پایان نامه ها

مطالعه اثرات محلول پاشی عناصر کم مصرف بر خصوصیات کمی وکیفی کنجد

مطالعه اثرات محلول پاشی عناصر کم مصرف بر خصوصیات کمی وکیفی کنجدچکیده
این آزمایش به منظور بررسی تأثیر سطوح مختلف کود نیتروژن (50، 100، 150 و 200کیلوگرم در هکتار) و محلول پاشی عناصر کم مصرف روی، بور و اثرات متقابل روی و بور بر عملکرد کنجد، رقم محلی پلدشت در ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوی در سال زراعی 1392 انجام شد. نتایج نشان داد که کاربرد کود اوره، روی ارتفاع بوته، ارتفاع اولین شاخه زایشی از زمین، تعداد شاخه جانبی، تعداد کپسول در شاخه فرعی، تعداد بذر در کپسول، وزن هزار دانه، قطر ساقه، درصد پروتئین، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت، عملکرد روغن، عملکرد دانه معنی دار بود اما بر روی تعداد کپسول در شاخه اصلی و در صد روغن معنی دار نبود. اثر محلول پاشی عناصر ریز مغذی نیز روی همه ی صفات مورد بررسی به جز درصد روغن در سطح احتمال 1% معنی دار بود. اثر متقابل کاربرد کود اوره و محلول پاشی عناصر ریز مغذی روی تعداد کپسول در شاخه اصلی، درصد پروتئین و عملکرد بیولوژیک در سطح احتمال 5% معنی دار شد. بیشترین عملکرد دانه به میزان 880/2437 کیلو گرمدر هکتار با کاربرد کود اوره(100kg/ha) و 145/2400 کیلو گرم در هکتار با محلول پاشی بور مشاهده شد.
واژه های کلیدی: کنجد، کود اوره، عناصر ریز مغذی، محلول پاشی
مقدمه بررسی سطوح مختلف کود نیتروژن و محلول پاشی عناصر کم مصرف روی و بر بر عملکرد کنجد رقم پلدشت.
امروزه دانه های روغنی پس از غلات دومین ذخایر غذایی جهان، در جهت تامین مایحتاج ضروری بشرمی باشند(شریعتی و شهنی زاده، 1379). روند افزايش جمعيت به گونه اي است كه جمعيت 6 ميلياردي سال 1999 به9ميليارد نفردرسال 2050 خواهدرسيد و از طرفي سطوح قابل كشت در دنيا در سال 1998حدوداً به 25/0 هكتاربراي هر نفربوده ودرسال2050بارشد جمعیت به 15/0 هكتاربرايهرنفرخواهدرسيد. ازطرفي دركشورهاي توسعه يافته ودرحال توسعه تقاضا براي كنجاله غني از پروتئينوروغن خوراكي گياهي باعث شدهازمقدارتوليدغلات كاهش ودانه هاي روغني افزايش يابد.به طوري كه ازسال1978تاسال1999توليدغلات21%رشدداشته وبه سطح توليد849/1 ميليون تن رسيده است ولي درمدت مشابه توليددانه هاي روغني 95درصد رشدداشته است وبه سطح توليد 2/277ميليون تن رسيده است.به عبارتي سبدغذايي دنيا از مصرفنشاسته به مصرف چربي و پروتئين گرايش پيداكرده است(پورمند، 1389).
هندوستان مقام نخست را از نظر تنوع گیاهان روغنی و نیز سطح زیرکشت آنها در دنیا به خود اختصاص داده است. از 125 میلیون هکتار سطح کشت دانههای روغنی در دنیا، 23 میلیون هکتار آن در هند زیر کشت 9 گیاه روغنی قرار دارد( احمدی، 1378).
کنجد قدیمی ترین گیاه روغنی جهان است. موطن اصلی این گیاه آفریقا (اتیوپی) بوده اما به سرعت به هندوستان، چین و ژاپن منتقل شده است. کاشت کنجد در ایران سابقه طولانی داشته و در حاضر در نواحی مختلف کشور مانند خوزستان، بلوچستان، یزد، اصفهان و در بعضی از مناطق سرد مانند اراک، همدان، نهاوند، نهاوند و مراغه کشت میشود. متوسط عملکرد آن 700-600 کیلوگرم در هکتار میباشد و پتانسیل آن به بیش از 500 کیلوگرم در هکتار میرسد( افکاری، 1388).
با توجه به سرانه مصرف روغن های نباتی، که تا حدود 12 کیلوگرم در سال می رسد، و واردات روغن در کشور، این محصولات از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشند. بر اساس آمار مندرج در مرکز PGRO (مراکز منابع حفاظت شده ژنتیکی گیاه کنجد جهت تحقیقات)، ایران از نظر منابع مهم ژنتیکی گیاه کنجد، در رده هشتم قرار می گیرد.
به علت قرار گرفتن ایران در شرایط آب و هوایی مناطق خشک و نیمه خشک، میزان محدود نزولات جوی همراه با توزیع نامناسب، شرایط شیمیایی خاک های زاعی مناطق زیر کشت محصولات زراعی نامناسب بوده و دارای pH بالایی هستند، به طوری که تحت شرایط موجود مصرف خاکی کود های شیمایی به علت آبشویی ویا تجمع بیش از حد در خاک، رضایت بخشی مناسبی را به همراه ندارد(خلدبرین و اسلام زاده،1380).
استفاده بهینه از مواد تقویت کننده خاک مخصوصا کود های شیمایی به عنوان ابزاری مفید برای نیل به حداکثر تولید در واحد سطح اجتناب ناپذیر به نظر می رسند، با این وجود باید در نظر داشت در ضمن استفاده از این مواد سنتتیک که افزایش تولید در واحد سطح را به همراه دارند، ارتقاء کیفی محصول تولید شده نیز منظور گردد و همچنین از نظر آلودگی های زیست محیطی خصوصا خاک و آب های زیر زمینی به جهت انباشت بیش از اندازه نیترات جلوگیری گردد. امروزه در استفاده از کود های شیمیایی برای افزایش تولید در واحد سطح روشهایی مانند مصرف خاکی، کود دهی به صورت محلول همراه با آبیاری، اختلاط کود با بذر و محلول پاشی برگی رایج می باشند براین اساس محلول پاشی برگی به علت داشتن مزیت هایی از جمله عکس العمل سریع و ایجاد کمترین آلودگی زیست محیطی، همچنین کاهش مصرف کود در جهت نیل به کشاورزی پایدار نقش بسزایی را ایفا می کند(ملکوتی و ضیاییان، 1379).
محققین تخمین زده اند که 60 در صد زمین های زراعی جهان دچار کمبود مواد غذایی هستند که ناشی از کمبود، غیر قابل دسترس بودن یا سمیت بعضی عناصر ضروری می باشد(بوکویچ،2003).
لذا بهبود حاصلخیزی خاک یکی از مهم ترین استراتژی ها برای افزایش تولیدات کشاورزی است. با این وجود هم اکنون نیز حفظ سطح پایداری نیتروژن و فسفر، محدود کننده ترین عناصر برای رشد گیاه بوده و هنوز به صورت یک مشکل باقی مانده است(کاستاگنو و همکاران، 2008).
محققین دیگری نیز گزارش نموده اند که بهبود مدیریت کودها برای بهینه نمودن درآمد اقتصادی و کاهش خسارتهای زیست محیطی ناشی از کاربرد بیش از حد نیتروژن ضروری است(کارانکا و همکاران، 2009).
با توجه به آنچه که بیان گردید مطالب نوین این تحقیق با هدف:
1- مطالعه اثرات محلول پاشی عناصر کم مصرف بر خصوصیات کمی وکیفی کنجد
2- بررسی مقادیر مختلف کود نیتروزن بر عملکرد و اجزای عملکرد کنجد
3- بررسی اثرات متقابل نیتروژن و محلول پاشی عناصر کم مصرف بر عملکرد و اجزای عملکرد کنجد
انجام گرفت.
فصل اول
كليات و بررسی منابع
سطح کشت ، تولید و عملکرد کنجد در جهان و ایران :
سطح زیر کشت کنجد در جهان در سال 2005 بر اساس آمار سازمان خواربار جهانی(FAO)، 7,544,609 هکتار، متوسط عملکرد 4410 کیلو گرم درهکتار و تولید دانه 3,325,679 تن بوده است. در این سال از بین کشورهای تولید کننده کنجد، هند با سطح 1850,000 هکتار و تولید 680,000 تن بالاترین سطح و میزان تولید را به خود اختصاص داده است. در این سال شش کشور صاحب مقام از نظر تولید کنجد بشرح جدول ذیل می باشد.
جدول 1 – تولید کنجد در شش کشور صاحب مقام در جهان در سال 2005 میلادی
کشور تولید (تن)
هند 680,000
چین 654,458
میانمار 550,000
سودان 300,000
اوگاندا 110,000
اتیوپی 61,642
مطابق جدول شماره 2، در سال 2010 میلادی، در میان 10 کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان کشور میانمار با تولید 720,000 تن در رتبه اول تولید قرار دارد. کشور هند با تولید 620,000 تن در رتبه دوم و چین با تولید 590,000 تن در رده سوم قرار دارد. متوسط عملکرد کنجد در جهان در این سال 490 کیلو گرم در هکتار بوده است(رشیدی ،1391).
جدول شماره 2- کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان در سال 2010 میلادی((FAO
نام کشور عملکرد در هکتار (کیلوگرم) تولید (تن)
میانمار 460 720,000
هند 340 620,000
چین 1220 590,000
اتیوپی 990 310,000
سودان 190 250,000
اوگاندا 610 170,000
نیجریه 380 120,000
بورکینافاسو 720 90,000
نیجر 500 90,000
سومالی 96 70,000
ایران 750 31,848
مجموع جهانی 490 3,840,000
1-2- سطح زیر کشت و تولید کنجد در ایران :
بر اساس آمار پنج ساله (85-81) سطح زیر کشت کنجد در ایران بین 20 الی 40 هزار هکتار در نوسان بوده است. زراعت کنجد در 22 استان کشور انجام می گیرد. مناطق اصلی کشت کنجددر کشوراستان های فارس، خوزستان، جیرفت، بوشهر، اردبیل(مغان)، خراسان شمالی می باشد. پنج استان فارس، خوزستان، جیرفت، خراسان رضوی و اردبیل همه ساله 80 درصد سطح زیر کشت کنجد کشور را به خود اختصاص داده اند. سطح زیر کشت کنجد دیم مربوط به استان های خراسان رضوی، خراسان شمالی و مازندران می باشد. سطح زیر کشت، عملکرد و تولید کنجد کشور طی 16 سال از سال 1370 تا 1385 در جدول شماره 3 موجود می باشد. همانطوریکه جدول شماره 3 نشان می دهد در این دوره 16 ساله، سطح زیر کشت کنجد در کشور از 34200 هکتار به 34804 هکتار رسیده است. بالاترین سطح زیر کشت با 47814 هکتار در سال 1379 و کمترین سطح کشت 27376 هکتار در سال 1373 بوده است و حداقل تولید با 11531 تن در سال 1377 و بالاترین مقدار تولید در سال 1384 با 32862 تن گزارش گردیده است. حداکثر متوسط عملکرد در این دوره در کل کشور 813 کیلوگرم در هکتار و در سال 1384 و حداقل 284 کیلوگرم در سال 1377 حاصل گردیده است. در سال 1391 سطح زیر کشت کنجد در کشور به 43475 هکتار با تولید 39614 تن و عملکرد 912 کیلوگرم در هکتار بوده است(رشیدی ،1391).
جدول شماره1-3سطح زیر کشت، تولید و عملکرد کنجد کشور در فواصل سال های 85-70 در ایران (سطح به هکتار، تولید به تن و عملکرد به کیلوگرم)
ردیف سال زراعی سطح کشت تولید متوسط عملکرد
1 70-69 34200 17950 524
2 71-70 36708 19200 523
3 72-71 33347 16970 509
4 73-72 27376 18405 672
5 74-73 33097 15859 479
6 75-74 33997 18354 540
7 76-75 34619 19875 574
8 77-76 40671 11531 284
9 78-77 45000 24101 536
10 79-78 47814 30744 643
11 80-79 30467 20356 667
12 81-80 34712 25288 729
13 82-81 36461 26106 716
14 83-82 35549 26981 759
15 84-83 40421 32862 813
16 85-84 34804 28205 810
1-3- منشا گیاهی و اهمیت اقتصادی کنجد
کنجد (Sesamum indicium L.) یکی از دانه های روغنی مهم در کشاورزی بیشتر مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر جهان است که احتمالا قدیمی ترین دانه روغنی است که بشر آنرا شناخته و مصرف نموده است(رستگار،1384). در نوشته های تاریخی از کنجد به نام های بنی سید1، جینجلی2 ، سیم سیم 3و تیل 4 نیز یاد شده است(به نقل از لازمی،1385).
منشا گیاه کنجد کاملا مشخص نیست، تعدادی شواهد باستان شناسی مربوط به 4000 سال قبل یا بیشتر ارائه شده حاکی از این است که کنجد یک محصول روغنی باارزش بالا در بابل 5و اسیرا 6 بوده است. در پاکستان نیز بذر سوخته کنجد پیدا شده که به زمان مشابه برمیگردد. بنابراین منشا اولیه کنجد میتواند متعلق به منطقه بین النهرین، یا شبه قاره هند و یا منطقه ایران و افغانستان باشد(کنوین، 1965).
سابقه کشت و پراکندگی گونه های مختلف کنجد در آفریقا، ایران، افغانستان، هندوستان و استرالیا آنقدر زیاد است که در رابطه با محل دقیق اهلی شدن آن اتفاق نظر نیست. واویلف نیز، هند را منشا کنجد دانسته است(خواجه پور، 1386).در حالی که در برخی منابع نیز موطن اصلی کنجد آفریقا ذکر شده ولی به سرعت از طریق آفریقا در هندوستان و چین پراکنده و به مراکز ثانوی انتشار آن آغاز گردید(رستگار ،1384). هرودوت مورخ یونانی (425-484 قبل از میلاد مسیح) در آثار خود به این گیاه در محدوده بین النهرین اشاره می کند و Watt منشاء اصلی کنجد را آسیا و ایران می داند. در قدیمی ترین اطلاعات می توان به کشت آن در ایران توسط حکام شهر اور در فواصل سالهای 2000-2130 قبل از میلاد یعنی 4000 سال پیش دسترسی یافت که اثبات می کند ایران یکی از نقاط عمده کشت کنجد بوده است(رشیدی،1391).

1-Beniseed 2-Gingelly
3-Simsim 4- Till
5- Babylon 6-Assyria
مجموعه های مهم گونه ها، تیپ ها و واریتههای کنجد، اینک در قاره ی آمریکا، هندوستان، شوروی، و به میزان کمتر در ژاپن نگاهداری میشود و مجموعه ی ژن با ارزشی را در اختیار متخصصان اصلاح نژاد قرار میدهد(ناصری،1375).
دانه کنجد به خاطر کمیت و کیفیت بالای پروتئین و روغن خوراکی آن، از ارزش غذایی بالایی برخوردار است. روغن کنجد دوام خوبی دارد و از نظر میزان اسید لینولئیک غنی است. پروتئین کنجد سر شار از اسید آمینه گوگرددار است. دانه کنجد همچنین سرشار از از هیدرات های کربن مفید، مواد معدنی و ویتامین بوده و مستقیما قابل مصرف است. فرآیند های برشته کردن دانه کنجد ان را لذیذ و خوشمزه می کند. دانه کنجد برای مخلفات غذا و تزئین نان، بیسکویت و گوشت پخته نیز به کار میرود(احمدی، 1378).
1-4- خصوصیات گیاهی کنجد
کنجد از خانواده Pedaliacae ، جنس Sesamum و گونه زراعی آن indicum میباشد. کنجد به طور مشخص، بوته ای عمودی یکساله و گاهی چند ساله است که ارتفاع آن به 2- 5/0 متر میرسد. سیستم ریشه ای آن رشد کامل دارد. دارای گل های متعدد بوده و میوه آن کپسول می باشد که حاوی دانه های کوچک روغنی است(برار،1982).
1-4-1- ریشه
دو تیپ عمده ی کنجد معمولا مشخصند: کنجد دیررس که گهگاه به صورت کنجد چند ساله نیز مطرح می شود و سیستم ریشه ی آن گسترده و نفوذی است، و کنجد زودرس که ریشه های آن کمتر گسترده و بیشتر سطحی است. با این وجود، میان آب وهوا و رشد قسمت های بالای بوته و سیستم ریشه رابطه ای نزدیک دارد. در تیپ های زودرس و معمولا تک ساقه، به نسبت تیپ های دیررس تر وانبوه تر، رشد عمودی ریشه سریعتر است، اما در تیپ دوم گستردگی ریشه سریعتر صورت می گیرد(تاتیل،1952).
ریشه های کنجد در خاک های رسی نسبت به خاکهای شنی بیشتر گسترده میشوند. این گیاهان مردابی شدن خاک را حتی برای یک دوره نسبتا کوتاه تحمل نمیکند( هاشمی دزفولی و همکاران، 1376).
1-4-2- ساقه
ساقه کنجد راست و ارتفاع آن بین 50 تا 200 سانتیمتر واکثراً 70 سانتیمتر است. مقطع ساقه معمولاً مربع شکل و گاه مستطیلی و پهن و دارای شیار های عمودی است و ممکن است صاف، کمی کرکدار یا زیاد کرکدار باشد، که

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *