دانلود پژوهش علمی - فول تکست

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

دیگر موضوع اینکه همگرایی جهان اسلام نیز به عنوان یک قطب بزرگ سیاسی و اجتماعی تا به حال به صورت جدی مورد مطالعه قرار نگرفته است. همگرایی این واحد عظیم میتواند موجب تحولات عمده و بزرگی در خود جهان اسلام(کشورهای اسلامی) و کل جهان گردد.
آنچه به عنوان ویژگیهای اجتماعی در این واحد عظیم وجود دارد چون دین، زبان، نژاد، جمعیت، نرخ تولد ونرخ مرگ ومیر از آنجایی مهم مینماید که جزء خصوصیات مهم یک جامعه برشمرده میشوند. جهان اسلام همواره از لحاظ سیاسی مورد توجه قدرتهای جهان قرار گرفته است. بررسی آنچه در شرایط جدید روی میدهد مستلزم دانستن اطلاعات پایه در مورد این ویژگیها است.
همگرایی و واگرایی کشورهای اسلامی در جهان اسلام از اهمیت بالایی برخورداراست. در گروی همگرایی بالا و تقلیل واگراییها جهان اسلام به وحدتی همه جانبه دست پیدا خواهد کرد. در این صورت قدرت همراه این عظمت خواهد شد و مطمئنا راهی جهت پیشبرد اهداف والای اسلامی و انسانی در پیش روی ما قرار خواهد گرفت.
میتوان از جنبههای مهم دیگر در موضوع انتخاب شده به بحث بیداری اسلامی اشاره نمود. آنچه به عنوان موجی فراگیر در کشورهای اسلامی اتفاق افتاد و یکی پس از دیگری جوامع اسلامی را در معرض تغییر و ایستادگی در برابر ظلم قرار داد، هماکنون این پدیده از موضوعات مورد گفتگو در اکثر محافل سیاسی و علمی است. همچنین مطالعهی علل پیدایش این انقلابها و اعتراضات و دلیل شکلگیری آنها از مقولات مهم بر شمرده میشود. اهمیت دیگر مطالعهی نقش رسانهها در شکل گیری این اعتراضات و انقلابها میباشد.
1- ضرورت انجام پژوهش
یکی از دلایلی که ضرورت انجام پژوهش را در این زمینه مشخص میکند، موضوعات اخیری است که در جهان اسلام اتفاق افتاده است. آنچه تحت عنوان بیداری اسلامی در کشورهایی چون بحرین، لیبی، تونس، مصرو ... در دو سال اخیر رخ داد، نیازمند مطالعه و بررسی است.
همچنین وجود تفرقههای مذهبی در کشورهای اسلامی، نشان میدهد که مطالعهی همگرایی و واگرایی بین کشورهای اسامی ضروری است. بررسی علل ایجاد همگرایی و دلایل ایجاد واگرایی در جهان اسلام میتواند از وقوع بیشتر این پدیده جلوگیری نماید. مطالعهی پدیدهی واگرایی و علل بروز این پدیده در جهان اسلام نیز ضرورت انجام پژوهش را مشخص میکند. با مطالعهی دقیق و یافتن دلالیل آن میتوان از بروز آن جلوگیری نمود. واگرایی را به همگرایی بدل نمود و زمینه قدرتمند شدن جهان اسلام را فراهم نمود.
پرهیز از نگاه جزئی به جهان اسلام و نادیده گرفتن تاثیر اجزای آن( کشورهای اسلامی) به عنوان یک کل در رخ دادن پدیدههای گوناگون وپرهیز از پرداختن به مسایل حاشیه ای از دیگر دلایل ضرورت انجام پژوهش میباشد.
جهت مطالعهی بهتر و موثرتر در مورد جهان اسلام و کشورهای موجود در آن به اطلاعات دقیق و به روزتری احتیاج داشتیم. در مطالعات مقدماتی در منابع و مدارک موجود در راستای موضوع مورد نظر اطلاع یافتیم که ویژگیهایی مربوط به کشورهای اسلامی در ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، نوع و تعداد رسانهها مربوط به سالیان دور است، بنابراین ما تلاش نمودیم تا اطلاعات به روزتری نسبت به مدارک گردآوری شده درگذشته بیابیم.
امروزه باتوجه به اینکه بیش از یک میلیارد نفرمسلمان در گوشه وکنارجهان زندگی میکند وزعامت ورهبری بسیاری از دولتهای دنیا را بدست دارند ولی بدلیل ناهماهنگ بودن باهمدیگر وعدم اتحاد و همبستگی هر روزبیش ازپیش از ناحیهی بیگانگان ضربات جبران ناپذیری نسبت به اسلام وامت اسلامی وارد میشود ومسلمانان هرروز بیش از دیروز قدرت واقتدار خود را از دست میدهند، اختیارات از آنان سلب میشوند، به بهانههای مختلفی مورد اتهام و محکومیت قرارگرفته وعملا صحنهی رقابتها و تاخت وتازهای آنان قرار میگیرند.
فقدان منبع روزآمد در درس مختصات جهان اسلام و موضوع مورد بحث باعث شده تا اطلاعات در مورد جهان اسلام تنها در سطح ارایه مطالب در مورد ویژگیهای کشورهای اسلامی باشد وهیچگاه به صورت کلی به جهان اسلام پرداخته نشده است. لازم به ذکر است در گذشتههای دور استعمارگران اطلاعات دقیقی در مورد جهان اسلام در اختیار داشتند.آنها از این اطلاعات به منظور پیش بینی روشهایی جهت فتنه انگیزی در بین مسلمانان استفاده میکردند این در حالی بود که خود مسلمین در این زمینه فعالیتها و پژوهشهای منسجمی را انجام نداده بودند. مطلب فوق ضرورت انجام اینگونه از پژوهشها را توسط خود مسلمین روشن میسازد.
نتیجه گیری:
جهان اسلام واحد بزرگی است که از لحاظ گوناگون در جهان مورد توجه قرار گرفته است. اندیشمندان فراوانی این گستره را از ابعاد گوناگون و گاه به طور کلی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند. جمعیت کثیری که در 57 کشور اسلامی تحت عنوان جهان اسلام قرار دارند، گستردگی جغرافیایی این جهان چهار قارهی و دلایل دیگر چون مطالعهی پدیدهی بیداری اسلامی، همگرایی و واگرایی، بررسی کلیت جهان اسلام به عنوان یک واحد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و... تحقیق در این زمینه از جمله موضوعاتی هستند که در جریان تحقیق مورد توجه قرار گرفته اند. علاوه بر این بررسی انواع شرایط چون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روابط فرهنگی از آن جمله اند.
فصل دوم: ادبیات تحقیق و چهارچوب نظری
فصل ادبیات تحقیق و چهارچوب نظری شامل سابقهی تاریخی موضوع، پیشینهی تحقیقات انجام شده و مبانی نظری است. در قسمت سابقهی تاریخی موضوع، جامعهی اسلامی از زمان پیامبر اکرم(ص) تا کنون مورد بررسی واقع شده است. پیشینهی تحقیقات انجام شده، پژوهشها و مطالعات در این حوزه را مدنظر قرار داده و در مبانی نظری این پژوهش واژهی جهان، جهان اسلام و سایر جهانها و تقسیم بندی آنها مورد مطالعه قرارگرفته است. نام گذاری جهان اسلام، بررسی مفهوم آن در دوران متقدم و در دوران حاضر، همچنین تعریف مورد قبول از جهان اسلام از دیگر مواردی است که در مبانی نظری بدانها توجه شده است.
2- سابقهی تاریخی موضوع
نخستین‌جامعهی‌اسلامی‌، در یثرب‌(مدینه النبی)توسط‌پیامبر اکرم‌صلی‌اللّه ‌علیه‌وآله‌وسلم‌تشکیل‌شد، هنگامی که ایشان رسالت الهی خود را اعلام کردند، پس از سیزده سال از مکه هجرت نمودند و در مدینه اولین جامعهی اسلامی را بنا کردند. مردم‌حجاز و جزیره‌العرب‌، به‌ویژه‌پس‌از فتح‌مکه‌، به‌سرعت‌به‌اسلام‌گرویدند، در زمان‌رحلت‌آن‌حضرت‌، اسلام‌تقریباً در شبه‌جزیره‌تثبیت‌شد. در زمان‌خلافت‌ابوبکر (11ـ 13) حدود اسلام‌به‌سراسر جزیره‌العرب‌، بخشی‌از شام‌و باریکهی‌کوچکی‌از ساحل‌شرقی‌آفریقا کشیده‌شده‌بود. در زمان‌خلافت‌عمر (13ـ23)، این‌حدود در بخشهایی‌از ایران‌، شام‌و آناطولی‌و شمال‌آفریقا و حدود افریقیه‌گسترش‌یافت.‌(مومنی، 1389: 6)
در آغاز خلافت عربی امویان قلمرو اسلام تا دیوارهای چین و بخش اعظمی از شبه قارهی هند در شرق، شمال آفریقا و اندلس(اسپانیا، پرتغال و بخشی از فرانسه امروز) گسترش یافت با توجه به رویکرد عربی این دولت، در آن زمان به سایر دول غیر عربی کوچکترین توجهی لحاظ نمیگردید. از اینرو در میان سایر ملل وابسته به قلمرواموی نارضایتی بروز کرد. به دلیل همین نارضایتیها این دولت در سال 132ه.سقوط نمود. در پایان‌دوره‌ی اموی قلمرو اسلام‌تا دره‌های‌سند و سیحون‌و دریاچه‌ی آرال‌در شرق‌، ارمینیه‌در شمال‌، شمال‌افریقا و سراسر شبه‌جزیرهی‌ایبری‌در اروپا توسعه‌پیدا کرد. در آن زمان حدود جهان اسلام از فرغانه و انتهای خراسان تا طنجه در مغرب، از دربند(باب الابواب) تا جده بوده است. درواقع حدود اسلام‌از مشرق‌به‌کشور هند، از مغرب‌تا سرزمین‌سیاهیان اقیانوس‌اطلس‌و اندلس‌، از شمال‌به‌روم‌و ارمینیه‌و خزر و سرزمین های‌بلغار و اسلاو و ترکستان‌و چین‌، و از جنوب‌به‌اقیانوس‌هند محدود بود. در سده‌ی چهارم‌، یک فرد مسلمان‌می‌توانست‌در داخل‌حدود مذکور، که‌یکسان‌نماز بر پا می‌کردند و دین‌واحدی‌داشتند، سفر کند. در اواخر قرن‌چهارم‌، مملکت‌اسلام‌را از کاشغر در مشرق‌و سوس تونس‌در مغرب‌، به‌فاصله‌دو ماه‌راه‌، ذکر کردهاند.
پس از امویان، دولت عباسی پا به عرصه گذاشت. با توجه به کمک ایرانیان خراسان خصوصا ابومسلم خراسانی به این دولت، عباسیان خود را مدیون ایرانیان میدانستند، از اینرو شان و جایگاه ایرانیان و سپس ترکان بالا رفت. (شیرازی، 1379: 45)
قرن چهارم و پنجم قمری در واقع عصر طلایی و شکوفایی تمدن اسلامی (رنسانس) است که همزمان با تجربه‌ی بزرگترین امپراتوری قرون وسطا یعنی خلافت عباسی بود. این امر که باعث بروز و ظهور استعدادهای بالقوهی ملل و اقوام دیگر در گستره‌ی نظام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شد، شکوفایی و عظمت مسلمانان را به همراه داشت که مایه‌ی سرافرازی و مباهات بوده است. این شکوفایی از متن تعالیم اسلام جوشیده بود در این دو قرن علی رغم پیوستگی کلی میان سرزمین‌های اسلامی حاکمیت سیاسی هر منطقه به سمت استقلال پیش رفت. این مسأله تأثیر شگرفی هم بر افکار و اندیشه‌ها داشت. حاکمان هر منطقه‌از نوعی سیاست مذهبی جانبداری می‌کردند و در هر منطقه، بنا به سنت‌های دیرین آموزش و همچنین گرایش حاکمان یکی از این اندیشه‌ها بر افکار دیگر غلبه میکرد. (اسعدی، 1375: 87)
در دورهی‌عباسیان‌، اگر چه‌قلمرو حکام‌عباسی‌در بسیاری‌از مناطق‌جزیره‌العرب‌و شمال‌افریقا محدود شده‌بود، حدود اسلام‌در بخشهایی‌از مشرق‌و افریقا توسعه‌یافت‌و در سده‌های‌پس‌از حکومت‌عباسیان‌، جنوب‌شرقی‌آسیا (به‌ویژه‌مالزی‌و مجمع‌الجزایر اندونزی‌) به‌اسلام‌گروید.
در دورهی عباسیان که 524 سال به درازا کشید (از 132 تا 656ه.) قلمرو اسلام به وسیعترین حد خود رسید. تا زمان پس از آن هرگز وسعت و وحدت جهان اسلام اینچنین نبوده است. با سقوط دولت عباسی در سال 656ه. به دست مغولان کشور یکدست اسلامی به چندین دولت و مملکت تقسیم شد. (مومنی، 1389: 7)
در حدود صد سال پس از تأسیس دولت عباسی، استقلال طلبی امیران آغاز شد. آنان از شرق ایران و شمال آفریقا، یعنی نقاطی که از مرکز خلافت عباسی (بغداد) بسیار فاصله داشتند، تجزیه قلمرو عباسیان را آغاز کردند. از جمله این امیران، طاهریان در ایران بودند. پس از طاهریان، صفاریان قدرت یافتند که حتی به بغداد نیز لشکر کشیدند. در شمال آفریقا و مصر نیز امرای بنی اغلب، بنی طولون و...قدرت یافتند، طاهریان، صفاریان، بنیاغلب، بنیطولون و امثال آنها برای تأسیس حکومتهای مستقل خویش، دارای انگیزه‏های سیاسی، قومی و غیره بودند. اوج قدرت یابی امیران ‏در دورهی آل بویه بود. آنان بغداد را تصرف کردندو خلیفه را عملا مطیع اراده خود ساختند. از آن پس تا دهها سال خلفای عباسی بازیچه‏ای در دست آل بویه بودند،که در این میان دولت عثمانی(در کشورهای عربی امروزه) و صفوی(ایران فعلی) به شکل برجسته و شاخص بروز کردند. دولت عثمانی جایگاه مهمی در تاریخ دارد. در این دولت که از شهر استانبول بر سراسر کشورهای عربی امروز حکمفرما بود برای هر تمام این سرزمینها که در آن زمان هر کدام یکی از ولایات(استان ها)دولت عثمانی به شمار میآمد، حاکمی از سوی سلطان ترک عثمانی تعیین میگردید. (اسعدی، 1375: 90)
فتوحات این دولت به سه قارهی مهم آسیا، اروپا و آفریقاگسترش یافت و به صورت یک دولت آسیایی، اروپایی، آفریقایی درآمد. درواقع این نخستین دولت اسلامی بود که با سپاه نیرومند خود، قدم در اروپا نهاد. اهمیت این نیروی اسلامی از لحاظ نظامی، سیاسی، حقیقتی انکار ناپذیر است. دولت عثمانی، نقش مهمی را در نشر اسلام در اقصا نقاط اروپایی برعهده داشت. زمانی که آنان در آناتولی، در نزدیکی مناطق مسیحی نشین پراکنده و مستقر بودند، بر جدیت و نیروی آنان افزوده شده و روح جهاد را در نبردهای خود در اروپا استوار کردند. پس از برخورد آنان با سپاهیان صلیبی (آنان پیاپی از دولتهای مختلف اروپایی اعزام میشدند و تشکیلات پاپ در رم از آنان حمایت و دعوت به پیوستن مسیحیان به آنان میکرد)، این احساس جهاد در بین عثمانیها بیشتر شد، در اکثر نبردهایی که صورت میگرفت، پیروزی از آن عثمانیها بود، دارالحرب به دارالاسلام تبدیل و بذر اسلام در سرزمین های اروپایی کاشته شد. بدین ترتیب حرکت فتوحات اسلامی در آناتولی و اروپا، در مسیر نشر اسلام قرار گرفت. اسلام در برخی از مناطق با سرعت بیشتر و در برخی از سرزمین های اروپایی با سرعت کمتری گسترش مییافت. به تدریج برخی از این شهرها مانند قونیه، بورسا، ادرنه واستانبول به طور کامل به صورت شهرهای اسلامی عثمانی و مراکز علوم اسلامی درآمد. (شیرازی، 1379: 60)
این روند حدود 600 سال به درازا کشیدتا اینکه پس از جنگ جهانی اول(1918-1914م.) و در اثر شکست دولت عثمانی و پیروزی کشورهای اروپایی و در نتیجه عهدنامه ننگین سالکس-پیکو ولایات عثمانی که اینک هر کدام به یک کشوری مبدل شده بودند میان دو ابر قدرت فاتح جنگ در آن زمان یعنی انگلیس و فرانسه تقسیم گردید و وعده به آنان مبنی بر استقلالشان زیر پا گذاشته شد، استعمار نوین بر بیشتر کشورهای اسلامی و عربی سایه انداخت به نحوی که کشورهای لبنان، سوریه، الجزایر،مغرب و تونس جزو سهمیه فرانسه گردید و کشورهای عراق، اردن،امیر نشینان حوزه خلیج فارس، عربستانسعودی، یمن ومصرجزء سهم انگلیس گردیدند. در این میان تنها لیبی جزء مستعمرهی ایتالیا ماند. با توجه به مطالب فوق در حقیقت کشورهای اسلامی در فاصلهی دو جنگ جهانی(1914-1939م) تلاش میکردند تا استقلال خود را از استعمارگران جدید بدست آورند.
این مهم تنها پس از جنگ جهانی دوم در سال 1945م. محقق یافت و هفت کشور عرب به ظاهر استقلال یافته که شامل مصر و سوریه، عراق، لبنان، عربستان سعودی، یمن و عمان در سال 1945م. و بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم دست به تاسیس اتحادیهی عرب زدند این اتحادیه در طول نیم قرن بعدی تلاش کرد استقلال دیگر کشورهای عربی را بدست بیاورد تا اینکه امروز 21 کشور عرب عضو این اتحادیهی میباشند. (مومنی، 1389: 8)
سایر کشورهای اسلامی مثل ایران، پاکستان، اندونزی، مالزی و بنگلادش هر کدام با به کار گیری سیاست خاص خود در طول سده 20م. استقلال خود را به طور آشکار و یا پنهان بدست آوردند تا اینکه سرانجام در اجلاس1969م. توافق کردند اتحادیهای میان خود تشکیل دهند و سازمان کنفرانس اسلامی را به وجود آوردند. به مرور زمان اعضای این اتحادیه افزوده شد و به 57 عضو رسید. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
2- پیشینهی تحقیقات انجام شده
در زمینهی مسایل جهان اسلام، پژوهشی کامل بدان صورت که تمام زوایا و ابعاد جهان اسلام را مورد بررسی قرار داده باشد در دسترس نیست. آنچه در پژوهشهای انجام شده وجود دارد بررسی موضوعی جنبههای متفاوت جهان اسلام است. آثاری که بعضا در این حوزه وجود دارد در زمینهی اطلاعاتی چون جمعیت ، جغرافیا و تعداد کشور های اسلامی که دچار تغییر شدهاند اطلاعات کافی و به روز را دارا نمی باشند. ولیکن وجود این گونه مدارک حتی با وجود تغییراتی که در آنها لحاظ نشده است موثر واقع شدند. مطالبی که در این زمینه وجود دارد ما را به بررسی همان مسائل درتاریخی نزدیکتر به تاریخ معاصر راهنمایی میکنند. از آثار موجود میتوان به پایاننامهی علی اصغر رجاء با عنوان تجزیه‌ی جهان اسلام و پیامدهای آن در تاریخ معاصر اشاره نمود. در این پژوهش به طور کلی به مطالعهی عوامل تجزیهی جهان اسلام و پیامدهای آن در حوزههای گوناگون پرداخته شده است، همچنین به ادوار تاریخی جهان اسلام و شاخصهای جهان معاصر میپردازد، زمینههای داخلی و خارجی بحرانها را در جهان اسلام مورد مطالعه قرار میدهد و به وضعیت و ساختار داخلی جهان اسلام در دوران معاصر توجه میکند. همچنین شرایط بین المللی جهان اسلام را مورد بررسی قرار میدهد، به واکاوی علل عدم انسجام و وحدت جهان اسلام اقدام کرده و برخی از ویژگیهای اقتصادی و فرهنگی این جهان را مورد توجه قرار میدهد.
اثر دیگر، مقالهای با عنوان بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان از مهدی محسنیان راد است که وضعیت مسلمانان جهان براساس برخی شاخص‏های جمعیتی در حال و آینده و هم‏چنین جایگاه توسعهیافتگی و برخی از علل آن در مقایسه با سایر ادیان بررسی شده است.
در این تحقیق به بررسی این موضوع پرداخته میشود که با کاهش سهم مسیحیان و بوداییست‏های جهان طی سالهای آینده وافزایش سهم مسلمانان، این افزایش با وضعیتی از توسعه یافتگی و عقب ماندگی همراه خواهد بود براین اساس، نگارنده به برخی از وجوه آن توجه کرده و عواملی چون میزان شاخص توسعه انسانی و زیر شاخص‏های آن (امید به زندگی، سهم باسوادی، درجه سواد، تولید ناخالص سرانه)، میزان شاخص دسترسی به رسانه‏ها و زیر شاخص‏های آن (مطبوعات، رادیو، تلویزیون)، میزان شاخص دسترسی به فن‏آوری‏های اطلاعاتی و ارتباطی و زیر شاخص‏های آن (اینترنت، کامپیوتر، موبایل و تلفن) و شاخص آزادی رسانه‏ها در جهان اسلام را با سایر ادیان مقایسه نموده است.
پژوهش دیگر پایان نامهای با عنوان تحلیلی بر آخرین وضعیت اجتماعی - سیاسی کشورهای اسلامی از مهدی ارغانی است که بعد عظیم اجتماعی جهان اسلام را بصورت کمی و با مراجعه به آخرین آمارهای موجود و موثق بررسی نموده و نحوه توزیع جغرافیایی آن را در جهان به ویژه در کشورها و نواحی اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در کنار کمیت موضوع، کیفیت اجتماعی این نیروی عظیم جمعیتی را مورد توجه قرار داده است و معیارهای شهرنشینی، سواد و تخصص و سازندگی را در مورد این جمعیت با کمیت بالا را بررسی میکند.
2- مبانی نظری
جهان نامی رایج برای مجموعهی تمدن بشر، به ویژه تجربهی بشر، تاریخ، یا به طور کلی وضعیت بشر است. واژهی جهان هم در معنی کرهی زمین و هم در مورد کیهان و همچنین کل هستی کاربرد دارد. از واژهی جهان برای اشاره به هر مجموعه بزرگ نیز استفاده می‌شود برای نمونه جهان ایرانی، جهان عرب، جهان ادبیات، جهان شرق و غرب و غیره. از نظر ریشه، واژه جهان دگرگون‌شدهی واژه گیهان پهلوی است. واژه‌های کیهان و گیتی نیز از همان ریشه آمده‌اند.(مومنی،1389: 4) در بحث دیانت جهان اخری در مقابل جهان اولی قرار میگیرد.واژه دنیا از دنی به معنای پست میآید از اینرو به جهانی(کره خاکی) که در آن زندگی میکنیم، دنیا میگویند.
علاوه بر این میتوان گفت نامگذاری و ناحیهبندی واحد عظیمی که اینک آن را جهان اسلام میشناسیم، از آغاز تشکیل نخستین جامعهی اسلامی در مدینه و در طول انتشار و گسترش تدریجی اسلام، با هر نوع محتوای سیاسی حاکم بر این فرآیند، با کاربرد اصطلاحات و ترکیبات همگونی همراه بوده است. عبارت جهان اسلام که در چند دههی اخیر رواج یافته مرکب از دو واژه با با کاربردهای گوناگون است. واژهی جهان در فارسی دری به معنای زمین یا ربع مسکون به کاررفته است. در تمامی کتابهای دورهی اسلامی مطالبی که در تعریف جهان آمده است تعریف فوق را تایید میکند. در دوره معاصر، واژه جهان به تدریج در ترکیبهای گوناگون به کاررفته است. ازجمله در جهان اول، دوم، سوم ، جهان اسلام و برنامهها و سازمانها با مقیاس فراقارهای مانند تجارت جهانی،بازار جهانی،جهان شهرها ،سازمان تجارت جهانی.(همان: 7)
همچنین در ادامهی بررسی این موضوع میتوان بیان کرد در قرن اخیر به مجموعهای از کشورها با ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خاص که مشخصهی اصلی و مشترک اعضای یک کلیت است، واژهی جهان اطلاق گردیده است. میتوان همین مشخصات را دربررسی این کلیت مدنظرقرار داد. در دوران متقدم اسلامی مفهوم جهان اسلام با عناوین گوناکونی عرضه شده است. از آن جمله با نام مملکت اسلامی و بلاد اسلامی، بلدالاسلام و در بسیاری ازمتون به معنای سرزمین اسلامی به کار رفته است و یا با نام ممالک به کار رفته است. مملکت اسلام یکی از چهار مملکت جهان (اسلام،روم،چین و هند) است که با حدود مشخص معرفی شده است. همچنین بلاد اسلام با بیست اقلیم برای شناساندن جهان اسلام استفاده شد است.
علاوه بر اینکه جهان اسلام را با ترکیبات مشابه به کار بردهاند، کاربرد دیگری نیز برای آن ذکر شده است، حدود عالم یعنی نواحی مسلمان یا حدود مسلمانی که برای معرفی قلمرو مسلمانان استفاده شده است.
برای اولین بار اصطلاح جهان اسلام درسال 1906م. در کتاب دنیای اسلام امروز ذکر شده است. در چاپ اول دایره المعارف اسلام اصطلاح مردم مسلمان برای آن به کاررفته است و عبارات سرزمینهای اسلامی، امپراتوری اسلامی، مملکت اسلامی و نواحی اسلامی پس از آن مورد استفاده قرار گرفته است.
در ایران برای بیان مفهوم جهان اسلام، دانشنامه ایران و اسلام از عبارات کشورهای مسلمان، عالم اسلامی و جامعه اسلامی استفاده کرده است. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
کاربرد جهان اسلام در عنوان بسیاری از احزاب و گروهها، سازمانها،موسسات، همایشها، مجامع، کتابهاو مجلات حوزهی فرهنگ و تمدن اسلامی رایج است. (همان: 9-8)
در این پژوهش جهت بررسی جهان اسلام، تعریف جمعیتی مهدی محسنیان راد مبنای مطالعهی خود قرار دادیم.
مهدی محسنیان راد عضو هیأت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) در مقاله ای با نام بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان ،رسمی‏ترین تعریف از جهان اسلام را اینگونه بیان میکنند: «اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است.تعریف جمعیتی جهان اسلام را شامل کشورهای دارای اکثریت جمعیت مسلمان تلقی می کند ».( 1374: 14)
نتیجه گیری:
واحد گسترده ای که امروزه ما آن را با نام جهان اسلام میشناسیم، اتفاقی جدید در جهان نیست. از زمان تشکیل حکومت اسلامی توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مدینه النبی آغاز شد، دورههای گوناگون تاریخی را سپری کرد در این میان به جمعیت و تعداد سرزمینهایی که در اختیار مسلمانان قرار میگرفت افزوده شد تا جهان اسلام با عظمیت و با اهمیت امروزی را پدید آورد. در حال حاضر 57 کشور اسلامی جزء جهان اسلام به شمار میروند که بر اساس تعریف جمعیتی جهان اسلام مورد مطالعه قرار گرفته اند. همگی این کشورها عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند.
فصل سوم: محورهای مطالعه و روش تحقیق
این فصل شامل فهرست مقولات مورد بررسی، تعریف واژگان، جامعهی مورد بررسی، واحد بررسی، قلمرو مکانی و زمانی تحقیق، روش گرداوری دادهها، روش تجزیه و تحلیل دادهها و همچنین امکانات و مقدورات و موانع و مشکلات است. درفهرست مقولات مورد بررسی، مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را تشکیل میدهند مورد بررسی واقع شدهاند. وضعیت جغرافیایی، وضعیت جمعیتی، وضعیت اجتماعی، وضعیت سیاسی، وضعیت اقتصادی و وضعیت اقتصادی از این دست مقولات به شمار میروند. پس از تعریف واژگان به جامعهی مورد بررسی و واحد مورد بررسی پرداخته شده است. در روش گردآوری دادهها به روش اسنادی اشاره و به توضیح آن پرداخته شده است. پس از آن روش تجزیه و تحلیل دادهها بیان و در ذیل امکانات و مقدورات دسترسی کتب و کتابخانهها و در قسمت موانع و مشکلات پراکندگی موضوع و ... مورد توجه قرار گرفته اند.
3- فهرست مقولات مورد بررسی
همانطور که میدانیم در مطالعات اکتشافی به جای ارائهی فرضیه به تدوین فهرستی از مقولات اساسی اکتفا میشود. مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را ترسیم نموده است.در جریان مرحلهی گردآوری سعی خواهد شد تا نسبت به کسب اطلاعات پیرامون آنها اقدام شود. مقولات اساسی این پژوهش به شرح زیر است:
وضعیت جغرافیایی جهان اسلام

متن کامل در سایت امید فایل 

مساحت ( کیلومترمربع) ومرتبه در جهان از نظر مساحت
موقعیت ریاضی
ناهمواریها و ارتفاعات
بیابانها و صحاری
دریاها، دریاچهها و رودها
خلیجها و تنگهها
مجمع الجزایر، جز ایر و شبه جزایر
جنگلها
ویژگی اقلیمی
شرایط ژئو استراتژیک و ژئوپولتیک جهان اسلام
وضعیت جمعیتی
جمعیت کشورها در سال 2007
تراکم جمعیت (نفردرهرکیلومترمربع)
رشد جمعیت وپیش بینی جمعیت در سال 2027
زمان دوبرابر شدن جمعیت
امید به زندگی، نرخ تولد و نرخ مرگ ومیر
وضعیت اجتماعی جهان اسلام
نژاد
زبان
دین
همگرایی و واگرایی
ارتباطات فرهنگی
وضعیت سیاسی جهان اسلام
نام محلی و اسامی دیگر
پایتخت
شهرهای مهم
تاریخ استقلال(در صورت وجود)
نوع حکومت، رییس جمهور ونخست وزیر، ،نیروی دفاعی
بیداری اسلامی
وضعیت اقتصادی جهان اسلام
-واحد پول
درآمد بودجه و هزینه بودجه
-تولید ناخالص ملی ومنشاآن
-بدهی خارجی
محصولات عمده کشاورزی، منابع معدنی وتولیدات صنعتی
نیروی کار و توزیع آن.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *