پایان نامه ها

گندم، پشته، آبیاری، زراعی، راندمان، کاشت

2000-1988 بین 217 تا 231 میلیون هکتار متغیر بوده و بطور متوسط سالیانه 15% تا 16% زمینهای زراعی جهان به کشت این محصول اختصاص یافته است. میزان تولید نیز بین 500 تا 610 میلیون تن در نوسان بوده است (14). نرخ رشد تقاضای سالانۀ غله از 5/2% در دهۀ 1970 و 9/1% در دهۀ 1980 به 1% در دهۀ 1990 رسید. مصرف گندم در سالهای 1999-1997 حدود 31% کل مصرف غله را در جهان تشکیل می داد.
در کشورهای صنعتی روند مصرف گندم برای خوراک دام، رو به رشد است و در حال حاضر در اتحادیۀ اروپا به 45% کل مصرف این محصول می رسد. در کشورهای در حال توسعه، گندم عمدتاً مصرف انسانی دارد و این کشورها روز به روز میزان بیشتری از نیازهای خود را از طریق واردات تأمین می کنند. برخی از کشورهای واردکنندۀ گندم، خود تولید کنندۀ عمدۀ این محصول نیز به شمار می آیند (مانند مصر، برزیل و مکزیک). وابستگی کشورهای در حال توسعه (به استثناء آرژانتین و اوروگوئه) به واردات بیشتر خواهد شد و واردات خالص این محصول از 72 میلیون تن در سال در سالهای 99-1997 به 160 میلیون تن در سال، در سال 2060 خواهد رسید (9). کشورهای ایالات متحدۀ آمریکا، چین، هندوستان، فرانسه، کانادا، ترکیه، ایتالیا، آلمان و استرالیا به ترتیب مهمترین تولید کنندگان گندم به شمار می آیند. در کشورهای کانادا، ایالات متحدۀ آمریکا، استرالیا و فرانسه تولید گندم بیش از مصرف داخلی آنهاست و به همین دلیل، قسمت عمدۀ گندم تولیدی آنها به خارج صادر می شود. علیرغم پیشرفتهای مؤثری که طی سالهای گذشته در میزان عملکردهای محصولات غذایی از جمله گندم بوجود آمده، نمی توان دربارۀ ذخیرۀ مواد غذایی، بخصوص در مورد کشورهای در حال توسعه خوش بین بود (49).
مناطقی که گندم تحت شرایط معتدل با بارندگی کم کشت می شود شامل شمال آفریقا، غرب آسیا، قسمتهایی از پاکستان و افغانستان، شمال هندوستان، قسمتهای شمالی چین و بعضی مناطق در آمریکای لاتین (اراضی مرتفع مکزیک مرکزی) می باشد. مناطقی که گندم تحت شرایط درجۀ حرارت بالا (با آبیاری یا بدون آبیاری) کشت می شود شامل سودان، نیجریه، کشورهای شرقی آفریقا مثل اوگاندا و تانزانیا، قسمتهایی از بنگلادش و هندوستان، مناطق وسیعی از برزیل، پاراگوئه و جنوب شرقی بولیوی می باشد (76). عملکرد جهانی گندم طی دوره زمانی 1988 تا 2000 همواره رو به افزایش بوده است و از 2297 کیلوگرم در هکتار به 2710 کیلوگرم در هکتار افزایش یافته است (14). متوسط عملکرد گندم در سیستمهای آبی تقریباً دو برابر سیستمهای دیم است (76). سازمان خواروبار جهانی، تولید جهانی گندم را در سال 2005 مورد بررسی قرار داده است. نتایج این مطالعه در ضمیمه آورده شده است (9).
2-1- وضعیت گندم در ایران
گندم به عنوان مهمترین محصول زراعی کشور، بطور متوسط 2/6 میلیون هکتار از اراضی زراعی کشور را به خود اختصاص داده است. سهم گندم آبی از این مقدار 2/2 میلیون هکتار (35%) و گندم دیم 4 میلیون هکتار (65%) می باشد (3 و 13). میزان سطح زیر کشت گندم آبی طی سالهای 80-1361 بین 18/2 تا 35/2 میلیون هکتار متغییر بوده است (جدول 1). بطور متوسط حدود 2/2 میلیون هکتار در سال (حدود 40% سطح زیر کشت کلیۀ محصولات زراعی در سال) گندم آبی کشت می شود. متوسط سطح زیر کشت گندم دیم، تقریباً ثابت و حدود 1/4 میلیون هکتار بوده است (14).
استان خراسان با 85/10 درصد کل اراضی کشور، بیشترین سطح را به خود اختصاص داده است. پس از آن استانهای فارس، آذربایجان شرقی، کردستان، خوزستان، همدان و کرمانشاه به ترتیب با 32/9، 72/6، 66/6، 59/6، 29/6 و 08/6 درصد کل اراضی گندم کشور، مقامهای دوم تا هفتم را دارا می باشند، یعنی بیش از نیمی از اراضی گندم خیز (51/51%) در این هفت استان قرار دارد. کمترین سطح نیز با حدود 13 هزار هکتار (2/0% اراضی گندم) متعلق به استان هرمزگان می باشد.
میزان تولید گندم کشور حدود 44/13 میلیون تن برآورد شده است که 77/64% آن از کشت آبی و بقیه (23/35%) از کشت دیم بدست می آید. استان فارس علیرغم رتبۀ دوم از نظر سطح با 79/13% از کل تولید گندم کشور در جایگاه نخست قرار گرفته است و استانهای خراسان، گلستان، خوزستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی به ترتیب با 23/11، 44/8، 06/8، 95/5 و 21/5 درصد از تولید گندم کشور در مقامهای دوم تا ششم قرار دارند. در حدود 68/52% از گندم کشور در شش استان مذکور تولید شده است و سهم سایر استانها 32/47 درصد بیشتر نبوده است. استان گیلان با میزان 12/0% در تولید گندم کشور در رتبۀ آخر قرار گرفته است (3). توزیع سطح زیر کشت و میزان تولید گندم کشور در ضمیمه آورده شده است.
جدول 1- سطح زیر کشت گندم کشور طی سالهای 1380-1361
سال 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80
آبی (میلیون هکتار) 1/2 1/2 2/2 1/2 1/2 2/2 9/1 2 1/2 2/2 3/2 3/2 3/2 3/2 3/2 3/2 2/2 25/2 1/2 27/2
دیم (میلیون هکتار) 4 9/3 8/3 4 1/4 1/4 2/4 2/4 1/4 4 3/4 5/4 5/4 3/4 1/4 4 4 2/3 3 51/3
مجموع (میلیون هکتار) 1/6 6 6 1/6 1/6 3/6 1/6 2/6 2/6 2/6 6/6 8/6 8/6 6/6 4/6 3/6 2/6 45/5 1/5 78/5
منبع: کشاورز و همکاران، 1381
در ایران، متوسط عملکرد گندم آبی 3629 کیلوگرم در هکتار و گندم دیم 1181 کیلوگرم در هکتار بوده است. بیشترین عملکرد گندم آبی با 4879 کیلوگرم در هکتار متعلق به استان تهران و کمترین آن با 1580 کیلوگرم در هکتار متعلق به استان بوشهر است. استانهای گلستان و بوشهر به ترتیب با متوسط تولید 2758 و 192 کیلوگرم در هکتار در بین استانهای گندم دیم کار کشور، در جایگاه نخست و آخر قرار دارند (3).
به نظر می رسد تنها راه حل جهت رفع مشکلات غذایی در جهان فراگیر شدن کشاورزی مدرن از طریق بکارگیری و تمرکز کشاورزی مکانیزه، با توجه به الگوهای بکاررفته در اروپا و آمریکا باشد (16). میزان تولید گندم با توجه به رشد جمعیت جهان و محدودیتهای موجود در طی سالهای آینده از وضعیت مطلوبی برخوردار نخواهد بود و میزان عرضۀ گندم در بازارهای جهانی کاهش خواهد یافت. برای افزایش میزان تولید گندم در کشور با توجه به کمبود منابع آبی و بارندگی در کشور، امکان افزایش سطح زیر کشت وجود ندارد، بنابراین تنها راه افزایش میزان تولید، ارتقاء عملکرد در واحد سطح می باشد که این مهم از طریق عواملی چون افزایش بازدۀ مصرف آب، جلوگیری از کوچک شدن قطعات کشاورزی، بهبود وضعیت مکانیزاسیون، کنترل صحیح و به موقع آفات و بیماریها و علفهای هرز، تولید و توزیع ارقام مقاوم به تنشها برای کشت دیم و آبی، ترویج روشها و سیستمهای مناسب کشت در هر منطقه و اقلیم، میسر خواهد شد. به نظر می رسد روش کشت جوی و پشته ای نسبت به روش مسطح برای خیلی از مناطق مناسب تر بوده، مصرف بذر کاهش یافته، عملکرد مزرعه ای و بازدۀ آبیاری افزایش می یابد (10).
در ایران، گندم به روشهای مختلفی کشت می شود. کشت سنتی در بیشتر نقاط کشور رواج دارد بطوریکه شخم با گاوآهن، دیسک و تسطیح و پاشیدن گندم در مزرعه و پس از آن دیسک زدن، روش معمول و سنتی کاشت می باشد. روش کشت جوی و پشته ای در کشت محصولاتی مثل گندم پیشرفت زیادی در اکثر نقاط دنیا داشته است. این روش کشت باعث افزایش راندمان زراعی و آبیاری، کاهش تردد ادوات و ماشین آلات و کنترل ترافیک در مزرعه و جلوگیری از ایجاد لایۀ سخت در خاک می شود. با توجه به مزایایی که این روش کشت نسبت به روشهای سنتی و قدیمی دارد، جایگزین شدن آن با روشهای سنتی و قدیمی، مزایای زیادی داشته و باعث افزایش میزان تولید گندم و راندمان آبیاری می شود.
در منطقۀ مشهد که گندم جایگاه ویژه ای در بین محصولات زراعی دارد، کشت گندم معمولاً بصورت سنتی صورت می پذیرد و بنابراین از آب آبیاری و زمین کشاورزی بصورت مناسب استفاده نمی شود و راندمان آبیاری و عملکرد گندم، مناسب نیست. با توجه به اینکه امروزه سیستم کشت جوی و پشته ای یک روش نوین در کشاورزی بوده و در مقایسه با روشهای مرسوم در بیشتر نقاط دنیا راندمان بیشتری داشته است، به نظر می رسد که این سیستم کشت نسبت به کشت مرسوم و سنتی در منطقۀ مشهد نیز راندمان بالاتری داشته باشد. بنابراین برای مقایسۀ عملکرد زراعی و بازدۀ آبی در روش جوی و پشته ای با مرسوم (سنتی) گندم، لازم است آزمایشی در منطقۀ مشهد طرح و اجرا گردد.
3-1- فرضیه ها
عملکرد گندم در روش کاشت جوی و پشته ای، بیشتر از روش مرسوم است.
راندمان آبیاری در عملکرد گندم در روش جوی و پشته ای بیشتر از راندمان آبیاری در روش مرسوم است.
3048005334000
3362469162966فصل دوم
00فصل دوم

1524000101600مروری بر پژوهشهای انجام شده
00مروری بر پژوهشهای انجام شده

روش کاشت
2-2- آبیاری
فصل دوم: مروری بر پژوهشهای انجام شده
1-2- روش کاشت
برای دستیابی به عملکرد و درآمد بیشتر، روشهای نوین کشاورزی از جمله کشت جوی و پشته ای و روشهای حفاظتی، رواج و رونق یافته اند (55). روشهایی برای آماده سازی بستر بذر که بقایای گیاهی در سطح مزرعه باقی بمانند (در حد بی خاک ورزی) و پوشش حفاظتی روی خاک ایجاد کنند، از حدود 25 سال پیش در برخی نقاط دنیا رواج یافته است. به عنوان مثال حدود 30 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی آمریکای جنوبی در برزیل، آرژانتین و پاراگوئه به این روش کشت می شوند. در برخی نقاط که گندم در تناوب با گیاهان ردیفی مثل پنبه، باقلا و ذرت قرار می گیرد (مثلاً غرب ایالات متحدۀ آمریکا و آسیای مرکزی و غربی) معمولاً گندم بصورت فاروئی (ردیفی) کشت و آبیاری می شود؛ به این صورت که گندم در زمین خاک ورزی شده کشت می شود و سپس جویچه هایی با فاصله 100-60 سانتیمتر جهت آبیاری در مزرعه ایجاد می شود. این روش کاشت باعث می شود که بیشتر دانه ها روی پشته ای که بین جویچه ها ایجاد می شود، قرار بگیرند (78). فاصلۀ پشته ها از یکدیگر و همچنین عرض پشته ها تابعی از شرایط منطقه، ادوات کاشت، داشت و برداشت است؛ بنابراین نوع محصول، شرایط کاری، آب و هوا، ماشین آلات، نوع خاک و نحوۀ آبیاری تعیین کنندۀ مناسب ترین روش کاشت برای هر گیاه در هر ناحیه است (18، 21 و 63).
زمان کاشت، نحوۀ کاشت و چگونگی آبیاری محصول در جوانه زنی و عملکرد تأثیر مستقیم دارد. تناوب زراعی و نحوۀ آماده کردن زمین نیز در میزان محصول و هزینه ها تأثیر مستقیم دارد (73) و زمانیکه گندم در تناوب با جو کشت شد، افزایش عملکرد گزارش شده است (81). ایجاد بستر مناسب جهت بذرکاری باعث تسریع در جوانه زنی و اسقرار گیاه کشت شده می شود. خطی کارها دانه را در عمق معینی که توسط شیار بازکن ایجاد می شود، می کارند و روی آنرا با خاک می پوشانند و خاک را در اطراف آن فشار می دهند تا رطوبت کافی به بذر برسد. بنابراین کشت با خطی کارها زمانیکه همۀ عوامل محیطی مناسب باشند، راندمان بسیار بالایی در میزان جوانه زدن (80% تا 90%) دارد. در خاکهای خشک، عمق کشت باید بیشتر شود تا بذر بتواند رطوبت کافی بدست آورد (21).
تری و همکاران (2002) بیان کردند که تاریخ کشت گندم روی عملکرد آن تأثیر زیادی دارد. خیلی زود کشت کردن باعث ایجاد رقابت شدید و حذف بسیاری از بوته ها شده و خیلی دیر کشت کردن باعث جوانه نزدن دانه ها و مرگ آنها در فصل سرما می شود. آنها زمان مناسب کاشت برای گندم را در هر محل با توجه به اقلیم آن ناحیه، زمانی بین این دو حد اعلام کردند (87) گرچه یکی از روشهای مقابله با علفهای هرز مزرعه، کشت زود هنگام گزارش شده است (91). هیج (1993) به این نتیجه رسید که نحوۀ توزیع بذر در واحد سطح، اثر کمی بر عملکرد محصول دارد (42) هرچند که روشهای خاک ورزی اثر معنی داری بر عملکرد دارند (43). لارسون و همکاران (2005) تأثیر مقدار بذر، تاریخ کشت، رقم کشت شده و روش کشت را بر عملکرد محصول گزارش کردند (56). کاهورانگ (1987) در ناحیۀ شولا در آدیس آبابا به این نتیجه رسید که عملکرد زراعی در روش بذر پاشی بسیار کمتر از روش کاشت با بذرکار خطی است. وی نتیجه گرفت که تفاوت معنی داری بین مصرف بذر در عملکرد 1075 تا 1990 کیلوگرم در هکتار، وجود ندارد (53). تراکم گیاهی و فاصلۀ ردیف، مستقیماً در رشد و نمو گیاهان زراعی و چگونگی اثر متقابل آنها با محیط، مؤثر هستند. برای قرارگیری بهتر بذر در خاک انواع نظامهای کشت پشته ای توسعه پیدا کرده اند. در این روشها، رفت و آمد ماشینها و ادوات به بعضی ردیفها محدود و فشرده شدن خاک بصورت موضعی کنترل شده (15) و عملکرد زراعی 4/9% افزایش می یابد (59).
در اکثر مزارع پاکستان و هند کشاورزی بصورت کشت آبی می باشد و با وجود اینکه تناوب زراعی در این مزارع رعایت می شود، مشکلات زیادی ازجمله شور شدن و تخریب ساختمان خاک، عملکرد پایین زراعی و کاهش آبهای زیرزمینی وجود دارد. تناوب برنج با گندم راه حل جدیدی است که در این مزارع اجرا می شود (62) و بیشترین عملکرد گندم در کشت مستقیم پس از برنج بدون از بین بردن بقایای گیاهی گزارش شده است (67). راه دیگری که برای حل این مشکلات پیشنهاد شده است، روش کاشت جوی و پشته ای غلات است (62). سیستم کشت برنج گندم روی پشته، دهۀ گذشته در بیش از 5/13 میلیون هکتار از اراضی جنوب آسیا رواج پیدا کرده است و یک روش عملی برای افزایش عملکرد در ناحیۀ جنوب آسیا بوده است. عدم خاک ورزی اضافی و کشت بصورت جوی و پشته ای باعث توسعۀ این سیستم کاشت شده است. این روش علاوه بر تهیۀ غذای مورد نیاز مردم، باعث استفادۀ بهتر از آب آبیاری شده (جدول 2) (41)، درآمد کشاورزان را به سطح بالاتری ارتقاء داده، کشاورزی پایدار و کاهش اثرات منفی بر محیط را نیز به دنبال دارد (40).
605155-198882000
جدول 2- مقایسۀ راندمان آبی روشهای متداول کشت
نوع عملیات میزان آب آبیاری (مترمکعب در هکتار) عملکرد زراعی
(کیلوگرم در هکتار) راندمان آبیاری
(تن دانۀ گندم بر متر مکعب آب)
تسطیح لیزری 2849 4764 67/1
بی خاک ورزی 2933 4188 43/1
کشت پشته ای 2281 4134 81/1
کشت مرسوم 3610 3968 1/1
منبع: هابز و گوپتا، 2003
گندم معمولاً د

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *