تأثیر تراکم¬های کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ارقام کنجد

تأثیر تراکمهای کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ارقام کنجدچکیده
به منظور بررسی تأثیر تراکمهای کاشت بر عملکرد و اجزاء عملکرد ارقام کنجد (مغان – پلدشت – کرج) در خوی آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 4 تکرار به اجرا درآمد. فاکتور اول شامل چهار سطح تراکم (5 ، 10 ، 15 ، 20 سانتی متر فواصل روی ردیف) و فاکتور دوم شامل 3 رقم کنجد (پلدشت، مغان و کرج) بود. نتایج تجزیه واریانس صفات مورد مطالعه نشان داد که هم رقم و هم تراکم در اکثر صفات مورد مطالعه تأثیر معنیداری داشته است. با توجه به مقایسه میانگین دادهها مشاهده گردید که بیشترین ارتفاع بوته از رقم پلدشت بدست آمد که اختلاف آماری معنیداری با رقم مغان نداشت و کمترین ارتفاع نیز مربوط به رقم کرج بود. از لحاظ فواصل کشت نیز مشاهده گردید که بیشترین ارتفاع بوته مربوط به فاصله کاشت 20 سانتی متر بود و کمترین ارتفاع را فاصله 5 سانتی متر به خود اختصاص داد. بیشترین درصد روغن و پروتئین و عملکرد دانه از رقم پلدشت بدست آمد و کمترین درصد روغن و پروتئین و عملکرد دانه نیز مربوط به رقم کرج بود. از لحاظ فواصل کشت نیز مشاهده گردید که بیشترین درصد روغن مربوط به فاصله کاشت 10 سانتی متر بود و کمترین درصد روغن را فاصله 5 سانتی متر به خود اختصاص داد. همچنین بیشترین درصد پروتئین مربوط به فاصله کاشت 5 سانتی متر بود و کمترین درصد پروتئین را فاصله 15 سانتی متر به خود اختصاص داد. از لحاظ فواصل کشت نیز بیشترین عملکرد دانه مربوط به فاصله کاشت 15 سانتی متر بود که اختلافی با تیمار فاصله کاشت 10 سانتی متر نداشت و کمترین عملکرد دانه را فاصله 5 سانتی متر به خود اختصاص داد.
کلامات کلیدی: ارقام کنجد، تراکم، عملکرد، درصد روغن و پروتئین.
مقدمه و هدف
کاشت دانه های روغنی از دیر باز مورد توجه کشاورزان در کشورهای شرقی بوده است و برخی از آنها جزو اقلام عمده صادراتی این کشورها محسوب می شدند . ایران از جمله کشورهایی است که کاشت برخی از دانه های روغنی انند کنجد، کرچک، گلرنگ و آفتابگردان در آن قدمتی طولانی دارد (بهدانی و راشد محصل، 1377). اما به رغم این سابقه دیرینه و وجود پتانسیلهای فراوان در زمینه تولید دانه های روغنی ، پیشرفت چندانی در این زمینه حاصل نشده است . اخیرا با توجه به نیاز روز افزون کشور به روغن، کنجد می تواند بعنوان یک گیاه صنعتی و روغنی مهم مطرح باشد (دیلی و همکاران، 1991). جهت رسیدن به عملکرد مطلوب علاوه بر افزایش حاصلخیزی خاک و استفاده از ارقام اصلاح شده، تامین رطوبت کافی از طریق آبیاری و تنظیم تراکم گیاهی در واحد سطح لازم می باشد کارآیی جذب انرژی تابشی بستگی به میزان سطح برگ و توزیع برگ ها در داخل سایه انداز گیاه زراعی دارد) قوش، 2000). در این ارتباط مهمترین عامل گیاهی که بر واکنش گیاه به تراکم مؤثر است توانایی قدرت ترمیم و انعطاف پذیری آن در ایجاد شاخه های باردار است (بهدانی و راشد محصل، 1377؛ کرپنتر و برد، 1997). در مورد اثر تراکمهای مختلف گیاهی بر عملکرد و اجزای عملکرد کنجد گزارشات متعددی وجود دارد (اشوک و همکاران ، 1992؛ چیمان شته و دوبله، 1992؛ کسانموتری و بالابرامانیان، 1992؛ دالی و سینگ، 1982). با افزایش تراکم تا 50 بوته در متر مربع افزایش عملکرد گزارش شده است . نتایج برخی مطالعات حاکی از اثر تراکم بوته در واحد سطح بر روی تعداد کپسول در بوته می باشد (اشوک و همکاران، 1992؛ سارکار و سانیال، 2000؛ قانگارد و همکاران، 1991). همچنین همبستگی مثبتی بین تراکم بوته در واحد سطح و تعداد کپسول در واحد سطح مشاهده شده است (چیمان شته و دوبله، 1992). در مورد اثر تراکم در واحد سطح بر ارتفاع بوته گزارشات متناقضی وجود دارد (دوتا و همکاران، 2000؛ اسی بنسو، 1977) بطوریکه اشوک و همکاران (1992) گزارش کردند که تراکم بوته در واحد سطح اثری بر ارتفاع بوته ندارد اما قانگارد و همکاران (1991) عنوان کردند که با افزایش تراکم بوته در واحد سطح ، ارتفاع بوته افزایش مییابد. عملکرد روغن یک صفت ژنتیکی است اما تحت تاثیر شرایط محیطی و تراکم بوته قرار می گیرد (سارکار و سانیال، 2000؛ کومار و همکاران، 1996). عملکرد روغن با عملکرد دانه رابطه مثبتی دارد بطوریکه با افزایش عملکرد دانه در تراکم های بالا ، عملکرد روغن نیز افزایش می یابد (دیلیپ و روی، 1991؛ قانگارد و همکاران، 1991؛ خاروارا و بیندرا، 1992). قوش و همکارن (1994) با مطالعه اثر تراکم بر خصوصیات کنجد گزارش کردند که درصد روغن کنجد تحت تاثیر تراکم قرار نمی گیرد.
فصل اول: کلیات و بررسی منابع
1-1- کنجد
کنجد Seasamum indicum متعلق به راسته Tubiflorae و از خانواده Pedaliaceae می باشد که دارای 16 جنس و حدود 60 گونه است.
1-2- تاریخچه کشت کنجد
کنجد یکی از قدیمی ترین دانه های شناخته شده توسط بشر است . هر چند که بنظر می رسد اصل و منشاء این دانه به هند و قاره آفریقا برمی گردد، اما نخستین دست نوشته های مربوط به این دانه به حدود 3000 سال قبل از میلاد مسیح به تمدن آشوری تعلق دارد. هرودوت مورخ یونانی (425-484 قبل از میلاد مسیح) در آثار خود به این گیاه در محدوده بین النهرین اشاره می کند و Watt منشاء اصلی کنجد را آسیا و ایران می داند. در قدیمی ترین اطلاعات می توان به کشت آن در ایران توسط حکام شهر اور در فواصل سالهای 2000-2130 قبل از میلاد یعنی 4000 سال پیش دسترسی یافت که اثبات می کند ایران یکی از نقاط عمده کشت کنجد بوده است (منصوری، 1381).
1-3- ترکیبات دانه کنجد
دانه کنجد به خاطر مقدار زیاد پروتئین و روغن آن ارزش غذائی بالائی دارد. دانه کنجد همچنین دارای مقادیر زیادی هیدراتهای کربن ،فیبر و مواد معدنی است. ترکیبات دانه کنجد در جدول شماره 1-1 آمده است (منصوری، 1381).
جدول شماره 1-1- ترکیبات موجود در بذر کنجد (منصوری، 1381).
ترکیبات مقدار (درصد)
آب 7-6
پروتئین 28-20
روغن 55-48
قند 16-14
فیبر 8-6
مواد معدنی 7-5
دامنه تنوع مقدار روغن دانه کنجد (63-37 درصد ) بسته به اثرات ژنوتیپ و محیط بسیار گسترده است . دانه های سفید رنگ معمولا روغن بیشتری دارند. مقدار پوست با مقدار روغن همبستگی منفی دارد . دانه پوست کنده کنجد حدود 55 در صد روغن دارد .قریب 80-75 درصد از کنحد تولید شده در دنیا جهت استخراج روغن استفاده می شود. دو درصد تولید بعنوان مصرف بذر برای کاشت به کار می رود و بقیه بطور مستقیم به مصرف خوراک میرسد (بی نام، 1378).
1-4- کیفیت روغن کنجد
روغن کنجد رنگ کهربائی یا زرد تیره دارد و بو و طعم آن مطلوب است. ارزش روغن کنجد از قدیم الایام برای پخت و پز و سایر مصارف به اثبات رسیده است. روغن کنجد جهت سرخ کردن مواد غذایی از دوامی استثنایی برخوردار است. خواص کلی روغن کنجد در جدول شماره 2 آمده است. 65 درصد از تولید جهانی کنجد به تولید روغن و 35 درصد آن بعنوان غذا مصرف می گردد (شکوه فر، 1390).
جدول شماره 1 – 2- ویژگی های روغن کنجد:
ویژگی ها دامنه تغییرات
وزن مخصوص 924/0-902/0
ضریب شکست نور در 25 درجه سانتی گراد 4770/1-4760/1
عدد اسیدی 2/2-0/1
عدد یدی 113-103
عدد صابونی 200-186
در صد اسید های چرب آزاد 3-1
عدد غیر صابونی (درصد) 2-1
دمای دود کردن 165 درجه سانتی گراد
روغن کنجد حدود 80 درصد اسیدهای چرب غیر اشباع دارد که عمدتا مشتمل بر اسید اولئیک و اسید لینولئیک می باشد . حدود 20 درصد باقی مانده ترکیبات روغن کنجد از اسید های چرب اشباع مانند اسید استئاریک و اسید پالمیتیک تشکیل می شود . ترکیب اسید های چرب روغن کنجد در جدول شماره 3 آمده است (شکوه فر، 1390).
جدول شماره 1-3- ترکیب اسیدهای چرب روغن کنجد (درصد) :
اسیدهای چرب دامنه تغییرات (درصد)
پالمیتیک 10-8
استئاریک 8-4
اولئیک 48-40
لینولئیک 45-30
آراشیدیک 1-3/0
روغن کنجد مصرف زیادی در تهیه شیرینی و سایر ترکیبات خوراکی دارد . علاوه بر مصرف خوراکی ، از روغن کنجد برای مصارف داروئی ، تهیه عطر (بعنوان ماده تثبیت کننده ،لوازم آرایشی ،حشره کش (سینرژیست)و صنایع صابون سازی استفاده می شود.
1-5- کنجاله و پروتئین کنجد
کنجاله کنجد خوراک با ارزشی برای دام ها است و بعنوان غذای انسان نیز استفاده می شود . کنجاله های نا مرغوب به عنوان کود آلی استفاده می گردد . کنجاله های کنجد دارای 45-40 درصد پروتئین و 8-6 درصد فیبر است . کنجاله حاصل از استخراج روغن با حلال های شیمیائی حدود 55 درصد پروتئین دارند (بی نام، 1387) .
ترکیبات کنجاله کنجد در جدول شماره 2-4 آمده است.
جدول شماره 1-4- ترکیبات کنجاله کنجد:
کنجاله حاصل از استخراج شیمیائی ترکیبات (درصد)
دانه پوست کنده دانه کامل 8/8 6/8 آب
1/1 8/0 روغن
7/46 6/39 پروتئین
2/5 7/9 خاکستر
2/3 1/6 فیبر خام
5/0 6/3 اسید اگسالیک
5/34 6/31 هیدرات کربن
5/0 1/2 کلسیم
2/1 1 فسفر
1-6- خواص کیفی روغن کنجد
1 – رنگ روغن کنجد زرد روشن و دارای طعم مطبوع است .
2- وجود ترکیبات غیر صابونی منحصر بفرد در روغن کنجد نظیر سزامول ،سزامین و سزامولین که سزامول و سزامین باعث دوام فوق العاده زیاد روغن کنجد در دمای اتاق و در دمای لازم برای سرخ کردن می شوند (خواص آنتی اکسیدانی )
3- ثبات و پایداری روغن کنجد بعلت وجود مواد ضد اکسیداسیون زیاد و در مجاورت هوا خیلی دیر اکسید می شود .
4- قابلیت هضم روغن کنجد بسیار بالا است و می توان آن را در مصارف سرخ کردنی و مخلوط با روغن های دیگر بعنوان روغن سالاد بکار برد .
5- بیش از 80 درصد اسیدهای چرب روغن کنجد اشباع نشده و 15-11 درصد آن اسیدهای چرب اشباع شده می باشد.
1-7- خواص داروئی روغن کنجد
1- روغن کنجد بطور طبیعی یک ترکیب ضد باکتری است و باعث از بین رفتن باکتری های پوست نظیر استافیلوکوکوس و استرپتوکوکوس می شود .
2- روغن کنجد یک ماده ضد ویروس است و از زمانهای قدیم بعنوان یک مرهم آرامش بخش و ضد التهاب از آن استفاده می شود .
3- روغن کنجد می تواند در درمان چندین بیماری مزمن همچون هپاتیت ،دیابت و میگرن موثر واقع شود .
4- روغن کنجد باعث کنترل رشد سلولی شده و از رشد بی رویه و تبدیل شدن به سلولهای سرطانی جلوگیری بعمل می آورد .
5- روغن کنجد بعلت وجود اسیدهای چرب غیر اشباع و سزامین در کاهش فشار خون موثر است .
6- روغن کنجد علاوه بر نرم و شاداب کردن پوست به مفاصل کمک می کند تا خاصیت انعطاف پذیری خود را حفظ کنند.
7- کاهش 85 درصدی باکتری های مولد ژنژویت در افرادی که دهان خود را با روغن کنجد شستشو می دهند .
8- روغن کنجد یک محافظت کننده طبیعی در برابر اشعه ماوراء بنفش است .
9-روغن کنجد باعث کشته شدن شپش موی سر کودکان میگردد .
10- روغن کنجد بعنوان قطره بینی باعث درمان سینوزیت می گردد .
11- مولکولهای این روغن سطح کلسترول خوب خون را حفظ کرده و کلسترول بد خون را کاهش می دهد .
12- روغن کنجد یک آنتی اکسیدان قوی است که می تواند در بافتهای زیرین پوست باعث بی اثر شدن رادیکالهای اکسیژن شود .
13- استفاده از روغن کنجد در کنترل شوره سر موثر است و …
موارد مصرف دانه ،روغن و کنجاله کنجد
1- دانه کنجد خام و بو داده، در نانوائیها و قنادیها بصورت مختلف مورد استفاده قرار می گیرد.
2- کنجد پوست گیری شده برای تهیه ارده، حلوا ارده و انواع شیرینی کاربرد دارد.
3- روغن کنجد مطبوع بوده و بصورت سالاد و مارگارین مصرف می شود.
4- در طب و دارو سازی از روغن کنجد استفاده می شود.
5- در صنعت برای وسایل آرایشی ،صابون و شامپوو همچنین مواد حشره کش و …
6- در تهیه کاغذ کاربن و نوار ماشین تحریر
7- کنجاله کنجد دارای پروتئین ،کلسیم و فسفر است و در غذای دام و طیور استفاده می شود.
8- کنجاله کنجد در تغذیه گاوهای شیری باعث مرغوبیت، کیفیت شیر و کره می گردد.
9- کنجاله روغن کشی شده بدلیل دارا بودن پروتئین قابل ملاحظه (29-25 درصد) با ضریب بالای قابلیت جذب می توان در صنایع مربوطه و در صنایع پروتئینی تغذیه انسانی و همچنین از پروتئین کنجاله برای غنی کردن آرد خبازی و ماکارونی جهت افزایش قدرت ماندگاری و نیز ارزش غذایی کمک گرفت .
10-کنجاله کنجد در بعضی از کشورها بدلیل داشتن فسفر و کلسیم بعنوان کود مورد استفاده قرار می گیرد و …
1-8- سطح کشت ،تولید و عملکرد کنجد در جهان
سطح زیر کشت کنجد در جهان در سال 2005 بر اساس آمار FAO ،609/544/7 هکتار ،متوسط عملکرد 441 کیلو گرم در هکتار و تولید دانه 679/325/3 تن بوده است . در این سال از بین کشورهای تولید کننده کنجد ،هند با سطح 000/850/1 هکتار و تولید 000/680 تن بالاترین سطح و میزان تولید را به خود اختصاص داده است . در این سال شش کشور صاحب مقام از نظر تولید کنجد بشرح جدول ذیل می باشد.
جدول شماره 1-5- تولید کنجد در شش کشور صاحب مقام در جهان در سال 2010 میلادی
تولید (تن) کشور
000/680 هند
458/654 چین
000/550 میانمار
000/300 سودان
000/110 اوگاندا
642/61 اتیوپی
مطابق جدول شماره 6 ،در سال 2010 میلادی ،در میان 10 کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان کشور میانمار با تولید 000/720 تن در رتبه اول تولید قرار دارد .کشور هند با تولید 000/620 تن در رتبه دوم و چین با تولید 000/590 تن در رده سوم قرار دارد . متوسط عملکرد کنجد در جهان در این سال 490 کیلو گرم در هکتار بوده است (فائو، 2011).
جدول شماره 1 -6 کشور عمده تولید کننده کنجد در جهان در سال 2010 میلادی
منبع : FAO
عملکرد در هکتار (کیلوگرم) تولید (تن) نام کشور
460 000/720 میانمار
340 000/620 هند
1220 000/590 چین
990 000/310 اتیوپی
190 000/250 سودان
610 000/170 اوگاندا
380 000/120 نیجریه
720 000/90 بورکینافاسو
500 000/90 نیجر
96 000/70 سومالی
750 31848 ایران
490 000/840/3 مجموع جهانی

1-9- سطح زیر کشت و تولید کنجد در ایران:
جدول شماره 1-7- سطح زیر کشت،تولید و عملکرد کنجد کشور در فواصل سال های 85-70 در ایران (سطح به هکتار،تولید به تن و عملکرد به کیلوگرم)
ردیف سال زراعی سطح کشت تولید متوسط

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *