*156

685256537936

موسسه آموزش عالی ارشاد دماوند
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
گرایش: حسابداری
عنوان:
بررسی نقش رویکردهای مدیریت سود بر خطای پیش بینی سود شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما :
سرکار خانم دکتر رضوان حجازی
استاد مشاور:
جناب آقای دکتر ولی نادی قمی
نگارش:
حسین امیرمعزی
زمستان 1392

Institute of Ershad
Dissertation for Master’s Degree
Major: Accounting
Subject:
Review The role of approaches of earnings management on earnings forecast errors listed companies in Tehran Stock Exchange
Thesis Advisor:
R.Hejazi Ph.D
Consulted by:
V. Nadi ghomi Ph.D
By:
H.Amirmoezzi
Winter 2014
سپاسگزاری:
سپاس ایزد منان را که توفیق فراگیری علم را برمن عطا فرمود و مرا در کوران مشکلات و سختی‌ها یاری نمود، تا این رساله را با موفقیت به پایان برسانم.
در طول دوران تحصیلی و تهیه این پایان نامه از راهنمایی ها و مساعدت‌‌های اساتید و سروران عزیزی بهره ‌برده‌ام که در اینجا لازم است از همه ایشان مراتب سپاس قلبی و تشکر خالصانه خود را داشته باشــــم.
از استادان ارجمند و گرامی سرکار خانم دکتر حجازی استاد راهنما و همچنین جناب آقای دکتر نادی قمی استاد مشاور ، صمیمانه تشکر مینمایم و برایشان توفیقات روز افزون در خدمات علمی و فرهنگی و آموزشی آرزو میکنم .
هم چنین تشکر ویژه دارم از مدیریت گروه حسابداری جناب آقای دکتر نوروش و از خداوند متعال موفقیت های بزرگتر در زندگی را برایشان آرزومندم.
تقدیم به :

پدر و مادر عزیزم
که صبر ، حمایت و عاطفه شان سختی های راه را بر من هموار کرد، آنانکه در مسیرپر پیچ و خم زندگی، مشعل امید را در شب های زندگیم به ارمغان آوردند و یاری سبزشان همواره و بی منت، امید بخش و یاری دهنده در تمام زندگیم بوده است .
همسر مهربانم
که همکاری صمیمانه ای در تهیه و اجرای پایان نامه داشت.
و تمام کسانی که دوستشان دارم.
اظهارنامه دانشجو
موضوع پایان نامه: بررسی نقش رویکردهای مدیریت سود بر خطای پیش بینی سود شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما: سرکار خانم دکتر رضوان حجازی
نام دانشجو: حسین امیرمعزی
شماره دانشجوئی: 9018117000
اینجانب حسین امیرمعزی دانشجوی دوره کارشناسی ارشد حسابداری موسسه آموزش عالی ارشاد دماوند ، گواهی می نمایم که تحقیقات ارائه شده در این پایان نامه توسط شخص اینجانب انجام شده و صحت و اصالت مطالب نگارش شده مورد تأیید می باشد، و در موارد استفاده از کار دیگرمحققان به مرجع مورد استفاده اشاره شده است . بعلاوه گواهی می نمایم که مطالب مندرج در پایان نامه تاکنون برای دریافت هیچ نوع مدرک یا امتیازی توسط اینجانب یا فرد دیگری در هیچ جا ارائه نشده است و در تدوین متن پایان نامه چارچوب ( فرمت) مصوب موسسه را به طور کامل رعایت کرده ام.
امضاء دانشجو:
تاریخ:
فهرست عناوین: TOC h z t “عنوان;1”
فصل اول PAGEREF _Toc377765628 h 11-1مقدمه PAGEREF _Toc377765630 h 21-2بیان مسئله PAGEREF _Toc377765631 h 31-3بیان موضوع تحقیق PAGEREF _Toc377765632 h 41-4اهداف تحقیق PAGEREF _Toc377765633 h 111-5اهمیت و ضرورت تحقیق PAGEREF _Toc377765634 h 111-6چارچوب نظری تحقیق PAGEREF _Toc377765635 h 121-7فرضیه‌های تحقیق PAGEREF _Toc377765636 h 151-8تعریف تخصصی و عملیاتی واژگان و متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc377765637 h 151-8-1مدیریت سود PAGEREF _Toc377765638 h 151-8-2دقت پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765639 h 161-8-3اقلام تعهدی اختیاری PAGEREF _Toc377765640 h 161-8-4خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765641 h 161-8-5نوع صنعت PAGEREF _Toc377765642 h 171-8-6اندازه شرکت PAGEREF _Toc377765643 h 171-8-7حاکمیت شرکتی PAGEREF _Toc377765644 h 171-8-8هیئت‌مدیره PAGEREF _Toc377765645 h 171-8-8-1 رئیس هیئت‌مدیره PAGEREF _Toc377765646 h 181-8-8-2 اعضای موظف هیئت‌مدیره PAGEREF _Toc377765647 h 181-8-8-3 اعضای غیر موظف هیئت‌مدیره PAGEREF _Toc377765648 h 181-9روش‌شناسی تحقیق PAGEREF _Toc377765649 h 181-10دوره زمانی تحقیق PAGEREF _Toc377765650 h 261-11قلمرو مکانی تحقیق PAGEREF _Toc377765651 h 261-12قلمرو موضوعی تحقیق PAGEREF _Toc377765652 h 261-13جامعه و نمونه دادها PAGEREF _Toc377765653 h 261-14روش گردآوری و آماده سازی داده‌ها PAGEREF _Toc377765654 h 271-15روش تجزیه و تحلیل داده‌ها PAGEREF _Toc377765655 h 271-16خلاصه مطالب فصل اول PAGEREF _Toc377765656 h 28فصل دوم PAGEREF _Toc377765657 h 29مروری بر ادبیات تحقیق PAGEREF _Toc377765658 h 291-2مقدمه PAGEREF _Toc377765659 h 302-2 بازیگران عرصه حاکمیت شرکتی PAGEREF _Toc377765660 h 311-2-1هیئت‌مدیره‌ها PAGEREF _Toc377765661 h 322-2-2 روند تغییرات نقش هیئت‌مدیره PAGEREF _Toc377765662 h 323-2-2 تفکیک وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعامل PAGEREF _Toc377765663 h 344-2-2نقش مدیران غیر موظف (غیر اجرایی) در حاکمیت شرکتی PAGEREF _Toc377765664 h 353-2 انگیزه‌های مدیریت سود PAGEREF _Toc377765665 h 374-2طبقه‌بندی مدیریت سود PAGEREF _Toc377765666 h 411-4-2 انواع روش‌های مدیریت سود PAGEREF _Toc377765667 h 415-2 انواع مدیریت سود PAGEREF _Toc377765668 h 461-5-2هموارسازی سود PAGEREF _Toc377765669 h 506-2 اقلام تعهدی اختیاری PAGEREF _Toc377765670 h 551-6-2حسابداری تعهدی و مدیریت سود PAGEREF _Toc377765671 h 552-6-2اقلام تعهدی PAGEREF _Toc377765672 h 573-6-2کشف و اندازه‌گیری مدیریت سود با اقلام تعهدی اختیاری PAGEREF _Toc377765673 h 597-2 تاریخچه پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765674 h 618-2 سود سهام پیش‌بینی‌شده PAGEREF _Toc377765675 h 631-8-2 اهمیت سود سهام پیش‌بینی‌شده PAGEREF _Toc377765676 h 642-8-2روش‌های پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765677 h 659-2خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765678 h 6810-2 عوامل موثر بر خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765679 h 7111-2تحقیقات تجربی در ارتباط با پیش‌بینی سود در ایران PAGEREF _Toc377765680 h 7512-2تحقیقات تجربی در ارتباط با پیش‌بینی سود در سایر کشورها PAGEREF _Toc377765681 h 77فصل سوم PAGEREF _Toc377765682 h 80روش‌ اجرای تحقیق PAGEREF _Toc377765683 h 801-3 مقدمه PAGEREF _Toc377765684 h 812-3- فرضیه‌های تحقیق PAGEREF _Toc377765685 h 813-3 مدل تحقیق PAGEREF _Toc377765686 h 824-3 شیوه اندازه‌گیری متغیرها PAGEREF _Toc377765687 h 885-3 روش تحقیق PAGEREF _Toc377765688 h 886-3- متغیرهای مورد بررسی PAGEREF _Toc377765689 h 891-6-3) متغیر(های) وابسته تحقیق PAGEREF _Toc377765690 h 902-6-3) متغیر(های) مستقل تحقیق PAGEREF _Toc377765691 h 903-6-3) متغیر(های) کنترل تحقیق PAGEREF _Toc377765692 h 907-3- جامعه آماری و روش نمونه‌گیری PAGEREF _Toc377765693 h 938-3- روش‌های جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها PAGEREF _Toc377765694 h 961-8-3- منبع اطلاعات PAGEREF _Toc377765695 h 962-8-3- آماده سازی اطلاعات PAGEREF _Toc377765696 h 979-3- روش‌شناختی تحقیق (تجزیه و تحلیل داده‌ها) PAGEREF _Toc377765697 h 981 ـ 9 ـ 3 ـ تحلیل همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده خطی PAGEREF _Toc377765698 h 9910-3- نرم‌افزارهای تجزیه و تحلیل PAGEREF _Toc377765699 h 10211-3. خلاصه فصل سوم PAGEREF _Toc377765700 h 102فصل چهارم PAGEREF _Toc377765701 h 104تجزیه و تحلیل داده‌ها PAGEREF _Toc377765702 h 1041-4 مقدمه‏ PAGEREF _Toc377765703 h 1052 ـ 4 شاخصهای توصیفی متغیرها PAGEREF _Toc377765704 h 1053 ـ 4 روش آزمون فرضیههای تحقیق PAGEREF _Toc377765705 h 1084 ـ 4 تجزیه و تحلیل فرضیههای تحقیق PAGEREF _Toc377765706 h 1095 ـ 4 بررسی فرض نرمال بودن متغیرها PAGEREF _Toc377765707 h 1091-5-4آزمون تغییر هیئت‌مدیره و مدیریت سود PAGEREF _Toc377765708 h 1102-5-4آزمون خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc377765709 h 1126ـ 4 خلاصه تجزیه و تحلیل فرضیهها به تفکیک PAGEREF _Toc377765710 h 1141ـ 6ـ4 تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیه اصلی اول PAGEREF _Toc377765711 h 1142 ـ 6 ـ 4 تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیه اصلی دوم PAGEREF _Toc377765712 h 1183 ـ 6 ـ 4 تجزیه و تحلیل و آزمون فرضیه اصلی سوم PAGEREF _Toc377765713 h 1221-5- مقدمه PAGEREF _Toc377765714 h 1292-5 ارزیابی و تشریح نتایج آزمون فرضیه PAGEREF _Toc377765715 h 1304-2-5جمع‌بندی نتایج آزمون فرضیه‌ها PAGEREF _Toc377765716 h 1353-5-نتیجه‌گیری کلی پژوهش PAGEREF _Toc377765717 h 1364ـ5 پیشنهادها PAGEREF _Toc377765718 h 1363 ـ 4 ـ 5 پیشنهادهایی برای پژوهشهای آتی PAGEREF _Toc377765719 h 137منابع فارسی PAGEREF _Toc377765721 h 139منابع لاتین PAGEREF _Toc377765722 h 142
فهرست نمودارها TOC h z u t “Heading 3;1”
نمودار(1-2): انواع هموارسازی سود PAGEREF _Toc371451908 h 55نمودار(2-2) عوامل مؤثر بر خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc371451909 h 75نمودار (1-4): نمودار هیستوگرام متغییر مدیریت سود قبل از تبدیل PAGEREF _Toc371451910 h 111نمودار (2-4): نمودار هیستوگرام متغییر مدیریت سود بعد از تبدیل PAGEREF _Toc371451911 h 112نمودار (3-4): نمودار هیستوگرام متغییر خطای پیش‌بینی سود قبل از تبدیل PAGEREF _Toc371451912 h 113نمودار (4-4): نمودار هیستوگرام متغییر خطای پیش بینی سود بعد از تبدیل PAGEREF _Toc371451913 h 114نمودار (5ـ4): آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون PAGEREF _Toc371451914 h 118نمودار (6ـ4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون PAGEREF _Toc371451915 h 123نمودار (7ـ4): آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون PAGEREF _Toc371451916 h 128
فهرست جداول TOC h z u t “Heading 2;1” جدول 1-3 : شرکت‌های نمونه PAGEREF _Toc371451244 h 95جدول (2 ـ 3 ) ویژگی متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc371451245 h 101جدول (1ـ4): شاخص‌های توصیف‌کننده متغیرهای تحقیق، شاخص‌های مرکزی، شاخصهای پراکندگی و شاخص‌های نمودار توزیع (آماری) PAGEREF _Toc371451246 h 107جدول (2ـ 4): شاخص‌های توصیف‌کننده متغیرهای تحقیق، شاخصهای مرکزی، شاخصهای پراکندگی و شاخص‌های نمودار توزیع (آماری) PAGEREF _Toc371451247 h 108نگاره (3-4)آزمون کولموگروف – اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن متغیر مدیریت سود PAGEREF _Toc371451248 h 111نگاره (4-4): آزمون کولموگروف – اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن متغیر مدیریت سود تبدیل‌شده PAGEREF _Toc371451249 h 112نگاره (5-4)آزمون کولموگروف – اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن متغیر خطای پیش‌بینی سود PAGEREF _Toc371451250 h 113نگاره (6-4): آزمون کولموگروف – اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن متغیر خطای پیش‌بینی سود تبدیل‌شده PAGEREF _Toc371451251 h 114جدول (7 ـ 4): ضریب همبستگی، ضریب تعیین تعدیل‌شده و آزمون دوربین ـ واتسون PAGEREF _Toc371451252 h 115جدول (8ـ4) : تحلیل واریانس رگرسیون PAGEREF _Toc371451253 h 116جدول (9ـ4): ضرایب معادله رگرسیون برای متغیرهای تغییر هیئت‌مدیره و مدیریت سود PAGEREF _Toc371451254 h 117جدول (10 ـ 4): ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعدیل‌شده و آزمون دوربین ـ واتسون PAGEREF _Toc371451255 h 119جدول (11 ـ 4): تحلیل واریانس رگرسیون PAGEREF _Toc371451256 h 120جدول (12 ـ 4) ضرایب معادله رگرسیون PAGEREF _Toc371451257 h 121جدول (13ـ4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعدیل‌شده و آزمون دوربین ـ واتسون PAGEREF _Toc371451258 h 124جدول (14ـ4): تحلیل واریانس رگرسیون PAGEREF _Toc371451259 h 125جدول (15ـ4) ضرایب معادله رگرسیون PAGEREF _Toc371451260 h 126جدول (1-5) خلاصه فرضیه 1 PAGEREF _Toc371451261 h 131جدول (2-5) خلاصه فرضیه 2 PAGEREF _Toc371451262 h 133جدول (3-5) خلاصه فرضیه3 PAGEREF _Toc371451263 h 135
چکیدهسود حسابداری یکی از اقلام مهم صورت های مالی است که استفاده کنندگان از صورتهای مالی آن را به عنوان مبنایی برای اتخاذ تصمیمات اقتصادی به کار می برند. پیش بینی سود به وسیله مدیریت، از مهمترین منابع اطلاعاتی سرمایه گذاران و سایر اشخاص به شمار می رود، زیرا در بازارهای سرمایه، یکی از عمده ترین راه های دستیابی بسیاری از سرمایه گذاران به اطلاعات شرکت ها، اعلامیه ها و اطلاعیه هایی است که از جانب شرکتها در رابطه با اعلام سود پیش بینی شده هر سهم منتشر می شود. اگر پیش بینی های سود به وسیله مدیریت از دقت لازم برخوردار باشد می تواند به بهبود فرآیند تصمیمگیری استفاده کنندگان از گزارش های حسابداری منجر گردد.
سازوکارهای حاکمیت شرکتی برکیفیت اطلاعات افشا شده توسط شرکت ها، از جمله اطلاعات مربوط به پیش بینی های سود اثر می گذارند. افشای اطلاعات مالی شفاف، مشکلات و مسائل نمایندگی را از طریق کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیریت و سهامداران به حداقل می رساند. در مقابل، افشای ضعیف اطلاعات مالی اغلب باعث گمراهی سهامداران و در نتیجه تأثیرات نامطلوبی بر ثروت آنان میگردد. بنابراین، می توان گفت حاکمیت شرکتی عاملی است که می تواند باعث بهبود کیفیت اطلاعات ارائه شده توسط مدیریت گردد. دقت پیش بینی های سود توسط مدیریت در شکل گیری اعتماد سرمایه گذاران به افشا پیش بینی سود یک فاکتور حیاتی به شمار می رود. ما در این پژوهش تغییر اعضای هیئت مدیره را به عنوان ابزار حاکمیت شرکتی در نظر گرفته ایم تا بتوانیم از این طریق میزان دقت پیش بینی سود را برآورد نماییم.
تغییر در اعضای هیئت مدیره اغلب به دلیل تغییر در سرمایه گذاران و یا عملکرد ضعیف اعضا می باشد، بنابر این اعضای هیئت مدیره برای نمایش عملکرد قوی خود نسبت به اعضای سابق، سعی می نمایند عملکرد سال آتی شرکت را بهتر نمایش دهند. در نتیجه اغلب به دستکاری سود می پردازند و در سال اول حضور اعمال مدیریت سود کاهشی می نمایند.
موضوع پژوهش حاضر «بررسی نقش انگیزه های مدیریت سود بر خطای پیش بینی سود» می باشد. دراین پژوهش به بررسی رابطه بین مدیریت سود و خطای پیش بینی سود با حضور و بدون حضورمتغیرتغییر هیئت مدیره پرداخته شده است. قلمرو مکانی تحقیق شامل شرکت های پذیرفته شده دربورس اوراق بهادار تهران می باشد. قلمرو زمانی نیز فاصله بین سال های 1385 تا 1390 را دربرمی گیرد. هدف تحقیق بررسی تأثیر و رابطه ی مدیریت سود و تغییر هیئت مدیره، مدیریت سود و خطای پیش بینی سود می باشد. تحقیق شامل دو متغیر مستقل (مدیریت سود و تغییر هیئت مدیره)، متغیروابسته (مدیریت سود و خطای پیش بینی سود) و متغیرهای کنترل می باشد. در فرضیه اول به بررسی رابطه بین مدیریت سود با تغییر هیئت مدیره، در فرضیه دوم به بررسی رابطه بین خطای پیش بینی سود با مدیریت سود و در فرضیه سوم به بررسی رابطه بین خطای پیش بینی سود و تغییر هیئت مدیره می پردازیم. اطلاعات به دو طریق کتابخانه ای و میدانی جمع آوری گردیده است. با توجه به اینکه تحقیق بر مبنای هدف، کاربردی و برحسب روش توصیفی است. متغیر مدیریت سود با استفاده از مدل جونز،1995 ارزیابی قرار گرفت. برای آزمون فرضیه های پژوهش از مدل های رگرسیون در سطح معنی داری 95 درصد استفاده شده است. لازم به توضیح است که از ضرایب هبستگی پیرسون و اسپیرمن در سطح معنی داری 95 درصد نیز استفاده شده است. مورد آزمون قرار گرفتند. نتیجه حاصل از آزمون نشان داد که فرضیه های اول و دوم تأیید شدند و فرضیه سوم رد شده است.

فصل اولکلیات تحقیقمقدمهبورس اوراق بهادار تأثیرپذیری زیادی از تغییر چرخههای اقتصادی دارد. مدیران سرمایهگذاری و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی که در این بازار به معاملات سهام و سایر داراییهای مالی میپردازند، برای حفظ و افزایش ارزش سبد سرمایهگذاری خود نیاز به بررسی عوامل مختلف مؤثر بر بازده سرمایهگذاریهای خوددارند.
یکی از اهداف اطلاعات حسابداری کمک به استفاده‌کنندگان در پیشبینی جریانهای نقد ورودی آتی به واحد تجاری و به تبع آن پیشبینی بازده سرمایهگذاری است. بخشی از متغیرهای تأثیرگذار بر بازده سهام شرکتها در بازار سهام ناشی از اطلاعات مالی است که از طریق سیستم حسابداری تهیه میشود. میزان تأثیر این اطلاعات بسیار پیچیده و تا حدی ناشناخته است. اگر اطلاعات حسابداری برای تعیین بازده سودمند باشد در آن صورت تغییرات در دادههای حسابداری باید سبب تغییر در بازده سهام شرکتها شود.
تصمیمگیرندگان برای اتخاذ تصمیمات صحیح و دقیق، نیازمند اطلاعاتی مفید و سودمند هستند. بالتبع بیشتر اطلاعات باید از طریق گزارشهای مالی شرکت در اختیار آنها قرار گیرد. اکثر استفادهکنندگان بر اقلامی تأکید دارند که تصور میکنند مربوطترین اطلاعات است. اطلاعات مربوط به سود هر سهم، از نظر بیشتر استفادهکنندگان با اهمیت و مربوط محسوب میشود. مشاهدات مستقیم و غیرمستقیم مؤید این است که سود هر سهم گزارش‌شده و سود هر سهم پیش‌بینی‌شده بر قیمت بازار سهام عادی اثر مستقیم میگذارد و سرمایهگذاران خواستار این اطلاعات هستند. مدیریت موظف است علاوه بر سود هر سهم ارائه‌شده از طریق صورتهای مالی، برآورد آتی از دورنمای شرکت در قالب سود هر سهم پیش‌بینی‌شده را در اختیار استفادهکنندگان بگذارد.
پیشبینیهای سود هر سهم در سرمایهگذاریها از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا در شیوههای ارزیابی سهام، عامل مهمی تلقی میشود و در بیشتر موارد، جزء اساسی روشهای انتخاب سهام میباشد. اهمیت این پیشبینی به میزان انحرافی بستگی دارد که با واقعیت دارد. هر چه میزان این انحراف کمتر باشد، پیشبینی از دقت بیشتری برخوردار است و این مسئله برای استفاده‌کننده و تهیه‌کننده مهم تلقّی میشود.
تصمیمگیری صحیح سبب میشود سرمایهگذار به انتظارات و توقعات خود از سرمایه برسد و شرکت با ارائه اطلاعات درست میتواند اعتماد استفادهکننده را جلب کند.
بیان مسئلهموضوع تئوری نمایندگی، مطالعه تعرض بین صاحبکار و عامل است. این تضاد از متفاوت بودن اهداف آنان ناشی می شود. در رابطه نمایندگی فرض می شود که هر یک از طرفین سعی دارند منافع خود را حد اکثر کنند. فرض وجود تضاد منافع بین صاحبکار یا مالک و نماینده یا عامل موجب می شود که هر یک سعی در بهینه و حداکثر نمودن منافع خویش باشند.
شیپر (1989) مدیریت سود را مداخله ای هدفمند در فرآیند گزارشگری مالی برون سازمانی با قصد دست یابی به منافع خصوصی، تعریف کرد. همچنین جونز و شارما مدیریت مدیریت سود را این چنین تعریف کردند «مدیریت سود یعنی اعمال قضاوت مدیران در گزارشگری مالی جهت گمراه نمودن برخی از ذینفعان درباره عملکرد اقتصادی شرکت یا تحت تأثیر قرار دادن نتایج قراردادهایی که به ارقام حسابداری گزارش شده وابسته است»(جونز و شارما، 2001).
هما نطور که مشخص است بستر مدیریت سود گزارش های برون سازمانی شرکت هاست و از آنجایی که مسئول تهیه گزارش های برون سازمانی، مدیران ارشد شرکت ها هستند، مسئول مدیریت سود در شرکت ها نیز مدیران ارشد شرکت ها می باشند. به علاوه در تئوری «مدیریت افشای مالی شرکتی»، به خروجی افشای شرکت به دید تابعی از چندین متغیر از جمله ساختار داخلی شرکت و سیاست ها نگریسته می شود و در این تئوری بر نقش کلیدی مدیران ارشد در تعیین موقعیت افشای شرکت تاکید می شود: «وضعیت افشا تحت تأثیر و تأثیرگذار بر چندین عامل سازمانی داخلی است از جمله «تاریخچه شرکت، عملکرد مالی آن، شخصیت و ترجیحات مقامات اجرایی آن»(گیبینز وهمکاران،1990). مدیریت موظف است، علاوه بر سود هر سهم ارائه‌شده از طریق صورت‌های مالی، برآورد آتی از دورنمای شرکت را در قالب سود هر سهم پیش‌بینی‌شده در اختیار استفاده‌کنندگان بگذارد. تصمیم‌گیری صحیح سبب می‌شود، سرمایه‌گذار به انتظارات خود دست‌یافته و شرکت نیز با ارائه اطلاعات درست و به موقع بتواند اعتماد استفاده‌کنندگان را جلب کند (بهرامیان، 1385).
بیان موضوع تحقیقسود یکی از اقلام مهم و اصلی صورت‌های مالی است که توجه استفاده‌کنندگان را به خود جلب کرده است. سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان، مدیران، کارکنان شرکت، تحلیل گران، دولت و سایر استفاده‌کنندگان صورت‌های مالی از سود به عنوان مبنایی جهت اتخاذ تصمیمات سرمایه‌گذاری، اعطای وام، سیاست پرداخت سود، ارزیابی شرکت‌ها، محاسبه مالیات و سایر تصمیم‌های مربوط به شرکت استفاده می‌کنند (مشایخ و شاهرخی، 1386).
سود پیش‌بینی‌شده توسط شرکت‌ها باید اطلاعات منطقی، قابل‌اتکا و به موقع فراهم کند تا موجب بهبود تصمیم‌گیری استفاده‌کنندگان از گزارش‌های مالی شود. روش‌های مختلفی برای پیش‌بینی سود هر سهم وجود دارد که عمده‌ترین آن‌ها شامل پیش‌بینی به وسیله مدیران، تحلیل گران و استفاده از مدل های سری زمانی است (رولاند، 1978). نتایج اکثر تحقیقات نشان می‌دهد پیش‌بینی مدیران یا تحلیل گران نسبت به پیش‌بینی بر اساس مدل های سری زمانی دقیق تر است (مشایخ و شاهرخی، 1386؛ کرگ و مالکیل، 1968؛ رولاند، 1978). از آن جا که مدل های سری زمانی عملکرد سال‌های گذشته را مبنای پیش‌بینی سود قرار می‌دهند از دقت لازم برخوردار نیستند، اما سود پیش‌بینی‌شده توسط مدیریت بازتابی از پروژه‌های مدیران است که بر ارزیابی دورنمای تجاری شرکت مبتنی و از سوی دیگر کمی و تحقیق پذیر است به همین دلیل از دقت بالایی برخوردار است (خلیفه سلطانی و همکاران، 1389). دقت پیش‌بینی تحلیل گران نیز تحت تأثیر عوامل مختلفی است؛ بولیگر (2001) نشان داد که دقت پیش‌بینی تحلیل گران باتجربه آن‌ها و همچنین تعداد شرکت‌هایی که تحلیل می‌کنند، رابطه مستقیم دارد. میزان اطلاعات افشاشده برای مشارکت‌کنندگان بازار نیز بر دقت پیش‌بینی سود تحلیل گران تأثیر می‌گذارد. در مجموع شرکت‌هایی که اطلاعات بیشتری برای استفاده‌کنندگان خارجی منتشر می‌کنند دارای دقت پیش‌بینی سود بیشتری هستند (ساربان‌ها و آشتاب، 1387).
پیش‌بینی سود توسط مدیریت، نوعی افشای اجباری است که اطلاعاتی درباره سود مورد انتظار هر شرکت خاص ارائه می‌کند و جنبهای کلیدی از افشا به شمار می رود (هرست و همکاران، 2008). در کشور ایران، بورس اوراق بهادار تهران در سال 1376 طبق بخشنامهای شرکت‌ها را ملزم به ارائه سود هر سهم واقعی سه ماهه و سود هر سهم برآوردی سالانه کرد. بند چ از ماده 5 آئین نامه افشاء اطلاعات شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس در سال 1381 شرکت‌ها را ملزم به ارائه پیش‌بینی سود هر سهم در پایان هر سه ماه، حداکثر 20 روز بعد از پایان دوره سه ماه کرده است (مشایخ و شاهرخی، 1386).
یکی از ابزارهای تعامل مدیران شرکت‌ها با بازار و استفاده‌کنندگان اطلاعات مالی، ارائه اطلاعاتی در مورد پیش‌بینی سود شرکت است که بدین وسیله شرکت‌ها می‌توانند رفتار بازار را تحت تأثیر قرار دهند. از آنجا که بسیاری از تحلیل گران مالی و سرمایه‌گذاران با توجه به پیش‌بینی‌های مدیریت تصمیم‌گیری می‌کنند و سودهای پیش‌بینی‌شده توسط مدیریت در ارزیابی شرکت‌ها و تأثیرگذاری بر قیمت سهام شرکت‌ها معیار بااهمیتی است (کاچ،2001) باید انتظار داشت مدیران در پیش‌بینی‌های خود نهایت دقت را به عمل آورند (نمازی و شمس الدینی، 1385).
پژوهش انجام‌شده توسط براون (1988) نشان داد که مدیران به منظور افزایش دقت پیش‌بینی‌ها از اقلام تعهدی به عنوان ابزاری جهت راست نمایی پیش‌بینی‌ها استفاده می‌کنند. نتایج پژوهش‌های انجام‌شده توسط راگرس و همکاران (2005) و گانگ و همکاران (2009) نیز بیانگر وجود ارتباط مستقیم و معنی‌دار بین اقلام تعهدی و خطای سود پیش‌بینی‌شده به وسیله مدیران است. از آنجایی که هم پیش‌بینی سود و هم ایجاد اقلام تعهدی هردو دربردارنده درجه زیادی از ذهن‌گرایی مدیریت است، اشتباهات موجود در برآوردهای تجاری مدیریت به احتمال زیادی هم در پیش‌بینی سود و هم در اقلام تعهدی آشکار می‌گردد. ارتباط مثبت بین خطای سود پیش‌بینی‌شده به وسیله مدیران و اقلام تعهدی تا زمانی وجود دارد که دو شرط حفظ شود: اولاً در محیط عملیاتی عدم اطمینان وجود داشته باشد تا جایی که مدیران به طور اجتناب‌ناپذیری خطاهایی در برآورد چشم‌انداز تجاری شرکت مرتکب شوند. ثانیاً، مدیران در خصوص انتقال این برآوردهای ذهنی درباره چشم‌انداز تجاری از طریق اقلام تعهدی و سود پیش‌بینی‌شده، دارای انعطاف باشند. به عبارت دیگر، این انعطاف‌پذیری به مدیران امکان می‌دهد که رویه‌های حسابداری را به منظور رسیدن به آستانه‌های سود، انتخاب کنند. بنابراین، تفاوت در عدم اطمینان عملیاتی و انعطاف‌پذیری گزارشگری مدیریت دارای آثار قابل پیش‌بینی بر ارتباط بین خطای پیش‌بینی سود و اقلام تعهدی بود (گُنگ و همکاران، 2009). به نظر چانگ و همکاران (2008) اطلاعات مربوط به پیش‌بینی‌های مدیران نقش مهمی در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی موجود بین مدیران و سرمایه‌گذاران بازی می‌کند. این نتیجه حاکی از آن است که سود پیش‌بینی‌شده توسط شرکت‌ها دارای محتوای اطلاعاتی و کارایی بوده و از این جهت اهمیت پیش‌بینی سود حسابداری به دلیل نقش و تأثیر آن در تصمیم‌گیری‌های استفاده‌کنندگان به ویژه سرمایه‌گذاران بارزتر می‌شود.
باید توجه داشت که افراد در جامعه به طور ذاتی درصدد افزایش منافع شخصی خود هستند و مدیران نیز از این قاعده مستثنی نبوده و علاقه مند که در راستای حداکثر کردن منافع شخصی و تثبیت موقعیت شغلی خود، تصویر مطلوبی از وضعیت مالی واحد تجاری به سهامداران و سایر افراد ذینفع ارائه نمایند. مشکل اینجاست که در برخی موارد الزاماً افزایش ثروت مدیران در راستای افزایش منافع سایر ذینفعان از جمله سهامداران نیست. در حقیقت این امر بیانگر عدم همسویی میان منافع مدیران و سایر گروه‌های ذینفع در واحد تجاری می‌باشد. لذا با در نظر گرفتن تئوری تضاد منافع میان مدیران و مالکان، مدیران واحدهای تجاری می‌توانند از انگیزه لازم برای مدیریت سود به منظور حداکثر کردن منافع خود برخوردار باشند. در صورتی که مدیریت سود با اهداف فرصت‌طلبانه توسط مدیران انجام شود، در آن صورت شرکت‌هایی که هزینه‌های نمایندگی بیشتری دارند، مدیریت سود بالایی را نشان خواهند داد. به عبارتی دیگر، میزان مدیریت سود با شدت تضاد نمایندگی رابطه مثبتی دارد؛ اما در صورتی که مدیریت سود در جهت منافع شخصی مدیران نباشد، در آن صورت انتظار می رود که شرکت‌های دارای هزینه‌های نمایندگی بالا، از مدیریت سود پایینی برخوردار باشند، به خاطر اینکه مدیران مدیریت سود را در جهت منافع شخصی خود انجام نمی‌دهند (پرنسیت و همکاران، 2008).
بر اساس مطالعات انجام گرفته مهم‌ترین انگیزه‌های مدیریت سود عبارت‌اند از انگیزه‌های پاداش، انگیزه‌های سیاسی، انگیزه‌های قرارداد بدهی (واتس و زیمرمن، 1986)، انگیزه‌های مالیاتی (پورحیدری و افلاطونی، 1385) و تغییر مدیریت (ولز، 2002؛ گادفری و همکاران، 2003؛ ویلسون و وانگ، 2010).
هنگامی که شرکت‌ها دچار تغییر مدیریت می‌شوند، احتمالاً مدیریت جدید شرکت به گزارش زیان بیشتر یا کمتر نشان دادن سود، تمایل نشان می‌دهد؛ زیرا یکی از دلایل اصلی تغییر مدیریت قبلی عملکرد ضعیف شرکت بوده است و با مبادرت به چنین عملی اوضاع برای مدیر جدید تغییر چندانی ن کرد. مدیریت جدید با اقداماتی نظیر تهاتر دارایی‌ها، انتقال درآمدها و سود به سنوات آتی، شناسایی هزینه‌های مرتبط با سال‌های آتی، دست‌کاری اقلام تعهدی اختیاری و غیره، سود سال جاری را کاهش و احتمال گزارشگری سود در آینده را افزایش می‌دهد. در سال تغییر مدیریت به منظور پایین آوردن مبنای مقایسه‌ای سال بعد از تغییر، نسبت دادن عملکرد ضعیف به مدیران پیشین و سرزنش آن‌ها، مدیریت منفی سود قابل پیش‌بینی است. در سال بعد از تغییر مدیریت با توجه به این موضوع که قراردادهای پاداش و حق‌الزحمه با توجه به عملکرد سال بعد از تغییر مدنظر قرار می‌گیرد؛ مدیریت افزایشی سود رخ می‌دهد که اصطلاحاً به این پدیده «شستشوی سود» می‌گویند.
از جمله عوامل موثر بر دقت پیش‌بینی سود اندازه شرکت، رشد شرکت، نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام، افق پیش‌بینی، بحران مالی و عملکرد مالی شرکت می‌باشد. شرکت‌هایی که اندازه بزرگ‌تری دارند نسبت به شرکت‌هایی که اندازه آن کوچک‌تر است، پیش‌بینی سود دقیق‌تری دارند، زیرا شرکت‌های بزرگ‌تر کنترل بیشتری بر ساز و کارهای بازار دارند. شرکت‌های بزرگ‌تر نسبت به نوسان‌های اقتصادی از شکنندگی و حساسیت کمتری برخوردار هستند؛ ولی معمولاً شرکت‌های کوچک‌تر نسبت به تغییرات شرایط اقتصادی محیطی از شکنندگی بیشتری برخوردارند، بنابراین انتظار می رود سود پیش‌بینی‌شده شرکت‌های کوچک‌تر نسبت به شرکت‌های بزرگ‌تر از دقت کمتری برخوردار باشد. هم چنین از آن جایی که اندازه شرکت به میزان قابل‌ملاحظه‌ای به اقلام تعهدی اختیاری مربوط است و شرکت‌هایی که از نظر اندازه بزرگ هستند با دقت بیشتری توسط سرمایه‌گذاران و تحلیل گران مالی دنبال می‌شوند، در نتیجه مدیران آن‌ها انگیزه بیشتری برای اجتناب از اشتباهات بزرگ در پیش‌بینی سود از طریق دستکاری اقلام تعهدی اختیاری دارند.
یکی از معیارهای رشد شرکت، تغییرات فروش است که تابع محیط عملیاتی شرکت‌ها می‌باشد. این محیط سرشار از نوسان است. با در نظر گرفتن این نوسان‌ها و عدم اطمینان در محیط عملیاتی شرکت‌ها، فروش دچار نوسان شده و پیش‌بینی‌های مدیران نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
معمولاً آخرین پیش‌بینی سود هر سهم نسبت به اولین پیش‌بینی دارای انحراف کمتری با سود واقعی است؛ بنابراین هرچه فاصله زمانی بین روز پیش‌بینی و روز گزارش سود کمتر باشد دقت پیش‌بینی سود افزایش می‌یابد.
نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام بیانگر فرصت رشد در عملیات شرکت می‌باشد. ارزش شرکت‌های دارای رشد بالا به طور گسترده به جریان‌های نقدی مورد انتظار آتی بستگی دارد و همزمان خطای پیش‌بینی سود نیز با قابلیت رشد شرکت افزایش می‌یابد، زیرا فرصت‌های رشد بلندمدت بر اقلام تعهدی اختیاری اثر دارد.
مدیران شرکت‌هایی که دارای بحران مالی هستند از انگیزه بیشتری جهت فراهم ساختن پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه به منظور برآورده ساختن انتظارات بازار نسبت به سود برخوردارند.
مدیران شرکت‌هایی که دارای مشکلات مالی و عملکرد مالی ضعیف هستند به منظور انعکاس مناسب عملیات شرکت اقدام به پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه سود می‌کنند.
حال اگر سود پیش‌بینی‌شده توسط شرکت‌ها از دقت کافی برخوردار نباشد موجب نگرانی، سردرگمی و پایین آمدن امنیت سرمایه‌گذاری در بازارهای سرمایه شد و چه بسا بسیاری از سرمایه‌گذاران به دلیل نوسان‌های شدید سود و به ویژه انحراف‌ها و نوسان‌های منفی و به دلیل اتکا بر اطلاعات منتشره دچار ضرر و زیان‌های بسیاری شوند.
با عنایت به اینکه ارزیابی دقت پیش‌بینی سود یکی از مسائل مهم پیش روی سرمایه‌گذاران به منظور سرمایه‌گذاری در سهام مورد نظر محسوب می‌شود، پژوهش حاضر در صدد پاسخ‌گویی به این سؤال است که آیا تغییر هیئت‌مدیره بر دقت پیش‌بینی سود تأثیر دارد؟
اهداف تحقیق
با توجه به توضیحات ارائه‌شده در قسمت شرح و بیان مسئله، اهداف پژوهش حاضر به شرح زیر است:
1- تعیین اثر تغییر هیئت‌مدیره بر مدیریت سود سال جاری شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران
2- تعیین تأثیر مدیریت سود بر خطای پیش‌بینی سود سال جاری شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران
3- تعیین تأثیر مدیریت سود در سال تغییر هیئت‌مدیره بر خطای پیش‌بینی سود سال جاری شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران
4- تعیین اثر سیاست‌های هیئت‌مدیره بر مدیریت سود شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران
اهمیت و ضرورت تحقیق
یکی از هدف‌های اصلی حسابداری ارائه اطلاعاتی است که بتوان با استفاده از آن، رویدادهای تجاری آینده را پیش‌بینی کرد. از دیدگاه روش مبتنی بر پیش‌بینی، برای تدوین و ارائه یک تئوری حسابداری، باید روش‌های گوناگون حسابداری را از نظر توانایی آن‌ها جهت پیش‌بینی رویدادهای اقتصادی یا تجاری ارزیابی کرد.
این پژوهش به دنبال یافتن نقش هیئت‌مدیره و تغییر آن روی دقت پیش‌بینی سود است تا از این طریق بتواند به سرمایه‌گذاران در تصمیم‌گیری کمک کند. سرمایه‌گذاران همواره به دنبال کسب حداکثر سود هستند. یکی از مباحث مهمی که تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را تحت تأثیر قرار می‌دهد سود پیش‌بینی‌شده توسط مدیریت است، زیرا این عامل اهمیت انکارناپذیری در افزایش ثروت آن‌ها دارد؛ لذا پژوهشگران مالی به دنبال متغیرهایی هستند تا از طریق آن‌ها بتوانند دقت سود پیش‌بینی‌شده توسط مدیریت را با درصد اطمینان بیشتری نسبت به متغیرها و نمونه‌های قبلی بیان کنند.
تا کنون مطالعات بسیاری در زمینه میزان دقت پیش‌بینی سود مدیریت صورت گرفته است. نتایج این مطالعات نشان می‌دهد که متغیرهایی مثل اندازه شرکت، عمر شرکت، ساختار سرمایه، میزان اطلاعات افشاشده، دوره پیش‌بینی، اهرم مالی و… بر دقت پیش‌بینی سود موثر است. این پژوهش به دنبال یافتن نقش هیئت‌مدیره و تغییر آن روی دقت پیش‌بینی سود شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد. تا کنون تحقیقی با این عنوان در ایران انجام نشده است. امید است با استفاده از نتایج این پژوهش سرمایه‌گذاران و تحلیل گران مالی بتوانند با انتخاب سهام برتر، سرمایه‌گذاری مطلوبی داشته باشند و حداکثر بازدهی مدنظر را کسب نمایند.
چارچوب نظری تحقیقدر سالهای اخیر نحوه گزارشگری و افشای اطلاعات حسابداری مؤثر بر تصمیمات استفاده‌کنندگان درون سازمانی و برون‌سازمانی مورد توجه محققین حسابداری قرار گرفته است. بسیاری از تحقیقات اخیر به بررسی توان پیشبینی اقلام حسابداری پرداخته است. استفادهکنندگان از صورتهای مالی توجه بیشتر و عمیقتری به قدرت پیشبینی اقلام مندرج در این صورتها داشتهاند. از نظر تحلیلگران مالی، اقلام صورتهای مالی با توجه به میزان توان پیشبینی در تصمیمگیری ارزش دارند.
در این پژوهش برای کشف مدیریت سود از مدل تعدیل‌شده جونز (دچو و همکاران،1995) استفاده شد. آن‌ها استدلال کردند که درآمدها عاری از آزادی عمل ودستکاری نیستند بنابراین پیشنهاد کردند که تغییرات درآمد را از طریق کسر تغییرات حساب‌های دریافتی تعیین کنند.
محاسبه کل اقلام تعهدی شرکت j در سال t از طریق زیر به دست می‌آید:
TAj,t=(∆CAj,t – ∆CL j,t – ∆CaSH j,t + ∆STDEBTj,t – DEPNj,t)
:TAj,t کل اقلام تعهدی بنگاه اقتصادی j در سال t.
: ∆CAj,t تغییرات در دارایی‌های جاری بنگاه اقتصادی j در سال t.
∆CLj,t: تغییرات در بدهی‌های جاری بنگاه اقتصادی j در سال t.
: Cashj,t∆ تغییرات در وجوه نقد بنگاه اقتصادی j در سال t.
STDEBTj,t ∆: تغییرات درحصه جاری بدهی‌های بلندمدت بنگاه اقتصادی j در سال t.
: DEPNj,t هزینه استهلاک سال جاری دارایی‌های ثابت بنا مشهود شرکت j
محاسبه α)آلفا)، ( β بتا) و (γ گاما) که از فرمول زیر به دست می‌آید:
TAj,t / Ajt-1= α (1/ Ajt-1) + β (∆REVit / Ajt-1) + γ (PPEjt / Ajt-1) + εjt
Ajt-1: کل دارایی شرکت j در سال قبل که مقادیر بر حسب آن استاندارد می‌شود.
: REVjt ∆ تغییرات در خالص درآمد (فروش ) شرکت j بین سال جاری و سال قبل
: PPEjt ارزش ناخالص اموال، ماشین‌آلات و تجهیزات شرکت j در سال t
: εjt خطای مدل شرکت j در سال t
محاسبه اقلام تعهدی غیر اختیاری که از فرمول زیر به دست می‌آید و مقادیر α،β و γ به دست آمــــده از مرحله قبل (مرحله 2) در این فرمول جایگزین می‌شود:
NDACj,t = α (1 / Ajt-1) + β[(∆REVit – ∆ RECjt) / Ajt-1] + γ (PPEjt / Ajt-1)
NDAC jt : اقلام تعهدی غیر اختیاری
: RECj,t ∆ تغییرات در خالص حساب‌های دریافتی شرکت j بین سال‌های t و t-1
محاسبه اقلام تعهدی اختیاری که از فرمول زیر به دست می‌آید:
DACj,t = TAj,t – NDACj,t
DACj,t : اقلام تعهدی اختیاری
از دهه 90 تاکنون تحقیقات کاربردی بیشتری در مورد تأثیر متغیرهای حسابداری بر سودمندی اطلاعات حسابداری برای تحلیل گران مالی و سرمایه گذران انجام شده است.
جدول زیر (شماره (1 ـ 1)) برخی از تحقیقاتی که در این زمینه صورت گرفته در خود جای داده و چارچوب نظری تحقیق را به اختصار بیان می‌کند.
سال محقق / محققین متغیر مورد مطالعه یافتههای پژوهش
1983 کوپر و تیلور طول دوره پیشبینی و دقت پیشبینی سود بین طول دوره پیشبینی و دقت پیش‌بینی سود رابطه منفی وجود دارد.
1992 کوک اندازه شرکت و دقت پیشبینی سود بین اندازه شرکت و دقت پیشبینی سود رابطه مثبت معناداری وجود دارد.
2000 هارتنت و رامک اعتبار حسابرسی و خطای پیشبینی سود بین اعتبار حسابرسی و خطای پیشبینی سود رابطه معنادار منفی وجود دارد.
2009 یانتی و فلورنس اندازه شرکت، طول دوره پیشبینی، صنعت و خطای پیشبینی سود خطای پیشبینی روی عملکرد کوتاه مدت سهام اثر میگذارد.
فرضیه‌های تحقیق
در سال تغییر هیئت‌مدیره، مدیریت سود کاهشی انجام می‌گیرد.
2- میزان مدیریت سود بر میزان خطای پیش‌بینی سود تأثیر دارد.
3- میزان خطای پیش‌بینی سود در سال انتصاب هیئت‌مدیره جدید کاهش می‌یابد.
تعریف تخصصی و عملیاتی واژگان و متغیرهای تحقیق
مدیریت سوددی جورج (1999) مدیریت سود را نوعی دست‌کاری مصنوعی سود توسط مدیریت، جهت حصول به سطح مورد انتظار سود برای بعضی از تصمیم‌های خاص، مثل پیش‌بینی تحلیل گران و یا برآورد روند سودهای قبلی برای پیش‌بینی سودهای آتی تعریف کرده است. در این پژوهش منظور از مدیریت سود، مدیریت سود شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده که از طریق مدل تعدیل‌شده جونز (1995) محاسبه شده است.
دقت پیش‌بینی سودپیش‌بینی سود هر سهم در سرمایه‌گذاری‌ها از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. اهمیت این پیش‌بینی به میزان انحرافی بستگی دارد که با واقعیت دارد. هر چه میزان این انحراف کمتر باشد، پیش‌بینی سود از دقت بیشتری برخوردار است (مشایخ و شاهرخی، 1386: 65).
اقلام تعهدی اختیاری
اقلام تعهدی اختیاری به درآمدها و هزینه‌هایی اطلاق می‌شود که مستلزم ورود یا خروج وجه نقد به شرکت نبوده و مدیریت یک واحد انتفاعی می‌تواند بر اساس ابزارهای حسابداری که در چارچوب و مطابق با استانداردهای حسابداری است، آن‌ها را کم یا زیاد کند و از این طریق سود واحد انتفاعی را کمتر یا بیشتر از واقع نشان دهد؛ مانند هزینه استهلاک دارایی‌های استهلاک‌پذیر و هزینه مطالبات مشکوک الوصول؛ و در این پژوهش منظور از اقلام تعهدی اختیاری، اقلام تعهدی اختیاری شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشد (مونس خواه 1389، ص 8).
خطای پیش‌بینی سود
عبارت است از تفاوت سود پیش‌بینی‌شده و سود واقعی هر سهم که بر اساس قیمت هر سهم تعدیل می‌شود (ویلسون و وو، 2011: 325).
نوع صنعتعبارت است از گروه صنعتی که شرکت با توجه فعالیتش در آن گروه طبقه‌بندی می‌شود. به بیان دیگر صنعت عبارت است از گروه شرکت‌هایی که محصولات آن‌ها جایگزین نزدیکی برای هم هستند.
اندازه شرکت یکی از فاکتورهای درونی شرکت‌ها که بر ساختار مالی و سودآوری شرکت‌ها تأثیر دارد، اندازه شرکت می‌باشد (مران جوری،1385، ص 49).
حاکمیت شرکتیتوصیف نظام‌مند نقش‌ها و روابط بین سهامداران عمده، سهامداران جزء، سهامداران نهادی، مدیرعامل و هیئت مدیره است به منظور بهبود روابط بین آن‌ها، تحقق منافع کلیه گروهای ذینفع، نظارت بر عملکرد شرکت، کنترل مدیران و هدایت کسب و کارها از طریق روشن و شفاف ساختن قوانین و رویه‌های مناسب برای اتخاذ تصمیم (احمدوند،1385،10).
هیئت‌مدیره اعضای این هیئت که از سوی صاحبان سهام شرکت تعیین می‌شوند ممکن است از میان دو گروه انتخاب شوند. نوع نخست شامل اشخاصی است که از داخل شرکت انتخاب می‌شوند و دسته دوم نمایندگانی که از بیرون شرکت انتخاب می‌شوند و مستقل از آن محسوب می‌شوند.
نقش هیئت‌مدیره، نظارت بر مدیران شرکت و اقدام در طرفداری از سهام‌داران است. در واقع هیئت‌مدیره سعی می‌کند تضمین کند که منافع سهام‌داران به درستی حفظ می‌شود.
اعضای هیئت‌مدیره را به سه بخش می‌توان تقسیم کرد
رئیس هیئت‌مدیره این فرد رهبر شرکت و رئیس هیئت مدیره است و مسئولیت او هدایت مؤثر و مناسب هیئت است. معمولاً وظایف او عبارت‌اند از: حفظ ارتباط قوی با مدیرعامل و مدیران ارشد، تدوین استراتژی شرکت، نمایندگی مدیران و هیئت‌مدیره در برابر مردم و سهام‌داران و حفظ یکپارچگی شرکت. رئیس هیئت‌مدیره از بین اعضای هیئت‌مدیره انتخاب می‌شود.
اعضای موظف هیئت‌مدیره
این افراد مسئول تصویب بودجه کلان شرکت که توسط مدیران ارشد تهیه‌شده، اجرا و نظارت بر استراتژی تجاری و تصویب پروژه‌های اصلی شرکت هستند. این دسته از اعضای هیئت‌مدیره به ایجاد چشم‌انداز از داخل شرکت برای دیگر اعضای هیئت‌مدیره کمک می‌کنند.
اعضای غیر موظف هیئت‌مدیره
درحالی‌که این افراد در زمینه تعیین جهت استراتژی و سیاست شرکت مسئولیتی مشابه دسته اول اعضای هیئت‌مدیره دارند از این جهت متفاوت هستند که آن‌ها مستقیماً بخشی از تیم مدیریت نیستند. هدف از وجود آن‌ها در اختیار داشتن دیدگاه‌های غیرشرطی و مستقل درباره مسایل مطرح در هیئت مدیره است (خدا بخشی،٬١٣٨۵ص٢۶).
روش‌شناسی تحقیق
این پژوهش از لحاظ هدف کاربردی و از لحاظ ماهیت، توصیفی-همبستگی بوده و در حوزه مطالعات پس رویدادی قرار دارد.
رابطه بین متغیرهای مستقل و وابسته بر مینای روش داده‌های تابلویی با استفاده از مدل رگرسیون چند متغیره مورد بررسی قرار گرفت.
فرضیه شماره یک که اثر انتصاب هیئت‌مدیره جدید بر مدیریت سود سال جاری را بررسی می‌کند با استفاده از مدل شماره (1) آزمون می‌گردد. متغیر وابسته در این مدل اقلام تعهدی اختیاری است. متغیر مستقل تغییر هیئت‌مدیره و انتصاب هیئت‌مدیره جدید است و متغیرهای کنترلی شامل اندازه شرکت، رشد شرکت، شاخص بحران مالی، نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام، زیان ده بودن شرکت، بازده دارایی‌های سال گذشته و جریان وجوه نقد عملیاتی است.
برای تأیید این فرضیه انتظار می رود در سطح معناداری مورد نظر ضریب متغیر تغییر هیئت‌مدیره (CEOAppt) منفی باشد، یعنی همزمان با انتصاب هیئت‌مدیره جدید مدیریت منفی سود انجام می‌گیرد. مدل مذکور به شرح رابطه (1) می‌باشد:
(1)
DA= α+ β1CEOAppt+β2GROWTH+β3SIZE+ β4ZSCORE+ β5BM+β6LOSS+β7LAGROA+ β8CFO+ €که در رابطه (1):
DA: اقلام تعهدی اختیاری است. به استناد پژوهش‌های (اسدی و منتی منجق تپه، 1390؛ مدرس و افلاطونی، 1388؛ ولز، 2002؛ گادفری و همکاران، 2005؛ ویلسون و وانگ،2010)، در این پژوهش نیز اقلام تعهدی اختیاری به عنوان شاخص مدیریت سود در نظر گرفته شده است. به منظور تخمین اقلام تعهدی اختیاری از مدل تعدیل‌شده جونز بر مبنای عملکرد استفاده می‌شود (کوتاری و همکاران، 2005). در این روش ابتدا کل اقلام تعهدی به شرح رابطه (2) محاسبه می‌شود.
(2) TACC=NI-CFO TACC: کل اقلام تعهدی
NI: سود خالص
CFO: وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی که از صورت جریان وجوه نقد به دست می‌آید.
سپس رابطه (3) در مورد کل اقلام تعهدی برازش می‌شود تا ضرایب رگرسیون (α1, α2, α3, α4) به دست آید.
(3)
TACCi,tTAi,t-1=α11TAi,t-1+ α2∆REVi,t-∆RECi,tTAi,t-1+α3PPEi,t-1TAi,t-1+ α4ROAi,t-1+ εi,t TACCi,t: کل اقلام تعهدی (سود خالص منهای وجوه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی) شرکت i در سال t
TAi,t_1: کل دارایی‌های شرکت i در دوره t-1
∆ REV: تغییرات فروش برای شرکت i در درره ‌های t و t-1
∆ REC: تغییرات حساب دریافتنی برای شرکت i در دوره ‌های t و t-1
PPEi, t_1: ناخالص دارایی، اموال و تجهیزات برای شرکت i در پایان دوره t-1
ROAt_1: سود خالص تقسیم بر میانگین کل دارایی‌های شرکت i در دوره t-1
: خطای مدلεi,tدر ادامه ضرایب برآوردی حاصل از رگرسیون رابطه (3) برای برآورد میزان اقلام تعهدی غیر اختیاری به شرح رابطه (4) مورد استفاده قرار می‌گیرد.
(4)
NDACi,tTAi,t-1=α11TAi,t-1+ α2∆REVi,t-∆RECi,tTAi,t-1+α3PPEi,t-1TAi,t-1+α4ROAi,t-1NDACi,t: اقلام تعهدی غیر اختیاری شرکت i در سال t
حال اقلام تعهدی اختیاری به شرح رابطه (5) اندازه‌گیری می‌شود.
1830070138430
(5)
CEO Appt: متغیر ساختگی برای تغییر هیئت مدیره است، لذا اگر هیئت‌مدیره در سال جاری منصوب شود مساوی یک و در غیر این صورت مساوی صفر در نظر گرفته می‌شود.
GROWTH: نرخ رشد درآمد (فروش) سال جاری که از تفاوت فروش سال جاری و فروش سال قبل تقسیم بر فروش سال قبل به دست می‌آید.
SIZE: بیان‌کننده لگاریتم اندازه شرکت است که از طریق ضرب تعداد سهام در پایان هر سال در قیمت بازار هر سهم در آن تاریخ به دست میآید.
ZSCORE: غلامرضا امیری سلیمانی(1381) در رساله دکتری خود به بررسی شاخص های پیش بینی کننده ورشکستگی در شرایط محیطی ایران ، با استفاده از پرسش نامه نظر پرسش شوندگان را در مورد قابلیت پیش بینی کنندگی مجموعه ای از 15 متغیر مالی و 10 متغیر غیرمالی در پیش بینی ورشکستگی شرکت ها (یا آنگونه که در تحقیق ایشان آمده تجارت ناموفق) جویا شده است، و در نهایت در مدلی از نوع تفکیک کننده خطی 15 متغیر مالی را مورد بررسی بیشتر قرار داده است . مدل نهایی او تنها در برگیرنده چهار نسبت شامل : جریان نقدی عملیاتی هر سهم به سود هرسهم ؛ وجه نقد حاصل از عملیات به حقوق صاحبان سهام ؛نسبت موجودی کالا به دارایی‌های جاری؛ و دارایی‌های جاری به بدهی های جاری. در این الگو هرچقدر مقدار z به صفر نزدیکتر باشد احتمال ورشکستگی بیشتر و هرچه مقدار z به یک نزدیکتر باشد احتمال ورشکستگی کمتر است.
BM: نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام سال جاری که از تقسیم ارزش دفتری حقوق صاحبان سهام شرکت در پایان سال بر ارزش بازار حقوق صاحبان سهام شرکت (تعداد سهام شرکت در پایان سال در آخرین قیمت سهام شرکت در پایان سال) محاسبه می‌شود.
LOSS: متغیر ساختگی است. اگر در سال جاری زیان گزارش شود مساوی یک و در غیر این صورت مساوی صفر می‌باشد.
LAGROA: لگاریتم بازده دارایی‌های سال گذشته که از تقسیم سود خالص سال گذشته بر میانگین کل دارایی‌های سال گذشته به دست می‌آید. میانگین کل دارایی‌ها از حاصل جمع دارایی‌های ابتدای دوره و دارایی‌های پایان دوره تقسیم بر دو محاسبه می‌شود.
CFO: جریان وجوه نقد فعالیت‌های عملیاتی سال جاری تقسیم بر میانگین کل دارایی‌های سال جاری است.
در ادامه برای آزمون فرضیه شماره دو که تأثیر میزان مدیریت سود بر خطای پیش‌بینی سود را بدون در نظر گرفتن تأثیر متغیر انتصاب هیئت‌مدیره بررسی می‌کند از مدل شماره (7) استفاده می‌شود. متغیر وابسته در این مدل خطای پیش‌بینی سود است. متغیر مستقل اقلام تعهدی اختیاری است و متغیرهای کنترلی شامل اندازه شرکت، شاخص بحران مالی، نسبت دفتری به بازار حقوق صاحبان سهام، زیان ده بودن شرکت، بازده دارایی‌های سال گذشته، جریان وجوه نقد عملیاتی، فاصله زمانی بین تاریخ پیش‌بینی و تاریخ گزارش سود و تغییرات در نسبت وجه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی به میانگین کل دارایی‌های سال جاری نسبت به سال گذشته می‌باشد. برای تأیید این فرضیه انتظار می رود در سطح معناداری مورد نظر ضریب متغیر اقلام تعهدی اختیاری(DA) مثبت باشد که نشان‌دهنده وجود رابطه مستقیم بین خطای پیش‌بینی سود و مدیریت سود می‌باشد.
مدل مربوط به آزمون فرضیه دوم به شرح رابطه (7) است:
(7)
FE=α+ β1DA+ β2ZSCORE+ β3BM+ β4SIZE+β5TIME+β6LOSS+ β7LAGROA+β8CFO+β9ChgCFOFE: خطای پیش‌بینی سود است و از رابطه شماره (8) به دست می‌آید.
(8)

Actual EPS: سود واقعی سال جاری
:Forecast EPS سود پیش‌بینی‌شده سال جاری
P0: قیمت هر سهم در ابتدای سال جاری
DA: اقلام تعهدی اختیاری است.
در این مدل نسبت به مدل شماره یک تنها دو متغیر جدید کنترلی داریم که به شرح زیر می‌باشند:
TIME: بیان‌کننده لگاریتم فاصله زمانی بین تاریخ پیش‌بینی و تاریخ گزارش سود می‌باشد که بر حسب روز تعریف می‌شود.
ChgCFO: بیان‌کننده تغییرات در نسبت وجه نقد حاصل از فعالیت‌های عملیاتی به میانگین کل دارایی‌های سال جاری نسبت به سال گذشته است.
برای آزمون فرضیه سوم که تأثیر انتصاب هیئت‌مدیره جدید را بر خطای پیش‌بینی سود بررسی می‌کند از مدل شماره (9) استفاده می‌شود. متغیر وابسته در این مدل نیز شبیه مدل شماره (8) خطای پیش‌بینی سود است. متغیرهای مستقل اقلام تعهدی اختیاری، تغییر هیئت‌مدیره و اثر متقابل متغیرهای اقلام تعهدی اختیاری و تغییر هیئت مدیره است و متغیرهای کنترلی نیز دقیقاً شبیه متغیرهای کنترلی مدل شماره (8) می‌باشد. در مدل شماره (9) تمرکز بر روی متغیر CEOAppt*DA است، زیرا با توجه به اینکه طبق فرضیه شماره دو انتظار می رود بین متغیرDA و FE رابطه مستقیمی وجود داشته باشد، پس باید در سطح معناداری مورد نظر ضریب متغیر CEOAppt*DA منفی باشد تا نشان دهد که میزان خطای پیش‌بینی سود در سال انتصاب هیئت‌مدیره جدید کاهش یافته است.
مدل مذکور به شرح رابطه (9) می‌باشد: (9)FE= α+ β1CEOAppt+ β2DA+ β3DA*CEOAppt+ β4ZSCORE+β5BM+β6SIZE+ β7TIME+β8LOSS+β9LAGROA+β10CFO+ β11ChgCFO FE: خطای پیش‌بینی سود است.
CEOAppt: متغیر ساختگی برای تغییر هیئت مدیره است، لذا اگر هیئت‌مدیره در سال جاری منصوب شود مساوی یک و در غیر این صورت مساوی صفر در نظر گرفته می‌شود.
DA: اقلام تعهدی اختیاری
CEOAppt*DA: اثر متقابل متغیرهای دوره انتصاب هیئت‌مدیره و اقلام تعهدی اختیاری
عنوان متغیر شیوه اندازهگیری
اندازه شرکت (قیمت بازار سهام × تعداد سهام) LOG
درجه اهرم مالی کل بدهی‌ها
کل دارایی‌ها
بازده دارایی سود و زیان پس از کسر مالیات
کل دارایی‌ها
بازده داراییهای ثابت جمع درآمدها
خالص دارایی‌های ثابت
وجوه نقد عملیاتی وجوه نقد عملیاتی
تعداد سهام
نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام () کل بدهی
حقوق صاحبان سهام
هزینه بهره هزینه بهره
تعداد سهام
توزیع سود نقدی سود نقدی تقسیم‌شده
سود هر سهم
دوره زمانی تحقیقدوره زمانی این پژوهش با توجه به در دسترس بودن اطلاعات مربوط به متغیرهای تحقیق و محدودیتهای زمانی، 5 ساله و از ابتدای سال 1385 تا انتهای 1390 میباشد.
قلمرو مکانی تحقیققلمرو مکانی تحقیق بازار بورس اوراق بهادار تهران و شرکت‌های پذیرفته‌شده در آن می‌باشد.
قلمرو موضوعی تحقیق
موضوع تحقیق حاضر برگرفته از تئوری‌های نمایندگی و حاکمیت شرکتی و نظریه‌های ساختار سرمایه و سیاست‌های تقسیم سود است. بر این اساس، رفتار مدیران در رابطه با گزارشگری مالی و سودآوری ، در شرکت‌های نمونه آماری بررسی می‌شود
جامعه و نمونه دادها
در این پژوهش، حجم نمونه برابر تعداد شرکت‌های موجود در جامعه آماری است که از کلیه ویژگی‌ها و شرایط ذیل برخوردار باشند:
1- به منظور قابل‌مقایسه بودن اطلاعات، سال مالی شرکت منتهی به 29 اسفند ماه باشد.
2- جزء شرکت‌های واسطه‌گری مالی (بانک‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها و لیزینگ) نباشد.
3- کلیه داده‌های مورد نیاز پژوهش برای شرکت‌های مورد بررسی موجود باشد.
4- معاملات سهام شرکت طی دوره پژوهش بیش از 3 ماه در بورس اوراق بهادار متوقف نباشد.
5- حداقل برای 2 سال متوالی در دوره زمانی پژوهش در بورس اوراق بهادار حضورداشته باشند.
روش گردآوری و آماده سازی داده‌ها
با توجه به ماهیت این تحقیق، جهت گردآوری اطلاعات مورد نیاز از روش کتابخانه‌ای استفاده می‌شود. در این روش، ابتدا با استفاده از منابع کتابخانه‌ای که شامل کتاب، مجلات، پایان‌نامه‌ها، مقالات و اینترنت؛ مطالعات مقدماتی و تدوین فصل ادبیات و چارچوب نظری پژوهش انجام می‌گیرد. در ادامه با استفاده از بانک‌های اطلاعاتی سازمان بورس اوراق بهادار تهران، سایت اینترنتی این سازمان و نرم‌افزارهای سهام مانند نرم‌افزار ره آورد نوین، داده‌های مورد نیاز برای آزمون فرضیات گردآوری می‌شود.
روش تجزیه و تحلیل داده‌ها
روش تحقیق توصیفی و از نوع همبستگی است. توصیفی به این دلیل که هدف آن توصیف کردن شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است و برای شناخت بیشتر شرایط موجود می‌باشد و همبستگی به دلیل اینکه در این تحقیق رابطه بین متغیرها مورد نظر است . تحقیق حاضر به بررسی روابط بین متغیرها پرداخته و در پی اثبات وجود این رابطه در شرایط کنونی بر اساس داده‌های تاریخی می‌باشد.بنابراین می‌توان آن را از نوع پس رویدادی طبقه‌بندی نمود. در این‌گونه تحقیقات، محقق به بررسی علت و معلول (متغیر وابسته و متغیر مستقل) پس از وقوع می‌پردازد.در این تحقیقات بین متغیرها یک رابطه آماری وجود دارد که هدف بررسی این رابطه می‌باشد . همچنین متغیرها قابل دست‌کاری نیستند.در تحلیل داده‌های این تحقیق آزمون رگرسیون چند متغیره به روش کمترین مربعات و با استفاده از نرم‌افزار spss به عمل آمد. بنابراین ابتدا متغیرهای تحقیق محاسبه سپس در ستون‌های excel گردآوری می‌گردد.آنگاه با توجه به مدل آزمون فرضیات تحقیق، آزمون‌های رگرسیون انجام می‌شود .
خلاصه مطالب فصل اولدر این فصل ضمن ذکر مقدمه‌ای بر موضوع تحقیق، به بیان مسئله و پرسش اصلی پرداخته و پس از آن اهداف تحقیق، اهمیت و ضرورت انجام آن مورد بررسی قرار گرفت. سپس با توجه به فرضیه‌های بیان‌شده تعریف عملیاتی متغیرهای مورد استفاده، ارائه شد.در ادامه مطالب ارائه‌شده این فصل، مروری بر روش‌شناسی تحقیق ، دوره زمانی، جامعه آماری و نحوه انتخاب آزمودنی‌ها صورت گرفت. بعلاوه ضمن ارائه روش ابزارهای مورد استفاده جهت جمع‌آوری، تجزیه و تحلیل دادها، تعریفی از مفاهیم و واژگان تخصصی به صورت عملیاتی ارائه شد. با توجه به ساختار کلی ،در فصل دوم مبانی نظری تحقیق و پیشینه مطالعات انجام‌شده در این حوزه از پژوهش تشریح شده است.
فصل دوممروری بر ادبیات تحقیق مقدمهسرمایه‌گذاری یکی از عوامل مهم توسعه است. سرمایه‌گذاری نیازمند برنامه‌ریزی است. برنامه‌ریزی، امکان بهره‌برداری مناسب از فرصت‌های موجود را فراهم می‌آورد. برای افزایش اثربخشی برنامه‌ریزی باید توانایی پیش‌بینی صحیح و مستمر را بهبود بخشید. پیش‌بینی عنصر کلیدی در تصمیم- گیری‌های اقتصادی است.
سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان، مدیریت و سایر اشخاص در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی متکی به پیش‌بینی و انتظارات هستند. همچنین توجه به بودجه سالانه شرکت، پیش‌بینی تولید، فروش و سود هر سهم آن و کنترل بودجه در گزارش‌های میان‌دوره‌ای و میزان تحقق پیش‌بینی‌ها، در تغییرات قیمت سهام تأثیر بسزایی دارد. شاید بتوان مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر قیمت سهام را در پیش‌بینی سود هر سهم جستجو کرد. مهم‌ترین منبع اطلاعاتی سرمایه‌گذاران، اعتباردهندگان و سایر استفاده‌کنندگان از اطلاعات شرکت‌ها پیش‌بینی‌های سود ارائه‌شده توسط آن‌ها در فواصل زمانی معین است.
بدون تردید یکی از مهم‌ترین تحولات هزاره سوم در جهان کسب‌وکار را باید در ارتقاء جایگاه هیئت‌مدیره و بازاندیشی در نقش‌ها، مسئولیت‌ها و وظایف امروزی آن‌ها مشاهده نمود. علی‌رغم اهمیت این مسئله متأسفانه بسیاری از شرکت‌ها و سازمان‌های ایرانی از این مسئله غافل بوده و هزینه‌های زیادی را تاکنون متحمل گردیده‌اند(غفاری، 1389).
در این فصل بر مبنای چارچوب نظری اشاره‌شده در فصل گذشته، به مرور ادبیات تحقیق و هم چنین مطالعات انجام‌گرفته پیرامون موضوع تحقیق در خارج و داخل ایران خواهیم پرداخت.
2-2 بازیگران عرصه حاکمیت شرکتیمبحث حاکمیت شرکتی چگونگی نحوه ی برخورد مدیران با سرمایه گذاران و همچنین چگونگی اداره شرکت را بیان می نماید. ما در این پژوهش به دنبال بررسی رابطه بین مدیریت سود و پیش بینی سود ارائه شده توسط مدیریت می باشیم، که هر چقدر ساختار حاکمیت شرکتی قوی تر باشد عناصر مدیریت سود با دقت و کیفیت بیشتری مطرح می شود، و در نهایت سود پیش بینی شده حاوی خطای کمتری می باشد.
بازیگران شرکتی را می‌توان در سه دسته بازیگران داخلی، بازیگران خارجی و هیئت‌مدیره‌ها تقسیم‌بندی نمود. البته در برخی تقسیم‌بندی‌ها نیز می‌توان اعضای غیر موظف هیئت‌مدیره را از جمع بازیگران خارجی و اعضای اجرایی هیئت‌مدیره را، از جمله بازیگران داخلی شرکت برشمرد. در تقسیم‌بندی دیگر، این‌گونه بازیگران را می‌توان به سرمایه‌گذاران، تأمین‌کنندگان منابع انسانی مورد نیاز و اعضای تیم‌های مدیریت شرکتی تفکیک نمود (آگوایرلا و جکسون،2003، 89) .
بر اساس تقسیم‌بندی اول، بازیگران داخلی را می‌توان شامل کسانی دانست که تصمیمات شرکتی را اتخاذ نموده و به اجرا درمی‌آورند، درحالی‌که بازیگران خارجی کسانی هستند (حقیقی یا حقوقی) که سعی در اعمال نفوذ و کنترل بر تصمیمات شرکت را دارند (مینتز برگ،1983، 159). از این رو مدیران و کارکنان درون شرکت را می‌توان به عنوان بازیگران داخلی و سهامداران، تأمین‌کنندگان، مشتریان، نهادهای دولتی و قانونی و … را تحت عنوان بازیگران خارجی معرفی نمود. هیئت‌مدیره‌ها را نیز می‌توان به عنوان گروه سومی مدنظر قرارداد که بعضاً به جهت آن که می‌توانند هم در قالب بازیگران داخلی و تحت عنوان دسته بازیگران خارجی قرار گیرند مستقل از دسته دیگر تعریف نمود (غفاری، 1389،147).
هیئت‌مدیره‌هاهیئت‌مدیره‌ها یکی از ارکان حاکمیت در شرکت‌های امروزی به شمار می روند که اغلب از آن‌ها به عنوان اهرم اجرایی اصول حاکمیتی شرکت و مسئول نظارت و سیاست‌گذاری در شرکت‌ها یاد می‌شود (هیوز،2007،148). اعضای هیئت‌مدیره اغلب توسط مالکان سهام انتخاب می‌شوند، درحالی‌که در برخی سیستم‌های حاکمیتی نوین، مجموعه نظرات کارکنان، نهادهای دولتی، سرمایه‌گذاران و عرضه‌کنندگان نیز در انتخاب آنان تأثیرگذاراست.
هیئت‌مدیره‌ها غالباً گروهی از افرادند که حق نظارت، کنترل، سیاست‌گذاری‌های کلان و حاکمیت بر یک شرکت را در اختیاردارند (هلمز، 2005،196). این مجموعه از افراد (در قالب یک تیم کاری اثربخش) می‌بایست سلامت شرکتی را در حوزه‌های متنوعی همچون عملکرد مالی مناسب شرکت، قانونی بودن فعالیت‌ها، تناسب فرایندها و اقدامات صورت پذیرفته شرکت با اهداف راهبردی شرکت، تضمین نمایند.
2-2-2 روند تغییرات نقش هیئت‌مدیرهدر اغلب شرکت‌ها، مدیران بیشتر دنبال منافع خود بوده‌اند تا منافع ذینفعان. برای حل این مشکل، دو راه حل وجود دارد: اول آنکه برای تشویق مدیران به انجام رفتار مورد انتظار برایشان پاداش و انگیزاننده در نظر گرفته شود. دومین روش، قدرتمندسازی هیئت‌مدیره به گونه‌ای است که بتواند نظارت شایسته‌ای روی عملکرد مدیران داشته باشد. این روند جانبی نظارت بیشتر از جانب سهامداران که با این کار خود، در واقع یک رژیم حاکم مطلقه را به وجود آورده بودند. حرکتی که در عمل انجام گرفت این بود که هیئت‌مدیره به مدیریت عامل نزدیک شد، به گونه‌ای که در حقیقت به صورت شریک استراتژیک مدیریت درآمد. این شراکت استراتژیک هیئت‌مدیره با مدیریت، برنامه‌ریزی استراتژیک، مدیریت ریسک و اجرا، تصمیم‌گیری بهتر و راندمان بالاتر شرکت را به ارمغان آورد. این تعامل دو طرفه موجب شد که عمل نظارت راحت تر صورت گرفته و حالت افراطی نظارت که از جانب سهامداران صورت گرفته بود، از بین رفته و این نظارت تعدیل شود( کهندل، 1390).
همچنین این فرایند موجب از میان برداشته شدن یکسری مقررات دست و پاگیر و اضافی و نیز کاهش یافتن نظارت مؤسسات سرمایه‌گذاری شد.
در بیشتر کشورها گونه تفکر، عقاید و رفتار مدیران نشان داد که به صورت جمعی روی حاکمیت هیئت‌مدیره و ارتباط آن با مدیریت اتفاق نظر دارند. مدیران و اعضای هیئت‌مدیره اکثراً بر این باورند که اعضای هیئت‌مدیره باید بیشتر در امور مربوط به شرکت به عنوان شرکای مدیریت فعالیت کنند. در واقع آنان باید قدرتمند، با اعتمادبه‌نفس، درگیرانه، با دانش، با نقش چشمگیر در برنامه‌ریزی‌های استراتژیک، و به عنوان منبع اولیه مشاوره و نکته‌سنجی خود را مطرح ساخته و فعالیت کنند. اکثر مدیران، هیئت‌مدیره را زمانی در اوج توانایی و تأثیرگذاری می‌بینند که از جانب مدیران ارشد اجرایی به عنوان یک دارایی استراتژیک برای مدیریت عامل دیده شوند.
در حوزه مدیریت، مدیران اجرایی ارشد تقریباً کنترل کامل هدف‌ها، استراتژی‌ها، برنامه‌ریزی و اجرای سازمان را در اختیار داشتند. آنان با تصاحب کرسی‌های هیئت‌مدیره حاکمیت کامل را در اختیار داشته حتی با عدم دخالت هیئت‌مدیره نقش رهبری را نیز ایفا می‌کردند.
در حوزه حاکمیت، هیئت‌های مدیره در کیفیت و طیف نظارت خود عمیقاً تفاوت داشتند. اکثراً اغلب از قدرت خود ناآگاه بوده، حتی کمتر مایل به استفاده از آن بودند. طبق سنت و رسوم قدرت خود را نادیده انگاشته و حاکمیت و اقتدار کمتری را به‌کاربرده، راه را برای مدیریت باز می‌گذاشتند.
در حوزه مالکیت، سرمایه‌گذاران به طور عموم نقشی خاموش داشتند، درحالی‌که برخی از سرمایه‌گذاران با استفاده از امتیازهای مالکیت خود تصمیم‌های شرکت را تحت تأثیر قرارمی دادند، بسیاری تنها انتخاب برای تصمیم‌گیری را تصمیم خرید یا فروش می‌دانستند. در نتیجه بیشتر شرکت‌ها بدون محدودیت از جانب سرمایه‌گذاران اداره می‌شوند.
مدیران در برابر هیئت‌مدیره بسیار مسئول تر و پاسخگوتر شده‌اند. مدیران اجرایی ارشد زمان بیشتری را صرف پیشبرد و کسب و کارکرده، زمان کمتری را درون هیئت‌مدیره صرف می‌کنند. مدیران روابط حرفه‌ای خود را با هیئت‌مدیره توسعه داده، یک همکاری جدید را پایه نهاده‌اند. آن‌ها به دنبال داده‌های جدید استراتژیک بوده و اطلاعات بهتر و غنی تری را به دست می‌آورند. مدیران و هیئت‌مدیره باهم در دستیابی به نتایج مسئولیت بیشتری را می‌پذیرند (قدس، 1387).
3-2-2 تفکیک وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعاملدر گزارش کدبری توصیه‌شده که بین اعضای هیئت‌مدیره، باید توازن قوا وجود داشته باشد تا هیچ کس قادر به کنترل شرط فرایند تصمیم‌گیری در شرکت نباشد. علاوه بر این، تقسیم مسئولیت‌ها در سطح عالی شرکت، باید به روشنی مشخص شده باشد تا از توازن قوا و حدود اختیارات اعضای هیئت‌مدیره، اطمینان کافی حاصل شود. در گزارش مزبور قید شده است که اگر سمت‌های ریاست هیئت‌مدیره و مدیریت عامل بر عهده دو شخص مجزا نباشد؛ آنگاه یکی از اعضای ارشد هیئت‌مدیره باید اعلام کند که شخص مستقل کیست. پس از گزارش کدبری، در گزارش هیگز(2003) دوباره بر اهمیت تفکیک وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعامل در شرکت‌های انگلیسی تأکید شده است. هیگز اعلام کرده که با توجه به توصیه‌های گزارش و تا زمان گزارش وی، در حدود 90 درصد از شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار، وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعامل را از یکدیگر تفکیک کرده بودند. این امر تأثیر ماندگار گزارش کدبری را بر شرکت‌های انگلیسی، نشان می‌دهد. البته هیگز توصیه کرده که ماده قانونی مربوط به تفکیک وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعامل که در قانون جامع به صورت زیر بود: «درزمینه تصمیم‌گیری در مورد ادغام سمت‌های ریاست هیئت‌مدیره و مدیریت عامل، باید استدلال‌های منطقی و دلایل کافی به افکار عمومی ارائه شود (قانون جامع، 1998، 14).
با اعمال سخت‌گیری بیشتر، به شکل زیر اصلاح شود: وظایف رییس هیئت‌مدیره و مدیرعامل، نباید بر عهده یک شخص واحد گذاشته شود (اصلاحات پیشنهادی بر قانون جامع، 1998، پیوست الف گزارش هیگز، 2003، 8). جالب این جاست که نکات اصلی پیشنهادهای مذکور و سایر توصیه‌های انجام‌شده توسط هیگز، در قانون جامع مصوب جولای 2003 لحاظ شده است (یاغومیان، 1385).
4-2-2نقش مدیران غیر موظف (غیر اجرایی) در حاکمیت شرکتیفروپاشی انرون در سال 2001، نظرها را به سوی اثربخشی عملکرد مدیران غیر موظف (غیر اجرایی) هیئت‌مدیره، جلب کرد. از سوی دیگر، گزارش هیگز (2003) در انگلستان نیز پاسخ دندان‌شکنی به نفوذ قابل‌ملاحظه مدیران غیر موظف ناکارا، در شرکت‌های هم ردیف انرون محسوب می‌شد.
از دیدگاه تئوری نمایندگی، حضور مدیران غیر موظف مستقل در هیئت‌مدیره‌ی شرکت‌ها و عملکرد نظارتی آنان به عنوان افرادی مستقل؛ به کاهش تضاد منافع موجود میان سهامداران و مدیران شرکت در جلسات هیئت‌مدیره، کمک شایان توجهی می‌کند. البته باید توجه داشت که مدیران اجرایی شرکت، نقش مهمی را در ایجاد ترکیب مناسبی از مدیران موظف وغیرموظف، در میان اعضای هیئت‌مدیره، ایفا می‌کنند. وجود چنین ترکیبی، از عناصر اصلی یک هیئت‌مدیره کارا و مؤثر محسوب می‌شود، زیرا درحالی‌که مدیران موظف، اطلاعات ارزشمندی درباره فعالیت‌های شرکت ارائه می‌کنند، مدیران غیر موظف با دیدگاهی حرفه‌ای و بی‌طرفانه، در مورد تصمیم‌گیری‌های مدیران مذکور به قضاوت می‌نشینند. بدین ترتیب، هیئت‌مدیره شرکت با دارا بودن تخصص، استقلال و قدرت قانونی لازم، یک سازوکار بالقوه توانمند حاکمیت شرکتی به حساب می‌آید (بیرد و هیکمن، 1992،99).
گزارش کدبری توصیه کرده است که هیئت‌مدیره، باید حداقل دارای سه عضوغیرموظف باشد؛ تا اعضای مزبور، توان تأثیرگذاری بر تصمیم‌های هیئت‌مدیره را داشته باشند. همچنین، در گزارش مذکور بیان شده است که مدیران غیر موظف، باید دارای دیدگاهی مستقل درزمینه راهبرد، عملکرد، منابع، انتخابات و استانداردهای اجرای عملیات شرکت باشند. علاوه بر این، قید شده است که اکثریت مدیران غیر موظف، باید مستقل از مدیریت شرکت باشند و نباید هیچ‌گونه رابطه‌ای (به غیرازدریافت حقوق و مزایا و حق سهامدار بودن) داشته باشند که استقلال آنان را با مخاطره روبرو سازد. در حقیقت، در گزارش مزبور تصریح شده است که دست کم دو نفرازحداقل سه عضو غیر موظف هیئت‌مدیره، باید مستقل باشند. از سوی دیگر، روش‌های متعددی برای حصول اطمینان از استقلال مدیران غیر موظف، پیشنهاد شده است. برای نمونه، در گزارش کدبری ضمن بحث درباره حقوق و مزایای پرداختی به مدیران غیر موظف، بیان شده است که باید میان ارزش آفرینی این مدیران و مورد مصالحه قرار نگرفتن استقلال آنان، تعادلی وجود داشته باشد.
در گزارش همپل(1998) وظیفه و نقش مدیران غیر موظف مورد بازنگری قرارگرفته؛ ولی پیشنهادی در مورد افزایش تعداد مطلوب آنان در هیئت‌مدیره، ارائه نشده است. از سوی دیگر، ترکیب مطلوب پیشنهادی اعضای موظف وغیرموظف هیئت‌مدیره در قانون جامع (1998) نسبت به تعداد توصیه‌شده در قانون کدبری تغییر نداشته است. در هردو قانون تأکید شده که تعداد مدیران غیر موظف، نباید کمترازیک سوم تعداد اعضای هیئت مدیره باشد. در حقیقت به نظرمی رسد که پیشنهادهای انجام‌شده در گزارش همپل، مبنی بر تأکید بیش از حد بر نقش نظارتی مدیران غیر موظف، گمراه‌کننده بوده؛ زیرا در خود گزارش، به مطلب زیر اشاره شده است:
“یک اثر جانبی و غیرارادی تأکید بیش از حد بر نقش نظارتی مدیران غیر موظف (غیر اجرایی) بوده است” (گزارش همپل، 1998،59) .
در چنین مواردی مانند انرون، خطر وجود گروهی از مدیران غیر موظف ناکارا وغیرمؤثر، به همراه مشکلات حاد ناشی از مصالحه‌ی استقلال آنان به دلیل وجود تضاد منافع، بیش از پیش مورد تأکید قرارگرفته است (یاغومیان، 1385،269) .
3-2 انگیزه‌های مدیریت سودپژوهش‌های انجام‌شده ، مدارک مناسبی در مدیریت (دست‌کاری) سود در شرایط مختلف را نشان می‌دهد. مدیران شرکت‌ها تلاش می‌کنند از طریق مدیریت سود، رشد سودآوری شرکت را به گونه‌ای نشان دهند که باعث افزایش سطح بازده مورد انتظارشان شود.

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *