ساکنان، . پاسخ، …، . -، نگارنده، آرامش

دربخشساختمانهایمسکونی،معماریخانههابراساسپاسخگوییبهعملکردهایجدیدوبافضاهاییچونحمام،سرویسبهداشتی،اتاقپذیراییواتاقخوابو … شکلگرفتومعماریمسکونیازحیطهسنتیصرفخودخارجشد. درایندورهباتغییروتحولاتیکهدرشهراصفهانوباخیابانکشیهاو … اتفاقافتاد،نوعیمعماریمسکونیپدیدآمدکهنماهاوتراسهایاصلیآنروبهگذرهاوخیابانهاطراحیشدند. نمونههاییازایننوعمعماریمسکونیدربرخیگذرهایباقیماندهازدورهیپهلویاولاصفهانبهچشممیخورد .
دردورهیپهلویدومهمراهباگسترششهرنشینیوافزایشجمعیت،شکلهایگوناگونیازسکونتبهصورتمجتمعهایمسکونی،آپارتمان،خانهویلایی،کپروحاشیهنشینیظاهرگردید. درایندوره،فرموالگویسنتیمسکندرونگرابهصورتحیاطمرکزیکنارگذاشتهشدوبهدلیلسرعتاجراوسهولتوگرایشبهمعماریمدرندرکلدنیا،وجودمصالحوتکنولوژیجدیدساختوساز،معماریمدرنجایگزینمعماریسنتیگردیدوبرونگراییجایدرونگراییراگرفت. ساختوسازواحدهایمسکونیغالباًبراساسضوابطشهرداریبهصورتیکطرفساخت،یکطرفحیاط (60 درصد– 40 درصد) انجامشدودرمعماریاینخانههامسائلیچونفرهنگ،اقلیم،روابطاجتماعی،شیوهزیستاستفادهکنندگاندرنظرگرفتهنشدند. بههمینجهتاستفادهکنندگانومردمبااضافهکردنعناصریسعیدرانجامتغییراتاینمعماریکردند. بهطورمثالبانصبپردههایضخیم،جلویدیدبهداخلپنجرههایوسیعروبهگذرراگرفتند،تابهمحرمیتفضاهایقبلیبرسندو … بهطورکلیدرایننوعمعماری،نوعیناهماهنگیبافرهنگبهچشممیخوردودراکثرمواردازاینخانههابهعنوانسرپناهاستفادهمیشود،تاجایآرامش. جریانبسازوبفروشیوسودآوریمسکننیزازدورهیپهلویدومرواجیافت. درایندورهعمدتاًدرپلانساختمانها،هالمرکزی،نقشسازماندهیبقیهفضاهاراایفامیکردوبقیهفضاهانسبتبهآنجانماییمیشدند . البتهدرایندوره،برخیمعمارانوطراحاناقداماتیدرجهتایرانیکردنِمعماریمدرنانجامدادند.
دردورهیانقلابنیزهرچندگرایشورویکردبهفرهنگایرانی–اسلامیوریشههامطرحگردیدونمونههاییازمسکنباتوجهبهاینگرایشساختهشدند،اماگرایشعمدهدرساختمسکن،رویکردبهتحولاتغرببودبااینتفاوتکهمصالحوسطحتکنولوژیساختوسازدرایرانپابهپایغربپیشنرفتوغالباًکپیبرداریناقصیازمعماریمسکونیغربصورتگرفتومعماریمسکونیاصفهان،تابعسبکهایرایجدرغربباچندسالفاصلهوتأخیرنسبتبهغربوتهرانبود. بهطورمثالدرپیرواجگرایشهایپستمدرنو … درغرب،معماریرومیسازدراصفهانرایجگردید. دردهههفتادباافزایششدیدقیمتزمینروابطفضاییجدیدیجایگزینالگویقبلیگردیدکهدربیشترمواردمبتنیبرجداسازیفضاهایعمومیازخصوصیاست. آشپزخانهیباز (open) محصولایندورهمیباشد .
بخش چهارم: خانهوشیوهزندگی
پرسش از ساکنین
در این بخش برای آشنایی و فهم بهتر تاثیر متقابل سازمان فضایی خانه و شیوه زندگی ساکنان، تلاش شد از نحوه زندگی ساکنان و ارتباط آنها با خانه ومحل سکونت اطلاعاتی کسب شود. اطلاعاتی که نگارنده را یاری می دهد تا آموختن از درس های خانه های تاریخی تنها به کتاب ها و نقشه ها و عکس ها و بررسی های آکادمیک خلاصه نشود و نوع زندگی و ارتباط فعالیت ها و رفتارهای ساکنان در هر فضای معماری نیز که در طراحی خانه بسیار مهم است، لحاظ شود. به این منظور دو گروه از ساکنان خانه ها انتخاب شدند، یک گروه ساکنان خانه های تاریخی اصفهان و گروه دیگر ساکنان خانه های معاصر، به دلیل اینکه مخاطبان طراحی اینپروژه قشر متوسط و رو به بالای جامعه از لحاظ اقتصادی و تمکن مالی می باشند، گرو ه های پاسخ دهنده به سوالات نیز از همین قشر انتخاب شده اند. سوال های مطرح شده گزیده ای از سوال های فراوانی است که در ذهن نگارنده هنگام حضور و مطالعه اولیه خانه های تاریخی در طی چند سال آشنایی با آن ها صورت گرفته و سعی شده سوالاتی از بین آنها گزینش شود که نگارنده را در طراحی و مخصوصا معماری داخلی فضا یاری نماید. برای تهیه سوالات مناسب از روشی که در کتاب ” انسان شناسی فرهنگی” ارائه شده است، استفاده گردیده.روشی که در این منبع پیشنهاد می شود، ابتدا شنیدن و برداشت صحبت های کلی ساکنان، اعم از صحبت راجع به خانه، سازمان فضایی آن، خاطرات، فعالیت ها و… سپس چندین بار گوش دادن به آنها و پالایش نمودن آنها و انتخاب سوال های تخصصی از بین آنها و اضافه نمودن سوال های مهم مربوط به پروژه و پرسیدن دوباره از ساکنان می باشد. روشی که در این منبع توصیه می شود روش تشریحی و نه تستی می باشد. ضمن استفاده از منبع ذکر شده، نحوه پرسشگری در کتاب ” خانه، فرهنگ، طبیعت”که حاوی دیدگاه ها، گرایش ها و علایق معمارانه نگارنده در مورد ارتباط خانه و شیوه های زندگی است، بسیار آموزنده بود، به گونه ای که پرسش ها در گروه های مشخص و ویژه قرارگرفته اند یعنی تحت یک موضوع چندین سوال پرسش شده است و از پاسخ های عامیانه افراد برداشت های معماری و تخصصی انجام پذیرفته است.
در ادامه به شرح و بیان سوالات و پاسخ های پرسش شوندگان می پردازیم
گفتار اول: پرسش از ساکنین خانه های تاریخی
از انواع فضاهای خانه کدامیک برای شما عزیز تر بود، آنرا بهتر به یاد می آورید، زمان بیشتری در آن می گذراندید، خاطرات بیشتری در آن دارید؟
هنگام نیاز به آرامش و سکوت و خلوت، کدام فضای خانه را انتخاب می کردید؟
فضایی از خانه بود که از آن بدتان بیاید و از حضور در آن اجتناب کنید؟
معمولا برای چه کارهایی همه افراد خانواده دورهم جمع می شدند، درکدام فضاها؟ چگونه؟
پرسش مربوط به فضاهای باز
امکان انجام چه فعالیت هایی درون حیاط خانه بود؟
طاقچه های بالایی بدنه های حیاط به چه کار می آمدند؟
آیا از بام خانه استفاده می کردید؟خاطره ای از حضور و یا انجام فعالیت در بام خانه دارید؟
سکوهای حیاط برای چه استفاده می شدند؟
آیا از حوض حیاط تصویری به غیر از زیبایی بخشی به حیاط و استفاده از آب آن در ذهن دارید؟
پرسشمربوطبهفضاهایپوشیده
در ایوان ها معمولا چه فعالیت هایی می کردید؟ چه زمان هایی بیشتر در ایوان بودید؟
در هشتی خانه چه کارهایی انجام می شد؟ آیا فقط برای انتظار میهمان بود؟
کریاس یعنی چه؟ به چه کار می آید؟
حوضخانه در خانه خود یا اقوام داشتید؟ چه زمان هایی به آن می رفتید؟ برای چه فعالیتی؟ آیا ویژگی متفاوتی با سایر فضاهای خانه داشت که برای شما جذاب باشد؟
پرسشمربوطبهفضاهایپوشیده
در کدام اتاق ها بیشتر حضور داشتید؟ در هرکدام چه فعالیتی می کردید؟
گوشوارها معمولا به چه دلیل استفاده می شدند؟
چه اشیاء و وسایل و مبلمانی داخل اتاق بود؟
کمد ها و دکورها چگونه بودند؟ لباس ها و وسایلتان را کجا می گذاشتید؟
آیا شده بود هوای خانه خیلی گرم یا خیلی سرد شود؟ نور چطور؟ شده بود آرزو کنید خانه روشن تر یا تاریک تر باشد؟
ارسی ها چگونه بودند؟ تمیز کردن اینهمه چوب چگونه صورت می گرفت؟ باز و بسته کردنشان چطور؟
خانه در شب چگونه بود؟ چگونه اتاق ها و حیاط را روشن می کردید؟
در آخر اگر بخواهید با یک صفت و یک رنگ خانه قدیمی تان را توصیف کنید، آن صفت و آن رنگ کدامند؟
پاسخ ها
سوالات 1تا 4 سوالاتی هستند که دیدگاه کلی ساکنان نسبت به خانه را نشان می دهند، و از این راه حال و هوای غالب بر خانه تقریبا آشکار می شود.
در پاسخ به پرسش اول تقریبا همه مخاطبان بدون تردید پاسخ داده اند: همه فضاها خوب بود، در همه آنها خاطره داریم و هیچ فضایی در ذهن پرسش شوندگان ارجح بر فضای دیگری نیست. تعدادی هم حیاط را نام برده اند و تعداد کمی هم تالار و شاه نشین که تزئینات و تجملات بیشتری نسبت به سایر جاها دارد و به دلیل اینکه در میهمانی ها استفاده می شده خاطرات خوبی دارند.
در پاسخ پرسش دوم نیمی از پرسش شوندگان پاسخ داده اند: همه جای خانه آرامش داشت و گروهی پاسخ داده اند: بهترین جا برای آرامش حیاط و مهتابی بود و تعداد کمی هم از حوضخانه و گودال باغچه نام برده اند.تعدادکمیهمپاسخدادهاند. گوشوارهایکنارتالاربسیارخلوتوآرامبود. درکلتعدادیکههمهفضاهایخانهرامملوازآرامشمعرفیکردهاندبیشترازسایرگروههامیباشند .
درپاسخبهسوالسوم،بیشترپرسششوندگانسرویسبهداشتیرانامناسبمعرفیمیکنند. همازلحاظمکانقرارگیریوهمازلحاظنوروتهویه. گروهیهمزیرزمینرابهدلیلتاریکیوخاطراتتلختنبیهکودکیدراینفضا،فضایترسناکیمعرفیمیکنند. البتهیکیازپرسششوندگانکهاکنونمینیاتوریستاستمیگویددرکودکیاززیرزمینمیترسیدم،همهاشباحواجنهرادرکنجهایآنیتصورمیکردموازرفتنبهآناکراهداشتمولیدرنوجوانیوجوانیطاقکاربندیشدهومتنوعآنبرایمبسیارجالببودتاآنجاکهساعتهایطولانیدرآنجامینشستموبهترکیبهندسیسقفدقتمیکردم .
درپاسخبهسوالچهارم،معلوممیشودکهکرسینقشبسیاربسزاییدرگردهمآوردنافرادخانوادهداشتهاست،چنانکهدرزمستانبیشترفعالیتحولآنصورتمیگرفته (مانندغذاخوردن،خوابیدن،گفتگوکردن) .
کرسیمعمولاًدراتاقپنجدرییاسهدری (اگرازوسعتمناسبیبرخورداربود) قرارمیگرفته. سایرپاسخهابهغذاخوردن،کمککردنبرایتهیهمقدماتغذا،درسهدریوپنجدرییا درحیاط،شاهنامهخوانیدرشبها،مراسمآبدوغخورانتابستانهاوشنیدنقصههایپدربزرگدربعدازظهرگرمتابستاندرایوان،خوابیدندرمهتابیوتماشایستارگاناشارهدارد .
یکیازپرسششوندگاننیزچنینپاسخدادهاست .
ماتقریباًهمیشهکنار همبودیمواینجورینبودکههرکدامازافرادخانوادهازبقیهجداباشدویافضاییخیلیجداداشتهباشد. مگرحاجآقا (پدربزرگخانواده) کهبرایمطالعهقرآنوکتابچندساعتازعصررادراتاقدودریکنارکهبهآناتاقکنجیمیگفتیمواتاقکوچکیبودمیگذراند. دربقیهمواقعتقریباًهمهکنارهمبودیم .
سوالهای 5 تا 9 درموردفضاهایبازونحوهگسترشارتباطآنهاباسایرفضاهایخانهوزندهبودنوجانداشتنفضایبازبهواسطهاستفادهکاربرانمیباشد .
پاسخبهسوال 5: ازپاسخهاچنینبرمیآیدکهفعالیتهاییچونغذاخوردن،دورهمجمعشدن،بازیبچهها،دورهمجمعشدنهمسایگان،مراسم،جشنوعزادرحیاطهایوسیعانجاممیشده. درشبهایتابستانتختهاییکهکنارحیاطبودهمحلجمعشدنوشامخوردنبودهوگاهاینتختهارویحوضقرارمیگرفتهاستومراسمنذریپختن،جشنهاومیهمانیهاوحتیآیینهایعزادارینیزدرحیاطامکانپذیربودهاست .
پاسخ به سوال 6 : طاقچههایبالاییبراینگهداشتنوخشککردنهیزمودرشبهابرایقراردادنچراغهاینفتیوروشنکردنحیاطبودهاست .
پاسخ به سوال 7 : پاسختعدادیازپاسخدهندگانبراینپرسشخیربودهواذعانمیداشتندحیاطوفضاهایایوانومهتابیهاوسکوهاکافیبود،تعدادیهمپاسخدادنددرشبهایتابستانگاهیآنجاپشهبندمیزدندومیخوابیدندودرکودکیبرایارتباطباکودکانهمسایهبهدورازچشمپدرومادربهباممیرفتندوآنجابازیمیکردندچونبامهابههمراهداشتند .
پاسخ به سوال 8 :سکوهایحیاطمعمولاًبراینشستنوگپزدنوسبزیپاککردنو … خانمهایخانوادهباخانمهایهمسایهبودهودرزمانمراسمهامانندمحرمکهتعزیهدرحیاطخانهانجاممیشدهمحلنشستنوتماشابودهوبرایبازیکودکانهمدرحیاطمناسببودهاست .
پاسخ به سوال 9 :پرسششوندگانخاطراتیکهازحوضدارند چنیناست:
حوض گاهی محلآبتنیبچههادرتابستانبوده،درمراسمهایبزرگمیوههایزیادرادرآنمیشستند،برایآبیاریحیاطازآناستفادهمیکردند. فوارههاکهبازمیشدصدایآببسیارلذتبخشبوده،گاهیتختیبررویحوضمیزدهاندومکانیبراینشستنولذتبردنازطبیعتحیاطبودهاستوموردیکهبسیاربراینگارندهجالببودوتاکنوننشنیدهبود. فوارههایسنگیحوضسوراخهاییداشتندکهمیشددرآنهاعلمسایهبانپارچهایرامستقرکردواگرمراسمیدرحیاطبودکهنیازبهپوششحیاطبودباپارچههاییکهرویاینعَلَمهاقرارمیگرفتحیاطراپوششمیدادندودراصطلاحبهآنهاپوشمیگفتند .
– سوالهای 10 تا 13 مربوطبهفضاهایپوشیدهمیباشد،فضاهاییکهدرمعماریمعاصرتقریباًرنگباختهاند،دانستنجواباینپرسشهانگارندهرادرطراحیمناسباینفضاهادرترکیبفضاهایبازوبستهیاریمیدهد .
– پاسخ سوال 10 :درایوانتقریباًهمهکارهاییکهدراتاقهامیکردیممیشدانجامدهیماگرهواخوببود. حتیدرروزهایمعتدلازسالبیشتردرایوانبودیمتااتاقها،یکیازپاسخدهندگانمیگویدحتیمعلمخصوصیکهبرایآموزشکودکانخانهبهخانهمیآمدودرایوانمینشستندودختراندراتاقسمتراستایوانوپسراندراتاقسمتچپایوانمینشستندودرسرافرامیگرفتندویاپدربزرگکهازبزرگانشهربوددرشاهنشینپشتایوانمینشستومردمدرایوانجمعمیشدندومسائلومشکلاترامطرحمیکردندوایشانبهبررسیآنهامیپرداختند.
– پاسخ سوال 11 : هشتیخانهبرایانتظارموقتمیهمانبود،گاهبعضیازمیهمانهایبسیارغربیهدرهمانجاپذیراییمیشدندوسکوبراینشستنداشتحتیروزهایسردسالکهامکانبازیکردندرحیاطنبودهکودکانهمسایهوخانهدرهشتیورودیباهمبازیمیکردهاند .
– پاسخ سوال 12 : کریاسفضایجلویورودیاتاقهااستکهسقفداردوامکانمکثبهواردشوندهبهفضاهایبستهمیدهد. برایآمادگیبهحضوردرفضایبسته،کندنکفشهاوحتیگاهنشستنجلویاتاقاستفادهمیشدهازایوانچهبزرگتروازایوانکوچکتراست .
– پاسخ سوال 13 : حوضخانهبرایپناهروزهایگرمتابستانبودکهبسیارخنکبود،موادغذاییهمکهبایدخنکنگهداشتهشوندگاهدرآنجانگهداریمیشدند. درتابستانگاهمیهمانهانیزاگرکمبودنددرآنپذیراییمیشدند. جذابیتآنبهدلیلتنوعنسبتبهحیاطبودکهبااینکهحوضبودولیسقفهمداشت. تصویرنورسقفکهبرحوضمیافتاددرکودکیبرایساکنانبسیارجذاببودهودربزرگسالیآرامشوسکوتآنمحلمناسبیبرایخلوتبودهاست .
14 تا 19 فضایبسته
پاسخ سوال 14:معمولاًدراتاقهای 3 دریوپنجدریبودهاند،تالاربرایمیهمانهمیشهمرتبنگهداریمیشدهاست،همهفعالیتهادردودریها، 3 دریها،پنجدریهاامکانپذیربودهاستوپاسخدهندگانازانجامفعالیتخاصدرفضایخاصنامنبردهاند،بیشتراتاقهابههمراهداشتهاستودرهایآنهابههمبازمیشدهبهصورتیکهیکیازپرسششوندگانمیگویدهیچوقتحسنمیکردیمخانهدرجاییتماممیشودبرخلافامروزکهازابتدایبازکردندرخانهبهدرودیواربرمیخوریم .
پاسخ سوال 15: گوشوارهاکمتراستفادهمیشدند،اگرمیهمانیبودمردهادرتالاروخانمهادرگوشواربودندکهدیدهنشوندولیبتوانندفضاهاراببینند،گاهگوشوارهامحلخلوتپدرخانوادهبرایمطالعهنیزبودهاست .
پاسخ سوال 16: مبلمانزیادینبوده،مخدههابودکهدرتالارازجنسمرغوبترودراتاقهاازنوعمعمولیتربوده،نوعیچمدانازجنسفرشدستبافنیزبودهکهبابستهایچرمیبستهمیشدهودرآنرختخوابمیگذاشتهاندوبعدازبستهشدنشبیهمبلمیشدهوکرسیهمکهدرزمستانوسطاتاقبودهومیزوپتوولحافخاصخودراداشتهوسینیایدرزیرمیزقرارمیگرفتهکهیکمنقلپایه داررویآنقرارمی گرفتهوذغالوآتشدرآنقرارمیگرفته،کهالبتهاینبساطدرکلزمستانجمعنمیشدهاست .
پاسخ سوال 17: اتاقهاییپشتاتاقهای 3 دریو 2 دریبودکهبهآنهاپساتاقوپستومیگفتند،اتاقهایکوچکیکهمحلقرارگیریرختخوابهابودهاست. کمدهاهمدونوعبودهاند.

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *