پایش و پیش‌آگاهی کرم خوشه‌خوار انگور، Lobesia botrana، با به‌کارگیری تله‌ی فرمونی در باغ‌های انگور بیضا

centercenter

پایان‌نامه‌ی حاضر، حاصل پ‍ژوهشهای نگارنده در دورهی کارشناسی ارشد رشتهی حشره‌شناسی کشاورزی است که در تیر‌ماه سال 1393 در دانشکده‌ی کشاورزی دانشگاه یاسوج به راهنمایی جناب آقای دکتر حجت‌اله محمدی و مشاورهی جناب آقای دکتر علیرضا منفرد از آن دفاع شده است و کلیهی حقوق مادی و معنوی آن متعلق به دانشگاه یاسوج است.
centertop
دانشکده کشاورزی
گروه گیاه‌پزشکی
پایان نامهی کارشناسی ارشد رشتهی حشرهشناسی
پایش و پیش‌آگاهی کرم خوشه‌خوار انگور، Lobesia botrana، با به‌کارگیری تله‌ی فرمونی در باغ‌های انگور بیضا
استاد راهنما
دکتر حجت‌اله محمدی
استاد مشاور
دکتر علیرضا منفرد
پژوهشگر
الهام صالحی
تیرماه 1393

با احترام تقدیم به :
پدرم، اول استادم، که همواره چتر محبتش بر سـرم استبزرگواری که الفبای زندگی را از او آموختم.مادرم، بلند تکیه گاهم، که دامان پرمهـرش یگانه پنــاهم استمهربانی که عشق ورزیدن را از او آموختم.
سپاسگزاری
الهی مرا مدد کن تا دانش اندکم نه نردبانی باشد برای فزونی و تکبر و غرور، نه حلقه‌ای برای اسارت و نه دست مایه‌ای برای تجارت، بلکه گامی باشد برای تجلیل از تو و متعالی ساختن زندگی خود و دیگران.
حال که توفیق جمع‌آوری و تهیه این مجموعه را یافته‌ام بر خود واجب می‌دانم از تمام عزیزانی که در طی انجام این پژوهش از راهنمایی و یاری‌شان بهره‌مند گشته‌ام تشکر و قدردانی کنم و برایشان از درگاه پروردگار مهربان آرزوی سعادت و پیروزی نمایم.
در ابتدا صمیمانه‌ترین تقدیرها تقدیم به خانواده‌ی عزیز و مهربانم که همواره حامی و مشوقم بوده‌اند و پیمودن روزهای سخت و آسان زندگی‌ام بدون دعای خیر و برکت وجودشان غیرممکن بود.
بسی شایسته است از استاد ارجمند جناب آقای دکتر حجت‌اله محمدی که با سعه‌ی صدر و صبوری مرا راهنمایی نموده و با ارائه نظرات سازنده و رهنمودهای بی ‌دریغشان در پیشبرد این پایان‌نامه سعی تمام مبذول داشتند، صمیمانه تشکر و قدردانی می‌نمایم.
هم‌چنین ازحمات بی‌شائبه استاد گرانقدر جناب آقای دکتر علیرضا منفرد که مشاوره این پایان نامه را به عهده داشته‌اند، سپاسگزاری می‌نمایم.
از داوران محترم جناب آقایان دکتر مجتبی قانع جهرمی و دکتر امین صدارتیان جهرمی که زحمت بازخوانی و داوری این مجموعه را به عهده داشتند، صمیمانه تشکر و قدردانی می‌نمایم.
از کلیه اساتید گرانقدر گروه گیاه‌پزشکی که در دوران تحصیل از محضرشان کسب فیض نمودم، تشکر می‌نمایم.
همچنین مراتب سپاسگزاری خود را به محضر اساتید محترم و گرانقدر جناب آقای مهندس کریم زیبایی و جناب آقای مهندس حسین فقیه که از نظرات و راهنمایی عالمانه این بزرگواران بهره برده‌ام.
از تمام همکلاسی‌ها و دوستان عزیزم که در طول انجام این پژوهش با حضور سبزشان قوت قلبم بودند و مرا همراهی کردند، بی‌نهایت سپاس‌گزارم.
نام: الهام نام خانوادگی: صالحی
مقطع تحصیلی: کارشناسی ارشد رشته و گرایش: حشره‌شناسی کشاورزی
استاد راهنما: دکتر حجت‌اله محمدی تاریخ دفاع: 2/4/93

پایش و پیش‌آگاهی کرم خوشه‌خوار انگور، Lobesia botrana ، با به‌کارگیری تله‌ی فرمونی در باغ‌های انگور بیضا
چکیده :
فارس یکی از مهم‌ترین استان‌‌های تولید کننده انگور کشور می‌باشد. منطقه بیضا از توابع شهرستان سپیدان سهم بسیار چشمگیری در میزان تولید انگور استان فارس دارا می‌باشد. کرم خوشه‌خوار انگور، Lobesia botrana (Denis&Schiffermüller 1775)، از عوامل مهم و بازدارنده‌ی تولید در این منطقه می‌باشد که حداقل یک یا دو نوبت مبارزه‌ی شیمیایی با آن اجنتاب‌ناپذیر می‌باشد. بنابراین پایش و پیش‌آگاهی این آفت در منطقه جهت تعیین دقیق زمان سمپاشی و افزایش کارآمدی آن لازم به نظر می‌رسد. به همین منظور، دو سال پیاپی (1391 و 1392)، از آغاز فروردین تا زمان ناپدید شدن شب‌پره‌ها در باغ، در سه ایستگاه از تاکستان‌های بیضا، تله‌های فرمونی در ارتفاع 5/1 متری از سطح زمین در تاج درخت نصب و بازدید از آن‌ها هر 5 روز یک‌بار و تعویض فرمون‌ها هر 15 روز یک‌بار انجام شد. در این دو سال روند تغییرات جمعیت آفت با کمک تله‌ی فرمونی پایش و بررسی شد. همچنین کمینه و بیشینه‌ی دمای شبانه‌روزی 12 سال (از سال 1381 تا 1392) از اداره کل هواشناسی شهرستان زرقان گرد‌آوری و برای تمام روزهای سال میانگین دماهای کمینه و بیشینه محاسبه شد. سپس روز-درجه‌ی مؤثر در رشد و نمو کرم خوشه‌خوار انگور در قالب روش یک سینوسی محاسبه گردید. سرانجام با استفاده از نتایج دو سالانه‌ی به‌دست آمده از نمونه‌برداری‌ها، روز-درجه‌ی مؤثر محاسبه شده به روش یک سینوسی و تلفیق این دو مجموعه – تعداد نسل آفت، بازه‌ی زمانی ظهور و اوج پرواز نسل‌ها و بهترین زمان سمپاشی علیه آفت- تخمین و نتیجه‌گیری شد.
همان‌طور که از یافته‌های دو سال بر‌می‌آید، نتایج همخوانی بالایی داشتند به‌طوری که آفت سه نسل داشت و دوره‌ی ظهور و اوج پرواز حشرات کامل در نسل‌های مشابه و دمای مؤثر محاسبه شده برای این رخداد‌ها در دو سال بسیار به هم نزدیک بود. نسل اول حشرات کامل با جمعیت کم و به‌صورت پراکنده از پایان فروردین تا پایان اردیبهشت ماه ظاهر شدند. این نسل جمعیت قابل توجهی نداشت و اوج پرواز آن به خوبی تشخیص داده نشد. نیاز گرمایی محاسبه شده در دامنه‌ی زمانی بروز این نسل 230 تا 525 روز-درجه سلسیوس برآورد شد. نسل دوم حشرات کامل در بازه‌ی زمانی دو ماهه‌ی خرداد و تیر پدیدار شد، اما ظهور و بروز آن از 20 خرداد تا 20 تیر (30 روز) بسیار چشمگیر بود.

د

اوج پرواز این نسل در آخر خرداد و اول تیر رخ داد. نیاز گرمایی محاسبه شده در دامنه‌ی زمانی بروز چشمگیر این نسل و اوج پرواز آن به ترتیب 780 -1260 و 960 تا 1050 روز-درجه سلسیوس برآورد شد. نسل سوم حشرات کامل در بازه‌ی زمانی دو ماهه‌ی مرداد تا شهریور پدیدار شد، اما در بازه‌ی زمانی 20 مرداد تا 20 شهریور (30 روز) بروز آن بسیار چشمگیر بود و در میانه‌ی این دوره همواره جمعیت زیاد بود. سپس از اواخر دهه‌ی دوم شهریور جمعیت آفت کاهش یافت و در دهه‌ی اول مهر ناپدید گردید.
نیاز گرمایی محاسبه شده در دامنه‌ی زمانی بروز چشمگیر این نسل و اوج پرواز آن به ترتیب 1775 تا 2235 و 1900 تا 2000 روز-درجه سلسیوس برآورد شد. بنابر نتایج به‌دست آمده، زمان مناسب جهت مبارزه با نسل اول به خوبی مشخص نشد اما برای دو نسل دوم و سوم در صورتی که میزان شکار تله‌ها بیانگر انبوهی آفت باشد به ترتیب اواخر خرداد تا اوایل تیر و اواخر مرداد تا اوایل شهریور بهترین زمان مبارزه با آفت می‌باشد.
کلمات کلیدی: انگور، بیضا، پایش، کرم خوشه‌خوار انگور، روز-درجه

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: مقدمه
1-1- اهمیت تحقیق1
فصل دوم: مبانی نظری و پژوهش‌های پیشین
2- 1- انگور3
2- 2- کرم خوشه‌خوار انگور6
2- 2- 1- رده‌بندی و پراکنش6
2- 2- 2- ریخت‌شناسی7
2- 2- 3- زیست‌شناسی و خسارت8
2- 2- 4 – فرمون جنسی کرم خوشه‌خوار 10
2- 3- تله‌‌ی دلتا 11
2- 4- ردیابی و پیش‌آگاهی خوشه‌خوار انگور و نیاز گرمایی12
2- 5- تحقیقات داخلی روی خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌ی فرمونی13
2- 6- تحقیقات خارجی روی خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌ی فرمونی16
فصل سوم: روش تحقیق
3- 1- منطقه‌ی مورد بررسی در این پژوهش20
3- 1- 1- شهر بیضا20
3- 1- 2- انتخاب ایستگاه‌20
3- 1- 3- شرایط زراعی و کنترلی ایستگاه‌های انتخابی21
3- 2- مواد مورد استفاده22
3- 2- 1- فرمون22
3- 2-2 – تله22
3- 3- روش انجام کار23
3- 3- 1- نمونه‌برداری23
3- 3- 1- 1- سال نخست23
3- 3- 1- 2- سال دوم23
3- 3- 2- محاسبه‌ی دمای کمینه و بیشینه23
3- 3- 3- روش یک سینوسی محاسبه نیاز گرمایی موثر24
3- 3- 3- 1- زیر هر دو آستانه24
3- 3- 3- 2- برخورد با آستانه‌ی پایین24
I
3- 3- 3- 3- بین آستانه‌ها25
3- 3- 3- 4- برخورد با آستانه بالا 25
3- 3- 3- 5- برخورد با هر دو آستانه26
3- 3- 3- 6- بالای هر دو آستانه26
3- 4- تعداد نسل و پیش‌آگاهی کرم خوشه‌خوار انگور27
فصل چهارم: یافته‌های پژوهش و بحث
4- 1- تغییرات جمعیت و تفسیر آن در ایستگاه‌های مختلف در سال 139128
4- 2- تغییرات جمعیت و تفسیر آن در ایستگاه‌های مختلف در سال 139231
4- 3- تعداد نسل و مقایسه‌ی تغییرات جمعیت در دو سال 91 و 9234
4- 4- تاثیر دما بر میزان شکار شب‌پره‌ها37
4- 5- نیاز گرمایی برای پدیدار شدن حشرات کامل در نسل‌های مختلف39
4- 6- پیش بینی زمان سمپاشی بر اساس نتایج40
4- 7- بحث40
فصل پنجم: نتیجه‌گیری و پیشنهادها
5- 1- نتایج کلی43
5- 2- پیشنهادها43
منابع54
II

فهرست شکل‌ها
عنوانصفحه
فصل دوم: مبانی نظری و پژوهش های پیشین
شکل 2- 1- پراکنش جغرافیایی کرم خوشه‌خوار انگور در کشورهای مختلف جهان7
شکل 2- 2- مراحل مختلف زندگی کرم خوشه خوار انگور از تخم تا حشره کامل9
شکل 2- 3- خسارت نسل‌های اول تا سوم کرم خوشه خوار انگور 9
شکل 2- 4- ساختار شیمیایی فرمون جنسی خوشه‌خوار انگور11
شکل 2- 5- تله11
فصل سوم: روش تحقیق
شکل 3- 1- نقشه‌ی هوایی روستای پشت‌باغ و ایستگاه‌های نمونه‌برداری21
شکل 3- 2- فرمون22
شکل 3- 3- محل نصب و ارتفاع تله فرمونی در باغ22
شکل 3- 4- منحنی سینوسی تغییرات دما پایین هر دو آستانه24
شکل 3- 5- منحنی سینوسی تغییرات دما آستانه‌ی دمایی پایین را قطع می‌کند25
شکل 3- 6- منحنی سینوسی تغییرات دما بین دو آستانه25
شکل 3- 7- منحنی سینوسی تغییرات دما آستانه‌ی دمایی بالا را قطع می‌کند26
شکل 3- 8- منحنی سینوسی تغییرات دما هر دو آستانه‌ی دمایی را قطع می‌کند26
شکل 3- 9- منحنی سینوسی تغییرات دما بالای هر دو آستانه26
فصل چهارم: یافته‌های پژوهش و بحث
شکل 4- 1- میانگین تعداد شکار در تله در ایستگاه 1 در بیضا (سال 1391)29
شکل 4- 2- میانگین تعداد شکار در تله در ایستگاه 2 در بیضا (سال 1391)29
شکل 4- 3- میانگین تعداد شکار در تله در ایستگاه 3 در بیضا (سال 1391)30
شکل 4- 4- میانگین تعداد شکار در تله از میانگین کل ایستگاه‌ها در بیضا (سال 1391)30
شکل 4- 5- میانگین تعداد شکار در تله در ایستگاه 1 در بیضا (سال 1392)32
شکل 4- 6- میانگین تعداد شکار در تله، در ایستگاه 2 در بیضا (سال 1392)32
شکل 4- 7- میانگین تعداد شکار در تله، در ایستگاه 3 در بیضا (سال 1392)33
شکل 4- 8- میانگین تعداد شکار در تله از میانگین کل ایستگاه‌ها در بیضا (سال 1392)33
شکل 4- 9- میانگین تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ایستگاه 1 در بیضا35
شکل 4- 10- میانگین تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ایستگاه 2 در بیضا35
شکل 4- 11- میانگین تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 در ایستگاه 3 در بیضا36
شکل 4- 12- میانگین تعداد شکار در تله، در دو سال 1390 و 1391 از کل ایستگاه‌ها در بیضا36
III
شکل 4- 13- میانگین درجه حرارت روزانه در سال 9138
شکل 4- 14- میانگین درجه حرارت روزانه در سال 9238
IV

فهرست جدول‌ها
عنوانصفحه
فصل دوم: مروری بر پژوهش‌های انجام شده
جدول2- 1- طبقه بندی علمی انگور3
جدول 2- 2- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انگور 4
جدول2- 3- ترکیبات موجود در 100 گرم میوه‌ی انگور5
جدول2- 4- طبقه بندی علمی کرم خوشه‌خوار انگور6
جدول2- 5- ترکیبات موجود در فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت آن‌ها10
فصل سوم: روش تحقیق
جدول 3- 1- ارتفاع از سطح دریا، مختصات جغرافیایی باغات مورد تحقیق21
فصل چهارم: نتایج و بحث
جدول 4- 1- محاسبه‌ی نیاز گرمایی به طور پیوسته برای تمام نسل‌ها39
V

پیوست
پیوست 1- جدول محاسبه‌ی روز-درجه و روز-درجه تجمعی بر اساس روش یک سینوسی 46
VI

فصل اول
مقدمه
1 -1 -اهمیت تحقیق
انگور یکی از با ارزش‌ترین محصولات باغی است که تولید آن در ایران و دنیا اهمیت زیادی دارد. ایران به علت برخورداری از شرایط جغرافیایی و اقلیمی مناسب، یکی از مهم‌ترین مناطق پرورش انگور در جهان محسوب می‌شود. بر اساس آمار فائو در سال 2012 تولید جهانی انگور 58 میلیون تن می‌باشد که از این رقم 2 تا 3 میلیون تن سهم کشور ایران است. سطح زیر کشت انگور در ایران در مجموع برابر با 330 هزار هکتار (240 هزار هکتار آبی و 90 هزار هکتار دیم) می‌باشد. در میان مناطق انگور خیز کشور، استان‌ فارس با 76 هزار هکتار سطح زیر کشت، بیشترین سطح زیر کشت را در کشور به خود اختصاص داده ‌است. مطابق آمارنامه‌ی وزارت جهادکشاورزی در سال 1390، سطح زیرکشت انگور در استان فارس 76 هزار هکتار (72 هزار هکتار بارور و 4 هزار هکتار غیر بارور) میزان تولید این محصول در استان فارس 550 هزار تن و میانگین عملکرد انگور در واحد سطح 8 تن در هکتار می‌باشد منطقه‌ی بیضا با 1535 هکتار سطح زیر کشت اهمیت بالایی در تولید انگور استان فارس دارد.
کرم خوشه‌خوار انگور یکی از آفات کلیدی انگور در اکثر نقاط کشور و استان فارس به حساب می‌آید که هر سال به درخت انگور حمله کرده و در صورت عدم مبارزه خسارات کمی و کیفی بسیاری به این محصول وارد می‌کند که موجب ریزش محصول و کاهش بازار پسندی آن می‌گردد. در بسیاری از مناطق، مبارزه‌ی شیمیایی با این آفت یک نیاز است اما از سویی دیگر استفاده‌ی بی‌رویه و بدون برنامه از سموم شیمیایی احتمال بروز مقاومت در آفت را گسترش داده و اثرات جانبی دیگری مانند نابودی دشمنان طبیعی، آلودگی‌های زیست‌محیطی، افزایش پسماند سم روی میوه و تهدید سلامت مصرف کنندگان را در پی خواهد داشت.
پس مبارزه با این آفت باید به نحوی صورت گیرد که هم آفت در حد چشمگیری کنترل شود و هم اثرات بد و ناخواسته‌ی آن روی محیط‌زیست و سلامت مصرف کنندگان به حداقل ممکن برسد. دستیابی به چنین اهدافی زمانی میسر می‌گردد که آفت پایش شده و بهترین زمان برای مبارزه‌ی شیمیایی علیه آن تعیین گردد.
پایش آفات یکی از بخش‌های اصلی مدیریت تلفیقی آفات است و می‌تواند زمان پدیدار شدن نسل‌ها، مراحل مختلف زیستی در هر نسل و روند زندگی و فعالیت آفات را مشخص کند. اگر پایش دقیق باشد، می‌توان از آن در پیش‌آگاهی از خسارت و مبارزه با آفت استفاده‌ی بسیاری نمود (فادامیرو، 2004). بدون داشتن پیش‌آگاهی، قضاوت در مورد استفاده از سموم شیمیایی کاری مشکل است.
کارآمدی پیش‌آگاهی بیشتر به نوع پایش بستگی دارد. تله‌های فرمونی ابزارهای بسیار سودمندی برای پایش روند زیستی و خسارت آفات می‌باشند. به‌طور معمول حشرات در طبیعت به‌ کمک مواد شیمیایی با هم ارتباط برقرار می‌سازند. برای نمونه در مراحل جفت‌یابی و جفت‌گیری یکی از جفت‌ها اقدام به پراکندن مواد شیمیایی در طبیعت می‌کند و جنس مخالف با دریافت این مواد به سمت منبع پراکنش می‌رود. امروزه در بسیاری از حشرات این مواد شناخته شده و در آزمایشگاه‌ها به طور مصنوعی ساخته شده‌اند. بنابراین می‌توان از این مواد در قالب تله‌های فرمونی جنسی جهت بررسی روند زندگی آفت در یک محیط بهره برد و زمان پدیدار شدن نسل‌ها، مراحل مختلف زیستی هر نسل آن و اوج خروج حشرات کامل را پایش کرد. سرانجام با پایش آفت و پیش‌آگاهی روند زیستی و خسارت آن می‌توان زمان مبارزه‌ی شیمیایی علیه آفت را به نحو دقیق‌تری تعیین و از تعداد دفعات سمپاشی‌های غیر ضروری جلوگیری کرد. این امر منجر به حفاظت بهتر محصول، کاهش مصرف سموم و کاهش هزینه‌های اقتصادی برای کشاورزان خواهد شد (ویتزگال و همکاران، 2000).
این تحقیق در همین راستا در منطقه‌ی بیضا‌ی فارس برای دستیابی به اهداف زیر پایه‌ریزی گردید:
تعیین تعداد نسل کرم خوشه‌خوار انگور.
تعیین زمان پدیدار شدن نخستین حشرات کامل در نسل‌های مختلف به‌ویژه برای نسل اول.
تعیین زمان اوج پرواز حشرات کامل در نسل‌های مختلف.
یافتن ارتباط منطقی میان دمای محیط و زمان پدیدار شدن نخستین حشرات کامل و اوج پرواز آن‌ها.
با انجام این تحقیق و دستیابی به اهداف یاد شده می‌توان زمان مبارزه‌ی شیمیایی با کرم خوشه‌خوار انگور را به صورت دقیق‌تر پیش‌بینی و به باغداران توصیه نمود.
فصل دوم
مبانی نظری و پژوهش‌های پیشین
2- 1- انگور
انگور در زمره‌ی گیاهانی است که بشر آن را از دوران شروع کشاورزی و حتی دوران ماقبل تاریخ شناخته و مورد استفاده قرار داده است. در مورد دیرینگی انگور دو نظریه وجود دارد؛ عده‌ای معتقدند که انگور به صورت خودرو در جنگل‌ها وجود داشته و پیش از پیدایش غلات، انسان‌های نخستین از برگ و میوه‌ی آن استفاده می‌کرده‌اند. اما عده‌ای دیگر، دیرینگی انگور را در حدود 6 تا 7 هزار سال تخمین می‌زنند. کاشت انگور در ایران حداقل 2000 سال قبل از میلاد مسیح آغاز گردیده است. نام علمی آنVitis vinifera (Linneaus, 1758) می‌باشد و جایگاه سیستماتیکی آن در جدول 2-1 آورده شده است.
جدول 2- 1- طبقه بندی علمی انگور (اقتباس از: http: // www.plants.usda.gov)
فرمانرو گیاهان Plantae
دسته گیاهان گل‌دار Magnoliophyta
رده دولپه‌ای‌ها Magnoliopsida
راسته انگوریان Rhmanales
تیره انگورسانان Vitaceae
ویتیس تنها جنس از خانواده‌ی انگورسانان می‌باشد که میوه‌ی آن خوراکی بوده و دارای 600 گونه و 10000 رقم نام‌گذاری شده است. گونه‌ی وینیفرا مهم‌ترین گونه‌ی تجاری این جنس می‌باشد (مولینس و همکاران، 1992).
این درختچه در دامنه‌ی وسیعی از خاک‌ها رشد می‌کند، اما خاک‌های شنی- لومی عمیق با زهکشی خوب و pH در حدود 3/5- 6 مطلوب این گیاه می‌باشند. متداول‌ترین روش تکثیر آن در بیشتر نقاط انگورخیز دنیا، ازدیاد پیوندی است. با مناطق معتدله سازگاری بهتری دارد، به طوری که مناطق کاشت انگور باید فاقد یخبندان‌های بهاره و سرمای زودرس پاییزه باشد (تفضلی و همکاران، 1370). دمای پایین‌تر از 15- درجه سلسیوس باعث خشک شدن شاخه‌های انگور می‌گردد، اما برای بیداری از خواب زمستانه به 2- 3 ماه سرمای زمستانه با دمایی بین7+ تا 15- درجه سلسیوس نیاز است. از سویی دیگر، برای رسیدن میوه‌ها‌یش، به فصل رشدی نسبتاً طولانی نیاز دارد. طول فصل رشد بیشتر ارقام در شرایطی با میانگین دمایی 18 درجه سلسیوس، 157- 170روز است. به طور کلی برای رسیدن میوه، ارقام زود‌رس به 1500- 2000 روز-درجه سلسیوس و ارقام دیررس به 3000 روز-درجه سلسیوس نیاز دارند.
کشت انگور در اکثر کشورهای دنیا صورت می‌گیرد. مناطق عمده‌ی پرورش انگور در ناحیه‌ای بین عرض‌های جغرافیایی 34- 49 درجه واقع شده‌اند. سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد کشورهای تولید کننده‌ی انگور دنیا در جدول 2-3 آورده شده است. همان طور که دیده می‌شود ایران از نظر میزان تولید در جایگاه نهم قرار دارد.
جدول 2- 2- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انگور در سال 2012 (منبع: www.fao.org)
ردیف کشور سطح زیر کشت (هکتار) میزان تولید (تن) عملکرد (تن در هکتار)
1 چین 602800 9600000 16
2 ایالات متحده 389349 6600000 1/17
3 ایتالیا 696756 5800000 3/8
4 فرانسه 760805 5300000 7
5 اسپانیا 943000 5200000 5/5
6 ترکیه 462296 4200000 2/9
7 شیلی 204000 3200000 6/15
8 آرژانتین 220000 2800000 7/12
9 ایران 215000 2150000 10
10 آفریقای جنوبی 124000 1800000 8/14
ایران به عنوان یکی از مبادی پیدایش و گسترش انگور در دنیا می‌باشد و ساکنین این مرز و بوم از 2-3 هزار سال قبل از میلاد با پرورش انگور آشنایی داشته و سازگاری اقلیم‌های مختلف به خصوص مناطق معتدل و وجود خاک‌های آهکی عمیق در این مناطق موجب گسترش آن در سطح وسیعی از مناطق جنوبی کشور تا مرز آذربایجان و از حاشیه‌ی کویر تا مناطق غرب در کوه‌های زاگرس شده است (شانموگاولو،2003).
انگور در جهان هم سطح زیرکشت بالایی را به خود اختصاص داده است و هم از نظر اقتصادی و تغذیه‌ای دارای ارزش بالایی است .ارزش این محصول به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه‌خوری و تهیه‌ی کشمش، کنستانتره، آب میوه، فرآورده‌های تخمیری، مربا، شیره و روغن بذر انگور بسیار زیاد است و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده‌ی آن دارد. علاوه بر این، فرآورده‌های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین از انگور تهیه می‌شود که در بخش صنعت به کار می‌رود.
میوه‌ی انگور از نقطه نظر غذایی از ارزش خوبی برخوردار است و دارای مقدار زیادی عناصر و ویتامین‌ها می‌باشد. ترکیبات موجود در 100 گرم میوه‌ی انگور در جدول 2- 3 آورده شده‌ است.
جدول 2- 3- ترکیبات موجود در 100 گرم میوه‌ی انگور (اقتباس از: Database USDA Nutrient)
ترکیبات میزان آب g 89/90 کربوهیدرات‌ها g 08/8 فیبر g 1/1 پروتئین g 63/0 چربی g 10/0 پتاسیم mg 139 کلسیم mg 12 منیزیم gµ 8 فسفر mg 8 آهن mg 09/0 روی mg 07/0 ویتامین A gµ 46 ویتامین B1 (تیامین) µg 36 ویتامین B2(ریبوفلاوین) µg 20 ویتامین B3(نیاسین) µg 250 ویتامین B6 µg 42 ویتامین B9(فولات) gµ 3 ویتامین C mg 4/34 ویتامین E µg 130 2- 2- کرم خوشه‌خوار انگور
2- 2- 1- رده‌بندی و پراکنش
نام این آفت در زبان انگلیسیEuropean grapevine moth (شب‌پره‌ی اروپایی انگور) و نام علمی امروزی آن Lobesia botrana (Denis & Schiffermüller, 1775) می‌باشد. در منابع قدیمی با نام‌های دیگری از قبیل Lobesia rosmariana، Polychrosis botrana و Tortrix botrana نیز از آن نام برده می‌شود. جدول 2-4 جایگاه کرم خوشه‌خوار انگور را در سیستم رده‌بندی موجودات زنده نشان می‌دهد.
جدول 2- 4- طبقه‌بندی علمی کرم خوشه‌خوار انگور
سلسله جانوران Animalia
شاخه بندپایان Arthropoda
رده حشرات Insecta
راسته بال پولک‌داران Lepidoptera
خانواده خانواده‌ی کرم سیب Tortricidae
جنس کرم انگور Lobesia
گونه کرم انگور botrana
این شب‌پره نخستین بار در سال 1775 از نمونه‌هایی که از کشور ایتالیا جمع‌آوری شده بود توصیف و در سال 1800 در اتریش به عنوان یک آفت قلمداد شد. متعاقب آن از سایر کشور‌های اروپایی و روسیه گزارش گردید. سپس دامنه‌ی گسترش آن به خاورمیانه و شمال و غرب آفریقا کشیده شد. براساس شواهد جمع‌آوری شده این آفت تا قبل از سال 1974 به ژاپن وارد گردید. از ورود آن به قاره‌ی آمریکا مدت زمان زیادی نمی‌گذرد. سال 2008 از شیلی و سال 2009 برای اولین بار از شمال آمریکا گزارش شد (ورلا و همکاران، 2010). در ایران اولین بار توسط کوثری در سال 1324 از تاکستان‌های ارومیه گزارش شد (بهداد، 1388). در حال حاضر این آفت پراکنش بسیار گسترده‌ای داشته و در حوزه‌ی مدیترانه و آسیای صغیر در بین عرض‌های جغرافیایی 29 – 47 درجه از آفات اصلی و مهم می‌باشد (ردیتاکیس و کاراندینوس، 2001). شکل 2- 1 وضعیت پراکندگی این آفت را در سطح جهان نشان می‌دهد.
شکل 2- 1- پراکنش جغرافیایی کرم خوشه‌خوار انگور در کشورهای مختلف جهان (ورلا و همکاران، 2010)
2- 2- 2- ریخت‌شناسی
حشره‌ی کامل شب‌پره‌ای است که عرض بدن آن با بال‌های باز کمی بیشتر از یک سانتی‌متر (11- 13 میلی‌متر) و طول آن کمتر از یک سانتی‌متر (6- 8 میلی‌متر) است. ماده‌ها کمی‌‌ بزرگ‌تر‌ از نرها می‌باشند. رنگ زمینه در بال‌های جلوئی کرم تیره می‌باشد و در این زمینه لکه‌های با رنگ‌های گوناگون مانند سیاه، قهوه‌ای و آبی خاکستری دیده می‌‌شود. بال جلو در انتها ریشک‌دار می‌باشد. بال‌های عقبی شب‌پره خاکستری و دارای حاشیه‌ی ریشک‌دار هستند. در حالت استراحت بال‌ها به صورت شیروانی روی بدن قرار می‌گیرند.
تخم‌ها پهن و بیضی شکل، قطر آن‌ها حدود 6/- 8/ میلی‌متر و با چشم غیرمسلح دیده می‌‌شوند. در ابتدا تخم‌ها سفید متمایل به کرم هستند. در مراحل جنینی کم‌کم به رنگ زرد درآمده و پس از تشکیل کپسول سر، به رنگ تیره در می‌‌آیند (شکل 2- 2- الف و ب).
این آفت دارای پنج سن لاروی می‌باشد. اندازه‌ی لارو از یک میلی‌متر در سن یک تا 15 میلی‌متر در لارو کامل رشد یافته‌ی سن پنج متغیر است. لارو سن یک هنگام خروج از تخم دارای بدنی سفید متمایل به کرم و سر سیاه رنگ می‌باشد. اما به تدریج و با تغذیه لاروها از مواد گیاهی لارو به رنگ سبز تیره تا قرمز آلبالویی تغییر رنگ می‌دهد (شکل 2- 2- ج و د). پاهای سینه‌ای در لاروها قهوه‌ای تیره تا سیاه می‌باشند.
شفیره به رنگ قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره است (شکل 2- 2- ه). شفیره‌ نر 4- 7 میلی‌متر و شفیره ماده 5- 9 میلی‌متر طول دارد (کوپرو همکاران، 2010).
2- 2- 3- زیست‌شناسی و خسارت
کرم خوشه‌خوار انگور یک گونه‌ی پالئارکتیک است و معمولاً در شرایط آب و هوایی خشک به سر می‌برد. چند نسلی است و تعداد نسل‌ها از یک نسل در رومانی (فیلیپ، 1986)، تا 4 نسل در اسپانیا (کاسکلا، 1997) و حتی 5 نسل در ترکمنستان گزارش شده است. عوامل گوناگونی مانند دما، رطوبت، طول روز و کیفیت غذا در تعداد نسل آفت مؤثر می‌باشند. به طور کلی این آفت در مناطق سرد و عرض‌های جغرافیایی بالا 2 نسل و در مناطق معتدل و عرض‌های جغرافیایی پایین 3 نسل دارد (گابل و موکو، 1984).
میزبان اصلی این آفت انگور است اما خسارت آن بر روی دیگر سته‌ها مانند کیوی، خرمالو، زیتون، زرشک و تمشک دیده شده ‌است (ویتزگال و همکاران، 2000).
این آفت زمستان را به صورت شفیره در پیله‌ی ابریشمی، زیر پوست ساقه‌های مو یا زیر برگ‌های ریخته شده یا شکاف‌ها و پناهگاه‌های مختلف می‌گذراند. در بهار پس از این‌که به مدت 10- 12 روز، دمای هوا از 10 درجه سانتی‌گراد بگذرد، شب‌پره‌ها ظاهر می‌شوند. خروج شب‌پره‌ها تدریجی و حدود 10- 15 روز طول می‌کشد که این زمان مصادف با شروع باز شدن جوانه‌ها و رشد آن‌ها می‌باشد. شب‌پره‌های نر یک هفته زودتر از ماده‌ها پیدا می‌شوند. طول دوره‌ی زندگی این شب‌پره‌ها 6- 10 روز است. شب‌پره‌ها پس از تغذیه و جفت‌گیری تخم‌ریزی می‌کنند. شب‌پره‌های نسل اول (نسل زمستان‌گذران) روی خوشه‌های گل و دم‌گل‌ها، اما نسل‌های بعدی روی حبه‌های انگور تخم‌ریزی می‌کنند (تئری و گابل، 2000).
دوره رشد جنینی این حشره با توجه به شرایط دمایی 12- 16 روز و دوره‌ی لاروی 25- 30 روز طول می‌کشد. شفیره‌ها در لابلای خوشه گل، زیر پوست ساقه و یا شکاف‌های زمین درون پیله شکل می‌گیرند. دوره شفیرگی 10- 14 روز طول می‌کشد.
لاروهای نسل اول با تنیدن تار‌، گل‌ها را به همدیگر می‌‌چسبانند و درون این گل‌های به هم‌بافته از گل‌ها و ساقه‌ی گل‌دهنده تغذیه می‌‌کنند (فوولر و لاکین، 2002). آن‌ها ممکن است وارد ساقه‌ی گل‌دهنده شده و موجب خشک شدن خوشه و افتادن آن‌ها شوند (شکل 2- 3- الف). خسارت این نسل در مقایسه با خسارت نسل‌های بعد کمتر می‌باشد. لاروهای دومین نسل، غوره‌ها یا حبه‌های کال و سبز را سوراخ کرده و پس از خوردن محتویات، هسته و پوست را رها کرده و به سمت حبه‌ی دیگر می‌‌روند (شکل 2- 3- ب). نسل‌های بعد (نسل سوم و دیگر نسل‌ها در صورت وجود) با سوراخ کردن حبه‌های شیرین انگور از آن‌ها تغذیه می‌کنند (شکل 2-3- ج). خسارت این نسل فقط به تغذیه از حبه‌ی شیرین انگور محدود نمی‌شود بلکه لاروها با تغذیه از حبه‌ها، تنیدن تار و آلوده کردن آن‌ها با فضولات موجب می‌شوند تا حبه‌ها و کل خوشه در معرض انواع آلودگی‌های ثانوی قارچی و حشره‌ای قرار گیرند.
قارچ‌ بوتریتیس (Botrytis cinerea Vilches) از جمله قارچ‌های ساپروفیتی است که به انگورهای آلوده به کرم خوشه‌خوار خسارت قابل توجهی وارد می‌کند. همچنین آفات ثانویه مثل شب‌پره‌های کشمش، مگس‌های میوه و مورچه‌ها به حبه‌های خسارت دیده جلب شده و خسارت را تشدید می‌کنند (ورلا و همکاران، 2010؛ زالوم و همکاران، 2013).
ج
ب
الف

ی
و
د

شکل 2-2- مراحل مختلف زندگی کرم خوشه‌خوار انگور از تخم تا حشره کامل (منبع: اصلی)
الف و ب- تخم. ج و د- لارو. و- شفیره. ی- حشره کامل.

شکل 2- 3- خسارت نسل‌های اول تا سوم کرم خوشه‌خوار انگور ( منبع: اصلی)
2- 2- 4- فرمون جنسی کرم خوشه‌خوار انگور
خیلی از حشرات برای پیدا کردن جفت خود، از فرمون جنسی استفاده می‌کنند (بلومکیوئیست و وگت، 2003). فرمون جنسی توسط غده‌ی تولید کننده‌ی فرمون از انتهای بدن شب‌پره‌ی ماده در هوا آزاد می‌شود و توسط سلول‌های حسی موجود در شاخک جنس نر دریافت شده و در نتیجه شب‌پره‌ی نر به سمت شب‌پره‌ی ماده حرکت نموده و با آن جفت‌گیری می‌کند (رولوفس و همکاران،1973).
فرمون جنسی اکثر آفاتی که خسارت اقتصادی دارند شناسایی شده است (ویتزگال و همکاران، 2005). یکی از این موارد فرمون جنسی کرم خوشه‌خوار انگور است که مطالعه‌ی آن از دهه‌ی 1970 شروع و سه دهه طول کشید. دو گروه رولوفس و همکاران (1973) و بوسر و همکاران (1974) ماده‌ی (E, Z) – (7, 9) – dodecadienyl acetate را به عنوان فرمون کرم خوشه‌خوار انگور شناسایی کردند (شکل 2-4). در تحقیقات بعدی مشخص شد که فرمون کرم خوشه‌خوار انگور یک ترکیب ساده نمی‌باشد و مجموعه‌ای مرکب می‌باشد که ماده‌ی شناسایی شده‌ی پیشین نسبت زیادی از آن را تشکیل می‌دهد. سرانجام تحقیقات بسیار نشان داد که سایر ترکیبات اصولاً مشتقات ترکیب اصلی می‌باشند. ال-سید و همکاران (1999) با مخلوط کردن ترکیبات مختلف در نسبت‌های مختلف و آزمایش آن‌ها بر روی آفت تلاش کردند تا نسبت واقعی ترکیبات سازنده‌ی فرمون را کشف کنند ولی علی‌رغم این تلاش‌ها هیچ کدام از ترکیبات نتوانستند مانند عصاره‌ی گرفته شده از غده‌ی فرمونی حشره‌ی ماده عمل کنند. بنابر گزارش تسین (2005) اجزای واقعی فرمون خوشه‌خوار انگور هنوز به خوبی و کامل شناخته نشده‌اند. برخی از اجزای مجموعه‌ی فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت تخمینی آن‌ها در جدول 2- 5 آورده شده است.
جدول 2- 5- ترکیبات موجود در فرمون خوشه‌خوار انگور و نسبت آن‌ها
(E, Z) – (7, 9) – dodecadienyl acetate 10
(E, Z) – (7, 9) – dodecadien-1-ol 5/
(Z) – (9) – dodecenyl acetate 1/
(E) – (9) – dodecenyl acetate 1/
11 – dodecenyl acetate 1
Isomers of 7,9,11 – dodecenyl acetate *
*: نسبت این ترکیب هنوز مشخص نشده است
امروزه فرمون جنسی کرم خوشه‌خوار انگور به طور مصنوعی تولید ‌شده و در قالب کپسول‌های پلاستیکی (لور ( فرموله می‌شود. این کپسول‌ها در پاکت‌های آلومینیومی بسته‌بندی و به فروش می‌رسند. کپسول، فرمون جنسی را به تدریج آزاد نموده و دوام آن در طبیعت در حدود 40 روز است و پس از آن باید تعویض گردد (اسچوالبی و ماسترو، 1988). فرمون به اشعه‌ی ماوراء بنفش خورشید بسیار حساس است و هنگامی‌ که به مدت 60 دقیقه در معرض اشعه‌ی فرابنفش قرار گیرد تجزیه شده و توانایی جلب شب‌پره را از دست می‌‌دهد (الدنبرگ و همکاران، 1999).

شکل 2- 4- ساختار شیمیایی فرمون جنسی خوشه‌خوار انگور (Trans-7, Cis-9-Dodecadienyl Acetate)
2- 3- تله‌ی دلتا‌
فرمون‌ها در قالب تله‌های فرمونی، برای تعیین حضور آفت، زمان ظهور آفت و اندازه‌گیری نوسانات جمعیت در شرایط طبیعی و تیمار شده استفاده می‌شوند. از این نوع یافته‌ها می‌توان به عنوان ابزار اولیه در ردیابی، پیش‌آگاهی و تصمیم‌گیری در کنترل و مدیریت تلفیقی آفات استفاده کرد. تله‌ی دلتا از پرکاربردترین تله‌های فرمونی برای انواع بال پولک‌داران می‌باشد. این تله به نحوی تا می‌خورد که به شکل مثلث در می‌آید. سپس توسط یک سیم مفتولی، که از داخل سوراخ‌های تعبیه شده در بالای تله می‌گذرد، به درخت آویزان می‌گردد. درون این تله در قسمت کف یا در هر سه قسمت درونی آغشته به مواد چسبناک است. هم‌چنین ممکن است صفحات چسبناک به طور مجزا درون تله قرار گرفته و قابل تعویض باشند. کپسول فرمون در وسط این تله روی صفحه چسبنده قرار می‌گیرد. در هنگام استفاده از این تله‌ها باید مواظب بود شاخ و برگ‌ها به درون تله وارد نشوند. صفحات چسبناکی که فرمون‌ها بر روی آن قرار می‌گیرند نیز هر سه هفته یک بار باید تعویض شوند (آنشلویچ و همکاران، 1994).

شکل 2- 5- تله‌ی دلتا (منبع: اصلی)
2- 4- ردیابی و پیش‌آگاهی خوشه‌خوار انگور و نیاز گرمایی
ردیابی و پیش‌آگاهی آفت را می‌توان با مطالعه و بررسی مواردی از قبیل روند زندگی میزبان، روند زندگی آفت، محاسبه‌ی نیاز گرمایی یا تلفیقی از این‌ها انجام داد. استفاده از روند زندگی میزبان به طور نسبی آسان می‌باشد چون در این جا وضعیت رشدی گیاه میزبان به عنوان شاخص یا شاهدی برای پیش‌بینی روند رشد آفت استفاده ‌شده و وضعیت رشدی گیاه میزبان به آسانی قابل پی‌گیری می‌باشد. از آن جایی که رشد گیاه نیز به عوامل محیطی مانند حرارت، بارندگی و طول روز وابسته است، می‌تواند مشخصه‌ی خوبی برای رشد و نمو آفت باشد. در همین راستا برخی از توصیه‌ها برای کنترل خوشه‌خوار انگور بر اساس وضعیت رشدی انگور ارائه شده‌اند. بنا بر نظر بهداد (1388)، چنان‌چه قرار باشد بر این اساس با آفت مبارزه شیمیایی شود، برای نسل اول دو هفته قبل از گل‌دهی و هنگام ریزش گلبرگ‌ها و برای نسل دوم هنگامی که حبه‌های انگور به اندازه‌ی دانه نخود هستند، باید اقدام به مبارزه‌ی شیمیایی نمود.
روش دیگر استفاده از روند زندگی خود آفت می‌باشد. این روش اگرچه نسبت به حالت قبل مشکل‌تر است اما دقیق‌تر می‌باشد. برای آسان‌سازی کار در این روش در بیشتر مواقع بر دوره یا شاخص خاصی از روند زندگی آفت مانند اوج پرواز حشرات کامل یا میزان تفریخ تخم‌ها تکیه می‌شود. به طور مثال با کمک تله‌های استاندارد اوج پرواز حشرات کامل در طبیعت مطالعه و به عنوان مبنایی برای زمان مبارزه استفاده می‌شود. برخی مواقع علاوه بر تعیین اوج پرواز، تفریخ تخم هم پایش می‌شود و زمانی که درصد خاصی از تخم‌ها تفریخ شدند، مبارزه انجام می‌شود. بسیاری از توصیه‌ها برای کنترل خوشه‌خوار انگور بر این روش متکی می‌باشند. به‌طور کلی بهترین زمان مبارزه را 7- 10 روز پس از اوج پرواز حشرات کامل در نظر می‌گیرند (سراج،1387).
روش نسبتاً دقیق‌تر دیگر محاسبه‌ی نیاز گرمایی آفت می‌باشد. این روش بیشتر در تلفیق با روش بررسی روند زندگی یا زیست‌شناسی آفت استفاده می‌شود که در این صورت به آن فنولوژی نیز می‌توان گفت. آشکار است که سرعت رشد حشرات در طی فصول و در مناطق گوناگون یکسان نمی‌باشد. این تفاوت سرعت رشد به عوامل گوناگون درونی و بیرونی بستگی دارد. یکی از مهم‌ترین عوامل بیرونی که سرعت رشد حشرات را به میزان بسیار بالایی تحت تأثیر قرار می‌دهد، دمای محیط می‌باشد. میزان تأثیر این عامل در زندگی حشرات به حدی بالا است که با کمک آن می‌توان روند زندگی آن‌ها را پیش‌بینی کرد و از این پیش‌بینی در زمینه‌های گوناگونی از جمله مدیریت مبارزه با آفت سود جست.
به طور کلی هر حشره، دارای دامنه‌ی دمایی است که در این دامنه، رشد و نمو حشره با افزایش دما افزایش و با کاهش دما کاهش می‌یابد و خارج از این دامنه رشدش قابل ملاحظه نیست یا حتی متوقف می‌گردد. به پایین‌ترین و بالاترین دماهای این دامنه به ترتیب آستانه‌ی دمایی پایین (پایه) و آستانه‌ی دمایی بالا گفته می‌شود. در این دامنه به دمایی که در آن حشره بیشترین رشد و نمو را دارد دمای بهینه گفته می‌شود. هر گونه‌ای دارای دامنه و آستانه‌های دمایی خاص خود می‌باشد. برای نمونه، دامنه‌ی دمایی مطلوب کرم خوشه‌خوار انگور به طور معمول بین 10 تا 30 درجه سلسیوس می‌باشد (کوپر و همکاران، 2010). تفریخ تخم، پوست اندازی‌های لاروی، ظهور شفیره و ظهور حشرات بالغ از معمول‌ترین رخداد‌های زندگی یا مراحل زیستی یک حشره می‌باشند که از شرایط دمایی، بسیار متأثر می‌شوند و می‌توان نیاز گرمایی آن‌ها را محاسبه و از آن در پیش‌بینی روند زندگی حشره و مدیریت مبارزه با آن سود جست. روش محاسبه‌ی نیاز گرمایی به تنهایی یا در تلفیق با یافته‌های حاصل از تله‌های فرمونی برای پیش‌آگاهی آفات و تعیین هنگام دقیق مبارزه با آن‌ها استفاده می‌شود.
به کل گرمای لازم برای پشت سر گذاردن یک مرحله‌ی زیستی (در بین این دو آستانه‌ی دمایی) نیاز گرمایی یا زمان فیزیولوژیک آن مرحله‌ی زیستی گفته می‌شود و با واحد روز-درجه بیان می‌گردد. این نیاز گرمایی را به روش‌های گوناگونی می‌توان محاسبه کرد. فارغ از هر روشی که استفاده شود، دانستن آستانه‌های دمایی حشره و روند تغییرات دما در محیط زندگی حشره برای محاسبه‌ی نیاز گرمایی لازم می‌باشد. یکی از روش‌های محاسبه‌ی نیاز گرمایی در شرایط صحرایی، روش یک سینوسی می‌باشد. در این روش فرض بر این است که منحنی تغییرات دمای شبانه‌روز (24 ساعت) به صورت یک منحنی نیم سینوسی است، به طوری که دما ابتدا از پایین‌ترین مقدار به طور سینوسی افزایش یافته و پس از 12 ساعت به بالاترین مقدار برسد و دوباره در مسیر سینوسی کاهش یافته و پس از 12 ساعت به همان پایین‌ترین مقدار برگردد. البته آشکار است که چنین حالتی به‌ندرت رخ خواهد داد. بنابراین برای آسان‌سازی کار، نخست دمای منطقه در 24 ساعت یادداشت می‌گردد و سپس بر اساس دو دمای بیشینه و کمینه در مدت این 24 ساعت منحنی نیم سینوسی رسم می‌شود و بخشی از سطح زیر منحنی که بین دو آستانه‌ی دمایی پایین و بالا می‌باشد به عنوان مقدار گرمای مؤثر محاسبه می‌شود منحنی تغییرات دمای شبانه‌روز با آستانه‌های پایین و بالا ممکن است یکی از شش حالت 1) بالای هر دو آستانه، 2) زیر هر دو آستانه، 3) بین آستانه‌ها، 4) برخورد با آستانه‌ی پایین، 5) برخورد با آستانه‌ی بالا و 6) برخورد با هر دو آستانه را داشته باشد. بسته به تغییرات دمای شبانه‌روز و آستانه‌های دمایی، فرمول‌هایی برای محاسبه‌ی دمای مؤثر در رشد حشره تهیه شده است (باسکرویل و ایمن؛1969 آلن، 1976). که توضیح کامل آن در گفتار 3 بیان شده است.
2- 5- تحقیقات داخلی روی شب‌پره‌ی خوشه‌خوار انگور با استفاده از تله‌‌ی فرمونی
بررسی‌های انجام شده توسط نصیرزاده و بصیری (1374) در زمینه‌ی تعداد نسل، نوسانات جمعیت و مناسب‌ترین زمان مبارزه علیه کرم خوشه‌خوار انگور در استان فارس در دو شهر شیراز و آباده نشان داد: آفت در شیراز دارای چهار نسل و اولین حشرات کامل در اوایل فروردین پدیدار گردیدند. اوج پرواز نسل‌ها به ترتیب در اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت، دهه‌ی سوم خرداد، اواخر تیر تا اوایل مرداد و اوایل شهریور بود. درجه حرارت مؤثر برای پدیدار شدن اولین حشرات کامل و اوج‌های پرواز به ترتیب 6/39، 1/186، 5/774، 8/1614و 3/2312 محاسبه گردید. در منطقه‌ی سوریان آباده آفت دارای سه نسل و اولین حشرات کامل در اوایل اردیبهشت پدیدار گردیدند. اوج‌های پرواز به ترتیب اواسط تا اواخر اردیبهشت، اواسط تیر و اواخر مرداد تا اوایل شهریور بود. درجه حرارت مؤثر برای پدیدار شدن اولین حشرات کامل و اوج‌های پرواز به ترتیب 8/23، 75/121، 2/618، 75/1252 درجه‌ی سلسیوس بود. همچنین بهترین زمان مبارزه 10- 7 روز بعد از تشکیل اوج پرواز نسل دوم تعیین شد.
صابر و همکاران (1377) در دو سال پیاپی زیست‌شناسی کرم خوشه‌خوار انگور را در دو منطقه‌ی آذرشهر و خلعت‌پوشان مورد بررسی قرار دادند. مطالعات نشان داد که آفت زمستان را به صورت شفیره داخل پیله سفید ابریشمی در زیر پوست ساقه و تنه درختچه‌های مو و شکاف‌های تنه و ساقه‌ها می‌گذراند. در آذرشهر آفت دارای سه نسل کامل و یک نسل ناقص بود. حشرات کامل دهه‌ی سوم فروردین ماه از شفیره‌های زمستان‌گذران خارج گردیدند. سه اوج پرواز به ترتیب در اواسط اردیبهشت، اواسط تیر و اواخر مرداد و یک اوج پرواز با جمعیت کم در اواخر شهریور دیده شد. در خلعت‌پوشان آفت دارای سه نسل کامل بود. حشرات کامل دهه‌ی سوم اردیبهشت از شفیره‌های زمستان‌گذران خارج گردیدند. در این منطقه سه اوج پرواز به ترتیب در اوایل خرداد، اواخر تیر و هفته دوم شهریور اتفاق افتاد.
جلیل نواز (1377) به منظور تعیین تعداد نسل، نوسانات جمعیت و مناسب‌ترین زمان مبارزه علیه کرم خوشه‌خوار انگور در شهر تاکستان از تورهای حشره‌گیری و تله‌های فرمونی استفاده نمود. علاوه بر این، در آزمایشگاه نیز با استفاده از قفس‌های توری و اتاقک رشد مراحل مختلف رشدی حشره را مطالعه کرد. نتایج نشان داد که آفت در تاکستان دارای سه نسل، ظهور نخستین حشرات کامل در اوایل اردیبهشت و اوج‌های پرواز به‌ترتیب اواسط اردیبهشت، اواسط تیر، اواخر مرداد تا اوایل شهریور بود. درجه حرارت مؤثر برای ظهور نخستین حشرات کامل و سه اوج پرواز به ترتیب 4/25، 7/119، 4/517، 2/1245 روز-درجه‌ی سلسیوس یادداشت گردید. بیشترین خسارت آفت مربوط به نسل سوم و بهترین زمان مبارزه 10- 7 روز بعد از تشکیل اوج پرواز نسل دوم ارزیابی شد.
اسحاقی و همکاران (1382) تعداد نسل و بهترین زمان مبارزه با کرم خوشه‌خوار را با استفاده از تله‌های فرمونی در چهارمحال و بختیاری بررسی نمودند. بر اساس شکار تله‌های فرمونی، آفت در استان دارای 3 نسل بود. اوج‌های پرواز به ترتیب اردیبهشت، اواسط تیر و اوایل شهریور رخ داد. بهترین زمان مبارزه 10-7 روز پس از اوج پرواز توصیه گردید.
سعیدی (1386) با استفاده از تله‌های فرمونی و نمونه‌برداری از مراحل زمستان‌گذران و سایر مراحل زیستی، در دو باغ انگور در شهر سی‌سخت (یکی در دشت و دیگری در کوهپایه) تغییرات جمعیت کرم خوشه‌خوار و بهترین زمان مبارزه با آن را بررسی کرده است. براساس این تحقیقات آفت سه نسل کامل و یک نسل ناقص داشته است و شب‌پره‌های زمستان‌گذران هنگامی پدیدار شده‌اند که میزبان سبزینه‌ای نداشته و جوانه‌های برگ هم هنوز متورم نشده بوده‌اند. اوج خروج لاروهای نسل دوم 10 روز پس از اوج پرواز رخ داده است. براساس این نتایج، پیشنهاد شده است که نخستین مبارزه‌ی شیمیایی اواخر خرداد در گستره‌ی زمانی دو هفته و دومین مبارزه نیز در هفته‌ی اول مرداد انجام شود.
یوسف نژاد و همکاران (1389) به منظور ارزیابی نوسانات جمعیتی و کارایی پیش‌آگاهی متمرکز در جهت مدیریت این آفت در سه منطقه از شهر ارومیه اقدام به تله‌گذاری فرمونی نمودند. بنابر این تحقیقات، آفت در این مناطق دارای سه نسل بود. اوج‌های پرواز به ترتیب 20 تا 27 اردیبهشت، 7 تیر و 25 مرداد ثبت گردیدند.
علوی (1390) بیواکولوژی آفت خوشه‌خوار انگور را در دو منطقه از خراسان شمالی بررسی نمود. بر اساس نتایج این تحقیق، آفت زمستان را به صورت شفیره داخل پیله‌ی سفید ابریشمی در زیر پوستک‌های تنه‌ی درختچه‌های مو و شکاف‌های تنه و ساقه‌ها می‌گذراند. مشاهدات نشان داد که آفت در مناطق اجرای آزمایش دارای سه نسل در سال بود و درجه حرارت موثر برای ظهور اولین شب‌پره‌ها و اوج‌های پرواز به ترتیب برابر با 55، 4/122، 3/725، 2/1473، روز- درجه سلسیوس محاسبه گردید.
خادمی و همکاران (1390) برای تعیین مناسب‌ترین زمان مبارزه با آفت خوشه‌خوار انگور، با نمونه‌برداری از مراحل زمستان‌گذرانی و سایر مراحل زیستی آفت، تغییرات جمعیت را در ملایر بررسی کردند. نتایج آنان نشان داد که آفت دارای سه نسل کامل بوده و ظهور شب‌پره‌های نسل زمستانگذران خوشه‌خوار زمانی رخ می‌دهد که میزبان فاقد سبزینه می‌باشد. نسل‌های دوم و سوم بیشترین خسارت را به حبه‌های انگور وارد می‌کردند. اوج خروج لاروهای نسل دوم 12روز پس از اوج پرواز رخ می‌داد. نخستین مبارزه‌ی شیمیایی با این آفت را، اواخر خرداد و اوایل تیر و دومین را هفته‌ی دوم مرداد پیشنهاد دادند.
حسین‌زاده و همکاران (1390) با استفاده از تله‌های فرمونی در ارومیه زمان‌های مبارزه علیه کرم خوشه‌خوار



قیمت: 11200 تومان

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *