متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید متن کامل پایان نامه را در سایت منبع 2 fuka.ir می توانید ببینید

*261

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

بخش اول: کلیات
فصل اول: مقدمه
فصل دوم: ادبیات تحقیق و چهارچوب نظری
فصل سوم: محورهای مطالعه و روش تحقیق
فصل اول: مقدمه

اولین فصل این پژوهش گفتار آغازین، بیان مسئله، طرح و تحدید موضوع، اهداف اصلی و فرعی، اهمیت موضوع تحقیق و ضرورت انجام پژوهش را شامل میشود. در گفتار آغازین دربارهی مطالعهی جهان اسلام، نقش آن در جهان، کلیت و گستردگی آن و مسائل مهم این جهان سخن گفته شده است. پس از پرداختن به بیان مسئله، به طرح و تحدید موضوع پرداختیم و جنبهها و ابعاد اصلی را بررسی کردیم. سپس هدف اصلی و اهداف فرعی را بیان نموده و توجه خود را به اهمیت موضوع تحقیق معطوف نمودیم، همچنین ضرورت انجام پژوهش را با توجه به مسائل موجود مورد مطالعه قرار دادیم.
1 – گفتار آغازین
همانطور که میدانیم مطالعهی مسائل جهان اسلام و بررسی آنها، تاکنون از جنبههای گوناگون مورد توجه صاحبنظران و محققین در این حوزه قرارگرفته ونظر آنان را به خود جلب نموده است. جهان اسلام امروزه به عنوان واحدی عظیم، مورد بررسی کارشناسان قرار گرفته است. لازم به ذکر است این عظمت پس از ظهوراسلام درجزیرهالعرب حادث شد. این گستردگی هم از لحاظ سیاسی و هم از لحاظ جغرافیایی، فرهنگی و جمعیتی در نظر گرفته میشود که این خود عاملی است تا این مجموعهی عظیم نقش مهمی را در میان مسایل روز ایفا کند و توجه قدرتهای بزرگ را به خود جلب نماید. لزوم مطالعهی جهان اسلام و اعضای آن نیز از همین نکته مشخص میگردد. شناخت کامل و همه جانبهی این واحد عظیم به مستحکمتر شدن پایههای اسلامی حکومت و تقویت روابط بین کشورها و در نهایت کوتاه شدن دست بیگانگان منجر میشود. مطالعهی هر چه بیشتر و شناخت همه جانبه از تمامی ابعاد توسط کارشناسان این حوزه و ارایهی نتایج به مدیران، سیاستگذارای و برنامه ریزی در این زمینه را تسهیل میبخشد.
جهان اسلام از نظر جغرافیایی شامل سرزمینهای وسیعی میشود که بدنهی اصلی آن به شکل مستطیلی از کرانههای اقیانوس اطلس شروع شده، تا جنوب غربی و شمال شرقی آسیای مرکزی امتداد مییابد و واحدهای کوچکتری چون آلبانی را نیز شامل میگردد، در اقیانوس هند، بنگلادش، بخش بزرگی از هند و سراسر پاکستان و شبه جزیرهی مالاکا، جزایر مالدیو، سوماترا، جاوه، برونئی، گینه نو و میندانائو را در برمیگیرد و همچنین شامل قسمت عمدهی آسیا و آفریقا و بخشی از اروپا میشود. این جهان با بیش از 31 میلیون کیلومتر مربع، بالغ بر یک پنجم مساحت خشکیهای زمین را در برمیگیرد، 57 کشور اسلامی را در خود جای داده است که همگی آنها عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند و بسیاری از کشورهایی که از لحاظ سیاسی و اقتصادی در موقعیت بسیار حساسی قرار دارند در این حوزه واقع میشوند.(صفوی،1387: 34)
توجه به گستردگی جهان اسلام این مطلب را میرساند که طیف وسیعی از اتفاقاتی که در جهان حادث میشود میتواند به نوعی با این واحد ارتباط داشته باشد. این ارتباط نوعی شناخت همه جانبه را در مورد ابعاد گوناگون جهان اسلام طلب مینماید. میتوان اینگونه بیان نمود که این جهان به عنوان یک قطب سیاسی و یک قطب جمعیتی از لحاظ استراتژیکی مورد توجه در تمامی عرصهها قرار گرفته است و درصحنههای جهانی نقش عمده وپایگاه بسیارمستحکمی را داراست. همچنین این مجموعه پس از ظهور اسلام شامل تغییرات زیادی بوده تا شکل کنونى را به دست آورده است.
مطالعهی این جهان در دو سال اخیر، به سبب وجود تحولاتی که در تعدادی از کشورهای اسلامی تحت عنوان بیداری اسلامی صورت گرفت توجه کارشناسان این حوزه را به خود جلب نموده است. دغدغهی ذهنی ما در این تحقیق بررسی جنبههای مختلف جهان اسلام است. این ابعاد شامل شرایط فرهنگی، جغرافیایی، سیاسی، اقتصادی، جمعیتی و … میشود. به تعبیر دیگر در جریان تحقیق تلاش خواهیم کرد تا با مطالعهی دقیق اسناد و اطلاعات موجود به شناخت جهان اسلام به عنوان یک کل و بررسی ویژگیهای کشورهای اسلامی به عنوان اجزای تشکیل دهندهی آن بپردازیم. لزوم بررسی جهان اسلام به عنوان یک واحد عظیم و کشورهای عضو این جهان جهت بدست آوردن اطلاعات دقیق و صحیح در این حوزه از مسایل مهم و خاص در این پژوهش به شمار میرود.
البته بیان این مطلب حائز اهمیت است که بدست آوردن تمامی اطلاعات در این زمینه به دلیل گستردگی و تنوع موضوعات کاری دشوار بوده و بعضا به دلیل نبود اطلاعات جامع و کامل در زمینههای فوق، با مطالعه اسنادی سعی نمودیم تا به بررسی حوزههایی از جهان اسلام و اعضای آن بپردازیم.
1- بیان موضوع
امروزه مشخصات فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، جمعیتی و تکنولوژیکی کشورها از یک جهت به عنوان یک نیروی مهم تعیینکننده در سرنوشت )اقتصادی، سیاسی و فرهنگی وضعیت( فعلی جوامع محسوب میشوند و از طرف دیگر با عملکرد کیفی خود میتوانند در تعیین چشم انداز آیندهی کشورها و نواحی در جهان اسلام به صورتهای مثبت یا منفی نقش داشته باشند. اکنون جهان اسلام به عنوان یک نیروی عظیم اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی در تمام صحنههای جهانی مطرح شده و معادلات سیاسی بسیاری را برهم زده است.
جهان اسلام به عنوان یک واحد گسترده در زمینههای فرهنگی، سیاسی، نظامی و همچنین در عرصههای دور و نزدیک قارهها و تمام سرزمینهای جهان به وضوح مطرح بوده و عاملی مهم از لحاظ اجتماعی و فرهنگی به شمار میرود. درمحافل اجتماعی، سیاسی، اقتصادی وفرهنگی جهان همواره به عظمت جهان اسلام وکشورهای اسلامی تاکید میشود، زیرا این جهان شناخته شده، حدود 22 درصد جمعیت دنیا و 25 درصد کشورهای جهان را در خود جای داده و همچنین درصحنههای جهانی نقش عمده وپایگاه بسیارمستحکمی را داراست. مسلماً مطالعه و تحلیل موقعیتهای فرهنگی، اجتماعی، ایدئولوژی واقتصادی این جامعه و همچنین سیمای آیندهی آن ازجهات بالابسیارحائزاهمیت است.
به تعبیر دیگر ما در جریان تحقیق تلاش خواهیم کرد تا با استفاده از روش اسنادی در پی آن باشیم تا با شناخت مختصات این مجموعه، اجزای آن، موقعیت جهان اسلام را در کشورهای اسلامی مورد بررسی قرار دهیم.
1- طرح و تحدید موضوع
همانگونه که پیش از این بیان شد، جهان اسلام به عنوان واحدی عظیم از لحاظ ابعاد سیاسی، اجتماعی، جمعیتی، جغرافیایی و فرهنگی در نظر گرفته میشود. میتوان در مورد جهان اسلام به بررسی مسائل مختلفی پرداخت به دیگر سخن گسترهی موضوعات در مورد این جهان آنچنان وسیع است که جهت بررسی آنها باید فهرستی طولانی از موضوعات تحقیق را تهیه نمود. لذا جهت ترسیم نمودن محدودهی موضوعی این پژوهش اشاره به نکات زیر ضروری است.
در این پژوهش به بررسی جنبههای مختلف جهان اسلام چون ابعاد گوناگون زیر میپردازیم.
در بعد اجتماعی به بررسی ابعاد گوناگون کشورهای اسلامی در سطح ویژگیهای اجتماعی مبادرت ورزیدیم.
در بعد سیاسی به بررسی انواع ویژگیهای کشوهای اسلامی در خصوص جزئیات سیاسی اقدام کردیم.
در بعد اقتصادی به مطالعهی مشخصاتی از کشورها پرداختیم که در سرنوشت اقتصادی آنها تاثیر عمده دارند.
همچنین به بررسی مسایلی چون ارتباطات درون فرهنگی و میان فرهنگی، همگرایی و واگرایی جهان اسلام و بیداری اسلامی، مبادرت ورزیدیم.
1- اهداف فرعی و اصلی
هدف اصلی تحقیق عبارت است از یک پژوهش اکتشافی دربارهی مختصات جهان اسلام و ارتباطات فرهنگی به منظور تامین منبع درسی جهت دوره کارشناسی ارشد رشتهی تبلیغ و ارتباطات فرهنگی.
اهداف فرعی تحقیق عبارت اند از:
1 -بررسی کلیات و مفاهیم
2-بررسی توزیع جغرافیایی
3-بررسی ویژگی های جمعیت شناختی جهان اسلام
4-مطالعه شرایط اقتصادی جهان اسلام
5-مطالعه اوضاع سیاسی جهان اسلام
6-مطالعه اوضاع اجتماعی جهان اسلام
7-مطالعه بیداری اسلامی
8-بررسی ارتباطات درون فرهنگی در جهان اسلام و ارتباطات فرهنگی میان کشورهای اسلامی
9-برررسی همگرایی و واگرایی کشورهای اسلامی
1- اهمیت موضوع تحقیق
در باب اهمیت موضوع تحقیق میتوان بیان کرد که جهان اسلام با در نظر گرفتن آنچه در مورد ابعاد گوناگون و وسیع آن میدانیم بسیار نیازمند مطالعه و بررسی است. با دانستن ویژگیهای مهم سیاسی، جمعیتی، جغرافیایی و فرهنگی جهان اسلام اهمیت بررسی این موضوع به خوبی نمایان میشود. در ضمن این مطلب که تا به حال خود جهان اسلام به عنوان یک کل،کمتر در نظر گرفته شده است و ویژگیهای متفاوت آن از لحاظ وضعیت جغرافیایی، اجتماعی و … تنها در مورد تک تک کشورهای اسلامی مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته است.
دیگر موضوع اینکه همگرایی جهان اسلام نیز به عنوان یک قطب بزرگ سیاسی و اجتماعی تا به حال به صورت جدی مورد مطالعه قرار نگرفته است. همگرایی این واحد عظیم میتواند موجب تحولات عمده و بزرگی در خود جهان اسلام(کشورهای اسلامی) و کل جهان گردد.
آنچه به عنوان ویژگیهای اجتماعی در این واحد عظیم وجود دارد چون دین، زبان، نژاد، جمعیت، نرخ تولد ونرخ مرگ ومیر از آنجایی مهم مینماید که جزء خصوصیات مهم یک جامعه برشمرده میشوند. جهان اسلام همواره از لحاظ سیاسی مورد توجه قدرتهای جهان قرار گرفته است. بررسی آنچه در شرایط جدید روی میدهد مستلزم دانستن اطلاعات پایه در مورد این ویژگیها است.
همگرایی و واگرایی کشورهای اسلامی در جهان اسلام از اهمیت بالایی برخورداراست. در گروی همگرایی بالا و تقلیل واگراییها جهان اسلام به وحدتی همه جانبه دست پیدا خواهد کرد. در این صورت قدرت همراه این عظمت خواهد شد و مطمئنا راهی جهت پیشبرد اهداف والای اسلامی و انسانی در پیش روی ما قرار خواهد گرفت.
میتوان از جنبههای مهم دیگر در موضوع انتخاب شده به بحث بیداری اسلامی اشاره نمود. آنچه به عنوان موجی فراگیر در کشورهای اسلامی اتفاق افتاد و یکی پس از دیگری جوامع اسلامی را در معرض تغییر و ایستادگی در برابر ظلم قرار داد، هماکنون این پدیده از موضوعات مورد گفتگو در اکثر محافل سیاسی و علمی است. همچنین مطالعهی علل پیدایش این انقلابها و اعتراضات و دلیل شکلگیری آنها از مقولات مهم بر شمرده میشود. اهمیت دیگر مطالعهی نقش رسانهها در شکل گیری این اعتراضات و انقلابها میباشد.
1- ضرورت انجام پژوهش
یکی از دلایلی که ضرورت انجام پژوهش را در این زمینه مشخص میکند، موضوعات اخیری است که در جهان اسلام اتفاق افتاده است. آنچه تحت عنوان بیداری اسلامی در کشورهایی چون بحرین، لیبی، تونس، مصرو … در دو سال اخیر رخ داد، نیازمند مطالعه و بررسی است.
همچنین وجود تفرقههای مذهبی در کشورهای اسلامی، نشان میدهد که مطالعهی همگرایی و واگرایی بین کشورهای اسامی ضروری است. بررسی علل ایجاد همگرایی و دلایل ایجاد واگرایی در جهان اسلام میتواند از وقوع بیشتر این پدیده جلوگیری نماید. مطالعهی پدیدهی واگرایی و علل بروز این پدیده در جهان اسلام نیز ضرورت انجام پژوهش را مشخص میکند. با مطالعهی دقیق و یافتن دلالیل آن میتوان از بروز آن جلوگیری نمود. واگرایی را به همگرایی بدل نمود و زمینه قدرتمند شدن جهان اسلام را فراهم نمود.
پرهیز از نگاه جزئی به جهان اسلام و نادیده گرفتن تاثیر اجزای آن( کشورهای اسلامی) به عنوان یک کل در رخ دادن پدیدههای گوناگون وپرهیز از پرداختن به مسایل حاشیه ای از دیگر دلایل ضرورت انجام پژوهش میباشد.
جهت مطالعهی بهتر و موثرتر در مورد جهان اسلام و کشورهای موجود در آن به اطلاعات دقیق و به روزتری احتیاج داشتیم. در مطالعات مقدماتی در منابع و مدارک موجود در راستای موضوع مورد نظر اطلاع یافتیم که ویژگیهایی مربوط به کشورهای اسلامی در ابعاد سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، نوع و تعداد رسانهها مربوط به سالیان دور است، بنابراین ما تلاش نمودیم تا اطلاعات به روزتری نسبت به مدارک گردآوری شده درگذشته بیابیم.
امروزه باتوجه به اینکه بیش از یک میلیارد نفرمسلمان در گوشه وکنارجهان زندگی میکند وزعامت ورهبری بسیاری از دولتهای دنیا را بدست دارند ولی بدلیل ناهماهنگ بودن باهمدیگر وعدم اتحاد و همبستگی هر روزبیش ازپیش از ناحیهی بیگانگان ضربات جبران ناپذیری نسبت به اسلام وامت اسلامی وارد میشود ومسلمانان هرروز بیش از دیروز قدرت واقتدار خود را از دست میدهند، اختیارات از آنان سلب میشوند، به بهانههای مختلفی مورد اتهام و محکومیت قرارگرفته وعملا صحنهی رقابتها و تاخت وتازهای آنان قرار میگیرند.
فقدان منبع روزآمد در درس مختصات جهان اسلام و موضوع مورد بحث باعث شده تا اطلاعات در مورد جهان اسلام تنها در سطح ارایه مطالب در مورد ویژگیهای کشورهای اسلامی باشد وهیچگاه به صورت کلی به جهان اسلام پرداخته نشده است. لازم به ذکر است در گذشتههای دور استعمارگران اطلاعات دقیقی در مورد جهان اسلام در اختیار داشتند.آنها از این اطلاعات به منظور پیش بینی روشهایی جهت فتنه انگیزی در بین مسلمانان استفاده میکردند این در حالی بود که خود مسلمین در این زمینه فعالیتها و پژوهشهای منسجمی را انجام نداده بودند. مطلب فوق ضرورت انجام اینگونه از پژوهشها را توسط خود مسلمین روشن میسازد.
نتیجه گیری:
جهان اسلام واحد بزرگی است که از لحاظ گوناگون در جهان مورد توجه قرار گرفته است. اندیشمندان فراوانی این گستره را از ابعاد گوناگون و گاه به طور کلی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده اند. جمعیت کثیری که در 57 کشور اسلامی تحت عنوان جهان اسلام قرار دارند، گستردگی جغرافیایی این جهان چهار قارهی و دلایل دیگر چون مطالعهی پدیدهی بیداری اسلامی، همگرایی و واگرایی، بررسی کلیت جهان اسلام به عنوان یک واحد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی و… تحقیق در این زمینه از جمله موضوعاتی هستند که در جریان تحقیق مورد توجه قرار گرفته اند. علاوه بر این بررسی انواع شرایط چون سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و روابط فرهنگی از آن جمله اند.
فصل دوم: ادبیات تحقیق و چهارچوب نظری
فصل ادبیات تحقیق و چهارچوب نظری شامل سابقهی تاریخی موضوع، پیشینهی تحقیقات انجام شده و مبانی نظری است. در قسمت سابقهی تاریخی موضوع، جامعهی اسلامی از زمان پیامبر اکرم(ص) تا کنون مورد بررسی واقع شده است. پیشینهی تحقیقات انجام شده، پژوهشها و مطالعات در این حوزه را مدنظر قرار داده و در مبانی نظری این پژوهش واژهی جهان، جهان اسلام و سایر جهانها و تقسیم بندی آنها مورد مطالعه قرارگرفته است. نام گذاری جهان اسلام، بررسی مفهوم آن در دوران متقدم و در دوران حاضر، همچنین تعریف مورد قبول از جهان اسلام از دیگر مواردی است که در مبانی نظری بدانها توجه شده است.
2- سابقهی تاریخی موضوع
نخستین‌جامعهی‌اسلامی‌، در یثرب‌(مدینه النبی)توسط‌پیامبر اکرم‌صلی‌اللّه ‌علیه‌وآله‌وسلم‌تشکیل‌شد، هنگامی که ایشان رسالت الهی خود را اعلام کردند، پس از سیزده سال از مکه هجرت نمودند و در مدینه اولین جامعهی اسلامی را بنا کردند. مردم‌حجاز و جزیره‌العرب‌، به‌ویژه‌پس‌از فتح‌مکه‌، به‌سرعت‌به‌اسلام‌گرویدند، در زمان‌رحلت‌آن‌حضرت‌، اسلام‌تقریباً در شبه‌جزیره‌تثبیت‌شد. در زمان‌خلافت‌ابوبکر (11ـ 13) حدود اسلام‌به‌سراسر جزیره‌العرب‌، بخشی‌از شام‌و باریکهی‌کوچکی‌از ساحل‌شرقی‌آفریقا کشیده‌شده‌بود. در زمان‌خلافت‌عمر (13ـ23)، این‌حدود در بخشهایی‌از ایران‌، شام‌و آناطولی‌و شمال‌آفریقا و حدود افریقیه‌گسترش‌یافت.‌(مومنی، 1389: 6)
در آغاز خلافت عربی امویان قلمرو اسلام تا دیوارهای چین و بخش اعظمی از شبه قارهی هند در شرق، شمال آفریقا و اندلس(اسپانیا، پرتغال و بخشی از فرانسه امروز) گسترش یافت با توجه به رویکرد عربی این دولت، در آن زمان به سایر دول غیر عربی کوچکترین توجهی لحاظ نمیگردید. از اینرو در میان سایر ملل وابسته به قلمرواموی نارضایتی بروز کرد. به دلیل همین نارضایتیها این دولت در سال 132ه.سقوط نمود. در پایان‌دوره‌ی اموی قلمرو اسلام‌تا دره‌های‌سند و سیحون‌و دریاچه‌ی آرال‌در شرق‌، ارمینیه‌در شمال‌، شمال‌افریقا و سراسر شبه‌جزیرهی‌ایبری‌در اروپا توسعه‌پیدا کرد. در آن زمان حدود جهان اسلام از فرغانه و انتهای خراسان تا طنجه در مغرب، از دربند(باب الابواب) تا جده بوده است. درواقع حدود اسلام‌از مشرق‌به‌کشور هند، از مغرب‌تا سرزمین‌سیاهیان اقیانوس‌اطلس‌و اندلس‌، از شمال‌به‌روم‌و ارمینیه‌و خزر و سرزمین های‌بلغار و اسلاو و ترکستان‌و چین‌، و از جنوب‌به‌اقیانوس‌هند محدود بود. در سده‌ی چهارم‌، یک فرد مسلمان‌می‌توانست‌در داخل‌حدود مذکور، که‌یکسان‌نماز بر پا می‌کردند و دین‌واحدی‌داشتند، سفر کند. در اواخر قرن‌چهارم‌، مملکت‌اسلام‌را از کاشغر در مشرق‌و سوس تونس‌در مغرب‌، به‌فاصله‌دو ماه‌راه‌، ذکر کردهاند.
پس از امویان، دولت عباسی پا به عرصه گذاشت. با توجه به کمک ایرانیان خراسان خصوصا ابومسلم خراسانی به این دولت، عباسیان خود را مدیون ایرانیان میدانستند، از اینرو شان و جایگاه ایرانیان و سپس ترکان بالا رفت. (شیرازی، 1379: 45)
قرن چهارم و پنجم قمری در واقع عصر طلایی و شکوفایی تمدن اسلامی (رنسانس) است که همزمان با تجربه‌ی بزرگترین امپراتوری قرون وسطا یعنی خلافت عباسی بود. این امر که باعث بروز و ظهور استعدادهای بالقوهی ملل و اقوام دیگر در گستره‌ی نظام سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شد، شکوفایی و عظمت مسلمانان را به همراه داشت که مایه‌ی سرافرازی و مباهات بوده است. این شکوفایی از متن تعالیم اسلام جوشیده بود در این دو قرن علی رغم پیوستگی کلی میان سرزمین‌های اسلامی حاکمیت سیاسی هر منطقه به سمت استقلال پیش رفت. این مسأله تأثیر شگرفی هم بر افکار و اندیشه‌ها داشت. حاکمان هر منطقه‌از نوعی سیاست مذهبی جانبداری می‌کردند و در هر منطقه، بنا به سنت‌های دیرین آموزش و همچنین گرایش حاکمان یکی از این اندیشه‌ها بر افکار دیگر غلبه میکرد. (اسعدی، 1375: 87)
در دورهی‌عباسیان‌، اگر چه‌قلمرو حکام‌عباسی‌در بسیاری‌از مناطق‌جزیره‌العرب‌و شمال‌افریقا محدود شده‌بود، حدود اسلام‌در بخشهایی‌از مشرق‌و افریقا توسعه‌یافت‌و در سده‌های‌پس‌از حکومت‌عباسیان‌، جنوب‌شرقی‌آسیا (به‌ویژه‌مالزی‌و مجمع‌الجزایر اندونزی‌) به‌اسلام‌گروید.
در دورهی عباسیان که 524 سال به درازا کشید (از 132 تا 656ه.) قلمرو اسلام به وسیعترین حد خود رسید. تا زمان پس از آن هرگز وسعت و وحدت جهان اسلام اینچنین نبوده است. با سقوط دولت عباسی در سال 656ه. به دست مغولان کشور یکدست اسلامی به چندین دولت و مملکت تقسیم شد. (مومنی، 1389: 7)
در حدود صد سال پس از تأسیس دولت عباسی، استقلال طلبی امیران آغاز شد. آنان از شرق ایران و شمال آفریقا، یعنی نقاطی که از مرکز خلافت عباسی (بغداد) بسیار فاصله داشتند، تجزیه قلمرو عباسیان را آغاز کردند. از جمله این امیران، طاهریان در ایران بودند. پس از طاهریان، صفاریان قدرت یافتند که حتی به بغداد نیز لشکر کشیدند. در شمال آفریقا و مصر نیز امرای بنی اغلب، بنی طولون و…قدرت یافتند، طاهریان، صفاریان، بنیاغلب، بنیطولون و امثال آنها برای تأسیس حکومتهای مستقل خویش، دارای انگیزه‏های سیاسی، قومی و غیره بودند. اوج قدرت یابی امیران ‏در دورهی آل بویه بود. آنان بغداد را تصرف کردندو خلیفه را عملا مطیع اراده خود ساختند. از آن پس تا دهها سال خلفای عباسی بازیچه‏ای در دست آل بویه بودند،که در این میان دولت عثمانی(در کشورهای عربی امروزه) و صفوی(ایران فعلی) به شکل برجسته و شاخص بروز کردند. دولت عثمانی جایگاه مهمی در تاریخ دارد. در این دولت که از شهر استانبول بر سراسر کشورهای عربی امروز حکمفرما بود برای هر تمام این سرزمینها که در آن زمان هر کدام یکی از ولایات(استان ها)دولت عثمانی به شمار میآمد، حاکمی از سوی سلطان ترک عثمانی تعیین میگردید. (اسعدی، 1375: 90)
فتوحات این دولت به سه قارهی مهم آسیا، اروپا و آفریقاگسترش یافت و به صورت یک دولت آسیایی، اروپایی، آفریقایی درآمد. درواقع این نخستین دولت اسلامی بود که با سپاه نیرومند خود، قدم در اروپا نهاد. اهمیت این نیروی اسلامی از لحاظ نظامی، سیاسی، حقیقتی انکار ناپذیر است. دولت عثمانی، نقش مهمی را در نشر اسلام در اقصا نقاط اروپایی برعهده داشت. زمانی که آنان در آناتولی، در نزدیکی مناطق مسیحی نشین پراکنده و مستقر بودند، بر جدیت و نیروی آنان افزوده شده و روح جهاد را در نبردهای خود در اروپا استوار کردند. پس از برخورد آنان با سپاهیان صلیبی (آنان پیاپی از دولتهای مختلف اروپایی اعزام میشدند و تشکیلات پاپ در رم از آنان حمایت و دعوت به پیوستن مسیحیان به آنان میکرد)، این احساس جهاد در بین عثمانیها بیشتر شد، در اکثر نبردهایی که صورت میگرفت، پیروزی از آن عثمانیها بود، دارالحرب به دارالاسلام تبدیل و بذر اسلام در سرزمین های اروپایی کاشته شد. بدین ترتیب حرکت فتوحات اسلامی در آناتولی و اروپا، در مسیر نشر اسلام قرار گرفت. اسلام در برخی از مناطق با سرعت بیشتر و در برخی از سرزمین های اروپایی با سرعت کمتری گسترش مییافت. به تدریج برخی از این شهرها مانند قونیه، بورسا، ادرنه واستانبول به طور کامل به صورت شهرهای اسلامی عثمانی و مراکز علوم اسلامی درآمد. (شیرازی، 1379: 60)
این روند حدود 600 سال به درازا کشیدتا اینکه پس از جنگ جهانی اول(1918-1914م.) و در اثر شکست دولت عثمانی و پیروزی کشورهای اروپایی و در نتیجه عهدنامه ننگین سالکس-پیکو ولایات عثمانی که اینک هر کدام به یک کشوری مبدل شده بودند میان دو ابر قدرت فاتح جنگ در آن زمان یعنی انگلیس و فرانسه تقسیم گردید و وعده به آنان مبنی بر استقلالشان زیر پا گذاشته شد، استعمار نوین بر بیشتر کشورهای اسلامی و عربی سایه انداخت به نحوی که کشورهای لبنان، سوریه، الجزایر،مغرب و تونس جزو سهمیه فرانسه گردید و کشورهای عراق، اردن،امیر نشینان حوزه خلیج فارس، عربستانسعودی، یمن ومصرجزء سهم انگلیس گردیدند. در این میان تنها لیبی جزء مستعمرهی ایتالیا ماند. با توجه به مطالب فوق در حقیقت کشورهای اسلامی در فاصلهی دو جنگ جهانی(1914-1939م) تلاش میکردند تا استقلال خود را از استعمارگران جدید بدست آورند.
این مهم تنها پس از جنگ جهانی دوم در سال 1945م. محقق یافت و هفت کشور عرب به ظاهر استقلال یافته که شامل مصر و سوریه، عراق، لبنان، عربستان سعودی، یمن و عمان در سال 1945م. و بلافاصله پس از جنگ جهانی دوم دست به تاسیس اتحادیهی عرب زدند این اتحادیه در طول نیم قرن بعدی تلاش کرد استقلال دیگر کشورهای عربی را بدست بیاورد تا اینکه امروز 21 کشور عرب عضو این اتحادیهی میباشند. (مومنی، 1389: 8)
سایر کشورهای اسلامی مثل ایران، پاکستان، اندونزی، مالزی و بنگلادش هر کدام با به کار گیری سیاست خاص خود در طول سده 20م. استقلال خود را به طور آشکار و یا پنهان بدست آوردند تا اینکه سرانجام در اجلاس1969م. توافق کردند اتحادیهای میان خود تشکیل دهند و سازمان کنفرانس اسلامی را به وجود آوردند. به مرور زمان اعضای این اتحادیه افزوده شد و به 57 عضو رسید. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
2- پیشینهی تحقیقات انجام شده
در زمینهی مسایل جهان اسلام، پژوهشی کامل بدان صورت که تمام زوایا و ابعاد جهان اسلام را مورد بررسی قرار داده باشد در دسترس نیست. آنچه در پژوهشهای انجام شده وجود دارد بررسی موضوعی جنبههای متفاوت جهان اسلام است. آثاری که بعضا در این حوزه وجود دارد در زمینهی اطلاعاتی چون جمعیت ، جغرافیا و تعداد کشور های اسلامی که دچار تغییر شدهاند اطلاعات کافی و به روز را دارا نمی باشند. ولیکن وجود این گونه مدارک حتی با وجود تغییراتی که در آنها لحاظ نشده است موثر واقع شدند. مطالبی که در این زمینه وجود دارد ما را به بررسی همان مسائل درتاریخی نزدیکتر به تاریخ معاصر راهنمایی میکنند. از آثار موجود میتوان به پایاننامهی علی اصغر رجاء با عنوان تجزیه‌ی جهان اسلام و پیامدهای آن در تاریخ معاصر اشاره نمود. در این پژوهش به طور کلی به مطالعهی عوامل تجزیهی جهان اسلام و پیامدهای آن در حوزههای گوناگون پرداخته شده است، همچنین به ادوار تاریخی جهان اسلام و شاخصهای جهان معاصر میپردازد، زمینههای داخلی و خارجی بحرانها را در جهان اسلام مورد مطالعه قرار میدهد و به وضعیت و ساختار داخلی جهان اسلام در دوران معاصر توجه میکند. همچنین شرایط بین المللی جهان اسلام را مورد بررسی قرار میدهد، به واکاوی علل عدم انسجام و وحدت جهان اسلام اقدام کرده و برخی از ویژگیهای اقتصادی و فرهنگی این جهان را مورد توجه قرار میدهد.
اثر دیگر، مقالهای با عنوان بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان از مهدی محسنیان راد است که وضعیت مسلمانان جهان براساس برخی شاخص‏های جمعیتی در حال و آینده و هم‏چنین جایگاه توسعهیافتگی و برخی از علل آن در مقایسه با سایر ادیان بررسی شده است.
در این تحقیق به بررسی این موضوع پرداخته میشود که با کاهش سهم مسیحیان و بوداییست‏های جهان طی سالهای آینده وافزایش سهم مسلمانان، این افزایش با وضعیتی از توسعه یافتگی و عقب ماندگی همراه خواهد بود براین اساس، نگارنده به برخی از وجوه آن توجه کرده و عواملی چون میزان شاخص توسعه انسانی و زیر شاخص‏های آن (امید به زندگی، سهم باسوادی، درجه سواد، تولید ناخالص سرانه)، میزان شاخص دسترسی به رسانه‏ها و زیر شاخص‏های آن (مطبوعات، رادیو، تلویزیون)، میزان شاخص دسترسی به فن‏آوری‏های اطلاعاتی و ارتباطی و زیر شاخص‏های آن (اینترنت، کامپیوتر، موبایل و تلفن) و شاخص آزادی رسانه‏ها در جهان اسلام را با سایر ادیان مقایسه نموده است.
پژوهش دیگر پایان نامهای با عنوان تحلیلی بر آخرین وضعیت اجتماعی – سیاسی کشورهای اسلامی از مهدی ارغانی است که بعد عظیم اجتماعی جهان اسلام را بصورت کمی و با مراجعه به آخرین آمارهای موجود و موثق بررسی نموده و نحوه توزیع جغرافیایی آن را در جهان به ویژه در کشورها و نواحی اسلامی مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. در کنار کمیت موضوع، کیفیت اجتماعی این نیروی عظیم جمعیتی را مورد توجه قرار داده است و معیارهای شهرنشینی، سواد و تخصص و سازندگی را در مورد این جمعیت با کمیت بالا را بررسی میکند.
2- مبانی نظری
جهان نامی رایج برای مجموعهی تمدن بشر، به ویژه تجربهی بشر، تاریخ، یا به طور کلی وضعیت بشر است. واژهی جهان هم در معنی کرهی زمین و هم در مورد کیهان و همچنین کل هستی کاربرد دارد. از واژهی جهان برای اشاره به هر مجموعه بزرگ نیز استفاده می‌شود برای نمونه جهان ایرانی، جهان عرب، جهان ادبیات، جهان شرق و غرب و غیره. از نظر ریشه، واژه جهان دگرگون‌شدهی واژه گیهان پهلوی است. واژه‌های کیهان و گیتی نیز از همان ریشه آمده‌اند.(مومنی،1389: 4) در بحث دیانت جهان اخری در مقابل جهان اولی قرار میگیرد.واژه دنیا از دنی به معنای پست میآید از اینرو به جهانی(کره خاکی) که در آن زندگی میکنیم، دنیا میگویند.
علاوه بر این میتوان گفت نامگذاری و ناحیهبندی واحد عظیمی که اینک آن را جهان اسلام میشناسیم، از آغاز تشکیل نخستین جامعهی اسلامی در مدینه و در طول انتشار و گسترش تدریجی اسلام، با هر نوع محتوای سیاسی حاکم بر این فرآیند، با کاربرد اصطلاحات و ترکیبات همگونی همراه بوده است. عبارت جهان اسلام که در چند دههی اخیر رواج یافته مرکب از دو واژه با با کاربردهای گوناگون است. واژهی جهان در فارسی دری به معنای زمین یا ربع مسکون به کاررفته است. در تمامی کتابهای دورهی اسلامی مطالبی که در تعریف جهان آمده است تعریف فوق را تایید میکند. در دوره معاصر، واژه جهان به تدریج در ترکیبهای گوناگون به کاررفته است. ازجمله در جهان اول، دوم، سوم ، جهان اسلام و برنامهها و سازمانها با مقیاس فراقارهای مانند تجارت جهانی،بازار جهانی،جهان شهرها ،سازمان تجارت جهانی.(همان: 7)
همچنین در ادامهی بررسی این موضوع میتوان بیان کرد در قرن اخیر به مجموعهای از کشورها با ویژگیهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خاص که مشخصهی اصلی و مشترک اعضای یک کلیت است، واژهی جهان اطلاق گردیده است. میتوان همین مشخصات را دربررسی این کلیت مدنظرقرار داد. در دوران متقدم اسلامی مفهوم جهان اسلام با عناوین گوناکونی عرضه شده است. از آن جمله با نام مملکت اسلامی و بلاد اسلامی، بلدالاسلام و در بسیاری ازمتون به معنای سرزمین اسلامی به کار رفته است و یا با نام ممالک به کار رفته است. مملکت اسلام یکی از چهار مملکت جهان (اسلام،روم،چین و هند) است که با حدود مشخص معرفی شده است. همچنین بلاد اسلام با بیست اقلیم برای شناساندن جهان اسلام استفاده شد است.
علاوه بر اینکه جهان اسلام را با ترکیبات مشابه به کار بردهاند، کاربرد دیگری نیز برای آن ذکر شده است، حدود عالم یعنی نواحی مسلمان یا حدود مسلمانی که برای معرفی قلمرو مسلمانان استفاده شده است.
برای اولین بار اصطلاح جهان اسلام درسال 1906م. در کتاب دنیای اسلام امروز ذکر شده است. در چاپ اول دایره المعارف اسلام اصطلاح مردم مسلمان برای آن به کاررفته است و عبارات سرزمینهای اسلامی، امپراتوری اسلامی، مملکت اسلامی و نواحی اسلامی پس از آن مورد استفاده قرار گرفته است.
در ایران برای بیان مفهوم جهان اسلام، دانشنامه ایران و اسلام از عبارات کشورهای مسلمان، عالم اسلامی و جامعه اسلامی استفاده کرده است. کاربرد اصطلاح جهان اسلام پس از پیروزی انقلاب اسلامی، افزون بر کتابها و مقالات علمی، در متون حقوقی و برنامهای نیز راه یافت. در اصل یازدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوب 1358 شمسی، اصطلاح جهان اسلام و ملل اسلامی آمده است، در سندی به تاریخ 11 آذر 1382،که موضوع آن چشمانداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 شمسی است، نیز عبارت جهان اسلام به کاررفته و در بند سیام سیاستهای کلی برنامه چهارم توسعه جمهوری اسلامی ایران، تحکیم روابط با جهان اسلام مطرح شده است.
کاربرد جهان اسلام در عنوان بسیاری از احزاب و گروهها، سازمانها،موسسات، همایشها، مجامع، کتابهاو مجلات حوزهی فرهنگ و تمدن اسلامی رایج است. (همان: 9-8)
در این پژوهش جهت بررسی جهان اسلام، تعریف جمعیتی مهدی محسنیان راد مبنای مطالعهی خود قرار دادیم.
مهدی محسنیان راد عضو هیأت علمی دانشکده فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق (ع) در مقاله ای با نام بررسی وضعیت مسلمانان در مقایسه با پیروان سایر ادیان ،رسمی‏ترین تعریف از جهان اسلام را اینگونه بیان میکنند: «اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است.تعریف جمعیتی جهان اسلام را شامل کشورهای دارای اکثریت جمعیت مسلمان تلقی می کند ».( 1374: 14)
نتیجه گیری:
واحد گسترده ای که امروزه ما آن را با نام جهان اسلام میشناسیم، اتفاقی جدید در جهان نیست. از زمان تشکیل حکومت اسلامی توسط پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در مدینه النبی آغاز شد، دورههای گوناگون تاریخی را سپری کرد در این میان به جمعیت و تعداد سرزمینهایی که در اختیار مسلمانان قرار میگرفت افزوده شد تا جهان اسلام با عظمیت و با اهمیت امروزی را پدید آورد. در حال حاضر 57 کشور اسلامی جزء جهان اسلام به شمار میروند که بر اساس تعریف جمعیتی جهان اسلام مورد مطالعه قرار گرفته اند. همگی این کشورها عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند.
فصل سوم: محورهای مطالعه و روش تحقیق
این فصل شامل فهرست مقولات مورد بررسی، تعریف واژگان، جامعهی مورد بررسی، واحد بررسی، قلمرو مکانی و زمانی تحقیق، روش گرداوری دادهها، روش تجزیه و تحلیل دادهها و همچنین امکانات و مقدورات و موانع و مشکلات است. درفهرست مقولات مورد بررسی، مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را تشکیل میدهند مورد بررسی واقع شدهاند. وضعیت جغرافیایی، وضعیت جمعیتی، وضعیت اجتماعی، وضعیت سیاسی، وضعیت اقتصادی و وضعیت اقتصادی از این دست مقولات به شمار میروند. پس از تعریف واژگان به جامعهی مورد بررسی و واحد مورد بررسی پرداخته شده است. در روش گردآوری دادهها به روش اسنادی اشاره و به توضیح آن پرداخته شده است. پس از آن روش تجزیه و تحلیل دادهها بیان و در ذیل امکانات و مقدورات دسترسی کتب و کتابخانهها و در قسمت موانع و مشکلات پراکندگی موضوع و … مورد توجه قرار گرفته اند.
3- فهرست مقولات مورد بررسی
همانطور که میدانیم در مطالعات اکتشافی به جای ارائهی فرضیه به تدوین فهرستی از مقولات اساسی اکتفا میشود. مقولاتی که محورهای اصلی پژوهش را ترسیم نموده است.در جریان مرحلهی گردآوری سعی خواهد شد تا نسبت به کسب اطلاعات پیرامون آنها اقدام شود. مقولات اساسی این پژوهش به شرح زیر است:
وضعیت جغرافیایی جهان اسلام
مساحت ( کیلومترمربع) ومرتبه در جهان از نظر مساحت
موقعیت ریاضی
ناهمواریها و ارتفاعات
بیابانها و صحاری
دریاها، دریاچهها و رودها
خلیجها و تنگهها
مجمع الجزایر، جز ایر و شبه جزایر
جنگلها
ویژگی اقلیمی
شرایط ژئو استراتژیک و ژئوپولتیک جهان اسلام
وضعیت جمعیتی
جمعیت کشورها در سال 2007
تراکم جمعیت (نفردرهرکیلومترمربع)
رشد جمعیت وپیش بینی جمعیت در سال 2027
زمان دوبرابر شدن جمعیت
امید به زندگی، نرخ تولد و نرخ مرگ ومیر
وضعیت اجتماعی جهان اسلام
نژاد
زبان
دین
همگرایی و واگرایی
ارتباطات فرهنگی
وضعیت سیاسی جهان اسلام
نام محلی و اسامی دیگر
پایتخت
شهرهای مهم
تاریخ استقلال(در صورت وجود)
نوع حکومت، رییس جمهور ونخست وزیر، ،نیروی دفاعی
بیداری اسلامی
وضعیت اقتصادی جهان اسلام
-واحد پول
درآمد بودجه و هزینه بودجه
-تولید ناخالص ملی ومنشاآن
-بدهی خارجی
محصولات عمده کشاورزی، منابع معدنی وتولیدات صنعتی
نیروی کار و توزیع آن.
وضعیت فرهنگی جهان اسلام
تمدن اسلامی
تولید علم و منابع علمی (تعداد عناوین کتاب های چاپ شده در کشورهای اسلامی)
تعداد ایستگاه رادیویی و تلویزیونی
تعداد دانشجویان و تعداد مراکز آموزش عالی
رادیو و تلویزیون(خبرگزاریهای تلویزیونی و رادیویی، تعداد تلویزیون و رادیو برای هر هزار نفر در کشورهای اسلامی)
کاربران اینترنت
3- تعریف واژگان
جهان اسلام: اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است. (محسنیان راد، 1374: 18)
ارتباطات میان فرهنگی: ارتباطات میان‌فرهنگی، به‌عنوان فرآیند مبادله اندیشه‌ها، معانی و کالاهای فرهنگی میان مردمانی از فرهنگ‌های مختلف، بین آن دسته از مردمی، که ادراکات فرهنگی و سیستم‌های نمادینشان به‌اندازه کافی مجزّا هستند تعریف میشود)محمدهادی، 1384: 28)
ارتباطات درون فرهنگی: در توضیح ارتباطات درون‌فرهنگی نوعی از ارتباط تعریف میشودکه در آن، یکی یا هر دوی شرکت‌کنندگان، دارای عضویت مشترک باشند. هنگامی که این ارتباط با فرد، گروه، سازمان، ملت و کشوری است که با آن علقه‏های فرهنگی داریم، این ارتباط درون فرهنگی است. HYPERLINK “http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=35081” l “_ftn6” (سماور، 1385: 99)

واگرایی : واگرایی به معنای آن کنش و رفتاری است که موجب برهم خوردن ساختار و نظم حاکم بر جامعه میگردد. این واگرایی گاهی در یک گروه اجتماعی کوچک و گاهی در سطح یک واحد سیاسی با حاکمیت مستقل و مشخص می باشد. (زنجانی،1379: 70)
همگرایی: همگرایی به فرآیندی اطلاق می شود که در آن، جوامع از خواست و قدرت هدایت مستقل سیاستهای عمده و اساسی خود چشم میپوشند و سعی میکنند به تصمیمهای مشترک و هماهنگ دست یابند و تصمیم گیری را به نهادهای مرکزی واگذار کنند.(زنجانی،1379: 76)
بیداری اسلامی: بیداری اسلامی پدیدهای سیاسی، اجتماعی است که به معنای بازگشت بیداری و هوشیاری امت اسلامی است تا به خود باوری برسند و به دین و استقلال سیا سی، اقتصادی و فکری خود را بدست آورند و در راستای ایفای نقش طبیعی خود به عنوان امتی اسلامی تلاش کنند. (قزوینی حائری، 1390: 12)
3- جامعهی مورد بررسی
«اعضای سازمان کنفرانس اسلامی که مشتمل بر 54 [57]کشور است.تعریف جمعیتی جهان اسلام را شامل کشورهای دارای اکثریت جمعیت مسلمان تلقی می کند » (محسنیان راد، 1374: 20) جامعهی مورد بررسی شامل کشورهایی است شود که مذهب رسمی آن ها اسلام و اکثریت سکنهی آن مسلمان جهان اسلام هستند
با توجه به اینکه رویکرد سازمان کنفرانس اسلامی در شناسایی کشورهای اسلامی، رویکردی جامع است، در این پژوهش در بررسی کشورهای اسلامی به عنوان رویکردی مبنا از آن استفاده نمودیم. در این تقسیم بندی لحاظ شده از سوی سازمان کنفرانس اسلامی بر اساس آخرین آمار ها تعداد اعضای آن 57 کشوراست. علاوه بر دربرگیری معیارهای گوناگون فقهی و حقوقی این تقسیم بندی بر واقعیات جهان موجود منطبق است، ضمن اینکه پیوستگی کشورهای عضو و هم مرز بودن اکثریت آن ها کلیت جهان اسلام را شکل داده است
لازم به ذکر است برداشتهای مختلفی از جهان اسلام در متون و اسناد مطرح بوده که جهت مشخص کردن مسیر از برداشت یاد شده در این پژوهش استفاده نمودیم.

1-3 – نقشهی جهان اسلام، 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی( Wikipedia، تاریخ مشاهده 20/04/1391)
3- واحد بررسی
واحد بررسی در این پژوهش عبارت از جامعه است و برای اینکه آمار یاد شده متناسب باشد، جوامع اسلامی را در قالب کشورهای مسلمان نشین دسته بندی کرده و به تعبیر دیگر اطلاعات هر کشور را گردآوری نموده و ضمن ارایه اطلاعات به جمع بندی آنها و تهیهی مطالب مدون در قالب جهان اسلام دست یافتیم.
3- قلمرو مکانی و زمانی تحقیق
پهنهی جهان اسلام در برگیرندهی محدودهی وسیعی است که از ساحل غربی اقیانوس اطلس در آمریکای جنوبی تا حد سواحل غربی اقیانوس آرام در قارهی آسیا را در بر گرفته است. این وسعتی که کشورهای اسلامی را در خود جای داده است، از نظر موقعیت جغرافیایی و گستردگی طولی و عرضی دارای اهمیت فوق العاده ای بوده، حدود 22 درصد از مجموع خشکیهای جهان را در بر میگیرد و بخشهای وسیعی از دو قارهی آسیا و آفریقا و بخشهای کوچکی از قارهی اروپا و آمریکا را شامل می شود. کل جهان اسلام با وسعتی بیش از 31 میلیون کیلومتر مربع حدود 22 درصد مساحت خشکیهای کرهی زمین را در بر میگیرد که بدنهی اصلی آن به شکل مستطیلی از کرانه های اقیانوس اطلس و شمال آفریقا تا خاورمیانهی اسلامی، آسیای مرکزی، جنوب غربی آسیا، تمام بنگلادش و کشورهای جنوب شرق آسیا و در حقیقت بخش عمده ای از قارهی آسیا و آفریقا و بخشی از اروپا را شامل میشود. از یک دیدگاه مجموعهی 57 کشور اسلامی که به طور رسمی عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند به سه گروه : کشورهای آسیایی ( جنوبی، جنوب شرقی و مرکزی)با مساحت 5/9 میلیون کیلومتر مربع، کشورهای آفریقایی با با مساحت حدود 8/6 میلیون کیلومتر مربع و گروه کشورهای عربی با 14 میلیون کیلومتر مربع تقسیم می شوند. (گلی زواره، 1385: 165-161) . مورد قلمرو زمانی نیز میتوان گفت گرداوری اطلاعات درمورد موضوعات تا دی ماه 1390ادامه داشته است.
6-3-روش گرداوری دادهها
جهت گرداوری داده ها در این پژوهش ازشیوهی اسنادی یا مراجعه به اسناد و مدارک استفاده گردیده است. پژوهش اسنادی بر مبنای استفاده از اسناد و مدارک است و زمانی مورد کاربرد است که یا تحقیقی تاریخی در دست انجام باشد و یا آن‌که تحقیق مرتبط با پدیده‌های موجود بوده و محقق درصدد شناسایی تحقیقات قبلی در مورد آن موضوع برآمده باشد و یا آنکه پژوهش، نیاز به استفاده از اسناد و مدارک را ایجاب نماید و در اصطلاح آن‌که بخواهیم در یک زمینه خاص، مأخذیابی کنیم. در استفاده از روش اسنادی در یک بررسی و تحقیق تاریخی دارای فاصله زمانی با واقعه تاریخی سبب می‌شود که بتوان کل واقعه را در رابطه با وقایع مشابه در جهان آن‌روز دید و تحلیل کرد.(ساروخانی، 1383: 256) فاصله زمانی که از زمان وقوع حادثه تاریخی تا زمان پژوهش اسنادی پدید می‌آید، کمک می‌کند تا عوامل اصیل رویکرد تاریخی با دقّت بیشتری بشناسایی شوند و از تکرار، اجتناب شود.(همان: 259) این از دلایلی است که شیوهی اسنادی را جهت این پژوهش انتخاب نمودیم.در این زمینه از کتب تخصصی در حوزهی جغرافیا، تاریخ و سیاست استفاده نمودیم. از آخرین آمار دقیق در حوزههای گوناگون مرتبط با موضوع بهرهمند شدیم که که تمامی آنها را از کتب معتبر در این زمینه برداشت نمودیم. جامعه مورد بررسی در این پژوهش،جهان اسلام است که به دلیل گستردگی و شامل شدن 57 کشور اسلامی امکان مطالعات از نوع پیمایشی ، مشاهده و آزمایش را غیر ممکن می کند.در نتیجه استفاده از اسناد و مدارک تنها راه ممکن جهت گردآوری داده ها می باشد.بر این اساس درابتدا فهرستی از مقولات را تهیه نمودیم و با مراجعه به کتب مرجع و سایت های معتبر اینترنتی، مقالات قابل استناد، با مشخص کردن کلیدواژه ها به گردآوری اطلاعات پرداخته شد.
جهت ثبت اطلاعات گردآوری شده استفاده شد و سهولت در تفکیک مطالب از فیش برداری استفاده کردیم وبرای تعیین عناوین اصلی و فرعی فیش ها از فهرست مقولات اصلی و فرعی سود جسته و مطالب مورد نظر بر روی آنها درج گردید.
3- روش تجزیه و تحلیل داده ها
بر حسب ماهیت تحقیق و نوع اطلاعات در این پژوهش از شیوهی کیفی استفاده نمودیم همچنین جهت تجزیه و تحلیل دادهها، متون را بر حسب مقولات گردآوری کرده، سپس اطلاعات گردآوری شده را در ذیل مقولات اصلی و فرعی قرار داده، پس از آن به دسته بندی آنها پرداختیم و جهت تجزیه و تحلیل آنها با استفاده از مطالعه و یافتههای خود در جریان تحصیل و با توجه به مطالبی که گردآوری نموده بودیم به بررسی پرداختیم پس از آن ضمن ارایه آرا و نظرات مختلف، نتیجه گیری و جمع بندی خود را ارائه نمودیم.
3- امکانات و مقدورات، موانع و مشکلات تحقیق
در مورد امکانات موجود میتوان به دسترسی به اطلاعات در کتب شناخت اجمالی کشورها و نواحی مسلمان نشین نوشتهی غلامرضا گلی زواره، وحدت جهان اسلام نوشتهی یحیی صفوی و کتاب حقوق اساسی تطبیقی؛ حقوق اساسی کشورهای غربی و کشورهای اسلامی نوشتهی عمید زنجانی اشاره نمود.
همکاری کتابخانهی ملی، کتابخانهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ،کتابخانهی شهید آوینی و کتابخانهی شهید جهانآرا از جمله سایر امکانات موجودبودند.
از جمله موانع و مشکلات میتوان به گستردگی موضوع مورد مطالعه و وجود مطالب فراوان به صورت پراکنده اشاره نمود همچنین دشواری در دسته بندی اطلاعات پراکنده و عدم وجود اطلاعات به روز در بعضی زمینهها از جمله سایر مشکلات در گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات به شمار میرفت.تعاریف گوناگون و برداشتهای متفاوت از جهان اسلام نیز از مشکلات موجود در این پژوهش بود.
تغییرات در مرز بندی کشورهای جهان اسلام در بازههای زمانی متفاوت و برداشت های متفاوت و مختلف از یک موضوع واحد از دیگر مشکلات بودند که البته با مطالعه بیشتر و جستجوی فراوان در منابع مطالعاتی توانستیم بر بسیاری از مشکلات در زمینههای مطرح شده غلبه کنیم.
نتیجه گیری:
ابعاد متفاوت جغرافیایی، جمعیتی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی از مواردی هستند که در این فصل به آنها اشاره شده است.تمامی مقولاتی که در جریان تحقیق در مورد آنها به گردآوری اطلاعات پرداخته شده است نیز در این فصل بیان شده است. جامع مورد بررسی در این تحقیق بنا بر دسته بندیهای انجام شده 57 کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی هستند که بالغ بر پنجاه درصد جمعیت آنها را مسلمان تشکیل میدهند.قلمرو مکانی تحقیق نیز محدودهی این 57 کشور در چهار قارهی جهان است.گردآوری داده ها تا دی ماه سال 1390 صورت گرفت. روش گردآوری داده ها شیوهی اسنادی است و جهت روش تجزیه و تحلیل داده ها از فیش برداری استفاده شده است.
بخش دوم: ویژگیهای کشورهای اسلامی
فصل اول: ویژگیهای اجتماعی و فرهنگی
فصل دوم: ویژگیهای اقتصادی
فصل سوم: ویژگیهای سیاسی
فصل اول:ویژگی های اجتماعی کشورهای اسلامی
همانطور که میدانیم ویژگیهای اجتماعی کشورهای اسلامی در بحث جهان اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است. بر همین اساس در این پژوهش در حوزهی 57 کشور اسلامی به مطالعه و بررسی برخی از این خصوصیات پرداخته شده است.جمعیت، تراکم و رشد آن، پییش بینی جمعیت در سال 2027، زمان دو برابر شدن جمعیت، امید به زندگی، نرخ تولد و نرخ مرگ میر، تقسییم بندی نژادی، زبانها، تقسیم بندی ادیان، شهرهای مهم، تعداد ایستگاههای رادیویی و تلویزیونی و تعداد دانشجویان و تعداد مراکز آموزش عالی از جمله ویژگیهایی هستند که در این فصل به آنها اشاره شده است.
1-1- جمهوری آذربایجان
جمعیت در سال 2007،8،120،24 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 7/94 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور886/0% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 9،237،593 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2152 است. امید به زندگی 96/65سال، نرخ تولد47/17 ونرخ مرگ ومیر35/8 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 301) « از لحاظ نژاد 6/90% آذری، 2/2% داغستانی، 8/1% روس و 5/1% ارمنی هستند. زبان آذری، لزگی و روسی است. درمورد دین 4/93% مسلمان، 5/2% ارتودوکس روسیه و 5/1% ارمنی هستند.»(گلی زواره، 1385: 204) شهرهای مهم آن گنجه، سومقاییت، مینگه چوپر وعلی بایراملی نامیده نام دارند. دارای 37 ایستگاه رادیویی و2 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 120،500 نفر و دارای 40 مراکز آموزش عالی است.( نرجه، 1380: 22)
2-1- جمهوری آلبانی
جمعیت در سال 2007، 3،600،523نفر بوده و تراکم جمعیت آن 119 نفردرهرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور529/0% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن3،981،458 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2196 است. امید به زندگی 6/77سال، نرخ تولد16/15 ونرخ مرگ ومیر33/5 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 302) « از لحاظ نژاد 95% آلبانیایی، 3% یونانی و2% سایرنژادها هستند. زبان آلبانیایی، یونانی، رومانی وگویشهای اسلاوی است. درمورد دین 70%مسلمان،20% ارتودوکس آلبانیایی و10% کاتولیک دوم هستند.» (گلی زواره، 1385: 205)شهرهای مهم آن دوراس، الباسان وشکودار نام دارند. دارای 20 ایستگاه رادیویی و 65 ایستگاه تلویزیونی و 2 شبکه کابلی است. تعداد دانشجویان 42،000 نفر ودارای 23 مراکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 23)
3-1- پادشاهی اردن هاشم
جمعیت در سال 2007، 6،053،193 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 3/60 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور412/2% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 8،973،253 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2048 است. امید به زندگی71 سال، نرخ تولد69/20 ونرخ مرگ ومیر68/2 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 303) «از لحاظ نژاد 98% عرب،1% چرکسی و 1% ارمنی هستند. زبان رسمی عربی وزبان دیگر انگلیسی است. درمورد دین 92%مسلمان،6%مسیحی و 2% سایرادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 207) شهرهای مهم آن زرقاء، اربد، سلط، رصیفه ومفرق نام دارند. دارای 12 ایستگاه رادیویی و 20 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 153،965 نفر و دارای 22مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 24)
4-1- جمهوری ازبکستان
جمعیت در سال 2007، 27،780،059 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 5/57 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور732/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن37،403،071 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2065 است. امید به زندگی98/64، .نرختولد46/26 ونرخ مرگومیر 73/7 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 304)«از لحاظ نژاد80% ازبک، 5/5%روس، 5%تاجیک، 3%قزاق، 5/2%کاراکالپاک، 5/1%تاتار و 5/2% سایرنژادها هستند. زبان ازبکی، روسی، تاجیکی وسایرزبانها است. درمورد دین 88% مسلمان(اکثریت اهل تسنن)، 9% ارتودوکس شرقی و 3% سایرادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 208) شهرهای مهم آن منگان، سمرقند، اندیجان وبخارا نام دارند. دارای 13 ایستگاه رادیویی و 8 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 183،600 نفر و دارای 61 مرکز آموزش عالی است.(نرجه، 1380: 25)
5-1-جمهوری اسلامی افغانستان
جمعیت در سال 2007، 31،889،923 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 36 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور625/2% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 48،632،133 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2045 است. امید به زندگی77/43 سال، نرخ تولد21/46 ونرخ مرگ ومیر96/19 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 305) «از لحاظ نژاد 42%پشتو، 27%تاجیک، 9%هزاره، 9%ازبک، 4%آیماک، 3%ترکمن، 2%بلوچ و 4% سایر نژادها هستند. زبان رسمی فارسی دری وفارسی افغانی و دیگر زبان ها پشتو و زبانهای ترکی است. درمورد دین 80%مسلمان سنی، 19% مسلمان شیعه و 1% سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 209)شهرهای مهم آن قندهار،هرات،مزارشریف وجلال آباد نام دارند. دارای 27 ایستگاه رادیویی و 7 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 23،000 نفر و دارای 16 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 26)
6-1- جمهوری دموکراتیک خلق الجزایر
جمعیت در سال 2007،33،333،216 نفر بوده و تراکم جمعیت آن6/13 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور216/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 41،439،854 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2089 است. امید به زندگی52/73 سال، نرخ تولد11/17ونرخ مرگ ومیر62/4 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 306) « از لحاظ نژاد 99%عرب وبربر و1% اروپایی هستند. زبان رسمی عربی ودیگرزبان ها فرانسوی وبربر است. درمورد دین 99%مسلمان سنی و 1% مسیحی ویهودی هستند.» (گلی زواره، 1385: 211)شهرهای مهم آن وهران، قسطنطنیه، عنابه، باطنه و سطیف نام دارند. دارای 34 ایستگاه رادیویی و 46 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 624،364 نفر و دارای 55 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 27)
7-1-امارات متحده عربی
جمعیت درسال2007، 4،444،011 نفر بوده و تراکم جمعیت آن6/55 نفردر هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور997/3% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن8،351،808 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2032 است. امید به زندگی 73 سال، نرخ تولد09/16ونرخ مرگ ومیر16/2 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 307) «از لحاظ نژاد 19% اماراتی،23%ایرانی وعرب،50%آسیای جنوبی و8% خاوردور هستند. زبان رسمی عربی ودیگرزبان ها فارسی، انگلیسی هندی و اردو است. درمورد دین 96%مسلمان(16%شیعه) و4%هندو ومسیحی هستند.»( گلی زواره، 1385: 212) شهرهای مهم آن دبی، شارجه، العین، عجمان وراس الخیمه می نام دارند. دارای 23 ایستگاه رادیویی و 15 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان71،194 نفر و دارای5 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 28)
8-1- جمهوری اندونزی
جمعیت در سال 2007،234،693،997 نفر بوده و تراکم جمعیت آن9/112 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور213/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن291،630،761 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2089 است. امید به زندگی16/70 سال، نرخ تولد65/19 ونرخ مرگ ومیر25/6 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 308)«از لحاظ نژاد 6/40%جاوایی، 15%سوندایی، 3/3%مادوریز، 7/2%میننگکبا، 4/2%بتاوی، 4/2% بوگیس، 2%بانتن، 7/1%بانجارو 9/29% سایر نژادها هستند. زبان رسمی اندونزیای باهاسا ودیگرزبانها انگلیسی وهلندی است. درمورد دین 1/86%مسلمان، 7/5%پروتستان، 3%کاتولیک روم، 8/1%هند و4/3%سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 214) شهرهای مهم آن سورابایا، باندونگ، مدان، بکاسی وپالم بانگ نام دارند. دارای 803 ایستگاه رادیویی و54 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 3،126،307 نفر و دارای 1،634مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 29)
9-1- جمهوری اوگاندا
جمعیت در سال 2007، 30،262،610 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 4/86 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور572/3% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 51،882،219 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2035 است. امید به زندگی 75/51 سال، نرخ تولد12/48 ونرخ مرگ ومیر66/12 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 309)«از لحاظ نژاد 9/16% باگاندا، 5/9% بایاکل، 4/8% سوگا، 9/6% کیگا، 4/6% اتیسو، 1/6% لانگی، 7/4% آچولی ، 6/4% باگیسو، 2/4% لوگبادا، 7/2% بونیارو و 6/29% سایر نژادها هستند. زبان رسمی انگلیسی ودیگر زبانها گاندایالوگاندا، زبان هالینیلوساحارا، سواحیلی وعربی است. درمورد دین 9/41% کاتولیک روم، 42% پروتستان، 1/12% مسلمان و 1/3% سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 215)شهرهای مهم آن گولو، لیرا، جینجاوامبالی نام دارند. دارای 42 ایستگاه رادیویی و 8 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان15،028 نفر و دارای1 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 30)
10-1-جمهوری اسلامی ایران
جمعیت در سال 2007،70،472،846 نفر بوده و تراکم جمعیت آن9/40 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور633/0% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن79،394،708 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2165 است. امید به زندگی 56/70سال، نرخ تولد57/16 ونرخ مرگ ومیر65/5 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 310)« از لحاظ نژاد 51% فارس،24% آذری،8% گیلکی و مازندرانی، 7% کرد، 3% عرب، 2%لر، 2% بلوچ، 2% ترکمن و 1% سایر نژادها هستند. زبان فارسی ولهجههای فارسی، ترکی ولهجههای ترکی،کردی، لری، بلوچی، عربی وسایر زبانها است. درمورد دین 98% مسلمان ( 89% شیعه و 9% سنی)، 2% زرتشتی، یهودی ومسیحی هستند.« (گلی زواره، 1385: 216)شهرهای مهم آن اصفهان، مشهد، تبریز، کرج وشیراز نام دارند. دارای 82 ایستگاه رادیویی و 28 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 1،673،757 نفر و دارای 110 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 32)
11-1- دولت بحرین
جمعیت در سال 2007،708،573 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 6/985 نفر در هرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور 392/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 905،840 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2079 است. امید به زندگی74 سال، نرخ تولد53/17 ونرخ مرگ ومیر21/4 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 311)«از لحاظ نژاد 4/62% بحرینی و 6/37% غیر بحرینی هستند. زبان عربی، انگلیسی،فارسی واردو است. درمورد دین 2/81% مسلمان(شیعه وسنی)، 9%مسیحی و8/9% سایر ادیان هستند.» ( گلی زواره، 1385: 217) شهرهای مهم آن محرق، الرفاع وحماد میباشند. 20% مهاجرین به بحرین ، ایرانی اند .دارای 5 ایستگاه رادیویی و 4 ایستگاه تلویزیون است. تعداد دانشجویان 13،528 نفر و دارای5 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 33)
12-1- دولت برونئی
جمعیت در سال 2007،374،577 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 7/57 نفردر هر کیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور81/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 510،174 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2062 است. امید به زندگی3/75 سال، نرخ تولد57/18 ونرخ مرگ ومیر26/3 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 312)«از لحاظ نژاد 67% مالایی،15% چینی،6% بومی 12% سایر ادیان هستند. زبان مالی،انگلیسی وچینی است. درمورد دین67% مسلمان، 13% بودایی، 10% مسیحی و10% سایرادیان هستند. »( گلی زواره، 1385: 218)شهرهای مهم آن کوالابلایت، سریا و توتونگ نام دارند. دارای3 ایستگاه رادیویی و 4 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 3،885 نفر و دارای 3 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 34)
13-1- جمهوری بنین
جمعیت در سال 2007 ،8،078،314 نفربوده و تراکم جمعیت آن 2/58 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور 674/2 % اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 12،398،596 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2044 است. امید به زندگی 44/53 سال، نرخ تولد 1/38 و نرخ مرگ و میر94/11 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 313)«از لحاظ نژاد 2/39%فون ،2/15% آجا، 3/12% یوروبا، 2/9 % بریبا، 7 %پولع، 1/6% اوتاماری، 4% یوآلوکپا، 5/2% دندی، 6/1% سایر نژادها، 9/2% نامشخص هستند. زبان رسمی آنها فرانسه ودیگرزبان ها فون ویوروبا و زبانهای قبیلهای است. در مورد دین 4/24% آنها مسلمان، 8/42% مسیحی، 3/17% جادوگرو 5/15% سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 218)شهرهای مهم آن کوتونو، پاراکو، جوگو و آبومی نام دارند. دارای 15 ایستگاه رادیویی و 1 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان12000 نفر و دارای 2 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 35)
14-1- جمهوری خلق بنگلادش
جمعیت در سال 2007، 150،488،339بوده و تراکم جمعیت آن 943 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور56/2% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن227،538،369 نفر پیشبینی و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2027 است. امید به زندگی 84/62 سال، نرخ تولد36/29 و نرخ مرگ و میر13/8 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 314)« از لحاظ نژاد، 98% بنگالی و 2% سایر نژادها هستند. زبان رسمی بنگالا ( بنگالی هم گفته میشود)و زبان دیگر انگلیسی است. در مورد دین83% آنها مسلمان،16 %هندو و 1% سایر زبانها هستند.» (گلی زواره، 1385: 219)شهرهای مهم آن چیتاگونگ، خولنا و راجشاهی نام دارند. دارای 30 ایستگاه رادیویی و15 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 71،000 نفر و دارای 75 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 36)
15-1- بورکینافاسو
جمعیت آنها در سال 2007،14،326،203 نفربوده و تراکم جمعیت آن 46 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور57/2% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 21،689،871 نفر پیش بینی و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2046 است. امید به زندگی44/53 سال، نرخ تولد 28/45 و نرخ مرگ و میر 31/15 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 315)«از لحاظ نژاد40%قبایل موسی، 60%گرونسی، سنوفو، لوبی، بوبو، ماندی وفولانی هستند. زبان رسمی آنها فرانسه و سایر زبانها زبانهای بومی آفریقایی متعلق به خانوادهی سودانی است که 90 درصد مردم به این زبانها صحبت میکنند. در مورد دین 50%آنها مسلمان و10%مسیحی و40% عقاید سنتی دارا هستند.» (گلی زواره، 1385: 220)شهرهای مهم آن بوبودیولاسو،کودوگو، بانفوراو واهیگویا نام دارند. دارای 23 ایستگاه رادیویی و 1 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 9،531 نفر و دارای 9 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 37)
16-1- جمهوری اسلامی پاکستان
جمعیت در سال 2007، 164،741،924 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 190 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور 828/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 224،971،571 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2062 است. امید به زندگی 75/63 سال، نرخ تولد 52/27 و نرخ مرگ و میر8 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 316)«از لحاظ نژاد، پنجابی، سندی، پشتو، بلوچ ومهاجر هستند. زبان 48% پنجابی، 12% سندی، 10% سیراکی، 8% پشتو، 8% اردو، 3% بلوچی، 2% هندی و 11% سایر زبانها است. در مورد دین 97%آنها مسلمان (77% سنی و 20% شیعه) و3 %مسیحی وهندو هستند.» (گلی زواره، 1385: 221)شهرهای مهم آن کراچی، لاهور، فیصلآباد، راولپندی و مولتان نام دارند. دارای 99 ایستگاه رادیویی و20 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 1،268،000 نفر و دارای 85 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 38)
17-1- جمهوری تاجیکستان
جمعیت در سال 2007،7،076،598 نفر بوده و تراکم جمعیت آن3/43 نفر در هر کیلومترمربع است. رشد جمعیت در این کشور895/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 9،758،629 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2060 است. امید به زندگی 61/64 سال، نرخ تولد 33/27 و نرخ مرگ و میر05/7 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 317)«از لحاظ نژاد 9/79% تاجیک، 3/15 % ازبک، 1/1 % روس، 1/1 % قرقیزو 6/2 % سایر نژادها هستند. زبان رسمی تاجیکی وزبان دیگر روسی است. در مورد دین 85%آنها مسلمان سنی و5% مسلمان شیعه و10% سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 222)شهرهای مهم آن خجند، کولاب، قرغانتپه و اوراتپه نام دارند. دارای 20 ایستگاه رادیویی و6 ایستگاه تلویزیونی است. این کشور از قرون گذشته و حتی قبل از میلاد بخشی از خاک ایران بوده و پیوندهای فرهنگی و ملی بین این دو کشور وجود دارد. تعداد دانشجویان 84،400 نفر و دارای31 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 39)
18-1- جمهوری ترکمنستان
جمعیت در سال 2007،5،097،028 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 8/9 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور617/1 % اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 6،745،407 نفر پیشبینی شده و. زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2069 است. امید به زندگی3/68 سال، نرخ تولد37/25 و نرخ مرگ و میر71/6 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 318) «از لحاظ نژاد 85% ترکمن، 5% ازبک، 4% روس و 6% سایر نژادها هستند. زبان 72% ترکمنی، 12% روسی، 9% ازبکی و 7% سایر زبانها است. در مورد دین 89 % آنها مسلمان، 9% ارتدوکس شرقی و2 % سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 223)شهرهای مهم آن چارجو، داشحوض، مرو ، بالکان آباد نام دارند. دارای26 ایستگاه رادیویی و4 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 38،900 نفر و دارای 9 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 42)
19-1- جمهوری ترکیه
جمعیت در سال 2007،71،158،647 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 6/91 نفر در هر کیلومترمربع است. رشد جمعیت در این کشور 04/1 % اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن85،959،446 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2103 است. امید به زندگی 88/72 سال، نرخ تولد4/16و نرخ مرگ و میر6 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 319)« از لحاظ نژاد 80% ترک و 20% کرد هستند. زبان رسمی ترکی و دیگر زبان ها کردی، دیملی و آذری است. در مورد دین8/99% مسلمان و 02/0 درصد مسیحی و یهودی هستند.» (گلی زواره، 1385: 223)شهرهای مهم آن استانبول، آنکارا، ازمیر، بورسا وآدانا نام دارند. دارای129ایستگاه رادیویی و635 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 1،841،564 نفر و دارای 1،248مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 43)
20-1-جمهوری توگو
جمعیت در سال 2007،5،701،579 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 4/86 نفردرهرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور718/2% اندازه گیری شده است. در سال2027 جمعیت آن8،800،957 نفر پیشبینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال2044 است. امید به زندگی 86/57 سال، نرخ تولد 83/36و نرخ مرگ و میر65/9 محاسبه شده است. (صفوی، 1387: 320) «از لحاظ نژاد 99% قبایل آفریقایی ( اوه ،مینا، کابره ) ، 1% اروپایی ولبنانی – سوریه ای هستند. زبان رسمی فرانسوی و زبانهای دیگر اوه، مینا، کابره و لاگومبااست. در مورد دین20% مسلمان، 29% مسیحی و 51% عقاید سنتی را دارا هستند.» (گلی زواره، 1385: 224)شهرهای مهم آن سوکوده، کپالیمه و کارا نام دارند. دارای 15 ایستگاه رادیویی و3 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان150،028 نفر و دارای 2 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 44)
21-1- جمهوری تونس
جمعیت در سال 2007،10،276،158 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 1/64 نفردرهرکیلومترمربع است. رشد جمعیت دراین کشور989/0% اندازه گیری شده است. در سال 2027جمعیت آن 12،308،782 نفرپیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2108 است. امید به زندگی 34/75 سال، نرخ تولد54/15ونرخ مرگ ومیر17/5 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 321)« از لحاظ نژاد98% عرب، 1% اروپایی و 1% یهودی هستند. زبان عربی وفرانسه است. در مورد دین98% مسلمان، 1% مسیحی و 1% یهودی هستند.» (گلی زواره، 1385: 225)شهرهای مهم آن صفاقس، اریانه، قیروان، بیزرت، قابس و سوسه نام دارند. دارای 29 ایستگاه رادیویی و26 ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 311،569نفر و دارای 175 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 45)
22-1- جمهوری جیبوتی
جمعیت در سال 2007 ، 496.374 نفر بوده و تراکم جمعیت آن 30/3 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور984/1% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 12،308،872نفر پیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2057 است. امید به زندگی 25/43 سال، نرخ تولد 07/39 و نرخ مرگ و میر23/19 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 322)«از لحاظ نژاد 60% سومالیایی، 35 %عفار% ، 5%سایر نژادها هستند. زبان رسمی آنها فرانسه و سایر زبان ها عربی، سومالی و عفاری است. در مورد دین 94%آنها مسلمان و 6%مسیحی هستند». (گلی زواره، 1385: 226)شهرهای مهم آن علی سبیح، تاجوره و دخیل نام دارند. دارای3 ایستگاه رادیویی و ا ایستگاه تلویزیونی است. دانشجویان برای ادامه تحصیل به فرانسه میروند(فاقد دانشگاه است). (نرجه، 1380: 46)
23-1- جمهوری چاد
جمعیت در سال 2007، 9.885.661 نفر بوده و تراکم جمعیت7/6 نفر در هر کیلومتر مربع است. رشد جمعیت در این کشور 32/2% اندازه گیری شده است. در سال 2027 جمعیت آن 14.472.608نفر پیش بینی شده و زمان دوبرابر شدن جمعیت آن سال 2050 است. امید به زندگی 2/47سال، نرخ تولد 35/42 و نرخ مرگ و میر 69/16 محاسبه شده است. (صفوی،1387: 323)«ازلحاظ نژاد 7/27%سارا، 3/12%عرب، 5 /11% مایوکبی، 9 %کانم-بورنو، 7/8% اودایی،7/6% هجارایی، 5/6% تنجیلی، 3/6% گرانی و 1/11% سایر نژادها هستند. زبان رسمی آنها فرانسه و عربی است، زبان دیگر سارایی میباشد. در مورد دین 1/53% آنها مسلمان و1/20% کاتولیک، 2/14%پروتستان، 3/7%آنومیسم، 1/3% ملحد و 1/2% سایر ادیان هستند.» (گلی زواره، 1385: 227)شهرهای مهم آن موندو، بونگور، سارح و آبشه نام دارند. دارای 11 ایستگاه رادیویی و ا ایستگاه تلویزیونی است. تعداد دانشجویان 5.901 نفر و دارای 1 مرکز آموزش عالی است. (نرجه، 1380: 47)

متن کامل و مطالب مشابه در سایت هماتز

« (Previous Post)
(Next Post) »

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *