فایل - پایان نامه دانشگاه

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

2-1.مقدمه..........................................................................................................................................12
2-2.سرمایه.........................................................................................................................................12
2-3.اشکال سرمایه..............................................................................................................................12
2-4.تفاوت انواع سرمایه.....................................................................................................................14
2-5.تاریخچه سرمایه..........................................................................................................................15
2-6.مفهوم سرمایه اجتماعی...............................................................................................................15
2-7.اجزاءسرمایه اجتماعی..................................................................................................................17
2-8.دیدگاه های نظری داخلی سرمایه اجتماعی.................................................................................18
2-9.دیدگاه های نظری خارجی سرمایه اجتماعی...............................................................................21
2-9-1.نظریه جیمز کلمن...................................................................................................................21
2-9-2.نظریه پیر بوردیو.....................................................................................................................24
2-9-3.نظریه رابرت پاتنام..................................................................................................................25
2-9-4.نظریه فرنسیس فوکویاما.........................................................................................................26
2-10.دیدگاه های حاشیه نشینی.........................................................................................................28

متن کامل در سایت امید فایل 

2-10-1.دیدگاه لیبرالیستی..................................................................................................................28
2-10-2.دیدگاه ساختارگرایان............................................................................................................29
2-10-3.دیدگاه نوسازی.....................................................................................................................30
2-11.تعریف حاشیه نشینی................................................................................................................32
2-12.علل پیدایش حاشیه نشینی در ایران..........................................................................................35
2-13.پیامدهای زیستی حاشیه نشینی در ایران....................................................................................37
2-14.ویژگی های حاشیه نشینی.........................................................................................................39
2-14-1.نمونه هایی از اوصاف عمومی زندگی حاشیه نشینی............................................................40
2-14-2.رشد حاشیه نشینی................................................................................................................42
2-14-3.پیامدهای حاشیه نشینی.........................................................................................................43
2-15.پیشینه تحقیق.............................................................................................................................50
2-15-1.تحقیقات داخلی انجام شده...................................................................................................50
2-15-2.تحقیقات خارجی انجام شده.................................................................................................56
2-16.مبانی نظری تحقیق.....................................................................................................................58
2-16-1.نظریه استافر...........................................................................................................................58
2-16-2.نظریه ساستاد.........................................................................................................................58
2-16-3.نظریه اورت .اس.لی..............................................................................................................59
2-16-4.نظریه زلینسکی......................................................................................................................59
2-16-5.نظریه بوردیو.........................................................................................................................59
2-17.انواع حاشیه نشینی.....................................................................................................................59
2-18.چهارچوب نظری......................................................................................................................68
2-19.فرضیات تحقیق.........................................................................................................................71
2-20.مدل نظری تحقیق.....................................................................................................................72
فصل سوم : روش تحقیق
3-1.مقدمه...........................................................................................................................................74
3-2.روش تحقیق................................................................................................................................74
3-3.جامعه آماری................................................................................................................................75
3-4.تعیین حجم نمونه........................................................................................................................76
3-4-1.شیوه نمونه گیری....................................................................................................................77
3-4-2.ابزار گردآوری تحقیق..............................................................................................................77
3-5.شیوه امتیاز دهی...........................................................................................................................77
3-6.روش تحلیل داده ها.....................................................................................................................78
3-6-1.روش های آماری توصیفی......................................................................................................78
3-6-2.روش های استنباطی................................................................................................................78
3-7.اعتبار و روایی تحقیق..................................................................................................................78
3-7-1.اعتبار.......................................................................................................................................78
3-7-2.روایی......................................................................................................................................79
3-8.قلمرو زمانی................................................................................................................................80
3-9.قلمرو مکانی................................................................................................................................80
3-10.واحد تحلیل و سطح مشاهده....................................................................................................80
3-11.استخراج....................................................................................................................................80
3-12.تعریف متغیرهای تحقیق...........................................................................................................81
3-12-1.تعاریف نظری متغیر وابسته..................................................................................................81
3-12-2.تعاریف نظری متغیر مستقل.................................................................................................81
فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها
4-1.مقدمه..........................................................................................................................................85
4-2.آمار توصیفی...............................................................................................................................85
4-3.آمار استنباطی..............................................................................................................................101
فصل پنجم : نتایج و پیشنهادات
5-1.مقدمه...........................................................................................................................................113
5-2.نتایج تحقیق.................................................................................................................................113
5-3.محدودیت های تحقیق................................................................................................................115
5-4.پیشنهادات...................................................................................................................................116
منابع و مآخذ
الف : فهرست منابع فارسی.................................................................................................................118
ب : فهرست منابع غیر فارسی............................................................................................................122
پیوست ها...........................................................................................................................................123
چکیده انگلیسی..................................................................................................................................124
فهرست جداول
عنوان صفحه
2-1.جدول : منابع سرمایه اجتماعی ...................................................................................................28
4-1.جدول : توزیع فراوانی سن پاسخ دهندگان..................................................................................85
4-2.جدول : توزیع فراوانی جنسیت پاسخ دهندگان...........................................................................87
4-3.جدول :آمارهای توصیفی وضعیت تاهل پاسخ دهندگان..............................................................88
4-4.جدول :آمارهای توصیفی قومیت پاسخ دهندگان.........................................................................89
4-5.جدول :آمارهای توصیفی تحصیلات پاسخ دهندگان...................................................................90
4-6.جدول : آمارهای توصیفی اشتغال پاسخ دهندگان........................................................................91
4-7.جدول :آمارهای توصیفی نوع شغل پاسخ دهندگان.....................................................................92
4-8.جدول :آمارهای توصیفی درآمد ماهیانه پاسخ دهندگان...............................................................93
4-9.جدول :آمارهای توصیفی مسکن پاسخ دهندگان.........................................................................94
4-10.جدول :آمارهای میزان کنترل اجتماعی......................................................................................95
4-11.جدول :آمارهای میزان اعتماد اجتماعی......................................................................................96
4-12.جدول :آمارهای میزان مشارکت رسمی و غیر رسمی................................................................97
4-13.جدول :آمارهای میزان انسجام اجتماعی.....................................................................................98
4-14.جدول :آمارهای میزان روابط اجتماعی......................................................................................99
4-15.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و سن................................................................................101
4-16.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و جنس.............................................................................101
4-17.جدول :آزمون t برای میانگین دو گروه (مجرد و متاهل)..........................................................102
4-18.جدول : توزیع فراوانی بر حسب تاهل......................................................................................102
4-19.جدول :آزمون t برای میانگین دو گروه مجرد و متاهل..............................................................103
4-20.جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب قومیت...........................................................103
4-21.جدول : آنالیز واریانس بررسی رابطه سرمایه اجتماعی و قومیت..............................................102
4-22.جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب اشتغال..........................................................104
4-23.جدول : آزمون t برای اختلاف میانگین های دو گروه (شاغل و بیکار)....................................104
4-24. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب تحصیلات...................................................105
4-25. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و تحصیلات.............................................................105
4-26. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب مسکن..........................................................106
4-27. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و وضعیت مسکن.....................................................106
4-28. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب نوع شغل......................................................107
4-29. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی و نوع شغل...............................................................107
4-30. جدول : توزیع فراوانی پاسخ دهندگان بر حسب درآمد ماهیانه...............................................108
4-31. جدول : آنالیز واریانس سرمایه اجتماعی ودرآمد ماهیانه......................................................... 108
4-32.جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و کنترل اجتماعی..............................................................109
4-33. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و اعتماد اجتماعی............................................................109
4-34. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و مشارکت اجتماعی........................................................110
4-35. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و انسجام اجتماعی...........................................................110
4-36. جدول : رابطه بین سرمایه اجتماعی و روابط اجتماعی............................................................111
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
4-1.نمودار : سن پاسخ دهندگان.........................................................................................................86
4-2.نمودار : جنس پاسخ دهندگان......................................................................................................87
4-3.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک تاهل......................................................................................88
4-4.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک قومیت...................................................................................89
4-5. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک تحصیلات............................................................................91
4-6. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک وضعیت اشتغال....................................................................92
4-7.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک نوع شغل...............................................................................93
4-8. نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک درآمد ماهیانه........................................................................94
4-9.نمودار : پاسخ دهندگان به تفکیک وضعیت مسکن.....................................................................95
فهرست شکل ها
عنوان صفحه
2-1 .شکل: نظریه جیمز کلمن............................................................................................................24
2-2 .شکل: مدل نظری تحقیق............................................................................................................72
چکیده
هدف از این تحقیق ،بررسی میزان سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینان شهر اهواز است .که با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای تعداد400نفر بعنوان حجم نمونه انتخاب شده اند .واحد تحلیل ، فرد است .روش گردآوری اطلاعات به صورت پیمایشی می باشدکه برای اندازه گیری متغیرها و گردآوری اطلاعات از‌» پرسشنامه محقق»استفاده شده است.در گردآوری داده ها از روش میدانی و پرسشنامه و مصاحبه استفاده شده است .پس از بررسی اعتبار و روایی پرسشنامه ، با استفاده از نرو افزار spssتجزیه و تحلیل گردیده اند .جهت بررسی معنی داری بین متغیرها و آزمون های همبستگی نا پارامتریک که برای متغیرهای کمی ،کاربرد دارند، فرضیات آزمون شده به تحلیل پرداخته شد.نتایج نشان گر آن است که متغیرها ،عدم امکانات رفاهی ،فقر ،عدم شغل نامناسب ،جنگ تحمیلی ، فقدان نهادهای سازمان یافته نقش مهمی درشکل گیری حاشیه نشینی در شهرستان اهواز داشته اند .بین متغیرهای وابسته رابطه مثبت و مستقیم مشاهده گردیده است .
واژگان کلیدی : سرمایه اجتماعی – اعتماد – مشارکت – حاشیه نشینی اهواز
1-1. مقدمه
1-2. بیان مسئله و اهمیت موضوع
1-3. اهداف تحقیق
1-4. توصیف منطقه مورد مطالعه
1-5. شرح مفاهیم و اصطلاحات
1-6. مشارکت
1-7. پایگاه اقتصادی و اجتماعی
1-8 . کاربرد نتایج تحقیق

فصل اول:

کلیات تحقیق

1-1.مقدمه
امروزه در کنار سرمایه های انسانی ، مالی و اقتصادی ، سرمایه دیگری بنام سرمایه اجتماعی مورد بهره برداری قرار گرفته است.این مفهوم به پیوندها ، ارتباطات میان اعضای یک شبکه به عنوان منبع با ارزش اشاره دارد.که با خلق هنجار ها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضا می شود. سرمایه اجتماعی به عنوان یک اهرم ، مورد اقبال فراوان نیز واقع شده است .در دیدگاه های سنتی مدیریت توسعه سرمایه های اقتصادی ،فیزیکی و نیروی انسانی مهمترین نقش را ایفا می کردند.اما در عصر حاضر برای توسعه بیشتر از آنچه به سرمایه اقتصادی، فیزیکی و انسانی نیازمند باشیم به سرمایه اجتماعی نیازمندیم .زیرا بدون این سرمایه استفاده از دیگر سرمایه ها به طور بهینه انجام نخواهد شد.در جامعه ای که فاقد سرمایه اجتماعی کافی است سایر سرمایه ها ابتر می مانند و تلف می شوند.از این دو موضوع سرمایه اجتماعی به عنوان یک اصل محوری برای دستیابی به توسعه محسوب شده و مدیرانی موفق قلمداد می گردند که بتوانند در ارتیاط با جامعه به تولید و توسعه سرمایه اجتماعی بیشتر نائل گردند. پیچیدگی زندگی در جوامع مدرن امروزی باعث شده تا روابط اجتماعی و میزان و چگونگی مشارکت افراد در شبکههای جمعی بر کم و کیف تمامی فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی اثرگذار باشد. در این میان سرمایه اجتماعی یکی از مولفههای اصلی است. سرمایهی اجتماعی مفهومی انتزاعی، ترکیبی، پیچیده و بینرشتهای است و کاربرد گستردهی آن در مدیریت شهری، اقتصاد، رفتار سازمانی، سیاست، بهداشت عمومی، جرمشناسی، توسعه روستائی، حکمرانی خوب، برنامهریزی شهری، و ... نشاندهندهی پتانسیل بسیار زیاد آن جهت تحلیل پدیدههای گوناگون در جامعه است. یکی از این پدیدهها، حاشیهنشینی میباشد که به اعتقاد برخی محققان آپاندیسیت اغلب شهرهای جهان و از جمله ایران محسوب میگردد. حاشیهنشینی که در مقیاس وسیع و معنای مدرن محصول شرایط پس از انقلاب صنعتی در کشورهای صنعتی اروپا و امریکا بوده است سبب مهاجرتهای وسیع از نقاط روستائی و شهرهای کوچک به مراکز صنعتی و رشدیافته گردید و این امر زمینه را برای پیدایش اولین حاشیهها فراهم ساخت. در ایران نیز پس از ورود و استقرار سرمایهداری وابسته، پدیده حاشیهنشینی بوجود آمد و رشد آن عمدتأ از سال 1320 به بعد شدت یافت (زاهد ، زاهدانی ، 1369). رشد قارچ گونه حاشیه هاعلاوه بر برهم زدن فضای کالبدی شهرها، زمینه بروز انواع مسائل و آسیبهای اجتماعی در شهرها را فراهم میکند که یکی از دلایل بروز این مسائل کمبود سرمایه اجتماعی در اینگونه محلات میباشد. بعنوان نمونه رابرت پاتنام در مقالهای تحت عنوان "جامعه برخوردار، سرمایه اجتماعی و زندگی عمومی" بیان میکند که یکی از دلایل عدم موفقیت دولت آمریکا در احیای محلات فقیرنشین، فرسایش سرمایه اجتماعی در این مناطق است. وی همچنین معتقد است که بخشی از مشکل سیاهپوستان و لاتینیتبارهای مناطق داخلی شهر این است که آنها از «ارتباطات» به معنای واقعی بیبهره اند (پاتنام، 1384). همچنین از نظر وی در محلههایی که سرمایه اجتماعی شکل میگیرد، مسائل اجتماعی مثل اعتیاد، جرم و غیره کمتر است؛ به عبارت دیگر سرمایه اجتماعی در سطح محله، افزایش امنیت محله و کاهش جرایم را در پی خواهد داشت (باستانی، 1387). در واقع سرمایه اجتماعی از طریق اجزای خود همچون «اعتماد، مشارکت، شبکههای اجتماعی و ...» میتواند باعث کاهش این مسائل و مشکلات در محله گردد. چراکه حضور افراد حاشیهنشین در شبکههای پیچیده جامعه مدرن و نیز مشارکت سازمان یافته و خودانگیخته آنها میتواند روند توسعه محلی را تسهیل نمایند. به عبارت دیگر هر چقدر اعضاء یک جامعه خاصی همچون حاشیهنشینان در شبکه روابط اجتماعی حضور بیشتر و پر رنگتری داشته باشند و در عین حال این حضور توأم با اعتماد و مشارکت آگاهانه باشد، میتواند موجب رشد و پیشرفت اقتصادی و اجتماعی و کالبدی محله گردد. اما به اعتقاد بسیاری از محققان در مناطق حاشیهنشین ما با عدم مشارکت ساکنین روبرو هستیم که وضعیت نامطلوب اقتصادی و تحرک بالای جمعیت از جمله دلایل این امر میباشد که پیامد آن میتواند فرسایش سرمایه اجتماعی را سبب گردد: با نگاهی به مناطق حاشیه پی میبریم که الگوی سکونتی ساکنان این مناطق عمدتاً غیردائم و موقتی است که این خود از عواملی است که تقویت کننده حس عدم تعلق به محله و عامل تشدید کننده عدم تمایل به مشارکت است. در زمینه شغل و درآمد اکثر افراد در وضعیت نامطلوب اقتصادی بسر میبرند که این خود عامل دیگری در عدم مشارکت است (نقدی،1386).
بنابراین از آنجا که فرسایش سرمایه اجتماعی در این مناطق محروم میتواند باعث انواع آسیبها و مسائل اجتماعی از قبیل اعتیاد، فروش و مصرف مواد مخدر، الکل ، فساد و فحشا، فقر،بیکاری، دعوا و درگیری، قمار و ... گردد و همچنین باعث عدم موفقیت برنامههای عمرانی دولت جهت بهبود وضعیت کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دولت شود، لذا افزایش این نوع سرمایه در این محلات میتواند آسیبها را کاهش دهد و دولت را در جهت عملی کردن برنامهها یاری رساند. بنابراین این تحقیق به بررسی میزان سرمایه اجتماعی مناطق حاشیه شهر اهواز می پردازد.
با توجه به اینکه اهواز یکی از کلانشهر های کشور و دومین شهر بزرگ با جمعیت حاشیه نشین کشور است ( یک سوم جمعیت کشور)و جمعیت بالقوه و باالفعل می تواند مسائل اجتماعی فراوانی را دامن زند، امیدآن میرود این تحقیق بتواند راه کارهای نوینی را پیش روی برنامه ریزان قرار دهد.
1-2.بیان مساله و اهمیت موضوع
بعد از جنگ جهانی دوم یکی از مهمترین مسایل اجتماعی کشورهای در حال توسعه، رشد و توسعه ی شتابان و ناهمگون شهرنشینی بوده است. بدیهی است که رشد انفجاری شهرنشینی و در پی آن رشد پدیده ی حاشیه نشینی، برآیند مهاجرت های مداوم داخلی، یعنی از روستاها به شهرها است که بازتاب اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی آن رشد گروه ها و جوامع حاشیه نشین است که در مناطق مختلف کلان شهرها به شکل های گوناگون آلونک نشینی، زاغه نشینی، کپرنشینی و حلبی آباد ها و غیره بروز می کند. آنچه اهمیت مطالعه این موضوع را می رساند، مهاجرت طبقه ای از جامعه روستایی است که از لحاظ سرمایه، تحصیلات و درآمد در سطح پایینی قرار دارند و با توجه به این شرایط، در محیط شهری آسیب پذیر خواهند بود. علاوه بر این، گروه مهاجر شیوه ی از زندگی را بوجود می آورند که نسبت به سه شیوه ی رایج زندگی یعنی شهری، روستایی و ایلاتی متفاوت است. بعلاوه مهاجران جدید با توجه به ویژگی های اجتماعی و اقتصادی خاص خود، بافت فیزیکی معینی را نیز به وجود می آورند (حسین زاده دلیر، 1370: 64). در شیوه جدید زندگی ( زندگی حاشیه نشینان)، خانواده نیز دارای میزان اهمیت، شکل و چارچوب خاصی است.
دراین مناطق یا سرمایه اجتماعی هنوز شکل نگرفته است و یا در سطح خاص گرایانه و درون گروهی (وجه منفی) وجود دارد . این سرمایه اجتماعی خاص گرایانه نه تنها نقشی در توسعه مناطق نخواهد داشت ، بلکه در اکثر موارد خود به عنوان مانعی برای توسعه همه جانبه محسوب می شود . بنابراین باتوجه به اهمیت سرمایه اجتماعی درکاهش مسائل وآسیب های اجتماعی وهمچنین توسعه همه جانبه این مناطق دراین پژوهش سعی شده است که ضمن مروری بر مسئله حاشیه نشینی و آمارهای مربوط به آن در جهان و به ویژه در ایران، به نقش سرمایه اجتماعی در کاهش معضل حاشیه نشینی و آسیب های اجتماعی ناشی از آن پرداخته شود.
با توجه به اینکه شهرستان اهواز یکی از کلان شهرهای کشور بوده و پدیده حاشیه نشینی از مشکلات کلان شهرهای کشور می باشد.در این پژوهش در صدد هستیم میزان سرمایه اجتماعی را بین حاشیه نشینان ای شهر را بررسی کنیم.بر همین اساس ، سوال اصلی پژوهش و بررسی این است که عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی بین حاشیه نشینی شهر اهواز کدام است ؟
1-3.اهداف تحقیق
اصولاٌ هدف از انجام تحقیقات علمی کمک به شناخت و حل بخشی از مشکلات جامعه باید تلقی شود.
الف- هدف اصلی :
ـ بررسی رابطه بین میزان سرمایه اجتماعی حاشیه نشینان شهر اهواز
ـ بررسی مشکلات و پیامدهای اجتماعی حاشیه نشینی در شهر اهواز
ب- اهداف فرعی :
1-مطالعه رابطه بین اعتماد اجتماعی افراد ساکن و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهراهواز.
2-مطالعه میزان روابط اجتماعی افراد ساکن و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهراهواز.
3-مطالعه میزان مشارکت اجتماعی(رسمی و غیر رسمی) افراد ساکن در مناطق حاشیه نشین اهواز.
4-مطالعه انسجام اجتماعی و حاشیه نشینی در شهر اهواز.
5-مطالعه رابطه بین کنترل اجتماعی و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
6-مطالعه رابطه بین قومیت و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
7-مطالعه رابطه بین وضعیت تاهل و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
8-مطالعه رابطه بین جنس و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
9-مطالعه رابطه بین سن و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
10-مطالعه رابطه بین پایگاه اجتماعی و سرمایه اجتماعی در مناطق حاشیه نشین شهر اهواز.
1-4.توصیف منطقه مورد مطالعه
این تحقیق در شهر اهواز مرکز استان خوزستان در جنوب غربی کشور انجام شده است.ای شهر در حدود 8152 کیلومتر مربع وسعت دارد.جمعیت آن بر اساس سرشماری تا سال 1390، برابر با1.891.425نفر می باشد .که از لحاظ تعداد ،هفتمین شهر کشور پس از تهران ،مشهد ،اصفهان ،تبریز و شیراز و کرج قرار دارد.و ارتفاع آن از سطح دریا 18 متر است .این شهر در 31 درجه و 19 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 41 دقیقه طول شرقی مدار گرینویچ واقع شده است.
این شهر در زمین سطحی در طرفین رودخانه کارون بنا شده و راه آهن جنوب از وسط آن می گذرد.فاصله آن با مرکز کشور 881 کیلومتر است.در شهر اهواز ،مساله حاشیه نشینی تابعی از روند حاشیه نشینی کل کشور می باشد.طبق تحقیقی که اولین بار در سال 1352 توسط محققین موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در مورد حاشه نشینی در شهر اهواز انجام گرفت ، نشان داد که آغاز حاشیه نشینی به دهه قبل از سال 1320 برمی گردد.ولی در این دوره رشد کندی داشته است .لیکن در دهه 1330 بر ابعاد این مسئله افزوده شد.تا اینکه در دهه 1340 و متعاقب اصلاحات ارضی و سیر مهاجرین روستائی بی زمین و کم حجم ،حاشیه نشینی رشد شتابان به خود گرفت.(نیرومند و حسینی ، 55:1382)
وقوع جنگ هشت ساله ایران و عراق (1367-1359)و تخریب شهرهای استان از جمله خرمشهر و آبادان و انهدام صنایع چون پالایشگاه نفت و تاسیسات مشابه واز کار افتادن صنایع و مراکز بزرگ اشتغال و تاسیسات بندری خرمشهر نیز باعث شد تا جمعیت این مناطق به شهر اهواز و سایر مناطق کشور مهاجرت اجباری نمایند.در این دوره روستاهایی مانند عین دو –ام تمیر-شیلنگ آباد-ملاشیه-کوت عبدالله – کوت سید صالح نیز در جذب مهاجرین تاثیر بسزایی داشتند.
بر اساس پژوهشی که در سال 1364 در مورد علت مهاجرت به شهر اهواز صورت گرفت ، اکثر مهاجرین(9/76)علت مهاجرت خود را ،جنگ و پیامدهای آن عنوان کردند.(جهاد دانشگاهی خوزستان ،8:1380).
محل مورد مطالعه در این پژوهش ، منطقه ملاشیه و کوت سید ناصرو ام تمیر درحاشیه شهر اهواز می باشند که طبق سرشماری در سال 1390 دارای 120,000 نفر جمعیت هستند و در جنوب اهواز واقع می باشند.
1-5.شرح مفاهیم و اصطلاحات
سرمایه اجتماعی از مباحث نسبتاًنوینی است که دربررسی های اجتماعی اقتصادی جوامع مدرن مطرح گردیده است. همانطورکه مفهوم سرمایه اجتماعی نشان می دهددرواقع این واژه برگرفته ازدیگرمفاهیم متداول دراقتصاداست،مثل سرمایه فیزیکی وسرمایه انسانی یاسرمایه طبیعی،امامفهوم جدیدی است که تقریباًازاوائل دهه90واردمتون توسعه های،جامعه شناسی وسیاسی شده است.
سرمایه اجتماعی نیزمثل اکثراصطلاحات درعلوم انسانی تعریف واحدی نداردونوع تعریف باتوجه مکان وزمان متفاوت است. ازنظربرخی صاحب نظران سرمایه اجتماعی مفهومی باصورت جدیدامامحتوایی کهن است. ایده ای که مفهوم سرمایه اجتماعی ازآن سخن می گویدباوجودشهرتاخیرخودبرای جامعه شناسان حرف تازه ای ندارد. ایدهمذکوراین است که مشارکت درگروههای اجتماعی نتایج سودمندی برای فردوجامعه دارد.
از حاشیه نشینی تعاریف گوناگونی شده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
حاشیه نشین به مفهوم کلی، به کسی گفته می شود که در شهر سکونت دارد ولی به علل گوناگون نتوانسته است جذب نظام اقتصادی- اجتماعی شهرشودوازخدمات شهری استفاده کند( عابدین درکوش،121:1372)
الف)حاشیه نشینان
کسانی هستند که در سکونت گاه های غیر متعارف با ساکنین بافت اصلی شهر زندگی می کنند ،گروه های مزبور بیشتر بر اثر نیروهای دافعه زادگاه چون فقر و بیکاری و کمتر عوامل جاذب شهری ،از زادگاه خود (روستا –ایل یا شهر )رانده شده و به شهرها روی می آورنده اند .از آنجا که اکثر این گروه ها بی سواد بوده و مهارت لازم را جهت جذب در بازار کار شهر ندارند ،عامل پس رانی شهری نیز آنها را از شهر رانده و به حاشیه کشانده است
ب)سرمایه اجتماعی
اصطلاح سرمایه اجتماعی قبل از سال 1916 ،در مقاله ای توسط هانی نان از دانشگاه ویر جینیای غربی مطرح شد.اما اولین بار در سال 1961 ،کتابی درآمریکا به وسیله ژان جاکوب نوشته شد.که این اصطلاح را بکار برد و منظورش این بود که در حاشیه نشینی شهر،ویژگی و خصلت هایی وجود دارند که آنها می توانند به خوبی با همدیگر ارتباط برقرار کنند و گروه هایی را تشکیل دهند و خودشان مسائل و مشکلات را حل کنند.در اصل ،درآنجا منظور از سرمایه اجتماعی ،نوعی همکاری و هم فکری خود جوش و از درون گروه های محروم حاشیه نشین بود.(توسلی،2:1384)
افرادی که در مناطق حاشیه نشین زندگی می کنند از ساخت قدرت و سیاست عمومی جامعه جدایی یافته اند و به عنوان گروه پست اجتماعی تلقی می شوند. حاشیه نشینان از نظر اجتماعی دارای موقعیت ضعیف بوده و در طبقه ی پایین اجتماع قرار دارند ( زاهد زاهدانی،9:1369).
خانواده های تهی دست و اغلب مهاجر که به تعبیر اسکار لوئیس در نوعی فرهنگ فقر زندگی می کنند. آنان به طور کامل جذب شیوه ی جدید زندگی شهری نشده و در حاشیهی آن به زندگی ادامه می دهند(دراکاکیس اسمیت،121:1377).
1-6.مشارکت
در فرهنگ بین المللی و بسته معانی زیر برای مفهوم مشارکت آمده است:
عمل یاوضعیت شرکت جستن،بهره وری در چیزی ،مشارکت بر اساس رابطه خویشاوندی که بیش از یک نفردرآن شرکت داشته باشند.(اکبری،28:1383-27)ودر این مشارکت رابطه معناداری بین افراد به وجود می آید.
الف: مشارکت اجتماعی
مشارکت اجتماعی نیز بیانگر شرکت فعالانه در امور اجتماعی است فردی دارای مشارکت اجتماعی است که در نهادها و سازمانهای مختلف اجتماعی فعالیت داشته و نسبت به مسائل اجتماعی اطراف خود بی‌تفاوت نباشد. همچنین شرکت فعالانه در امور فرهنگی، مراسم، آداب و رسوم را شامل می‌شود. مشارکت در دفاع از کشور در زمان جنگ،یا مشارکت در انتخابات ، نشانه هایی از مشارکت اجتماعی است.
ب: اعتماد اجتماعی
آنتونی گیدنز ، اعتماد و تاثیر آن بر فرایند توسعه را زیر بناو زمینه ساز اصلی در جوامع مدرن می داند، هر جا که سطح اعتماد اجتماعی بالا باشد مشارکت و همیاری مردم در عرصه های اجتماعی بیشتر و آسیب های اجتماعی کمتر است.(اکبری،11:1383)
ج: کنترل اجتماعی
هومنز ، در تعریف کنترل اجتماعی می گوید : فرایندی که از طریق آن ، هر گاه شخصی از مرتبه فعلی رعایت فلان هنجار عدول کند ، رفتار وی دوباره به همان مرتیه عدول داده می شود و هرگاه به کلی از هنجار عدول کند ، مجددا" به رعایت کامل هنجار سوق داده می شود (فرهنگ علوم اجتماعی ، جولیوس گولد و ویلیام کوب،706:1384).
د: انسجام اجتماعی
به معنی استحکام درونی و مترادف با وحدت اجتماعی است.فرهنگ جامعه شناسی آلموند کولین ،انسجام اجتماعی را به معنای توافق افکار ، احساسات و اعمال تعریف می کند که با وحدت ، یک گروه و یا یک جامعه را روشن می سازد (کولین,1970:84 ).
ه: روابط اجتماعی
رابطه به معنی ارتباطی است از هرنوع بین دو یا چند واقعیت، اصطلاح روابط اجتماعی در زبان فرانسه هنگامی که معنای عام از آن مستفاد می شود ، بصورت جمع به کار می رود . معمولا" ارتباطات بین دو شخص یا گروه و نه ارتباطات بین دو پدیده اجتماعی را می رساند ( فرهنگ علوم اجتماعی ، آلن بیرو,376:1380).
1-7 .پایگاه اقتصادی و اجتماعی
مراد از پایگا ه اقتصادی و اجتماعی این معانی است.
الف: موضوعی در نظام اجتماعی که متضمن انتظار عمل متقابل است با توجه به صاحبان مواضع دیگر در ساختار مشابه.
ب:منزلت است از نظرشان در داخل یک نظام اجتماعی،و گاهی اشاره است به توزیع حقوق، التزامات ، اقتدار و مرجعیت در داخل نظام مشابه ، چنان که در عبارات ( پایگاه بلند ) و ( پایگاه پست ) آمده است.
پ:مقام والا با توجه به توزیع شان در داخل یک نظام اجتماعی ، چنان که در عبارت طالب پایگاه آمده است ( فرهنگ گولد و کوب ,82:1384 ).
1-8 .کاربرد نتایج تحقیق
نتایج این پژوهش می تواندمورد استفاده سازمانها و نهادهای زیر قرار بگیرد:
وزارت کشور،اداره فرهنگ وارشاد،شهرداری وشوارای شهرها،اداره مسکن وشهرسازی.

2-1.مقدمه
2-2.سرمایه
2-3.اشکال سرمایه
2-4.تفاوت انواع سرمایه
2-5.تاریخچه سرمایه
2-6.مفهوم سرمایه اجتماعی
2-7.اجزا سرمایه اجتماعی
2-8.دیدگاه های داخلی سرمایه اجتماعی
2-9.دیدگاه های خارجی سرمایه اجتماعی
2-10.دیدگاه های حاشیه نشینی
2-11.تعریف حاشیه نشینی
2-12. علل پیدایش حاشیه نشینی در ایران
2-13. پیامدهای زیستی حاشیه نشینی در ایران
2-14.ویژگی های حاشیه نشینی
2-15.پیشینه تحقیق
2-16.مبانی نظری تحقیق
2-17.انواع حاشیه نشینی
2-18.چهارچوب نظری
2-19.فرضیات تحقیق
2-20.مدل نظری تحقیق

فصل دوم:

ادبیات تحقیق

2-1.مقدمه
بدون شک دانستن معانی و تعاریف گوناگون یک مفهوم ،ما را در شناخت ابعاد گوناگون آن مفهوم مارا یاری می رساند .در این فصل ضمن ارائه تعاریف گوناگون از سرمایه اجتماعی به مباحثی مثل ،انواع سرمایه اجتماعی و تفاوت آن با دیگر سرمایه ها خواهیم پرداخت.بدنبال آن نیز نظریه های مرتبط با بحث و پیشینه موضوع مورد مطالعه ،مورد بحث قرار می گیرید.
2-2.سرمایه
سرمایه ثروتی است مولد ، یا منبعی که شخص می تواند جهت ایجاد درآمد با منبعی اضافی دیگر به کار برد.سرمایه همیشه در اقتصاد سیاسی مارکس ،کار مجسم یا انباشته تعریف می شود ، در یک مناسب اجتماعی قرار می گیریدکه درآن مولد برای انباشت بیش تر سرمایه به کار گرفته می شود.
بوردیو سرمایه را کار انباشت ، تعریف می کند .به نظر البرو اندیشه ای که در پس مفهوم اصلی سرمایه هست ، حتی در معنای مالی اولیه اش ،مفهوم ارزشی است که می تواند اساس ارزش های آینده باشد.(البرو،1995) بنابرین ، سرمایه هر منبعی است که می تواند در عرصه ی خاصی اثر بگذارد. وبه فرد امکان می دهد که سود خاصی را از طریق مشارکت در رقابت بر سر آن به دست آورد(استونس،228:1998).
2-3 .اشکال سرمایه
برخی از محققین معتقدند بوردیو بین سه نوع کلی سرمایه ،که ممکن است محتوای خاص عرصه ای داشته باشد تمایز قایل شده است.
1-سرمایه اقتصادی
به درآمد پولی ، و هم چنین سایر منابع و دارائی های مالی اطلاق می شود تظاهر نهادینه اش را در حقوق مالکیت می یابد.مثلا" پول و اشیای مادی که می توان برای تولید کالا و خدمات به کار برد.
2-سرمایه فرهنگی
شامل تمایلات و عادات دیرین که در فرآیند جامعه پذیری است.انباشت اشیای فرهنگی با ارزش مثل نقاشی و صلاحیت های تحصیلی و آموزش رسمی حاصل آمده است.ترنر(1198) در تعریف دیگری ، سرمایه فرهنگی را مجموعه ای از نمادها، عادات،منش ها ، شیوه زبانی ،مدارک آموزشی،ذوق و سلیقه ها و شیوه های زندگی که به طور غیر رسمی بین افرادشایع است ،تعریف می کند.(ترنر،434:1998).
3-سرمایه اجتماعی
مجموعه منابع باالفعل و باالقوه ای است که با عضویت در شبکه های اجتماعی کنش گران و سازمان هابه وجود می آید.
4-سرمایه نمادین
استونزو ترنر (1998)بر نوع دیگری از سرمایه به نام نمادین اشاره می کند.که با استفاده از سمبل ها جهت مشروعیت بخشیدن به تصرف سطوح و گونه های متغیری از سه نوع سرمایه یاد شده می انجامد.(استونز،221:1998-ترنر،512:1998).بوردیو نیز در کتاب اشکال سرمایه ،سرمایه نمادین و فرهنگی را دقیقا" مترادف هم نمی داند .در طرح کلی تئوری عمل، سرمایه نمادین محتوای خاص حیثیت و شرف فرض می شود، حال آنکه مثال های سرمایه فرهنگی را در جای دیگری از آثار بوردیو درباره نهادهای آموزشی باز تولید ، انسان آکادمیک بهتر می توان مشاهده کرد و همان قدر که به دانش مهارت یا شایستگی اشاره دارد . به شرف یا حیثیت نیز ، که داشتن این سرمایه می تواند به بار آورد می پردازد.سرمایه فرهنگی مسلما" گونه ای سرمایه نهادین ، به طور کلی است.اما شکلی از سرمایه نمادین است.(بوردیو،7:1997).
5-سرمایه انسانی
شکل دیگری از سرمایه است .و یک مفهوم اقتصادی است.ویژگی های کیفی انسان اعم از آموزش ،تخصص ، مهارت ، دانش ، خلاقیت ، نوع آوری و غیره عموما" نوعی سرمایه به شمار می رود.به عبارت دیگری سرمایه انسانی را می توان ارتقا و بهبود ظرفیت تولیدی افراد جامعه نامید.(علوی راد،نصیرزاده،210:1380).
2-4.تفاوت انواع سرمایه
بر خلاف سرمایه اقتصادی که معمولا"کالای خصوصی دریک جامعه کاپیتالیستی است ، سرمایه اجتماعی جنبه یک کالای عمومی را داشته ، کنش گرانی که سرمایه اجتماعی را ایجاد می کنند.معمولا"فقط قسمت کوچکی را از منافع شان بدست می آورند.(کلمن،119-116-98-99،1198). سرمایه اجتماعی به ارتباط قانونی و قاعده مند وابسته است،که اگر تجدید نشود از بین می رود.سرمایه اجتماعی از طریق مکانیسم های فرهنگی ،دین ، سنت، عادات تاریخی(فوکویاما،1995) به وجود می آید و منتقل می شود.در واقع عناصر فرهنگی می توانند مانند سرمایه اندوخته شوند. پس سرمایه فرهنگی متشکل از عادات ،تمایلات بادوام،عینیت فرهنگی ارزشمند و تحصیل و شرایط لازم آموزشی رسمی است.(بوردیو:1986،243).سرمایه فرهنگی نسبت به سرمایه اقتصادی کمتر ملموس است.با وجود این قابل سرمایه گذاری و کسب سود یا ایجاد ارزش می باشد.
سرمایه اقتصادی ،اجتماعی و فرهنگی قابل تبدیل به یکدیگر می باشد.سرمایه اقتصادی بیشتر ملازمبا الگوهای مخصوص شبکه های اجتماعی و شیوه های فرهنگی گروه های سطح بالا است.با افزایش سود مندی سرمایه اقتصادی، رشد سرمایه اجتماعی و فرهنگی نیز بیشتر می شود.با این حال پول ، منافع اجتماعی ،فرهنگی قابل تبدیل به اندازه مشابه نیستند. قابلیت تبدیل سرمایه اقتصادی بیشتر است و به آسانی به سرمایه اجتماعی و فرهنگی تبدیل می شود (بوردیو،243:1986).
2-5.تاریخچه سرمایه اجتماعی
نظریه سرمایه اجتماعی یک نظریه مفهومی جدید می باشد ، که در سال های اخیر به آن توجه شده است .به طوری که در دهه 1990 شاهد انتشار سریع رویکرد سرمایه اجتماعی از طریق محافل عمومی و دانشگاهی هستیم.
سرمایه اجتماعی با توضیح فراوان به عنوان تئوری منابع اجتماعی در مرجع های مشابه پیدا شده است.بر اساس بررسی مقالات و مجلات نوشته شده از سال های 1995-1981 کاربرد مفهوم سرمایه اجتماعی رشد چشم گیری داشته است.
مفهوم سرمایه اجتماعی سابقه تاریخی زیادی دارد.و لباسی نو برای تئوری های قدیمی تر به شمار می رود.اندیشمندان اجتماعی در رشته های گوناگون در گسترش مفهوم سرمایه اجتماعی به شکل های خاصی اشاره کرده اند.چنانکه پوتنام و فوکویاما اشاره میکنند، اصطلاح آن نخستین بار در اثرجین جاکوب، به نام؛مرگ وزندگی شهرهای بزرگ آمریکایی در سال1961به کار رفته است(پاتنام،78:1955و فوکویاما ،10:1979).
2-6.مفهوم سرمایه اجتماعی
سرمایه اجتماعی در سالیان اخیر توجه محققان حوزهای مختلف علوم انسانی و اجتماعی را به خود مشغول کرده است. در واقع به خاطر همین چند بعدی و پیچیده بودن، باعث شده که صاحب نظران مختلف تعاریف مختلفی از این مفهوم ارائه دهند. در حالیکه سرمایه فیزیکی به موضوعات فیزیکی بر می گردد و سرمایه انسانی به دارایی های افراد، سرمایه اجتماعی برخلاف سرمایه های متعارف کالایی همگانی(خاکباز, 100:1384 )است وبه روابط میان افراد ، شبکه های اجتماعی و هنجارهای متقابل و اعتماد ناشی از آنها بر می گردد در این معنی سرمایه اجتماعی دقیقا با ‌آنچه که « فضیلت مدنی» نامیده می شود مرتبط است ، زیرا سرمایه اجتماعی هم به عنوان منبعی برای فعالیتهای بدخواهانه و هم فعالیتهای خیر خواهانه به کار می رود به طور مثال برایانحصار فرصت های استخدامی افراد خارج از گروه یا نبرد با دشمنان خیالی یا واقعی .( پاتنام،2000 )اصولا وضعیت مدنی همگانی که در معنی شبکه روابط اجتماعی متقابل محاط می شود، قویترین است ( همان)
به عقیده میشل والزرعلاقه مندی به مسائل عمومی و دلبستگی به اهداف عمومی علائم اصلی فضیلت مدنی است (پاتنام ،199-157 والزر، 1980: 64) اما پاتنام درستکاری ، اعتماد و اطاعت از قانون را سه صفت برجسته فضیلت مدنی می داند و می گوید شهروندان در جامعه مدنی با یکدیگر به طور عادلانه رفتار می کنند و انتظار دارند که با آنها عادلانه رفتار شود. آنها انتظار دارندکه حکومت شان از معیارهای عالی دنباله روی کندو خود نیز از روی میل به قوانینی که خود وضع کرده اند، تندرمی دهند(پاتنام ، 192:1993).
بر پایه تعریف روبرت پاتنام،سرمایه اجتماعی وجوه گوناگون سازمان اجتماعی :اعتماد،هنجارهای معامله متقابل وشبکه های اجتماعی است که می توانند با تسهیل اقدامات هماهنگ کارایی جامعه را بهبود بخشند (پاتنام,285:1380)
یکی از صاحب نظران بنام سرمایه اجتماعی فوکویاما میباشد که در کتاب «پایان نظم»، سرمایه اجتماعی را به عنوان وجود مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیررسمی تعریف میکند که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است، در آن سهیماند. او همچنین میافزاید که مشارکت در ارزشها و هنجارها به خودی خود باعث تولید سرمایه اجتماعی نمی گردد ، چرا که این ارزشها ممکن است ارزشهای منفی باشد. ... هنجارهایی که تولید سرمایه اجتماعی میکنند باید شامل سجایایی از قبیل صداقت، ادای تعهدات و ارتباطات دو جانبه باشد (فوکویاما، 1379؛ زارع، 1389).
از دیگر نظریهپردازان میتوان به جمیز کلمن اشاره کرد که سرمایه اجتماعی را بر مبنای کارکرد آن تعریف میکند.به نظر وی سرمایه اجتماعی ذات واحدی نیست بلکه مجموعهای از ذاتهای گوناگون است که دو عنصر مشترک دارند: اولاٌ همه آنها مشتمل بر جنبهای از ساختارهای اجتماعیاند، ثانیاً برخی کنشهای خاص کنشگران-اعم از اجتماعی مانند سایر اشکال سرمایه مولد است، یعنی تحقق اهداف معینی را که در نبودش محقق نمیشوند امکانپذیر میگرداند (کلمن، 1384). پاتنام نیز بیان میکند که سرمایه اجتماعی برخلاف سرمایههای متعارف «کالای همگانی» است، یعنی در مالکیت خصوصی کسانی که از آن سود میبرند نیست. از نظر وی سرمایه اجتماعی اغلب باید محصول جانبی دیگر فعالیتهای اجتماعی باشد. این سرمایه معمولا در پیوندها، هنجارها و اعتمادی تشکیل میشود که از یک شرایط اجتماعی به شرایط دیگر انتقالپذیر است (پاتنام، 1384). همچنین از دیدگاه ولکاک و نارایان ایده اساسی سرمایه اجتماعی این است که خانواده، دوستان، شرکا و همکاران شخص سرمایه مهمی را تشکیل میدهند، سرمایهایی که به هنگام مواجه با یک بحران، فینفسه مفیدهستند.
از نظر آنها آنچه که در مورد افراد صدق میکند، در مورد گروهها هم صادق است. اجتماعاتی که متشکل از انواع و اقسام شبکههای اجتماعی و انجمنهای مدنی هستند در رویارویی با فقر و ضعف اجتماعی در موقعیت بهتری قرار دارند، دعواهها را حل میکنند و از فرصتهای تازه بهره میگیرند. برعکس، تاًثیر فقدان پیوندهای اجتماعی به اندازه حضور آنها مهم است (ولکاک و نارایان، 1384). بعنوان نتیجهگیری میتوان بیان نمود که سرمایه اجتماعی یکی از انواع سرمایههاست که در غیاب آن، دیگر سرمایهها اثربخشی خود را از دست میدهند لذا سرمایه اجتماعی میتواند کلید و حلال بسیاری از مسائل اجتماعی، اقتصادی و شهری همچون حاشیهنشینی باشد.
2-7.اجزاء سرمایه اجتماعی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *