بانک، تجارتخانه، اسکناس، «بانک، واگذار، صرافی

پولهای خارجی و نشر اسکناس تبدیلپذیر به فلز (طلا و نقره) بهصورت صددرصد باعث رونق بانکداری گردید و بانکها محلی برای قبول سپردههای نقدی مردم و دولت شدند، پرداخت وام و اعطای اعتبار نیز توسعه پیدا کرد و چک (پول بانکی) کمکم جزو پولهای در گردش شد. سپس فعالیت و قدرت پولی این بانکداران به قدری توسعه پیدا کرد که حتی به پادشاهان (حکام) قرض میدادند و همین توسعه فعالیت و استفاده بیش از حد اعتبارات بانکی، به ورشکستگیهای متعددی در نیمه دوم قرن هفدهم میلادی منتهی شد و بالاخره منجر به وضع مقررات قانونی دایر به منع عملیات بانکداران خصوصی در نشر اسکناس و ایجاد بانکهای عمومی (بانکهای مرکزی) در این آزمون گردید.
2-2-3-4- بانکداری در ایرانبانکداری در ایران از قرون وسطا تا اوایل قرن نوزدهم، منحصر به فعالیتهای صرافی بود. صرافیهای بزرگی در تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر، یعنی مراکز تجاری عمده آن دوره وجود داشتند. در این دوره، هیچ موسسه دولتی یا بانک خارجی در کشور فعالیت نداشت و نقل و انتقال وجوه در داخل یا در خارج توسط صرافان انجام میگرفت. مؤسسات صرافی عمده آن روزگار، شامل تجارتخانه برادران تومانیانس، تجارتخانه جمشیدیان، تجارتخانه جهانیان و شرکت اتحادیه بودند که فعالیت بیشتر آنها تا قبل از سال 1300 هجری شمسی متوقف گردید.
2-2-3-4-1- صرافیبانکداری در ایران از قرون وسطا تا اوایل قرن نوزدهم، منحصر به فعالیتهای صرافی بود. صرافیهای بزرگی در تبریز، مشهد، تهران، اصفهان، شیراز و بوشهر، یعنی مراکز تجاری عمده آن دوره وجود داشتند. در این دوره، هیچ موسسه دولتی یا بانک خارجی در کشور فعالیت نداشت و نقل و انتقال وجوه در داخل یا در خارج توسط صرافان انجام میگرفت. مؤسسات صرافی عمده آن روزگار، شامل تجارتخانه برادران تومانیانس، تجارتخانه جمشیدیان، تجارتخانه جهانیان و شرکت اتحادیه بودند که فعالیت بیشتر آنها تا قبل از سال 1300 هجری شمسی متوقف گردید.
2-2-3-4-2- بانکداری2-2-3-4-2-1- بانکداری قبل از انقلاب اسلامیفکر تاسیس یک بانک جدید با سرمایه و مدیریت ایرانی، قبل از انقلاب مشروطیت، یعنی ده سال قبل از تاسیس بانک شاهی ایران بهوجود آمد. در آن زمان «حاج محمدحسین» که از صرافان بزرگ بود، پیشنهاد تاسیس بانکی با سرمایه مشترک دولت ایران و مردم را به ناصرالدین شاه ارایه داد، اما متأسفانه این طرح مورد موافقت قرار نگرفت. پس از استقرار مشروطیت، نمایندگان اولین دوره مجلس شورای ملی، تاسیس یک بانک ملی را خواستار شدند، اما سرمایه لازم فراهم نیامد (تقوی، 1384).
– اولین بانکی که در ایران تاسیس شد، «بانک جدید شرق» بود که مرکزش در لندن و حوزه عملیاتش مناطق جنوبی آسیا بود. این بانک بدون تحصیل هیچگونه امتیازی در سال 1266 شمسی (1888 میلادی) در شمال شرقی میدان توپخانه در محل بانک بازرگانی (بانک تجارت فعلی) شروع به فعالیت کرد و برای جلب مشتریان در شروع فعالیت، به حساب جاری معادل 2/ 5 درصد و به حساب سپردههای ثابت به مدت شش ماه چهار درصد و یک سال شش درصد سود میداد. بانک با این اقدام خود در بازار پولی 12 درصد از نرخ بهره را پایین آورد و برای اولین بار اقدام به انتشار نوعی پول کاغذی بهصورت حواله عهده خزانه بانک برای مبالغ بیش از پنج قران و قابل پرداخت در وجه حامل نمود و در سال 1267 در مقابل دریافت 20000 لیره انگلیسی، کلیه شعب و اثاثیه بانک را به بانک شاهی واگذار نمود.
– بانک شاهی ایران: رویتر انگلیسی با اعطای وام به ناصرالدین شاه قاجار، امتیازات بزرگی را از وی گرفت که یکی از آنها حق تاسیس بانک بود. در سال 1267 هجری، امتیاز اول لغو شد و امتیاز دیگری به مدت 60 سال که اساس آن تشکیل بانک شاهی و انحصار انتشار اسکناس بود، به وی اعطا گردید. مقر این بانک لندن بود و بانک تابع قوانین انگلستان بود. بانک از سال 1269 کار خود را آغاز کرد و «اولین اسکناس بانکی» را در ایران منتشر نمود. در سال 1309 حق انحصاری نشر اسکناس از این بانک خریداری شد و به بانک ملی ایران واگذار گردید. این بانک تا سال 1327، یعنی پایان مدت امتیاز 60 ساله خود، در ایران فعالیت کرد و تا سال 1331 نیز بدون مجوز تحت نام «بانک انگلیس در ایران و خاورمیانه» به کار خود ادامه داد (همان منبع).
بانک شاهنشاهی ایران براساس امتیازی که بارون جولیوس دورویتر از دولت ایران اخذ کرد، تاسیس شد و کلیه تشکیلات بانک جدید شرق را خریدای نمود. این بانک میتوانست علاوه بر فعالیتهای بانکی و تجاری، انحصاراً به نشر اسکناس بپردازد و صندوقداری دولت در داخل و خارج از کشور هم در مقابل کارکرد به این بانک واگذار گردیده بود. سرمایه اولیه این بانک یک میلیون لیره بود و تابعیت انگلیسی داشت، و مدت امتیازش 60 سال بود (حسن زاده و سلطانی، 1385).
– بانک استقراضی ایران: پس از تاسیس بانک شاهی، امتیاز تاسیس بانک دیگری به نام «بانک استقراضی ایران» به یکی از اتباع روسیه تزاری واگذار شد. مدت امتیاز این بانک 75 سال بود. این بانک در سال 1270 هجری شمسی با افتتاح یک اداره مرکزی و شعبههایی در چند شهر شمال کشور کار خود را آغاز کرد. در سال 1277 دولت روسیه کلیه سهام این بانک را خرید و آن را تحت کنترل بانک دولتی پترزبورگ درآورد. در سال 1301 براساس توافق قبلی بین ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق، این بانک به دولت ایران واگذار شد. بانک استقراضی هیچگاه نتوانست سپرده قابل ملاحظهای را جذب کند و در انجام فعالیتهای بانکی چندان موفق نبود. در سال 1312 این بانک در بانک کشاورزی ایران ادغام شد (تقوی، 1384).
– بانک عثمانی: بانک عثمانی، یک بانک انگلیسی بود که با سرمایه مشترک انگلیس و فرانسه در ترکیه امروزی تاسیس شد. این بانک در سال 1301 شعبههایی را در تهران و شهرهای غربی ایران تاسیس نمود.
– بانک روس و ایران: بانک ایران و روس در سال 1303 از سوی اتحاد جماهیر شوروی سابق و بهمنظور تسهیل مبادلات بازرگانی بین دو کشور تاسیس شد. اداره مرکزی آن در تهران بود و شعبههایی نیز در شهرهای شمالی ایران داشت. فعالیت این بانک در ابتدا منحصر به انجام امور مالی مؤسسات بازرگانی وابسته به دولت شوروی در ایران و مبادلات بازرگانی بین دو کشور بود. بانک روس و ایران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تنها بانک خارجی بود که در ایران به عملیات بانکی اشتغال داشت. مرکز قانونی این بانک تهران بود و فعالیتهایش براساس قوانین بانکی ایران صورت میگرفت.
– بانکهای ایرانی: اولین بانک ایرانی در سال 1304 به نام «بانک پهلوی قشون»، از محل وجوه بازنشستگی نظامیان و برای سامان دادن به امور مالی ارتش بهوجود آمد. سپس نام آن به «بانک سپه» تغییر کرد. فعالیتهای بانکی این بانک در آغاز تاسیس محدود بود. در سال 1305 با استفاده از وجوه صندوق بازنشستگی کشور، «موسسه رهنی



قیمت: 11200 تومان

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *