خاک و کشاورزی است و آن را تنها عامل بقا و ثروت خود میدانند. از آنجاییکه گیاه در خاک رویش مییابد، مهمترین منبع تامین کننده غذا، مسکن و پوشاک بشر میباشد. از ديدگاه جهاني پس از آب و هوا، پوسته خاك سومين جزء عمده محيطزيست انسان تلقي ميشود (سلیمانی و همکاران، 2009).
آلودگی خاکهر گونه تغییر در ویژگی اجزای تشکیل دهنده خاک به طوری که استفاده از آن را ناممکن سازد، آلودگی خاک نامیده میشود (سلیمانی و همکاران، 2009). با وجود اينکه خاک منبع اصلي توليد غذا و ديگر مواد خام براي انسان محسوب ميگردد، اما امروزه از آن براي دفع ضايعات شهري وصنعتي بويژه در کشورهاي صنعتي استفاده میشود. آلودگي خاك خطرات روزافزوني براي سلامتي انسانها و محيطزيست دارد (لاپرچ و همکاران، 1997). روند فعلی فعالیتهای صنعتی، کشاورزی و خانگی بشر امروزه، خطر جدی برای آلوده کردن محیط زیست بشمار میآیند. (الووی، 1995؛ هولدن، 1989).
انواع آلایندههاآلایندههای آلیاز مهمترین آنها میتوان به هيدروكربنهاي نفتي، آفت كشها، حلالهاي كلره، بقاياي چوب و مواد ديگر اشاره نمود (پیوتز، 2001).
آلایندههای غیر آلیشامل فلزات و غيرفلزات، متالوئيدها و مواد راديواكتیو ميباشند (پیوتز، 2001). در کشورهای اتحادیه اروپا میزان آلودگی با فلزات بیشتر از 37 درصد، مواد معدنی روغنی در حدود 33 درصد و آلودگی توسط هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقه ای چیزی در حدود 3/13 درصد میباشد (EEA، 2010).
عناصر سنگین و مضرات آناز جمله مهمترين آلايندههاي محيطزيست عناصر سنگين میباشند كه در چند دهه اخير به شدت مورد توجه قرار گرفتهاند. این عناصر در خاك، بويژه در زمينهاي كشاورزي، به تدریج تجمع یافته و میتواند به سطوحي برسد كه امنيت غذايي بشر را تهديد نمايد. سالانه هزاران تن از اين عناصر كه ناشي از فعاليتهاي شهري، صنعتي و كشاورزي است وارد خاك ميشود. به عنوان مثال سالانه بيش از 38 هزار تن كادميوم و 1 ميليون تن سرب از منابع مختلف به خاك اضافه ميشود‌‍ (الووی، 1995؛ هولدن، 1989). استخراج معادن، ذوب فلزات و مصرف سوختهاي فسيلي بيشترين منابع آلودگي خاک هستند. هر ساله نيز مقادير قابل توجهي لجن فاضلاب، پساب و کمپوست ضايعات شهري به خاک افزوده ميگردد. از منابع ديگر آلودگي خاک به عناصر سنگين، میتوان به گرد و غبار اتمسفري حاصل از کارخانجات توليد انرژي و کارخانجات صنعتي اشاره کرد (الووی، 1990؛ کیواواویلر، 1998).
این فلزات شامل 53 عنصر بوده و در ردهبندی عناصر دارای جرم اتمی بالای 5 گرم بر سانتیمتر مکعب قرار میگیرند (هولمان و همکاران، 1995). بيش از دو قرن است كه پراكنش فلزات سنگين سمي از منابع طبيعي و فعاليتهاي انسان به طور آشكاري افزايش يافته و مناطق بسياري را آلوده كرده است (اوانجلو، 2004؛ کلمنز، 2006).
فلزات سنگین به طور مداوم از طریق فعالیتهای کشاورزی مانند کاربرد طولانی مدت فاضلابهای شهری در اراضی کشاورزی، استفاده از مواد شیمیایی کشاورزی، همچنین فعالیتهای صنعتی، پسماندها، سوزاندن بقایا و دود حاصل از وسایل نقلیه به خاک اضافه میشوند. این امر سبب تجمع فلزات و شبه فلزات در خاکهای کشاورزی شده و در پی آن تهدید امنیت غذایی و ایجاد خطرات بالقوه بهداشتی به دلیل انتقال آنها از خاک به گیاه را به دنبال خواهد داشت (یانگ و همکاران، 2005؛ خان، 2006). سمیت بالای فلزات سنگین در غلظت های کم برای زیستبوم ، تجزیه ناپذیری و تأثیرپذیری اندک آنها از بوم سازگان اهمیت آلودگی به این عناصر را نشان میدهد (لسمانا و همکاران، 2009).
این عناصر شامل دو گروه کلی میباشند:
1- عناصر ضروری: گیاهان به مقدار خیلی جزئی به آن نیاز دارند و در متابولیسمهای گیاهی دخالت دارند ولی در صورت داشتن غلظت بالا سمی بهشمار میآیند، نظیر Fe، Ni، Mn، Cu و Zn (یانگ و همکاران، 2005).
2- عناصر غیر ضروری: وجود آن ها برای رشد گیاهان لازم نیست و سمی می باشند مانندPb ، As، Hg، Se، Sr، Co و Cs(مکینتایر، 2003).
پراکنش برخی فلزات سنگین در خاکهای ایران
با تجزيه نمونههاي خاك جمعآوري شده از زمينهاي كشاورزي مجاور كارخانجات استان زنجان، گلچين (1382) مقدار كادميوم كل و قابل استخراج با DTPA را به ترتيب بين 10 تا 3233 و 3 تا 47 و مقدار سرب كل و قابل استخراج با DTPA را به ترتيب 59 تا 15850 و 5/0 تا 98 ميليگرم در كيلوگرم خاك گزارش كرد كه نشاندهنده آلودگي شديد خاكهاي مطالعه شده به عناصر مذكور ميباشد.
جهت تهيه نقشه آلودگي سرب و كادميوم، اميني و همكاران (2005)، 255 نمونه تصادفي از 6800 كيلومترمربع خاكهاي نواحي استان اصفهان جمعآوري نمودند. آنها مشاهده کردند كه كادميوم كل بيش از 89 درصد خاكها بيشتر از مقدار مجاز سوئيس ( براي كادميوم و سرب به ترتيب 8/0 و 50 ميليگرم بر كيلوگرم ) بود. براي سرب اين مقدار كمتر از 5 درصد بود. افيوني و همكاران (1379) با تحقيق بر خاكهاي اطراف اصفهان گزارش كردند كه مقدار كادميوم بين 2/0 تا 6/3 و سرب كل بین 4/3 تا 2/63 ميليگرم بر كيلوگرم خاك ميباشد. غلظت كادميوم و سرب قابل استخراج با DTPA در خاكهاي خرمشهر به ترتيب 06/0 تا 24 و 8/0 تا 186 ميليگرم در كيلوگرم خاك گزارش شده است (امینی و همکاران، 2005).
سربيکي از سميترين عناصرسنگين براي انسان خصوصاً اطفال سرب میباشد. این عنصر با ورود به محيط، نهايتاً به زنجيره غذايي وارد و مسموميت شديد حيوانات و انسانها را باعث ميگردد (باسک و همکاران، 1993). همچنین در اولویت بندی سازمان حفاظت محیطزیست امریکا (EPA) بین مضرترین فلزات جهان این عنصر در رده دوم قرار دارد (لیو و همکاران، 2006).
سرب جز عناصر شیمیایی واسطه در جدول تناوبی است و در رده بندی فلزها قرار دارد. این عنصر در جدول تناوبی با عدد اتمی ۸۲ و نشان Pb وجود دارد. عنصری سنگین، سمی و چکش خوار است که دارای رنگ خاکستری مایل به کدر می‌باشد .بیشترین استفاده جهانی از سرب در باطریها میباشد. همچنین از این عنصر در لحیم کاری، آلیاژها، وزنههای سربی، مواد شیمیایی، کابلها، پشم سربی و بنزین نیز استفاده میشود (کاباتا پندیاس و موخرجی، 2007).
سرب در اتمسفرسرب موجود در اتمسفر اطراف کره زمين بیشتر نتيجه استفاده از ترکيبات سرب در سوخت وسایل نقليه است. استفاده از تترا اتيل سرب، تترا متيل سرب، برميد اتيلن، برميد اتيل و ديگر ترکیبات با مقدار سرب حدود 78/0 گرم در ليتر که منجر به انتشار برميد و اکسيد سرب از اگزوز ماشينها ميشود (کیواواویلر، 1980). در سال 1970 در آمريکا، ماشينها ساليانه حدود 250000 تن تترا اتيل سرب مصرف مينمودند. سرب منتشرشده از اگزوز ماشينها عمدتاً به شکل نمکهاي هاليدي نظير PbBrCl،PbBr+، Pb(OH)Br، Pb(O)2PbBr2 است. اين ذرات سرب منتشر شده معمولاً ناپايدار بوده و به راحتي



قیمت: 11200 تومان

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *