پایان نامه ها

پایان نامهi– (103)

بسم الله الرحمن الرحیم

دانشگاه آزاد اسلامي
واحد ارسنجان
دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دريافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرايش: اقتصاد كشاورزي
موضوع:
مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید
چغندرقند شهرستان مرودشت
استاد راهنما:
دکتر ابراهیم سری دیوشلی
استاد مشاور:
دکترمرتضی حسن شاهی
نگارش:
رضا عليزاده
تابستان 1393

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد ارسنجان
دانشكده كشاورزي و منابع طبيعي ، گروه اقتصاد
پایان نامه برای دريافت درجه کارشناسی ارشد (M.Sc. )
گرايش: اقتصاد كشاورزي
عنوان پایان نامه:
مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید
چغندرقند شهرستان مرودشت
نگارش: رضا عليزاده
ارزیابی وتصویب شده توسط کمیته داوران پایان نامه با درجه بسيارخوب
امضاء اعضا کمیته پایان نامه
دکتر ابراهیم سری دیوشلی ( استاد راهنما )
دکترمرتضی حسن شاهی ( استاد مشاور )
دکترمهرزاد ابراهيمي ( استاد داور )
مدير گروه تحصيلات تكميلي معاون پژوهش و فن آوري دانشگاه
دکترمرتضی حسن شاهی دکتر حيدر آقابابا
تابستان 1393
دانشگاه آزاد اسلامي
سازمان مركزي
تاريخ :
شماره :

تعهد نامه اصالت رساله يا پايان نامه
اينجانب رضا عليزاده دانش آموخته مقطع كارشناسي ارشد ناپيوسته/ دكتراي حرفه اي/ دكتراي تخصصي مهندسی کشاورزی ـ اقتصاد کشاورزی كه در تاريخ 29/06/1393 از پايان نامه/ رساله خود تحت عنوان مدیریت تقاضای آب از طریق برآورد ارزش اقتصادی آب در تولید چغندرقند شهرستان مرودشت با كسب‌ نمره و درجه دفاع نموده‌ام بدينوسيله متعهد مي شوم:
1) اين پايان نامه/ رساله حاصل تحقيق و پژوهش انجام شده توسط اينجانب بوده و در مواردي كه از دستاوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، كتاب، مقاله و …. ) استفاده نموده ام،
مطابق ضوابط و رويه موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده ام.
2) اين پايان نامه/ رساله قبلاً براي دريافت هيچ مدرك تحصيلي(هم سطح، پائين تر يا بالاتر) در ساير دانشگاه ها و موسسات آموزش عالي ارائه نشده است.
3) چنانچه بعد از فراغت از تحصيل، قصد استفاده وهرگونه بهره برداري اعم از چاپ كتاب، ثبت اختراع و… از اين پايان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشي واحد مجوزهاي مربوطه را اخذ نمايم.
4) چنانچه درهرمقطعي زماني خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشي ازآن رامي پذيرم و واحد دانشگاهي مجاز است با اينجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده ودر صورت ابطال مدرك تحصيلي ام هيچگونه ادعايي نخواهم داشت.
نام ونام خانوادگي: رضا عليزاده
تاريخ امضاء: اثر انگشت:
اين تعهد مي بايست در حضور نماينده پژوهش امضاء و اثر انگشت شود.

معاونت پژوهش و فناوری
به نام خدا
منشور اخلاق پژوهش
با ياري از خداوند سبحان و اعتقاد به اين كه عالم محضر خداست و همواره ناظر بر اعمال انسان و به منظور پاس داشت مقام بلند دانش و پژوهش و نظر به اهميت جايگاه دانشگاه در اعتلاي فرهنگ و تمدن بشري، ما دانشجويان و اعضاء هيئت علمي واحدهاي دانشگاه آزاد اسلامي متعهد مي گرديم اصول زير را در انجام فعاليت هاي پژوهشي مد نظر قرار داده و از آن تخطي نكنيم:
1. اصل برائت: التزام به برائت جويي از هرگونه رفتار غيرحرفه اي و اعلام موضع نسبت به كساني كه حوزه علم و پژوهش را به شائبه هاي غيرعلمي مي آلايند.
2. اصل رعايت انصاف و امانت: تعهد به اجتناب از هرگونه جانب داري غير علمي و حفاظت از اموال، تجهيزات و منابع در اختيار.
3. اصل ترويج: تعهد به رواج دانش و اشاعه نتايج تحقيقات و انتقال آن به همكاران علمي و دانشجويان به غير از مواردي كه منع قانونيدارد.
4. اصل احترام: تعهد به رعايت حريم ها و حرمت ها در انجام تحقيقات و رعايت جانب نقد و خودداري از هرگونه حرمت شكني.
5. اصل رعايت حقوق: التزام به رعايت كامل حقوق پژوهشگران و پژوهيدگان (انسان،حيوان ونبات) و ساير صاحبان حق.
6. اصل رازداري: تعهد به صيانت از اسرار و اطلاعات محرمانه افراد، سازمان ها و كشور و كليه افراد و نهادهاي مرتبط با تحقيق.
7. اصل حقيقت جويي: تلاش در راستاي پي جويي حقيقت و وفاداري به آن و دوري از هرگونه پنهان سازي حقيقت.
8. اصل مالكيت مادي و معنوي: تعهد به رعايت كامل حقوق مادي و معنوي دانشگاه و كليه همكاران پژوهش.
9. اصل منافع ملي: تعهد به رعايت مصالح ملي و در نظر داشتن پيشبرد و توسعه كشور در كليه مراحل پژوهش.
تقديم به :
پدر و مادر عزیزم و به تمام آزاد مردانی که نیک می اندیشند و عقل و منطق را پیشه خود نموده و جز رضای الهی و پیشرفت و سعادت جامعه، هدفی ندارند. دانشمندان، بزرگان، و جوان مردانی که جان و مال خود را در حفظ و اعتلای این مرز و بوم فدا نموده و می نمایند.
و به مهربان همسرم كه هر چه دارم مرهون همگامي و همراهي صبورانه ي اوست.
سپاسگزاري:
حمد و سپاس خالق هستي را كه بر من منت نهاد و توفيق انجام اين پژوهش را به من ارزاني نمود.
لذا وظيفه خود مي دانم نهايت سپاس خويش را به استاد ارجمند، استاد راهنما جناب آقاي دکتر ابراهیم سری دیوشلیحقيقي ابراز نمايم كه باد بردباري وسعه صدر خويش ، ضمن بهبود مراحل مختلف تحقيق ، زمينه هاي ارتقاء و بهره وري هرچه بيشتر آن را فراهم آوردند.
بر خود واجب مي دانم مراتب تقدير و تشكر خويش را از استاد گرامي، استاد مشاور جناب آقاي دكتر مرتضي حسن شاهي اعلام نمايم كه همواره به عنوان راهگشاي خلاق در تببين و بهبود كيفي ساختار ايت تحقيق نقشي مضاعف را عهده داشتند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC \o “1-3” \h \z \u چکیده PAGEREF _Toc393843530 \h 1فصل اول: کلیات تحقیق1-1- مقدمه PAGEREF _Toc393843532 \h 21-2- ضرورت مطالعه PAGEREF _Toc393843533 \h 51-3- اهداف مطالعه PAGEREF _Toc393843534 \h 71-4- فرضیات مطالعه PAGEREF _Toc393843535 \h 81-5- تحليل جايگاه ارزش و هزينه آب در قوانين جاري کشور PAGEREF _Toc393843536 \h 81-6- منطقه مورد مطالعه PAGEREF _Toc393843537 \h 10فصل دوم: مروری بر مطالعات انجام شده2-1- مطالعات داخلی PAGEREF _Toc393843539 \h 132-2- مطالعات خارجی PAGEREF _Toc393843540 \h 19فصل سوم: تئوري و روش پژوهش3-1- روش مطالعه PAGEREF _Toc393843542 \h 223-2- تابع تولید چغندرقند PAGEREF _Toc393843543 \h 263-3- محاسبه ارزش توليد نهايي آب PAGEREF _Toc393843544 \h 283-4- تخمين تابع تقاضا آب و محاسبه كشش قيمتي تقاضاي آب PAGEREF _Toc393843545 \h 283-5- قیمت آب PAGEREF _Toc393843546 \h 313-6- روش جمع آوری داده ها PAGEREF _Toc393843547 \h 333-7- روش نمونه گیری PAGEREF _Toc393843548 \h 333-8- روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc393843549 \h 34فصل چهارم: تجزیه و تحلیل4-1- تحلیل توصیفی ویژگی های اعضای نمونه و متغیرهای مورد مطالعه PAGEREF _Toc393843551 \h 354-2- برآورد تابع توليد چغندرقند PAGEREF _Toc393843553 \h 384-3- محاسبه ارزش توليد نهايي آب PAGEREF _Toc393843557 \h 454-4- تابع تقاضاي آب در توليد چغندرقند با استفاده از روش حداكثرسازي سود PAGEREF _Toc393843558 \h 464-5- محاسبه كشش قيمتي تقاضاي آب PAGEREF _Toc393843559 \h 474-6- قيمت آب PAGEREF _Toc393843562 \h 514-7- نتیجه گیری PAGEREF _Toc393843563 \h 52فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات5-1- خلاصه و نتیجه گیری PAGEREF _Toc393843565 \h 545-2- پيشنهادات PAGEREF _Toc393843566 \h 57پيوست ها
پيوست60منابع و مآخذ
منابع و مآخذ62
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4-1: نتايج تحليل توصيفي ویژگی های اعضای نمونه مورد بررسی PAGEREF _Toc393843552 \h 37جدول 4-2: نتایج حاصل از تخمین تابع تولید چغندرقند بر اساس مدل متعالی PAGEREF _Toc393843554 \h 39جدول 4-3: نتایج حاصل از تخمین تابع تولید چغندرقند بر اساس مدل کاب داگلاس PAGEREF _Toc393843555 \h 40جدول 4-4: نتایج آزمون همخطی بین متغیرهای مدل PAGEREF _Toc393843556 \h 43جدول 4-5: متوسط هزينه های يكنواخت سالانه استخراج و انتقال آب در مرودشت PAGEREF _Toc393843560 \h 48جدول 4-6: هزينه هر مترمكعب آب49
چکیده مديريت صحيح تقاضاي آب با ایجاد انگیزه صرفه جویی در کشاورزان و بسترسازی علمی و عملی صرفه جویی مي تواند مصرف بي رويه آن را كاهش دهد. يكي از روش هاي اعمال مديريت تقاضاي آب از طريق تعيين ارزش اقتصادي آب است. در اين راستا، مطالعه حاضر با اهداف تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب و ارزش بهره وري نهايي آب در توليد چغندرقند در شهرستان مرودشت استان فارس و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره وري نهايي آب در توليد چغندرقند صورت گرفت. جمع آوري اطلاعات به صورت مصاحبه حضوري با کشاورزان چغندرکار به روش نمونه گيري تصادفي در سال 1393 انجام شد. به منظور دستيابي به اهداف مطالعه پس از مقايسه هاي اقتصادسنجي و آماري، تابع توليد کاب داگلاس براي چغندرقند به عنوان مدل برتر انتخاب شد. نتايج، رابطه مثبت و معني داري بين تعداد دفعات آبیاری، میزان بذر، سم شیمیایی، سطح زیر کشت و سابقه کار کشاورزی با ميزان توليد چغندرقند نشان داد. بهره وري نهايي و ارزش توليد نهايي آب برای چغندرقند 05/1 كيلوگرم و 1890 ريال بدست آمد. همچنين هزينه هر مترمكعب آب نیز با لحاظ نرخ بهره10و20 درصد و دو نوع موتور پمپ برقي و ديزلي و در 4 سناريو محاسبه شد. حداقل و حداکثر هزينه هر مترمكعب آب در اين سناريوها 1543 و 1698 ريال بدست آمد. در تمامي سناريوها در قيمتي برابر با قيمت تمام شده آب، کشش قيمتي تقاضا براي آب کوچکتر از يک (بین 54/5- تا 9/9-) محاسبه شد. بدین ترتیب کشش پذيري تقاضاي آب نشان مي دهد که سياست هاي قيمتگذاري مي توانند به عنوان اهرم مناسبي براي کنترل مصرف بي رويه آب در توليد چغندرقند شهرستان مرودشت باشد.
واژه هاي کليدي: تابع توليد،بهره وری نهایی، كشش قيمتي تقاضاي آب، قيمتگذاري آب،چغندرقند
فصل اول :
کلیات تحقیق1-1- مقدمهامروزه از آب به عنوان کالايي اجتماعي ـ اقتصادي ياد مي‌شود و از آنجا که قيمت بيان کننده کميابي هر کالاي اقتصادي ديگر مي‌باشد، در نتيجه ارزش آب نيز به عنوان يک کالاي اقتصادي_اجتماعي بايد بيان کننده کميابي آن باشد. لذا اطلاع از ارزش آب در بخش هاي مختلف اقتصادي از جمله کشاورزي، نقش تعيين کننده‌اي در مديريت منابع آبي و تقاضاي آب دارد. درست است که عامل طبيعي خشکسالي در سال هاي اخير باعث كمبود آب و پايين آمدن ميزان آب قابل استحصال گرديده است، اما فقدان مديريت صحيح منابع آبي، عدم تعريف درست مسئله كمبود آب و نبودن ديدگاه بلند مدت در نزد مصرف كننده به علت ضعف در اصول ترويجي و آموزشي، باعث گرديده در كشور، با مشكلات فراواني روبرو گرديم. اثرات منفي ناشي از عدم بهره برداري مناسب از منابع آب، كاهش درآمد، توليد و بازدهي در بخش كشاورزي نه تنها باعث نااميدي كشاورزان و ايجاد مشكلات مالي براي آنها گرديده، بلكه اقتصاد كشور را نيز از استفاده كامل از توان اين بخش براي دستيابي به توسعه محروم ساخته است.
مديريت تقاضاي آب مستلزم بهره برداري بهتر و كاراتر از آب است كه از طريق وضع قوانين، تدوين آئين نامه ها، استفاده از ابزارهاي اقتصادي و برنامه ريزي و نظارت و مشاركت بهره برداران امكان پذير مي باشد. بنابراين هدف عمده مديريت تقاضا كنترل ميزان درخواست نهاده و بهره برداري كارآمد از آب و به تعبيري توسعه در عمق مي باشد. با توجه به محدوديت عرضه منابع آبي در كشور ما به خوبي ملاحظه مي گردد كه تأكيد بر مديريت تقاضا امري لازم جهت سوق دادن منابع آبي به سمت استفاده پايدار از آنها مي باشد. ايجاد ديدگاه هاي نوين سازگار با اهداف توسعه پايدار منابع در نزد بهره برداران و كنترل ميزان بهره برداري از طريق ابزارهاي موجود مي تواند سرلوحه مديريت تقاضاي آب باشد (رنگانی جهرمی و محمدی، 1386). یکی از این ابزارهای مدیریت تقاضای آب نرخ گذاري صحيح آب است که به عنوان يكي از مؤثرترين ابزارهاي كنترلي، در اختيار سياستگزاران منابع آب می باشد. اصولاً قيمتگذاري آب قسمت مهمي از سياستگذاري و برنامه ريزي منابع آب و مديريت تقاضاي آب است. ارزش اقتصادي آب و موضوع چگونگي قيمتگذاري آن در طول دهه ها در سطح بين المللي مورد بحث قرار گرفته و با افزايش محدوديت و كميابي آب در بعضي از نقاط دنيا از جمله ايران بحث قيمتگذاري و روش هاي آن در سال هاي اخير شدت گرفته است. طرفداران قيمتگذاري معتقدند كه سياست قيمتگذاري آب به طور معنيداري وضعيت عمليات مديريت آب را بهبود مي بخشد و اساساً به طور جزئي يا كلي هزينه هاي خدمات آب را مي پوشاند و از طريق تأثير در رفتار مصرف كنندگان، امكان استفاده منطقي از آب را فراهم مي كند و از طريق تأمين سرمايه لازم نيز زمينه سرمايه گذاري در منابع پايدار به ويژه در كشاورزي آبي را مهيا مي سازد. بدین ترتیب با سياست هاي صحيح و منطقي قيمتگذاري آب مي توان بر بازده آبياري افزود و در نتيجه از مصرف بي رويه آب جلوگيري بسيار كرد. البته فرموله كردن سياستهاي قيمتگذاري بايد با ملاحظات كشش پذيري و عدم كشش پذيري تقاضاي آب در كشاورزي صورت گيرد و ابزار اقتصادي بايد با نيازهاي اجتماعي و شرايط محيطي همراه باشد(شجری و همکاران، 1388).
در سطح استان فارس بهره برداری از آب های زیرزمینی روند صعودی دارد و برخی مناطق این استان از جمله مرودشت از این نظر در شرایط بحرانی به سر می برد. افزایش تمایل کشاورزان به توسعه کشت محصولات زراعی، تقاضا برای حفر چاه های جدید و استحصال شدیدتر منابع آب از چاه های موجود را افزایش خواهد داد. این در حالی است که اولویت اقتصاد و معیشت در استان فارس متکی به بخش کشاورزی است و بیش از 95 درصد آب در این استان در بخش کشاورزی مصرف می شود (سازمان آب استان فارس، 1392). در شهرستان مرودشت کشاورزان به منظور حداكثر نمودن سود خود مي كوشند تا هزينه استخراج و انتقال آب را به ارزش توليد نهايي آن برسانند. آنها به اين منظور اقدام به برداشت بيش از حد آب از چاه ها، افزايش عمق چاه ها و حتي حفر غيرمجاز چاه ها می كنند. اين موضوع از يك سو نااميدي نسبت به آينده را در پي دارد و از سوي ديگر عوارض ناشي از كم آبي را شدت مي بخشد. بدین ترتیب محدوديت منابع آبي و عدم صرفه جویی در مصرف آب (برداشت بيش از حد آب از چاه ها) در شهرستان مرودشت، موضوع قیمت گذاری آب را در منطقه از اهميت ويژه اي برخوردار ساخته است.
چغندرقند با سطح زیر کشت حدود 97 هزار هکتار در کشور از جمله محصولات عمده و با اهمیت به لحاظ خودکفایی در تولید قند مورد نیاز داخلی می باشد (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). متوسط طول دوره رشد چغندرقند 200 روز و متوسط آب مورد نیاز آن 8500 مترمکعب در هکتار در سطح کشور برآورد شده است. این در حالی است که با احتساب راندمان کاربرد آب حدود 50 درصد در اراضی فاریاب، میزان آب مصرفی براي کشت چغندرقند بالغ بر 17000 مترمکعب در هکتار براي رسیدن به 100 درصد عملکرد می باشد (کوچکی و همکاران، 1372). چغندرقند در استان فارس نیز از جمله محصولات استراتژیک است که داراي نیاز آبی بالایی نیز می باشد. در سال زراعي 91-1390، استان فارس با 3/12 درصد سطح برداشت چغندرقند، سومین رتبه را پس از استان های آذربایجان غربی و خراسان در كشور ر دارا است. میزان توليد چغندرقند كل كشور 7/4 ميليون تن برآورد شده است که معادل 6/5 درصد از کل میزان تولید محصولات زراعی میباشد. استان فارس با 7/9 درصد سهم از توليد کشور در جايگاه چهارم تولیدکنندگان اين محصول قرار گرفته است (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). شهرستان مرودشت با بیش از 27 درصد تولید، بالاترین سهم تولید را در استان فارس در اختیار دارد (وزارت جهاد کشاورزی، 1392). نیاز خالص آبیاری این محصول در منطقه مرودشت 9570 مترمکعب در هکتار و دوره کاشت و برداشت آن از اردیبهشت تا مهر ماه می باشد ( طرح بهینه سازی الگوی مصرف آب کشاورزی).
با توجه به آنچه بیان گردید و نقش حياتي آب در توليد چغندرقند به عنوان یکی از مهمترین محصولات این منطقه و نیز با در نظر گرفتن نياز آبي نسبتا بالای آن، این مطالعه با اهداف تخمین تابع تولید چغندرقند، تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب و ارزش بهره وری نهايي(ارزش اقتصادی) آب در توليد چغندرقند و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره وري نهايي آب در توليد چغندرقند در شهرستان مرودشت صورت گرفت. به دنبال تعيين ارزش اقتصادي آب در منطقه امید است با مديريت صحيح اقتصادي، استفاده از منابع آب اين منطقه را به طريقي برنامه‌ريزي کرد که ضمن حداکثر استفاده از امکانات، موجبات حفاظت منابع آب منطقه را فراهم آورد و از طرفي با تعيين ارزش آب زمينه را براي صرفه‌جويي و جلوگيري از اسراف مهيا نمود.
1-2- ضرورت مطالعهكمبود آب يكي از مهمترين مسائلی است كه پايداري توسعه بخش كشاورزي ايران را دچار مشكل مي نمايد. به گواهي آمارهاي مربوط به ظرفيت بالقوه و بالفعل آب كاهش كيفيت آب به سبب آلودگي هاي گسترده و نيز دخالت بشر در چرخه طبيعي آن، از عوامل بازدارنده ايجاد تعادل ميان عرضه و تقاضاي آب محسوب مي شود. تحولات اقتصادي منابع طبيعي و طرح ديدگاه هاي جديد در مورد بهره برداري منطقي و مناسب از منابع به طور خاص موجب شده است كه استفاده از دانش و ملاحظات اقتصادي و اجتماعي در برنامه ريزي و مديريت عرضه آب جايگاهي مهم را به خود اختصاص دهد. در مديريت عرضه آب، راه هاي توسعه منابع آب و بهره برداري بيشتر از آنها مطرح است. اين راه حل ها اغلب به صورت احداث تأسيسات جديد و كارهاي زيربنايي در بخش آب نمود پيدا مي كند و به دنبال هدف توسعه در سطح يا عرضه هرچه بيشتر آب به جامعه مي باشد.
همچنين در شرايطي که جوامع با بحران افزايش جمعيت روبرو بوده و منابع آب نيز براي تامين نيازهاي اين جمعيت رو به رشد، کافي نيست، به نظر مي رسد اقتصادي‌ترين راه حل اين بحران، به علت محدود بودن منابع آبي قابل دسترس، استفاده بهينه و افزايش بهره‌وري منابع آب در بخش‌هاي مختلف باشد.
در واقع موضوع مورد بررسي در اين مطالعه از اين جهت مهم است كه مديريت ضعيف آب آبياري منجر به افزايش تقاضاي آب و هدرروي قابل ملاحظه اين منبع كمياب گرديده است. از اين رو اقتصاددانان، سياستهاي مديريت تقاضاي آب را راه حلي اجتناب ناپذير براي اين مسئله مي دانند كه در اين باره مي توان به تخصيص مجدد منابع آب، قيمتگذاري آب آبياري، بهبود زيرساختها و معرفي بازار آب اشاره كرد( گومز لیمون و همکاران، 2004 و2005). مهمترين نقش قيمت آب را مي توان توزيع متناسب آب بين متقاضيان و مصارف مختلف ذکر کرد. لذا تعيين مناسب قيمت آب باعث مي‌شود که آب بين متقاضيان متناسب با فايده يا ارزش توليد نهايي توزيع گردد. نقش ديگر قيمت آب، ايجاد انگيزه براي صرفه‌جويي در مصرف آب و جلوگيري از اسراف و اتلاف آن است، چرا که ارزان و رايگان بودن آب باعث زياده‌روي در مصرف آب مي شود و انگيزه را براي حفاظت و استفاده اقتصادي آن تضعيف مي‌کند (سلطاني، 1375).
در اقتصاد ارتباط بين هزينه كالاها و قيمت بازارشان به خوبي روشن است و اگر آب يك كالاي اقتصادي معرفي و در يك بازار رقابتي عرضه شود از اين قاعده مستثناء نخواهد بود. اما دريافت هزينه آب و خدمات آبياري از مصرف كنندگان آب در بعضي از نقاط دنيا موضوع حساسي است كه ريشه در ابعاد سياسي، تاريخي، اجتماعي، مذهبي و اقتصادي آنها دارد. اساس پرداخت مصرف كننده براي آب بايد بر پايه واقعي كردن كل هزينه آب از طريق قيمتگذاري منطقي باشد به گونه اي كه هزينه زيرساخت هاي سيستم آب و هزينه تنظيم و نگهداري سيستم (براي تضمين پايداري سيستم) را در بر گيرد و در عين حال نيازهاي فقرا نيز بايد توسط دولت منظور گردد. همچنين دولت بايد زمينه مشاركت بخش خصوصي به منظور تأمين سرمايه و سرمايه گذاري جهت پايداري سيستمها و منابع آبي و در نتيجه رسيدن به كارايي در استفاده از آب و حفاظت از منابع آبي را فراهم نمايد (شجری و همکاران، 1388). محدوديت منابع آبي در شهرستان مرودشت و نقش حياتي آب در توليد چغندرقند به عنوان یکی از مهمترین محصولات این منطقه و با توجه به نياز آبي نسبتاً بالای آن، موضوع قیمت گذاری آب را در منطقه از اهميت ويژه اي برخوردار ساخته است.
1-3- اهداف مطالعه- تخمین تابع تولید چغندرقند در شهرستان مرودشت
– تعیین ارزش بهره وري نهايي آب در توليد چغندرقند
– تعیین تابع تقاضای آب در تولید چغندرقند
– تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب در تولید چغندرقند
– تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره وري نهايي آب در توليد چغندرقند
1-4- فرضیات مطالعه- میزان بذر مصرفی بر میزان تولید چغندرقند در منطقه تاثیرگذار می باشند.
– مقدار سم شیمیایی بر میزان تولید چغندرقند در منطقه تاثیرگذار می باشند.
– متغیر مقدار آب مصرفی بر میزان تولید چغندرقند در منطقه تاثیرگذار می باشند.
– بین میزان کود شیمیایی و میزان تولید چغندرقند رابطه معنی داری وجود دارد.
– تعداد نیروی کار بر میزان تولید چغندرقند مؤثر است.
– تقاضا برای آب در تولید چغندرقند کشش پذیر است.
– ارزش توليد نهايي محاسبه شده برای آب در تولید چغندرقند با قیمت تمام شده هر واحد آب اختلاف دارد.
1-5- تحليل جايگاه ارزش و هزينه آب در قوانين جاري کشوردر حال حاضر ملاک تعيين آب بها در بخش کشاورزي ايران قانوني است که در تاريخ 14/6/1369 در مجلس شوراي اسلامي به تصويب رسيد. بر مبناي اين قانون، متوسط آب بها در کانال هاي سنتي يک درصد محصول برداشت شده، در شبکه هاي پيشرفته سه درصد و در شبکه هاي تلفيقي پيشرفته و سنتي دو درصد محصول برداشت شده است. همچنين از چاه هاي آب مبالغي تحت عنوان حق النظاره چاه بر اساس نوع محصول دريافت مي شود که در جدول نشان داده شده است. چنانکه ملاحظه مي شود، حق النظاره دريافتي از اراضي زير کشت گندم، برنج، صيفي جات و محصولات باغي بر اساس قانون فوق به ترتيب معادل25/0 ،6/. ،85/0 و8/0 درصد محصول برداشت شده است (ميرزايي خلیل آبادی، 1376).
ارزش آب از ديرباز جايگاه به سزايي در مجموعه قوانين کشور داشته است و تکامل علم مديريت منابع آب نيز به غناي اين قوانين افزوده است. از طرف ديگر ضرورت ايجاد پيامدهاي منفي اجتماعي و زيست محيطي استفاده از منابع آب در قوانين و اسناد ملي مورد تاکيد بوده است. در اين خصوص مي توان به قانون و مصوبات مختلف اشاره کرد. بر طبق مواد 136، 137 و 139 قانون مدني کشور مصوب 1307 هجري شمسي، ورود غير مجاز به حريم حفاظتي يک منبع آبي، بيانگر ايجاد ضرر براي صاحب منبع است که مستلزم جبران است. قانون توزيع عادلانه آب مصوب سال 1361 نيز از مهمترين قوانين آب کشور است که مبناي تدوين بسياري از مصوبات، دستور العمل ها و بخشنامه هاي آب در کشور بوده است. تبصره 3 ذيل ماده 2 اين قانون، تصرف به حريم خصوصي منابع آب را منجر به ايجاد ارزش هاي منفي بر حقوق ديگران و محيط زيست دانسته و به حفاظت و پرهيز از هر گونه دخل و تصرف نادرست در منابع آب تاکيد دارد. ماده 4 همين قانون نيز بنا بر ملاحظات زيست محيطي، به ممنوعيت حفر چاه جديد در دشت هاي بحراني اشاره دارد. بديهي است که اين ممنوعيت توانسته از افزايش پيامد منفي برداشت و مصرف آب در اينگونه دشت ها بکاهد. همچنين در ماده 64 اين قانون، پرهيز از آلوده نمودن آب ها و در ساير موارد به اجتناب از اتلاف و استفاده غير اقتصادي و غير معقول از منابع آب و جبران زيان ديگران به دفعات تاکيد شده است. از ديگر مواد اين قانون ماده 33 است که در قيمت گذاري آب، لحاظ نمودن هزينه تامين و ارزش هاي اقتصادي آب را مد نظر قرار داده و بر آن تاکيد دارد. ماده 17 قانون برنامه چهارم توسعه کشور بيانگر اهميت اصلاح مديريت منابع آب در فرايند توسعه کشور است. برقراري مديريت توامان عرضه و تقاضا، رويکرد توسعه پايدار و لحاظ نمودن ارزش اقتصادي در برنامه ريزي آب صراحت اين قانون است. بندهاي “الف” و “ب” اين ماده تاکيدي بر اصلاح ساختار مصرف و افزايش راندمان آبياري آب به ويژه در بخش کشاورزي است و بدين لحاظ حفاظت و بهره برداري بهينه از منابع آب، جلوگيري از افت سطح آبهاي زير زميني و تعادل بخشي حوزه ها را توصيه مي کند. همچنين بندهاي “ج” و “ه” اين ماده نيز بر لحاظ نمودن ارزش اقتصادي آب در بهره برداري، حفاظت و بازيافت آب و همچنين نگاه توسعه پايدار، رعايت حقوق ديگران و لزوم توجيه فني، اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي در طرح ها تاکيد دارند. در اين خصوص سند چشم انداز بيست ساله کشور از ديگر اسنادي است که به اهميت حفظ منابع آب کشور و پرهيز از آلوده نمودن آن اشاره دارد. “جزء 7 بند 1” و “جزء هاي 43 و44 بند د” اين سند به تحقق توسعه پايدار مبتني بر دانايي و حفظ محيط زيست به نحوي که ضمن ارتقاء کيفيت زندگي، حقوق نسلهاي کنوني و آينده نيز محفوظ بماند، اشاره مي کنند. راهبردهاي توسعه بلند مدت منابع آب کشور يکي از مصوبات بسيار مهم دولت در سال 1382 براي بخش آب است که تکاليف مهمي بر عهده متوليان مديريت منابع آب کشور گذارده است. اين مصوبه رويکرد منطقي در بهره برداري منابع آب را مديريت توامان عرضه و تقاضاي اب دانسته و تاکيد جدي به ارتقاء ارزش هاي آب و کاهش هزينه هاي زيست محيطي طرح هاي منابع آب دارد. با توجه به توضيحات فوق، مي توان گفت مجموعه قوانين کشور حرکت به سمت توسعه پايدار را تاکيد کرده اند. ليکن فقدان شيوه نامه ها و آيين نامه هاي اجرايي مناسب و هماهنگ براي تمام دستگاه هاي اجرايي ذيربط، ضعف در پايگاه اطلاعاتي بخش آب کشور و دانش ناکافي در ارزيابي ارزش و هزينه آب، عملياتي نمودن توصيه ها را با کندي مواجه نموده است (جعفري 1385).
1-6- منطقه مورد مطالعهاين پژوهش در شهرستان مرودشت واقع در استان فارس انجام شد. شهرستان مرودشت با مساحت 395/4637 کيلومتر مربع در نيمه شمالي استان فارس قرار دارد. اين شهرستان داراي 5 بخش ، 4 شهر و 16 دهستان است. در 65 کيلومتري شهر مرودشت پروژه چند منظوره سد درودزن بر روي رودخانه کر در جنوب مرکزي ايران و در دشت مرودشت استان فارس احداث گرديده است. رودخانه کر يکي از بزرگترين رودخانه هاي حوضه آبريز مرکزي ايران مي باشد. با توجه به وجود دشت هاي درودزن و کربال در محدوده عبور اين رودخانه، ايده احداث سد و شبکه آبياري و زهکشي درودزن در سال هاي اوليه دهه 20 توسط بنگاه مستقل آبياري مطرح گرديد. با انجام مطالعات توسط شرکت جستسن و کورتني، احداث سد و شبکه آبياري و زهکشي درودزن در سال 1347 رنگ واقعيت به خود گرفت. اراضي دشت هاي رامجرد، آهوچر، ابرج، مرودشت و کربال در محدوده آب خور سد درودزن قرار مي گيرند. سد درودزن از نوع خاکي همگن با پوشش سنگريزه اي مي باشد. ارتفاع آن از پي 57 متر و حجم اوليه مخزن 993 ميليون متر مکعب مي باشد. اين سد با تنظيم حدود 760 ميليون متر مکعب آب در سال، آب کشاورزي حدود 42000 هکتار از اراضي بلوک رامجرد و حدود 34000 هکتار از اراضي منطقه کربال و کناره مرودشت را تامين مي نمايد.
البته لازم به ذکر است که با اتمام طرح هاي در دست اجرا مساحت تحت پوشش سد به 112000 هکتار خواهد رسيد. همچنين از طريق سد درودزن آب شرب شهر شيراز، مرودشت و تعدادي از روستاهاي بين راه و نيز آب صنعتي جهت مصارف صنايع پتروشيمي نيز تامين مي‌گردد. در پايين دست اين سد دو شبکه آبياري وجود دارد. شبکه آبياري و زهکشي مدرن درودزن که مستقيما از سد آبياري مي نمايد و شبکه آبياري نيمه مدرن کربال که آب آن از طريق رودخانه کر تامين مي گردد. لازم به ذکر است آبياري در اراضي دشت کربال با کمک بندهاي قديمي بند امير، فيض آباد، تيلکان و… انجام مي گيرد.
سد درودزن شامل يک کانال اصلي و سه کانال درجه يک شامل کانال سمت چپ اوليه، کانال سمت راست اوليه (ارديبهشت) و کانال سمت راست ثانويه (هامون) مي باشد. عمده محصول کشت شده در اراضي زير سد درودزن گندم، جو، ذرت، برنج، چغندرقند و گوجه فرنگي در حجم کم آفتاب گردان و کلزا مي باشد.
البته شایان ذکر است که در سال های اخیر به دلیل مشکلات ناشی از خشکسالی و افت میزان آب سد درودزن، آب سد به منظور کشت محصولات با نیاز آبی بالا نظیر چغندرقند تخصیص داده نمی شود و همین امر موجبات استفاده از آب های زیرزمینی و استخراج بیش از حد از آن ها را در منطقه فراهم ساخته است. چاه هاي موجود در اين منطقه شامل دو دسته چاه هاي عميق و سطحي اند.
فصل دوم
مروری بر مطالعات انجام شدهبنابر ضرورت و اهميت موضوع قيمت آب و اهميت اين نهاده در بخش كشاورزي، مطالعات متعددي در اين زمينه صورت گرفته است. در این قسمت از مطالعه به مرور تحقیقات و مطالعاتی پرداخته شده است که بیشترین ارتباط را با موضوع و روش مطالعه حاضر دارند و در دو قسمت مطالعات داخلی و مطالعات خارجی ارائه گردیده است.
2-1- مطالعات داخلیاسدي (1376) قيمتگذاري آب كشاورزي در ايران را در اراضي زير سد طالقان مورد بررسي قرار داد. نتايج اين مطالعه نشان مي دهد در اكثر نواحي مورد بررسي كشش قيمتي تقاضاي آب منفي و كوچكتر از يك است. به عبارت ديگر تقاضاي آب نسبت به قيمت آن كشش ناپذير مي باشد. همچنین ارزش بازده نهايي آب كشاورزي در نواحي مختلف از هزينه تمام شده آب و آب بهاي دريافتي بيشتر است. در آخر نويسنده افزايش تدريجي قيمت آب به منظور ممانعت از مصرف بي رويه آب، اجراي الگوي كشت بهينه به منظور افزايش ارزش اقتصادي آب و بهره برداري بهينه از آب و سهميه بندي آب بر اساس نوع محصول و ميزان سطح زير كشت را پيشنهاد مي كند.
چيذري و ميرزايي (1378) با بکارگيري روش تابع توليد کاب داگلاس، قيمت تمام شده آب کشاورزي باغهاي پسته رفسنجان را معادل 85 ريال محاسبه کردند.
صمدي نژاد و اسلامي (1380) براي تعيين ارزش اقتصادي آب کشاورزي در دشت مرکزي ساوه از تخمين تابع توليد انعطاف پذير درجه دوم (روش مستقيم) براي هر يک از محصولات عمده منطقه استفاده نمودند. آنها با مقايسه ارزش اقتصادي برآورد شده با قيمت هاي دريافتي از کشاورزان نتيجه گرفتند که ارزش اقتصادي آب به مراتب بيشتر از مبالغ دريافتي از توليدکنندگان است و لذا در چنين شرايطي عدم استفاده بهينه از نهاده آب و نبود سرمايه‌گذاري در فناوري آب اندوز اتفاق مي افتد.
در مطالعه حسين زاد و سلامي (1383) با استفاده از تابع توليد قيمت اقتصادي هر متر مکعب آب در اراضي زير سد علويان مراغه براي توليد گندم 39 تومان محاسبه شد.
خليليان و زارع مهرجردي (1384) براي بررسي هدف هاي تحقيق خود تابع توليد مناسبي براي کشت گندم در کرمان تخمين زدند و با استفاده از آن ارزش اقتصادي هر متر مکعب آب را محاسبه نمودند. متوسط ارزش اقتصادي آب براي کشاورزان گندم کار کرمان 28 تومان در متر مکعب برآورد گرديده است.
بر اساس نتايج مطالعه تهامي و همکاران (1384) ارزش اقتصادي آب در توليد پسته در شهرستان زرند 72 تومان به ازاي هر متر مکعب برآورد گرديده است. در اين مطالعه از تخمين تابع توليد به منظور تعيين ارزش اقتصادي آب استفاده شده است.
بوستانی و محمدی (1386) در مطالعه ای بهره وري و تابع تقاضاي آب زارعین چغندرکار منطقه اقلید را بررسی کردند. به منظور بررسی عوامل مؤثر بر تولید چغندرقند در این مطالعه از تابع تولید کاب- داگلاس استفاده شد. براساس نتایج تابع تولید مشخص گردید نهاده هاي آب مصرفی، سم، ماشین آلات، سطح زیرکشت و اعتبارات داراي اثرات معنی دار بر تولید هستند که اثر آب مصرفی و هزینه عملیات ماشینی مثبت می باشد. میانگین بهره وري متوسط و نهایی آب مصرفی به ترتیب 89/0 و 304/0 بدست آمده است. هم چنین یافته های این مطالعه نشان داده است که کشش قیمتی تقاضاي آب بیشتر از یک می باشد و این نشان دهنده کشش پذیر بودن تابع تقاضا نسبت به قیمت نهاده می باشد.
شجري و تركماني (1386) تناسب شبيه سازي هاي تصميم گيري چندمعياري را به منظور بررسي تقاضاي آب آبياري در حوضه آبريز درودزن در استان فارس مطالعه كردند. نتايج مطالعه آنها نشان داد كه گروه هاي مختلف كشاورزان در مقابل افزايش نرخ آب بها واكنشهاي متفاوتي در مورد تركيب كشت محصولات و كاهش مصرف آب در هكتار نشان مي دهند. همچنين با افزايش نرخ آب بها، الگوهاي مصرف آب در طول منحنيهاي تقاضاي آب آبياري براي هر يك از گروههاي همگن تغيير مي كند. از ديد آنها به منظور صرفه جويي قابل ملاحظه در مقدار آب مصرفي به وسيله گروههاي همگن كشاورزان بايد تعرفه هاي بالاتر از سطح قيمت آستانه براي آب آبياري به كار برده شود.
شجری و همکاران (1388) در تحقيقی به تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب و ارزش بهره وري نهايي آب در توليد خرما و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهر ه وري نهايي آب در توليد خرما پرداختند. آمار و اطلاعات مورد نياز با استفاده از يك روش نمونه گيري چند مرحله اي از طريق مصاحبه حضوري با باغداران خرما در شهرستان جهرم وتكميل پرسشنامه در سال 1385 جمع آوري گرديد. در این مطالعه بهره وري نهايي و ارزش توليد نهايي آب در روش هاي آبياري قطره اي و غرقابي به ترتيب 194/0 کیلوگرم و 06/204 ریال و 134/. کیلوگرم و 73/140 ریال بدست آمده است. همچنین هزينه هر مترمكعب آب برمبناي نرخ بهره 20 درصد 23/67 ریال محاسبه گردیده است. در قیمت تمام شده آب، كشش قيمتي تقاضا براي آب در روشهاي آبياري قطره اي و آبياري غرقابي به ترتیب برابر 035/3- و 093/2- بدست آمده است که نشان مي دهد تقاضا براي آب در هر دو روش كشش پذير است.
احسانی و همکاران (1389) در مطالعه ای به تعيين ارزش اقتصادي آب كشاورزي از ديد متقاضي در ورودي مزرعه با استفاده از رهيافت تابع توليد در بخش مركزي شهرستان البرز استان قزوين و با توجه به اطلاعات جمع آوري شده در سال زراعي 1386 پرداخته اند. نتايج این مطالعه نشان مي دهد كه ارزش اقتصادي نهاده آب در توليد ذرت دانه اي در سال مورد مطالعه 847 ريال به ازاي هر مترمكعب آب بوده كه اختلاف بسيار زيادي با مبلغ پرداختي كشاورزان به عنوان آب بها (48 ریال) داشته است.
در تحقيق پاکروان و بشرآبادی (1389) ارزش اقتصادي و تابع تقاضاي آب در توليد چغندرقند استان کرمان محاسبه شده است. نتايج نشان مي دهد که آب موثرترين نهاده در توليد اين محصول است، زيرا ضريب برآورد شده براي آن در تابع توليد 25/0 است. بيشترين مقدار را در بين نهاده هاي تاثيرگذار دارد. همچنين کشش خودقيمتي تقاضاي مشتق شده آب براي اين محصول 71/1- برآورد شد و کوچکتر بودن مقدار اين کشش از منفي يک نشان ميدهد که سياستهاي قيمتي مي توانند عامل مهمي در کنترل مصرف غير بهينه اين نهاده با ارزش باشند. قيمت واقعي آب نيز در توليد چغندرقند ٧٠٥ ريال در مترمکعب برآورد شد که مقدار قيمت بازاري آن 39/٢٩٢ ريال است. لذا در این مطالعه پيشنهاد شده است که شکاف قيمتي محاسبه شده، قيمت پايه اي براي اعمال سياست هاي قيمتگذاري آب براي کنترل مصرف بيرويه اين نهاده می باشد.
تحقیق شمس الدینی و همکاران (1389) به تعیین ارزش اقتصادی آب با استفاده از تحلیل تابع تولید در میان بهره برداران چغندر قند شهرستان مرودشت پرداخته شده است. نتایج حاصل از برآورد تابع تولید نشان داده است که نهاده های آب، نیروی کار و کود شیمیایی بر تولید اثر مثبت دارند. همچنین ارزش هر متر مکعب آب مورد استفاده در تولید چغندرقند برابر 6/211 ریال بر پایه قیمت های سال 1385 بدست آمده است. در حالی که به ازای هر متر مکعب آب از تولیدکنندگان تنها حدود 8/26 ریال دریافت می شود.
مطالعه دشتی و همکاران (1389) با هدف برآورد ارزش اقتصادي آب از دیدگاه تقاضا کننده (ارزش تولید نهایی) با استفاده از برآورد تابع تولید در محصول گندم انجام گردید. اطلاعات لازم براي نیل به هدف این تحقیق از تعداد 184 کشاورز گندمکار شهرستان دامغان در سال زراعی 86-87 جمع آوري شده است. با توجه به معیارها و آزمونهاي اقتصاد سنجی تابع تولید درجه دوم تعمیم یافته به عنوان تابع برتر برای این مطالعه شناخته شده است. نتایج این تحقیق ارزش اقتصادي هر متر مکعب آب در گندم را معادل 2/403 ریال برآورد کرده است که این مقدار از ارزش رایج آب در منطقه زیادتر بوده است.
تحقیق منتظر و میرشفیعی (1391) با هدف توسعه یک مدل چند معیاره فازي به منظور قیمتگذاري آب در شبکه هاي آبیاري ورامین انجام گرفته است. در توسعه مدل، 13 معیار کمی و کیفی موثر بر قیمت واقعی آب شبکه هاي آبیاري در نظر گرفته شده است. نتایج نشان می دهد که سه معیار نوع شبکه آبیاري، میزان استقلال از حمایتهاي دولتی و میزان درآمد در واحد سطح شبکه موثرترین عوامل بر تعیین قیمت آب می باشند. همچنین قیمت آب بهاي فعلی رایج شبکه مورد مطالعه(96 ریال بر متر مکعب) تفاوت فاحشی با مقادیر قیمت آب برآوردي مدل (33/547 ریال بر مترمکعب) و روش هزینه استحصال آب (33/944 ریال بر متر مکعب) داشته که بیانگر فاصله ارزشی قابل توجه بین ارزش واقعی آب و آب بهاي رایج بوده است.
در مطالعه شرزه ای و امیر تیموری (1391) به تعیین ارزش اقتصادی آب های زیرزمینی شهرستان راور کرمان در تولید پسته با استفاده از تخمین تابع تولید و محاسبه ارزش بهره وری نهایی نهاده آب پرداخته شده است. نتایج این مطالعه نشان داد که ارزش اقتصادی هر متر مکعب آی زیرزمینی در شهرستان راور 19870 ریال می باشد. در این مطالعه ذکر شده است که با توجه به سهم 49 درصدی آب از کل ارزش پسته و کمیاب بودن این نهاده در منطقه لازم است قیمت آن به تدریج به قیمت واقعی خود نزدیک شود.
هدف مطالعه احسانی و همکاران (1391) برآورد ارزش اقتصادي آب از دید تقاضا کننده در تولید جو در ورودي مزرعه در شبکه آبیاري دشت قزوین با استفاده از دو رهیافت باقیمانده و تابع تولید بوده است..بر اساس نتایج این مطالعه، ارزش اقتصادي نهاده آب از روش باقیمانده 909 ریال براي هر متر مکعب و از روش تابع تولید براساس قیمت مبادله اي و قیمت تضمینی محصول جو به ترتیب 907 و 546 ریال براي هر متر مکعب برآورد شد.
مطالعه شهسواری (1393) با اهداف تعيين كشش قيمتي تقاضاي آب و ارزش بهره وري نهايي آب در توليد خرماي قصب در شهرستان فراشبند استان فارس و همچنين تعيين قيمت تمام شده آب و مقايسه آن با ارزش بهره وري نهايي آب در توليد خرما صورت گرفته است. جمع آوري اطلاعات به صورت مصاحبه حضوري با باغداران خرما به روش نمونه گيري تصادفي در سال 1392 انجام شده است. پس از مقايسه هاي اقتصادسنجي و آماري، تابع توليد کاب داگلاس براي خرماي قصب به عنوان مدل برتر انتخاب شده است. نتايج، رابطه مثبت و معني داري را بين تعداد اصله نهال بارور، تعداد دفعات آبياري و ميزان کود حيواني با ميزان توليد خرما نشان داد. همچنين بهره وري نهايي و ارزش توليد نهايي آب برای خرما 052/0 كيلوگرم و 790 ريال بدست آمد. هزينه هر مترمكعب آب نیز با لحاظ نرخ بهره 10 و 20 درصد و دو نوع موتور پمپ برقي و ديزلي و در 4 سناريو محاسبه شده و حداقل و حداکثر هزينه هر مترمكعب آب در اين سناريوها 261 و 462 ریال بدست آمده است. در تمامي سناريوها در قيمتي برابر با قيمت تمام شده آب، کشش قيمتي تقاضا براي آب کوچکتر از يک (بين 02/3- و 71/1-) محاسبه شد. بدین ترتیب نتیجه گرفته شده است که کشش پذيري تقاضاي آب نشان مي دهد که سياست هاي قيمتگذاري مي توانند به عنوان اهرم مناسبي براي کنترل مصرف بي رويه آب در توليد خرماي قصب فراشبند باشد.
2-2- مطالعات خارجیدر گزارش سومين كنفرانس مديريت آب جهاني و كارگاه آموزشي قيمتگذاري آب براي آمريكا (2002) آمده است كه قيمتگذاري آب قسمت مهمي از سياستگذاري براي مديريت و برنامه ريزي منابع آب است و اساساً به طور جزئي يا كلي هزينه هاي خدمات آب را مي پوشاند و از طريق اثر بر رفتار مصرف كنندگان، استفاده منطقي از آب را فراهم مي نمايد. همچنين اين نتيجه به دست آمده است كه قيمتگذاري آب چنانچه به طور مناسب نهادينه شود مي تواند تخصيص ناصحيح آب را كاهش و كارايي بهره برداري و كيفيت آب را افزايش دهد و موقعيت مالي سازمانهاي دولتي آب را بهبود بخشد.
پترا و هلگرز (2002) معتقدند كه كاربرد آب به عنوان يك كالاي اقتصادي، به مفهوم گرفتن تصميماتي در مورد استفاده از آب و تخصيص آن در ميان مصرف كنندگان براساس تجزيه و تحلیل هاي مبادله اي اقتصادي – اجتماعی است. آنها معتقدند كه علاوه بر كارايي اقتصادي، معيارهاي ديگري مانند برابري اجتماعي و ضرورت وضعيت مطلوب اجتماعي نيز ممكن است در اين باره ایفای نقش کنند.
ابوزيد (2002) در زمينه قيمتگذاري آب در كشاورزي آبي معتقد است كه قيمتگذاري آب با توجه به ديدگاه هاي مختلف در مورد آب كه يك نياز انساني، يك ضرورت مالي، يك ضرورت اجتماعي و يكي از منابع طبيعي راهبردي و داراي ارزش اقتصادي و مالي است، بسيار مشكل است. او بر اين باور است كه اگر هزينه هاي تصفيه، تنظيم، تعمير و نگهداري و جايگزيني تسهيلات سيستم آب از طريق مصرف كنندگان مستقيم آب تأمين نشود، انگيز هاي براي حفاظت از منابع آبي و استفاده منطقي از آب وجود نخواهد داشت. در نهايت او چنين نتيجه گيري مي كند كه ساز و كار قيمتگذاري آب به گونه اي است كه تأثير معنيداري در كارايي آبياري ندارد و اين وضعيت مي تواند استفاده بيش از حد آب را تشويق كند و منجر به كاهش كارايي استفاده از آب گردد.
آنور وگوپتا (2002) قيمتگذاري آب در تركيه را مورد بررسي قرار دادند. آنها در مطالعه خود با ارائه اين تصوير كه مديريت تقاضا و اصلاحات بخش آب تركيبي از مديريت شاخص هاي اقتصادي و غيراقتصادي (شامل انتقال مديريت آب از انحصارات دولتي به اتحاديه هاي مصرف كنندگان آب، تشويق مشاركت بخش خصوصي، توسعه بازارهاي آب و معرفي حقوق آب قابل مبادله به منظور قيمتگذاري آب براي پايداري مديريت تقاضاي آب) مي باشد، هدف نهايي از اصلاحات بخش آب را تشويق تلاش هاي حفاظت آب، كارايي استفاده از آب و حداقل كردن ضايعات آب و برابري و بهبود دسترسي به منابع آبي و اطمينان از پايداري بلندمدت سيستم هاي آبياري و برنامه عرضه آب آشاميدني در مناطق شهري و روستايي معرفي مي نمايد.
داپلر و همکاران(2002) در کرانه رود اردن به بررسي تاثير راهبردهاي قيمت آب در تخصيص بهينه آب آبياري پرداختند. آنها براي رسيدن به اهداف مورد نظر از مدلهاي برنامه ريزي خطي استفاده و قيمت جاري آب را 024/0 دلار برآورد کردند و نتيجه گرفتند که با تعيين قيمت و تخصيص بهينه آب مي توان درآمد کشاورزان منطقه را افزود و ريسک آنان را کاست.
بوس ورث و همکاران (2002) در مطالعه اي با استفاده از هزينه تامين به تعيين قيمت آب در دره اردن پرداختند و قيمت آب را تا سال 1990 معادل 2/4 دلار به ازاي هر متر مکعب و در سال 1999 برابر با 1/21 دلار به ازاي هر متر مکعب برآورد کردند. آنها قيمت هاي آب اين کشور را حدود 50 درصد هزينه هاي بهره برداري و نگهداري تخمين زدند و نتيجه گرفتند که در اين منطقه با افزايش قيمت آب، بهره وري آن افزايش مي يابد.
مارتينز (2007) تابع تقاضا و کشش خودقيمتي آب را با استفاده از تکنيک همجمعي محاسبه کرد. با توجه به نتايج، کشش کوتاه مدت 1/0- و کشش بلند مدت 5/0- محاسبه شد.
مولي و همكارانش (2008) در تحقيقي با هدف افزايش بازده آبياري از طريق مديريت تقاضاي آب با اجراي روشهاي مختلف سياست قيمتگذاري به اين نتيجه رسيدند كه روشهاي مختلف قيمتگذاري موجب تشويق كشاورزان به انتخاب و كشت محصولاتي با سازگاري بيشتر با كم آبي مي شود. ولي سياست قيمتگذاري به تنهايي ابزار معتبري براي اصلاح بازده آبياري نمي باشد.
یوسف و همکاران (2008) با هدف افزایش بازده آبیاري از طریق مدیریت تقاضاي آب با اجراي روشهاي مختلف سیاست قیمتگذاري به این نتیجه رسیدند که روشهاي گوناگون قیمتگذاري موجب تشویق کشاورزان به انتخاب و کشت محصولاتی با سازگاري بیشتر با کم آبی می شود ولی سیاست قیمتگذاري به تنهایی ابزار معتبري براي اصلاح بازده آبیاري نمی باشد.
مدلین آزورا و همکاران (2010) در مطالعه اي در شمال مکزیک به بررسی اثر تجمیع در برآورد ارزش آب کشاورزي و پاسخگویی به چهار سناریو تغییرات تکنولوژیکی، آب و هوایی، تغییرات در قیمت کالاهاي کشاورزي و هزینه هاي آب کشاورزي پرداختند. متوسط ارزش اقتصادي آب از طریق حداکثر سازي سود معادل 413/0 دلار براي هر مترمکعب برآورد گردید.
فصل سوم
تئوري و روش پژوهش3-1- روش مطالعه
براي تعيين ارزش اقتصادي آب از منظر متقاضي آن دو روش كلي تحت عنوان روش هاي پارامتري و غيرپارامتري وجود دارد. در روش هاي غيرپارامتري ارزش اقتصادي آب با استفاده از تكنيك هاي رياضي



قیمت: 11200 تومان

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *