مقالات

*226

2400300-247650
دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شرق
دانشكده علوم انساني
گروه علوم ارتباطات اجتماعي
پايان نامه كارشناسي ارشد رشته علوم ارتباطات اجتماعي
عنوان پايان نامه
بررسي رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي(مورد مطالعه):
نوجوانان 15 تا 18 ساله دبيرستاني منطقه شش تهران
استاد راهنما:
دكتر ليلا نيرومند
نگارنده:
سيدغلامرضا فلسفي
شهريورماه1393
تمامي حقوق مادي و معنوي برآمده از نتايج
اين مطالعات, ابتكارت و نوآوري هاي حاصل از تحقيق
موضوع پايان نامه متعلق به دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شرق است.
تعهد نامه اصالت پایان نامه
این جانب سيدغلامرضا فلسفي دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته رشته علوم ارتباطات اجتماعي که در تاریخ 31/6/93 از پایان نامه خود با عنوان “بررسي رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي(مورد مطالعه): نوجوانان 15 تا 18 ساله دبيرستاني منطقه شش تهران” با کسب نمره 16/17 و درجه عالي دفاع نمودهام به این وسیله متعهد می شوم:
این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط این جانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران(اعم از پایان نامه، کتاب، مقاله و …) استفاده نمودهام ، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کردهام.
این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی(هم سطح،پایین تر یا بالاتر) در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
چنان چه بعد از فراغت از تحصیل ، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایان نامه را داشتم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
نام و نام خانوادگی: سيدغلامرضا فلسفي
تاریخ و امضاء: 16/9/93
چنانچه در هر مقطع زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با این جانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلیام هیچ گونه ادعایی نخواهم داشت.
تقديم به:
محضر مادر فرهيخته ام
كه كوله بار رنج زندگي را سال ها خموشانه بر دوش كشيد,
همسر مهربانم
به پاس همراهي صبورانه اش,
و
دختر عزيزتر از جانم
كه در صدف وجودش انگيزه ام را براي اين تلاش علمي پروراند.
بر خود لازم می داند تا از زحمات استاد ارجمند سرکار خانم دکتر نیرومند که راهنمایی این پژوهش را بر عهده داشته اند قدردانی نموده, هم چنین مراتب امتنان خود را از پژوهشگاه مطالعات وزارت آموزش و پرورش كه پايان نامه مزبور را مورد حمايت مالي قرار داده است ابراز مي دارد.
چكيده
در عصر حاضر كه ارتباطات مبتني بر اطلاعات مرزهاي جغرافيايي را درنورديده و تحولاتي شگرف را در عرصه جهاني رقم زده است, رسانه در مقام ابزاري مفيد مي تواند به انسان قرن بيست و يك كمك كند تا با استفاده از آخرين دستاوردهاي علمي به زندگي دلخواه, آرماني و پربار دست يابد; ضمن آن كه اگر ابزار مزبور به اشتباه و يا همراه با سوء نيت به كار گرفته شود مي تواند چون نيرويي ويران كننده و مصيبت بار عمل كند. براي اين كه بتوان در برابر رسانه هاي متكثر موجود مخاطبي داشت كه بتواند در كنار بهره مندي آگاهانه و فعالانه از پيام هاي رسانه اي, زندگي خود را در برابر چالش ها و پيامدهاي مخرب آن محافظت نمايد; بايد مهارتي نوين آموخته شود كه از آن با نام سواد رسانه اي ياد مي شود.
سواد رسانه اي علاوه بر توانايي ملحوظ در سواد سنتي كه همان مهارت خواندن و نوشتن است, توانايي تحليل و ارزشيابي پيام و قدرت انتقال اطلاعات موجود در پيام به ديگران را در قالب هاي مختلف و با ابزارهاي گوناگون در انسان پديد مي آورد. هم چنين با توان مند كردن فرد جهت درك شيوه كار و نحوه معني سازي رسانه يعني ماهيت پيام و اهداف توليد آن و نيز تاثير رسانه بر مخاطب و تكنيك هايي گوناگون كه براي اين امر به كار گرفته مي شود, او را از مصرف زدگي صرف خارج كرده و از سبك زندگي او در برابر اثرات مخرب رسانه صيانت مي نمايد. لذا مسئله اساسي پژوهش این است که چه رابطه اي بین سواد رسانه ای با سبک زندگی وجود دارد؟ برای يافتن پاسخ این مسئله در حوزه سواد رسانه اي از ديدگاه هاي پاتر, تامن و هابز, و پيرامون سبك زندگي از ديدگاه هاي وبر و وبلن استفاده شده است.
اين تحقيق به لحاظ نوع اكتشافي, به لحاظ راهبرد كمي, و به لحاظ روش پيمايشي است. جامعه آماری پژوهش شامل نوجوانان 15 تا 18 ساله دبيرستاني منطقه شش تهران, و حجم نمونه با استفاده از جدول کرجسی و مورگان برابر با 379 نفر است که با روش نمونه گیری خوشه اي انتخاب شدند. ابزار جمع آوري اطلاعات پرسش نامه محقق ساخته از نوع بسته پاسخ بر اساس مقياس پنج درجه اي ليكرت بوده, داده های تحقیق با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس مورد تحلیل قرار گرفت.
يافته هاي پژوهش حاكي است که بين سواد رسانه اي و ابعاد آن شامل آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي, درك محتواي پيام هاي رسانه اي, گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي, نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي و در نهايت تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي با سبك زندگي و ابعاد آن شامل رفتار با والدين, ارتباط با جنس مخالف, تفريحات, رفتار در مدرسه و نوع لباس پوشيدن رابطه اي مثبت و معني دار وجود دارد.
واژگان کلیدی: سواد رسانه اي, سبك زندگي, نوجوان
فهرست مطالب
عنوان ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. صفحه
چكيده ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………1
فصل اول: كليات تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………………………….2
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………3
1-1- طرح مسئله …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..4
1-2- اهميت و ضرورت تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-3- هدف هاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………………..8
1-4- سئوال هاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………………9
1-5- تعريف مفاهيم كليدي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………………10
1-6- پيشينه تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………………………………………10
1-6-1- پايان نامه ها …………………………………………………………………………………………………………………………………………..11
1-6-2- مقاله ها ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….16
فصل دوم: چارچوب مفهومي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………………20
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………21
2-2- سبك زندگي ……………………………………………………………………………………………………………………………………………22
2-2-1- مفهوم سبك زندگي ………………………………………………………………………………………………………………………………22
2-2-2- ضرورت پديد آمدن سبك زندگي ………………………………………………………………………………………………………..24
2-4-3- ديدگاه هاي انديشمندان در حوزه سبك زندگي ………………………………………………………………………………..27
2-4-3-1- وبر ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..27
2-4-3-2- وبلن …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..28
2-1- سواد رسانه اي ………………………………………………………………………………………………………………………………………..29
2-1-1- مفهوم سواد رسانه اي …………………………………………………………………………………………………………………………..29
2-1-2- رويكرد هاي سواد رسانه اي …………………………………………………………………………………………………………………33
2-1-3- هدف سواد رسانه اي …………………………………………………………………………………………………………………………….35
2-4-2- ديدگاه های اندیشمندان حوزه سواد رسانه ای ………………………………………………………………………………….37
2-4-2-1- پاتر …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….37
2-4-2-2- تامن …………………………………………………………………………………………………………………………………………………..38
2-4-2-3- هابز ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………39
2-3- رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي ………………………………………………………………………………………………………40
2-4- چارچوب مفهومي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………….42
فصل سوم: روش شناسي تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………..45
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………46
3-1- روش تحقيق ………………………………………………………………………………………………………………………………………………46
3-2- روش جمع آوري داده ها …………………………………………………………………………………………………………………………..47
3-3- جامعه آماري ………………………………………………………………………………………………………………………………………………47
3-4- حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………48
3-5- روش نمونه گيري ………………………………………………………………………………………………………………………………………49
3-6- تعريف نظري و عملي متغيرها ………………………………………………………………………………………………………………….49
3-7- پايايي و روايي ابزار اندازه گيري ……………………………………………………………………………………………………………….54
3-8- نحوه تجزيه و تحليل داده ها …………………………………………………………………………………………………………………….56
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده هاي آماري …………………………………………………………………………………………..57
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………58
4-1- يافته هاي توصيفي …………………………………………………………………………………………………………………………………..58
4-2- یافته هاي تحليلي …………………………………………………………………………………………………………………………………..102
فصل پنجم: نتيجه گيري, پيشنهادها و محدوديت هاي تحقيق …………………………………………………………116
مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………117
5-1- جمع بندی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………..117
5-1-1- جمع بندی یافته های توصیفی ………………………………………………………………………………………………………117
5-1-2- جمع بندی یافته های تحلیلی ………………………………………………………………………………………………………..120
5-2- نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………………………….125
5-3- پیشنهادهاي تحقيق …………………………………………………………………………………………………………………………….130
5-3-1- پیشنهاد به مسئولان ………………………………………………………………………………………………………………………130
5-3-2- پیشنهاد به محققان بعدی ………………………………………………………………………………………………………………….131
5-4- محدودیت های تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………132
منابع ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….133
پیوست ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..137
فهرست مطالب
جدول ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….صفحه
جدول نمونه گيري كرجسي و مورگان ………………………………………………………………………………………………………………..48
جدول نتايج پايايي شاخص ها بر حسب ضريب آلفاي كرون باخ ……………………………………………………………………….54
جدول توزيع فراواني پاسخ گويان بر حسب جنسيت ………………………………………………………………………………………….59
جدول توزيع فراواني پاسخ گويان بر حسب سن ………………………………………………………………………………………………….60
جدول توزيع فراواني گروه هاي سني بر حسب جنسيت …………………………………………………………………………………….62
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي درك محتواي پيام هاي رسانه اي ………………………………………………..65
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي درك محتواي پيام هاي رسانه اي ………………………………………………………66
جدول توزيع فراواني درك محتواي پيام هاي رسانه اي ……………………………………………………………………………………..67
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي ………………………………….68
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي ………………………………………..69
جدول توزيع فراواني آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي ………………………………………………………………………..70
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي ……………………………………………..71
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي …………………………………………………..72
جدول توزيع فراواني گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي …………………………………………………………………………………..73
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي ……………………………………………..74
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي ……………………………………………………75
جدول توزيع فراواني نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي ……………………………………………………………………………………76
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي ……………………………………………..77
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي ……………………………………………………78
جدول توزيع فراواني تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي ……………………………………………………………………………………79
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي سواد رسانه اي ……………………………………………………………………………………81
جدول توزيع فراواني سواد رسانه اي ……………………………………………………………………………………………………………………82
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي رفتار با والدين ………………………………………………………………………………84
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي متغير رفتار با والدين ………………………………………………………………………….85
جدول توزيع فراواني رفتار با والدين …………………………………………………………………………………………………………………….86
جدول توزيع درصدي پاسخ به گويه هاي ارتباط با جنس مخالف ……………………………………………………………………..88
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي ارتباط با جنس مخالف ……………………………………………………………………….89
جدول توزيع فراواني ارتباط با جنس مخالف ……………………………………………………………………………………………………….90
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي رفتار در مدرسه …………………………………………………………………………….91
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي رفتار در مدرسه ………………………………………………………………………………….92
جدول توزيع فراواني رفتار در مدرسه ………………………………………………………………………………………………………………….93
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي نوع لباس پوشيدن ………………………………………………………………………..94
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي نوع لباس پوشيدن ……………………………………………………………………………..95
جدول توزيع فراواني نوع لباس پوشيدن ………………………………………………………………………………………………………………96
جدول توزيع درصدي پاسخ ها به گويه هاي تفريحات ……………………………………………………………………………………….97
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي تفريحات ……………………………………………………………………………………………..98
جدول توزيع فراواني تفريحات ……………………………………………………………………………………………………………………………..99
جدول شاخص هاي مركزي و پراكندگي سبك زندگي ……………………………………………………………………………………100
جدول توزيع فراواني سبك زندگي ……………………………………………………………………………………………………………………101
جدول رابطه بين درك محتواي پيام هاي رسانه اي با رفتار با والدين ……………………………………………………………104
جدول رابطه آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي با ارتباط با جنس مخالف ……………………………………….105
جدول رابطه گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي با تفريحات ………………………………………………………………………….106
جدول رابطه تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي با رفتار در مدرسه ………………………………………………………………107
جدول رابطه نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي با نوع لباس پوشيدن ………………………………………………………….108
جدول رابطه هاي ديگر بين متغير مستقل و ابعاد آن با متغير وابسته …………………………………………………………….112
جدول رابطه سواد رسانه اي با جنسيت …………………………………………………………………………………………………………….113
جدول رابطه سبك زندگي با جنسيت ……………………………………………………………………………………………………………..114
فهرست شكل ها
شكل ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….صفحه
شكل شبكه مفهومي …………………………………………………………………………………………………………………………………………….44
شكل توزيع فراواني پاسخ گويان بر حسب جنسيت ……………………………………………………………………………………………59
شكل توزيع فراواني پاسخ گويان بر حسب سن ……………………………………………………………………………………………………61
شكل توزيع فراواني گروه هاي سني پاسخ گويان به تفكيك جنسيت ………………………………………………………………..63
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به درك محتواي پيام هاي رسانه اي …………………………………………………………………….67
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به آگاهي از اهداف پنهان پيام هاي رسانه اي ………………………………………………………70
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به گزينش آگاهانه پيام هاي رسانه اي ………………………………………………………………….73
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به نگاه انتقادي به پيام هاي رسانه اي …………………………………………………………………..76
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به تجزيه و تحليل پيام هاي رسانه اي ………………………………………………………………….80
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به سواد رسانه اي …………………………………………………………………………………………………..83
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به رفتار با والدين …………………………………………………………………………………………………..87
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به ارتباط با جنس مخالف ……………………………………………………………………………………..90
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به رفتار در مدرسه …………………………………………………………………………………………………93
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به نوع لباس پوشيدن …………………………………………………………………………………………….96
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به تفريحات …………………………………………………………………………………………………………….99
شكل توزيع فراواني پاسخ ها به سبك زندگي …………………………………………………………………………………………………..102
فصل اول:
كليات تحقيق
مقدمه
بسياري تصور مي كنند كه كم و بيش داراي سواد رسانه اي هستند. نام بسياري از تارنماها, آهنگ ها, كتاب ها, مجله ها, فيلم ها و برنامه هاي تلويزيوني را مي دانند. چهره و نام شخصيت هاي مشهور را تشخيص مي دهند. مي دانند كه چه طور بايد مطالعه كنند. به راحتي مي توانند موضوع اصلي را در فيلم هاي سينمايي و برنامه هاي تلويزيوني پيگيري كنند. معني اصطلاحاتي چون فلش بك را دانسته و مي دانند وقتي موسيقي متن ملايم يك فيلم با پاي نهادن يكي از شخصيت هاي فيلم به صحنه اي خطرناك اوجي تكان دهنده مي گيرد, بايد بترسند. حتي ممكن است در انجام بازي هاي يارانه اي, دانلود آهنگ و آپلود ويدئو در صفحه اينترنتي شخصي مهارت لازم را داشته باشند. به طور مشخص مي دانند كه چه طور خود را در برابر رسانه ها قرار داده, اطلاعات را جذب كرده و خود را با آن ها سرگرم كنند. آيا اين افراد داراي سواد رسانه اي هستند؟ بله البته. حجمي عظيم از اطلاعات را به دست آورده و مهارت هايي مهم را بسط داده اند. توانايي صحبت كردن با زباني مشخص, خواندن, فهم تصاوير و پيگيري روايات دستاوردهايي هستند كه اغلب آن ها را بديهي مي انگارند. نبايد از فعاليت هايي كه در آن ها موفق بوده اند صرف نظر كنند. با اين وجود طرح اين موضوع نيز مهم است كه تمام انسان ها مي توانند بسيار بيشتر از وضعيت فعلي سواد رسانه اي كسب كنند.
شايد سطح سواد رسانه اي برخي افراد به اندازه زماني باشد كه نوجوان بوده اند. از آن زمان تا كنون بنيان اطلاعاتي آن ها در برخي از انواع پيام هاي رسانه اي نظير آهنگ هاي عامه پسند, فيلم هاي سينمايي, برنامه هاي تلويزيوني, بازي هاي رايانه اي و تارنماهاي اينترنتي رشدي چشمگير داشته است. در عين حال بنيان اطلاعاتي افراد در حوزه هاي ديگر مانند چگونگي توليد و برنامه ريزي پيام ها, مالكيت رسانه ها, اقتصاد و صنعت رسانه اي و چگونگي اعمال تاثيرات مستمر رسانه اي بر فرد و سبك زندگي مخاطب رشدي چندان نداشته است. از اين رو سطح فعلي سواد رسانه اي افراد به آن ها اجازه مي دهد كارهايي زياد با رسانه ها انجام دهند. با اين وجود اگر دانش خود را در ساير حوزه ها نيز پرورش دهند مي توانند با كسب كنترل بيشتر, رهايي هر چه بيشتر خود را از مواجهات رسانه اي تمرين كنند(پاتر,1391,صص17و18).
هر چه بيشتر افراد نسبت به عملكرد رسانه ها و چگونگي تاثير آن ها بر مخاطب آگاه شوند, كنترلي بيشتر بر تاثيرات رسانه اي داشته و بيشتر خود را از مخاطبان معمولي رسانه ها كه اداره بخشي عظيم از زندگي خود را بر عهده رسانه ها گذاشته اند, بدون اين كه آن ها را بشناسند; جدا مي كنند. اداره بخشي عظيم از زندگي خود را بر عهده رسانه ها گذاشتن يعني چيزي بيشتر از صرف زمان و پول هر چند هر دو اين ها نيز قابل توجه اند. رسانه ها به طور معمول عادات رويارويي افراد با رسانه ها را برنامه ريزي مي كنند. نحوه نگريستن افراد به جهان را با طرح انتظارات شان از نحوه مصرف, روابط, جذابيت, موفقيت, شهرت, سلامت, حوادث داراي ارزش خبري, مسايل و راه حل ها توسط رسانه ها برنامه ريزي شده است. در سطحي به نسبت پايين از سواد رسانه اي, افراد به اندازه كافي مي دانند كه چه طور به پيام هاي رسانه اي دسترسي پيدا كنند ولي به اندازه كافي قادر نيستند از خود در برابر تاثيرات چشمگير و مداوم رسانه اي در چارچوب شكل دهي به ادراك افراد از زندگي محافظت كنند.
اگر سبك زندگي افراد را در تعريفي موجز ترجيحات فردي در رفتار شخصي و مجموعه اي از طرز تلقي ها, شيوه هاي رفتاري, حالات و سليقه ها بخوانيم همين كه رسانه ها به تدريج زندگي را براي مردم تعريف كردند رفتار, نگرش ها و عواطف اين افراد با اين تعريف هم جهت مي شود. رسانه ها به دليل حضور مداوم و موثر در ايجاد و شكل گيري سبك هاي جديد زندگي از جاذبه هاي عيني و مجازي برخوردارند كه نه تنها مي توانند نيازهاي اجتماعي افراد را به نوعي برآورده سازند بلكه فراتر از آن, در ساخت انسان جديد بر اساس نوعي از تفكر جمعي كه در فرهنگ خاص هويت مدار ريشه ندارد تاثيرگذاري جدي داشته باشند. دستيابي به سطحي بالاتر از سواد رسانه اي به افراد اين توانايي را مي دهد تا به تدريج تعاريف رسانه اي را شكافته, خطوط رمزي را كه رسانه ها در ذهن افراد برنامه ريزي كرده اند پاك كرده و ديدگاه هاي خود را جايگزين برنامه ريزي رسانه اي نمايند(پاتر,1391,صص17و18).
1-1- طرح مسئله
پژوهش حاضر پيرامون موضوع سواد رسانه اي و سبك زندگي و پرسش آغازين آن اين است كه مهارت سواد رسانه اي چه رابطه اي با سبك زندگي دارد. از سبك زندگي در حوزه روان شناسي و جامعه شناسي تعاريفي متعدد ارائه شده كه اكثر قريب به اتفاق آنان سبك زندگي را روش زندگي و بازتابي كامل از ارزش هاي اجتماعي، شيوه برخورد، فعاليت‌ها و تركيبي از الگوهاي رفتاري و عادات مصرفي فرد در زندگي مي دانند كه در پي فرايند جامعه پذيري به وجود آمده است.
در مورد شاخص هاي سبك زندگي اجماعي كلي مابين صاحبان راي وجود ندارد اما با تكيه بر اين كه برخي چون آدلر سبك زندگي را مجموعه اي از رفتار مي دانند مي توان براي آن مصاديقي يافت. در اين ميان سوبل بر اين باور است كه شاخص هاي سبك زندگي بايد ابزاري بوده و در جامعه قابل تشخيص و مشاهده باشند. البته ديگر پژوهش گران نيز از مقوله مصرف, مصرف فرهنگي, و فعاليت هاي فراغت در مقام شاخص هاي سبك زندگي نام مي برند. در كنار اين شاخص ها مي توان از شاخص هايي از جمله مديريت بدن, الگوهاي خريد, نام گذاري كودكان, رفتار خانوادگي, و الگوهاي مصرف غذا نيز نام برد كه گروهي ديگر از جامعه شناسان به آن ها تاكيد دارند.
عوامل متعدد اجتماعي, اقتصادي, سياسي, و فرهنگي بر سبك زندگي اثرگذارند كه در اين ميان رسانه در مقام يكي از متغيرهاي فرهنگي از عوامل موثر بر سبك زندگي قلمداد شده, مهم ترین شاخص در تغییر سبک زندگی در دنیای معاصر به شمار می رود. در حوزه ماهواره و فضای مجازی، وقتی فرد در مقابل تلويزيون های مختلف ماهواره اي و تنوع فضاهای اینترنتی قرار می گیرد ناخودآگاه احساس اختیار در انتخاب می کند اما به واقع فرد به شيوه جبری و مدیریت شده وارد این عرصه شده و تحت تاثیر این فضا قرار می گیرد یعنی اراده اي نامحسوس پشت تنوع و ذائقه سنجی شبكه هاي ماهواره اي و فضای مجازی برای جذب مخاطب و ایجاد تغییرات فرهنگی نهفته است.
آمارها نشان مي دهد در سال 1374 در تهران يك ‌درصد از مردم ماهواره داشته و از آن استفاده می‌کردند در حالی که در سال 1392 این میزان به 71‌ درصد رسید كه این جهش آماری به معنای انفجار مصرف ماهواره است.
نتايج تحقيقي ديگر حكايت از آن دارد كه بين تماشاي برنامه هاي شبكه هاي ماهواره با طلاق رابطه وجود دارد چرا كه آمارها نشان از رشد دو برابری میزان اين پديده شوم در بازه زمانی 10 ساله از سال 1375 تا سال 1385 دارد.
بديهي است كه تاثير پيام هاي اين رسانه بر نسل جديد بيش از ديگر نسل هاست چرا كه نتايج پژوهشي ديگر نشان می دهد اما نسل جوان نسبت به نسل میان سال بیشتر از تلویزیون های ماهواره استفاده می کنند و اين خود حاكي از آن است كه هر چه میزان استفاده از ماهواره افزایش یابد، میزان گرایش به معیارهای مدرن در انتخاب پوشش افزایش و میزان گرایش به معیارهای سنتی در انتخاب پوشش کاهش مي يابد.
با عنايت به آمار ارائه شده, آن چه كه اهميت و چگونگي اثرگذاري رسانه ها بر سبك زندگي را مشخص مي كند سواد رسانه اي است و نحوه مواجهه با رسانه و ميزان اثرپذيري از آن منوط به ميزان سواد رسانه اي فرد است. از آن جا كه سواد رسانه اي گستره اي فراگير است و شامل همه رسانه هاي ارتباط جمعي مي شود بنابراين داراي ويژگي هايي است كه مهم ترين آن ها پيوستاري و چند بعدي بودن آن است.
سواد رسانه اي مانند دماسنجي مدرج پيوستاري تلقي مي شود كه همه افراد در اين پيوستار جايي را به خود اختصاص داده اند. هيچ نقطه اي بر اين پيوستار وجود ندارد كه به اتكاي آن بتوان گفت كسي فاقد سواد رسانه اي است و هيچ نقطه اي نيز در بالاترين سطح اين پيوستار نيست كه مويد سواد رسانه اي كامل كسي محسوب شود چرا كه در اين پيوستار همواره جا براي پيشرفت وجود دارد. البته جاي افراد بر روي اين پيوستار بر اساس ديدگاه و چشم انداز آن ها در ارتباط با رسانه ها تعيين مي شود. هم چنين سواد رسانه اي كه از چهار بعد شناختي, حسي, اخلاقي و زيباشناسي تكوين يافته مستلزم آن است كه شخص دانش و اطلاعاتي كه به دست مي آورد فقط در بعد شناختي نبوده بلكه در بر گيرنده ابعادي ديگر چون احساسي, زيباشناختي و اخلاقي نيز بشود(پاتر,1385,ص81).
بر اساس آمار ارائه شده از سوي منابع رسمي مبني بر اين كه 20 درصد افراد جامعه در فاصله سني 15 تا 24 سال قرار دارند مي توان ادعا نمود كه جامعه ايراني جامعه اي جوان است و چون اين قشر جامعه به ويژه نوجوانان پر مصرف ترين استفاده كنندگان از رسانه هاي نوين محسوب مي شوند لذا ضريب نفوذ مصرف رسانه اي در بين آنان بيش از بقيه است. طيفي كه از سواد فني بالايي برخوردارند اما سواد رسانه اي آنان در سطحي بالا قرار ندارد كه اين مهم به طور طبيعي سبك زندگي آنان را در مواجهه با اثر پيام هاي رسانه اي بسيار آسيب پذير مي كند. پيام هايي كه مي توانند منجر به كاهش پايبندي آن ها به مباحث اخلاقي شده بر كيفيت روابط شان در نهادهاي مختلف جامعه از جمله خانه و مدرسه هم چنين در روابط بين فردي هم چون ارتباط با جنس مخالف اثرگذار شوند.
لذا در اين تحقيق با عنايت به مندرجات مذكور مبني بر اين كه اكثر قريب به اتفاق نوجوانان به رسانه ها اجازه مي دهند تا سبك زندگي آن ها را برنامه ريزي كنند, سعي مي شود رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي در دوران نوجواني طي بازه سني 15تا 18 سال با تاكيد بر شاغلان به تحصيل در دوره متوسطه دوم منطقه شش تهران در سال تحصيلي 1393-1392مورد بررسي قرار گيرد.
1-2- اهمیت و ضرورت تحقيق
با ورود وسايل ارتباط جمعي به عرصه اجتماع, قدرت دچار تحول شد و اطاعت پذيري جامعه تحت تاثير شيوه هاي ناپيدا و غيرملموس اقناع و تبليغ قرار گرفت. امروزه سبك زندگي انسان زير بمباران پيام هاي رسانه اي قرار دارد كما اين كه تلويزيون در جايگاه يكي از تاثيرگذارترين رسانه هاي عصر حاضر نقشي عمده در شكل گيري رفتار, عقايد, عواطف و هم چنين روابط فردي و اجتماعي ايفا مي كند. منتقدان بر اين باورند كه رسانه ها همان گونه كه مي تواند آگاه كنند, بياموزانند, روشن سازند, ترغيب كنند, الهام بخشند و احساس برانگيزند; مي تواند آسيب برسانند و گمراه كنند.
بنا به نظرسنجي ارائه شده از سوي منابع رسمي ميزان بينندگان تلويزيون هاي ماهواره اي در سطح كشور از 3/19درصد در سال1383 به 9/34 درصد در سال 1388 افزايش يافته است. شبكه هاي تلويزيوني فارسي زبان از جهت تعدد و تنوع نيز درخور توجه اند چرا كه بر اساس آمار اعلام شده تعداد اين تلويزيون ها از 3 شبكه در سال 1373 به 125شبكه در سال 1391رسیده که از این تعداد بيش از 13تلويزيون بيست و چهار ساعته فقط به پخش سریال و فیلم سینمایی اختصاص دارند. مخاطبان تلويزيون هاي ماهواره اي در كشور روزانه به طور متوسط 3 ساعت از وقت خود را به تماشای برنامه‌های مختلف اختصاص می‌دهند كه رقم مزبور در روزهاي تعطيل به 6 تا 7 ساعت مي رسد. بخش اعظم این برنامه‌ها شامل فیلم‌های سینمایی، موسیقی و برنامه‌های سرگرم‌کننده و تفریحی و یا اخبار و برنامه‌های تحلیلی است. آمارها در سال جاري نيز حكايت از آن دارد كه در سال 1393تعداد تلويزيون هاي ماهواره اي به ۱۴۸ شبکه رسيده يعني طي 20 سال اخير سالانه به طور متوسط 5 تلويزيون فارسی زبان با رویکرد ذائقه سنجی و نیز تغییر ذائقه مخاطب اضافه شده است. فصل مشترك نتايج اين قبيل پژوهش ها نشانگر استفاده ناآگاهانه بخشي قابل توجه از مخاطبان شبكه هاي ماهواره اي و پيدايش نشانه هايي از انحطاط اخلاقي در ميان اين خيل عظيم از جمله نوجوانان است.
به موازات تلويزيون هاي ماهواره اي, اینترنت نيز امروزه بخشي مهم از زندگی نسل نوجوان را از جمله درس، سرگرمی و فعالیتهای اجتماعی تحت تاثير قرار داده است. در زمينه اينترنت آمارها نشان میدهد که در سال1373 یعني يک سال پس از ورود اینترنت به ایران 250 هزار کاربر شهروند وجود داشت ولي در سال 1384 اين تعداد به 15میلیون کاربر شهروند رسيد. ایران در سال ۲۰۱۰ با 2/43 درصد ضریب نفوذ، بیشترین میزان استفاده از اینترنت را در غرب آسيا به خود اختصاص داد كه طي آخرين آمار رسمي اعلام شده در حال حاضر 20 تا 25 درصد ایرانیان از اینترنت استفاده می‌کنند كه 5/4 ميليون نفر از آنان عضو شبكه اجتماعي فيس بوك هستند. نيمي از اين كاربر شهروندان ميانگين سني زير 15سال را دارا هستند و از اين تعداد 56 درصد علاقه اي زیاد به استفاده از فضاهای مجازی و بازی های رایانه ای در اوقات فراغت دارند. لازم به ذكر است كه سالانه حدود 9 میلیون تارنما راه اندازی می شود که 12درصد آن ها غیر اخلاقی هستند.
استفاده گسترده از اينترنت علاوه بر مشكلات جسمي و روحي, از هم گسيختگي اجتماعي و خانوادگي را نيز در پي داشته است. در چنين شرايطي كه رسانه ها از جمله تلويزيون هاي ماهواره اي و تارنماهاي اينترنتي نقشي مهم را در پر كردن اوقات نوجوانان بازي مي كنند, پرداختن به مهارت سواد رسانه اي و بررسي رابطه آن با سبك زندگي ضرورتي اجتناب ناپذير است.
1-3- هدف هاي تحقيق
1-3-1- هدف اصلي
هدف اصلي اين تحقيق بررسي رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران است.
1-3-2- هدف هاي فرعي
جهت مطالعه هدف اصلي تحقيق اهداف فرعي زير مورد مطالعه قرار مي گيرد:
1-3-2-1- بررسي رابطه سواد رسانه اي با نوع ارتباط نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران با جنس مخالف
1-3-2-2- بررسي رابطه سواد رسانه اي با نوع ارتباط نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران با والدين
1-3-2-3- بررسي رابطه سواد رسانه اي با نحوه گذران اوقات فراغت نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران
1-3-2-4- بررسي رابطه سواد رسانه اي با انتخاب سبك پوشش نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران
1-3-2-5- بررسي رابطه سواد رسانه اي با نوع فعاليت نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران در مدرسه
1-4- سئوال هاي تحقیق
1-4-1- سئوال اصلي
سئوال اصلي پژوهش حاضر اين است كه: چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با سبك زندگي نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران وجود دارد؟
1-4-2- سئوال هاي فرعي
جهت مطالعه سئوال اصلي تحقيق سئوال هاي فرعي زير مورد مطالعه قرار مي گيرند:
1-4-2-1- چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با نوع ارتباط نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران با والدين وجود دارد؟
1-4-2-2- چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با نوع ارتباط نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران با جنس مخالف وجود دارد؟
1-4-2-3- چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با نحوه گذران اوقات فراغت نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران وجود دارد؟
1-4-2-4- چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با نوع فعاليت نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران در مدرسه وجود دارد؟
1-4-2-5- چه رابطه اي بين سواد رسانه اي با انتخاب سبك پوشش نوجوانان 15تا 18ساله دبيرستاني منطقه شش تهران وجود دارد؟
1-5- تعريف مفاهيم كليدي تحقيق
1-5-1- سواد رسانه اي: سواد رسانه اي مجموعه ديدگاه ها و مهارت ها درباره كنترل مخاطب بر خود به هنگام مواجهه با رسانه است. به بيان ديگر سواد رسانه اي تفسير آگاهانه فرد از مفاهيم پيام هاي رسانه اي است(پاتر,1391,صص81 و82 و 85).
1-5-2- سبك زندگي: بنا به تعريف وبر واژه سبك زندگي براي اشاره به شيوه هاي رفتار, لباس پوشيدن, سخن گفتن, و انديشيدن به كار مي رود(فاضلي,1382,ص28).
1-5-3- نوجوان: نوجواني حساس ترين مرحله زندگي انسان و دوره انتقال از كودكي به بزرگسالي محسوب مي شود. در تعریفی که هاروکس در کتاب نوجوانی خود ارائه کرده نوجوان فردی معرفی شده که از نظر بدنی در حال دگرگونی و تحول، از لحاظ عاطفی نابالغ، از نظر تجربه محدود و از دیدگاه فرهنگی تابع محیط بوده در رویا و تخیل زندگی می‌کند اما با واقعیت روبروست.
1-6- پيشينه تحقيق
از آن جا كه اين پژوهش براي نخستين بار در ايران انجام مي شود و مطالعه اي قبلي با اين عنوان انجام نشده لذا در اين بخش به تعدادي از مطالعات داخلي و خارجي اشاره مي شود كه تا حدي به موضوع مرتبط اند و به نگارنده در ترسيم چشم انداز تحقيق و استخراج مسئله ها كمك مي كنند.
1-6-1- پايان نامه ها
1-6-1-1- داخلي
1-6-1-1- الف- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد اكرم شاهين با نام بررسی مقایسه ای سواد رسانه ای در بین دانشجویان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران با استاد راهنما مظفر چشمه سرابي در سال1391 در دانشگاه اصفهان دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
هدف پژوهش حاضر بررسی مقایسه ای سواد رسانه ای در بین دانشجویان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران بود. سواد رسانه ای دارای مهارت های تحلیل, ارزشیابی, گروه بندی, استقراء, قیاس, ترکیب و خلاصه سازی است. روش تحقیق پژوهش حاضر توصیفی-پیمایشی بود. جامعه پژوهش تمام دانشجویان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال1390 بود. به منظور تعیین حجم نمونه از فرمول نمونه گیری عمومی کوکران استفاده شد که تعداد 246 نفر به عنوان نمونه انتخاب شد. روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب با حجم بود. ابزار گردآوری داده ها پرسش نامه محقق ساخته بود که از مقیاس پنج درجه ای لیکرت استفاده شد.
1-6-1-1-ب- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد امير يزديان با نام سواد رسانه ای انتقادی: بررسی موردی سطح سواد رسانه ای دانشجویان کارشناسی ارشد تحقیق در ارتباطات دانشکده صدا و سیما با استاد راهنما حامد حاجي حيدري در سال1389در دانشكده صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
به منظور حفاظت از شهروندان در برابر اثرات مخرب پیام های رسانه ای بسط مهارت های سواد رسانه ای یکی از مهم ترین ابزار نهادهای سیاست گذار در عرصه آموزش هر کشور است ليكن متاسفانه این مهم در ایران مورد توجه قرار نگرفته است. تحقیق حاضر با تمرکز بر نظریه سواد رسانه ای انتقادی به طور خاص به جنبه انتقادی سواد رسانه ای پرداخته سعی دارد تا علاوه بر افزودن ادبیات نظری مفید نخستین گام ها را برای فعالیت در این عرصه بردارد. سئوالات تحقیق بر مبنای مفاهیم پنج گانه سواد رسانه ای شامل عدم شفافیت, رمزها و قواعد, رمزگشایی مخاطب, محتوی و پیام, و در نهایت انگیزه طراحی شد.
1-6-1-1- ج- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد رامین چابکی با نام جایگاه سواد رسانه ای در سیاست های فرهنگی ارتباطی جمهوری اسلامی ایران با استاد راهنما ناصر باهنر در سال1391 در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه امام صادق(ع) دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
با پیشرفت و توسعه رسانه ها, جهان به مرحله ای جدید گام نهاد که در آن رسانه ها به یکی از اجزای اصلی جوامع بشری تبدیل شدند. در این دوره گستره دسترسی مخاطبان به انواع رسانه, توانایی استفاده و در عین حال حفظ استقلال فکری و اندیشه ای, اجتناب از انفعال, بهره گیری از تفکر انتقادی و افزایش توانایی گزینش, و در نهایت تولید پیام های ارتباطی از طریق تکوین و تکامل سواد رسانه ای قابل حصول تلقی گشت. با این تفاصیل اگر سواد رسانه ای را علم تنظیم کننده روابط میان مخاطب و رسانه ها بر اساس هنجارهای درونی شده بدانیم نباید از جایگاه آن در سیاست های رسانه ای کشورها غافل شویم. برای تحلیل این سیاست ها مدل هایی مختلف ارائه شده که جامع ترین آن مدلEC کمیسیون اروپاست. این مدل چهار مولفه دسترسی, استفاده, درک انتقادی, و تولید ارتباطی را در حوزه سواد رسانه ای مطرح می کند. در این تحقیق ابتدا برای تبیین وضعیت موجود سواد رسانه ای در ایران اسناد و سیاست های چهار نهاد شورای عالی انقلاب فرهنگی, وزارت آموزش و پرورش, وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی, و سازمان صدا و سیما بر اساس مدلEC و مولفه های مطرح در آن و روش پژوهش اسنادی مورد توجه قرار گرفت و در ادامه برای ترسیم وضعیت مطلوب در این حوزه با چند تن از مدیران و صاحب نظران کشور در حوزه سواد رسانه ای مصاحبه انجام شد.
1-6-1-1- د- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد طاهره عيدي زاده با نام بررسی تاثیر سواد رسانه ای والدین در انتخاب بازی های رایانه ای برای کودکان6 تا 11سال شهرستان شوشتر با استاد راهنما محمدرضا رسولي در سال1391 در دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
سواد رسانه ای از دیدگاه کارشناسان آمیزه ای از تکنیک های استفاده موثر از رسانه ها و کسب دانش برای تشخیص اهداف و برنامه های رسانه ها از یکدیگر است. به زبان ساده سواد رسانه ای مثل یک رژیم غذایی است که هوش مندانه مراقب است که چه موادی مناسب اند و چه موادی مضر. از آن جایی که امروزه بخشی بزرگ از اوقات فراغت صرف انجام بازی های رایانه ای می شود هم چنین بازی هایی که در بازار وجود دارند همه برای کودکان مناسب و مفید نیستند لازم است که والدین از سواد رسانه ای لازم برای انتخاب بازی های متناسب با سن و روحیات کودکان خود بهره مند شوند و سواد تشخیص بازی های نامناسب از بازی های مفید و مثبت را داشته باشند تا کودکان بررسی نشده و غیر اصولی در تعامل با بازی ها قرار نگیرند. این پژوهش قصد دارد تا سواد رسانه ای والدین کودکان ابتدایی در شهرستان شوشتر را با روش پیمایشی و پرسش نامه محقق ساخته مورد بررسی قرار دهد.
1-6-1-1- ه- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد پرستو ايران پور با نام میزان سواد رسانه ای و نقش آن در استفاده از رسانه های تعاملی بررسی رفتار ارتباطی دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان و دانشگاه صنعتی اصفهان با استاد راهنما علیرضا حسینی پاکدهی در سال1389 در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
پژوهش حاضر تلاشی برای تبیین مفهوم سواد رسانه ای, ارزیابی سطح سواد رسانه ای دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان و دانشگاه صنعتی اصفهان و تعیین جایگاه و میزان سواد رسانه ای دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه اصفهان و دانشگاه صنعتی اصفهان و نقش آن در استفاده از رسانه های تعاملی و هم چنین تاکید بر ضرورت آموزش سواد رسانه ای در میان مخاطبان رسانه ها خصوصا در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی به منظور درک رمزها, مفاهیم و چارچوب های حاکم بر تولیدات رسانه ای است. هدف اصلی این پژوهش بررسی و شناخت وضعیت و نقش سواد رسانه ای بر نحوه چگونگی و میزان استفاده از رسانه های تعاملی در میان دانشجویان تحصیلات تکمیلی در دو دانشگاه اصفهان و صنعتی اصفهان در سال تحصیلی89-88 است.
1-6-1-1- و- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد عباس تقي زاده با نام بررسی مقایسه ای سواد رسانه ای دختران و پسران دانش آموز مقطع متوسطه مطالعه موردی دبیرستان های شهر کرمان با استاد راهنما حسین علی افخمی در سال1390 در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
در تحقیق حاضر وضعیت سواد رسانه ای دانش آموزان مقطع متوسطه و به طور خاص دانش آموزان سال چهارم دبیرستان های شهر کرمان بررسی شده است. مهم ترین مسئله تحقیق این است که میزان سواد رسانه ای دختران و پسران دانش آموز مقطع متوسطه در چه سطحی است و ارتباط بین سواد رسانه ای و جنس رشته های تحصیلی و پایگاه اقتصادی- اجتماعی چگونه است؟ انجام تحقیق حاضر به روش پیمایشی و ابزار پرسش نامه انجام و نتایج در سطح آمار توصیفی و استنباطی استخراج شد. این مطالعه نشان داد که به طور کلی سواد رسانه ای دانش آموزان سال چهارم متوسطه در جایگاه خروجی های انسانی آموزش و پرورش در سطح متوسط است.
1-6-1-1- ز- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد مریم ضیایی نجف آبادی با نام حق بر آموزش سواد رسانه ای در عرصه تکنولوژی های نوین اطلاعات و ارتباطات با استاد راهنما عباس اسدی در سال1390 در دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
با گسترش فناوری های اطلاعات و ارتباطات کاربران جامعه اطلاعاتی نیازمند به فراگیری دانش و سوادی به نام سواد رسانه ای شده اند که شامل مهارت و توانمندی هایی مختلف است. این پایان نامه بعد از معرفی و شناساندن چیستی و چگونگی فناوری ها در صدد تبیین سواد رسانه ای است و سپس بحث مهم حق بودن آن در متون حقوقی بین المللی و اسناد حقوق بشری بررسی می نماید.
1-6-1-1- ح- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد شيما سلطانيان با نام بررسی نقش سواد رسانه ای در حفظ و ارتقا هویت فردی در بین جوانان تهرانی با استاد راهنما صدیقه ببران در سال1390 در دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
پژوهش حاضر با هدف اصلی شناخت نقش سواد رسانه ای در حفظ و ارتقا هویت فردی در بین جوانان تهران انجام شده است. در تبیین این مقوله باید گفت که سواد رسانه ای شامل توانایی دسترسی, تحلیل, ارزیابی و پردازش اطلاعات و در واقع درکی متکی بر مهارت است که بر اساس آن می توان انواع رسانه ها و تولیدات آن ها را شناخت و از یکدیگر تفکیک و شناسایی کرد. سواد رسانه ای در واقع تکنیکی در مواجهه فعال با رسانه ها و خارج شدن از محیط تسلیم محض در برابر پیام های رسانه ای است که پیرو آن می توان به افراد آموخت چگونه از رسانه ها و از پیام های آن بدون ایجاد تزلزل در باورها و خدشه دار شدن اعتقادات به نحوی هوش مندانه جهت حفظ و ارتقا هویت خویش بهره گیرند. برای رسیدن به این هدف از نظریه های ارتباطی برجسته سازی استفاده و خشنودی, کاشت و هم چنین نظریه مدرنیته و هویت آنتونی گیدنز و هویت در جامعه شبکه ای مانوئل کاستلز استفاده شده است.
1-6-1-1- ط- پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد حسين مهرالحسني با نام بررسی تطبیقی سواد رسانه ای معلمان دوره راهنمایی تحصیلی منطقه دو تهران و ناحیه يك کرمان در حوزه خبری و آموزشی تلویزیون با استاد راهنما محمد سلطانی فر در سال1391 در دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
سواد رسانه ای با دادن بینش و دانش لازم به مخاطبان توانایی آن ها را در تجزیه و تحلیل و تولید پیام ها بالا برده و از این طریق مخاطب را در مواجهه با پیام های رسانه ای فعال می نماید لذا ضروری است این بینش و دانش از اوان کودکی و نوجوانی افراد به تناسب سن عقلی آن ها انتقال یابد كه به این لحاظ معلمان در خط مقدم این اطلاع رسانی قرار می گیرند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نگرش و میزان آگاهی معلمان دوره راهنمایی تحصیلی نسبت به پاره ای از مولفه های سواد رسانه ای و نیز بررسی ضرورت فراگیری سواد رسانه ای توسط معلمان مبتنی بر سه فرضیه صورت گرفته است.
1-6-1-1- ي- پايان نامه مقطع دكتري بهاره نصيري با نام نقش سواد رسانه اي در نظام آموزش و پرورش و ارائه مدلي مطلوب براي ايران با استاد راهنما سيد وحيد عقيلي در سال1389 در دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم تحقيقات دفاع شده كه در زير به چكيده آن اشاره مي شود:
در اين تحقيق به بررسي شناسايي ساختار و برنامه هاي آموزش سواد رسانه اي دو كشور كانادا و ژاپن و هم چنين برنامه آموزش سواد رسانه اي در اين كشورها و تشابه تفاوت هاي آن ها در اين زمينه و هم چنين شناسايي كتب آموزشي, انجمن ها, تارنماها, شبكه هاي آموزشي, تجربيات, و فعاليت هاي اين دو كشور پرداخته شده است. از آن جا كه در اين پژوهش محقق به دنبال ارائه مدل مطلوب آموزش سواد رسانه اي براي ايران بوده لذا مدل هاي موجود در اين زمينه را در دنيا به ويژه دو كشور مزبور مورد بررسي و ارزيابي قرار داده براي ايران نيز مدلي ارائه كرده است.
1-6-1-2- خارجي
1-6-1-2-الف- ميرا فيورشتاين پايان نامه دوره دكتري خود را در فلسطين اشغالي با نام سواد رسانه اي در حمايت از تفكر انتقادي در سال2003 به انجام رسانده است. در اين پژوهش تاثير آموزش سيستماتيك سواد رسانه اي انتقادي بر دانش آموزان10 تا12 ساله پرداخته شده و ضرورت توسعه آن هم براي توليد كنندگان برنامه هاي تلويزيوني و هم براي مخاطبان مورد تاكيد قرار گرفته است. فيورشتاين در مطالعات خود نشان مي دهد كه يادگيري سيستماتيك سواد رسانه اي از تفكر انتقادي دانش آموزان درباره برنامه هاي تلويزيوني و تبليغات رسانه ها حمايت مي كند. هم چنين برنامه هاي پيش گيرانه و توان مندسازي تفكر انتقادي در دانش آموزان ابتدايي و راهنمايي هم چنين كساني كه در سطح پايين موقعيت اجتماعي قرار دارند بسيار موثر است.
1-7-2- مقاله ها
1-7-2-1- داخلي
1-7-2-1- الف- رويكرد نظري به سواد رسانه اي اثر مليحه سپاسگر كه در شماره44 سال دوازدهم فصل نامه پژوهش هاي ارتباطي در سال1384 چاپ شد تلاشي براي تبيين مفهوم سواد رسانه اي و طرح نظريه هاي معروف درباره آن است. اين مقاله در دو بخش ارائه شده است. بخش اول شامل تاريخچه مطالعات مربوط به سواد رسانه اي در استراليا, ايتاليا, انگليس, كانادا, آفريقاي جنوبي و ژاپن است و بخش دوم به شرح نظرهاي هابز, تامن و پاتر در زمينه سواد رسانه اي مي پردازد و مدل هاي نظر آنان را درباره سواد رسانه اي ترسيم مي كند. تكيه اصلي مقاله بر شرح نظر پاتر است كه سواد رسانه اي را منظومه اي منسجم و حلزوني از عواملي چون ساختارهاي دانش, منبع شخصي, مهارت هاي استفاده از رسانه, و پردازش پيام و اطلاعات مي داند.
1-7-2-1- ب- سواد رسانه اي در برخورد با خشونت رسانه اي اثر صديقه ببران كه در شماره2609 روزنامه ايران مورخ 23 مهر1382 چاپ شد به ويژگي رسانه ها در عصر حاضر اشاره داشته, نويسنده معتقد است پيام ها و آگهي هاي مختلف اين رسانه ها هر روز به طور فزاينده اطلاعاتي سرگردان را به ما و فرزندان مان عرضه مي كنند و همگي نقشي مهم را در شكل دهي و نفوذ به فرهنگ, ارزش ها, ديدگاه ها و اعتقادات ما بازي مي كنند. به بيان ديگر در عصر جديد با ويژگي ظهور وسايل ارتباطي نوين ما و به ويژه فرزندان مان به مراتب بيش از گذشته زير بمباران پيام هاي رسانه اي هستيم كه در بسياري از موارد بهترين و قابل قبول ترين روش حل مسايل و مشكلات را با پيام هاي خشونت بار ارائه مي كنند. نويسنده بهترين راه ممكن براي بقاء در اين شبكه اطلاعاتي كه در سراسر محيط فرهنگي ما ريشه دوانيده را فقط استقلال, اجتناب از انفعال, بهره گيري از تفكري منتقدانه, و به بياني ديگر افزايش توانايي گزينش, انتخاب و چالش با اين موج فراگير مي داند كه تنها از طريق تكامل سواد رسانه اي ميسر است. سواد رسانه اي نه تنها به كودكان بلكه بزرگسالان مهارت هاي لازم را براي برقراري ارتباطي متفكرانه و آگاهانه با رسانه ها مي آموزد و در عين حال نگاهي دقيق ديدگاهي نقاد و تحليلي نسبت به پيام هاي رسانه اي نوشتاري, ديداري و شنيداري فراهم مي آورد.
1-7-2-1- ج- سانسور يا سواد رسانه اي اثر محمد سلطاني فر كه در شماره22 پژوهش نامه سواد رسانه اي منتشره از سوي مركز تحقيقات استراتژيك مجمع تشخيص مصلحت نظام در سال1387 به چاپ رسيد بر آموزش رسانه اي به دانش آموزان در مدارس به منظور ايجاد توانايي مواجهه خود انگيخته در آن ها نسبت به محتوي و عملكرد رسانه اي تاكيد مي نمود. در اين چارچوب ضمن برشمردن تاثيرات رسانه ها بر كودكان و نوجوانان به نحوه پردازش اطلاعات و سنجش محتواي برنامه هاي رسانه اي نزد آن ها اشاره در نهايت به سواد رسانه اي مبتني بر مدل آموزش تفكر انعكاسي تاكيد مي شود.
1-7-2-1- د- بررسي آموزش سواد رسانه اي در كشور كانادا و ژاپن اثر سيد وحيد عقيلي و بهاره نصيري كه در شماره41 فصل نامه نوآوري هاي آموزشي در سال1391 به چاپ رسيد سواد رسانه اي را از ضرورت هاي عصر اطلاعات كه قرن بيست و يكم را نيز شامل مي شود بر مي شمرد. با توجه به اهميت اين موضوع در مقاله مذكور پژوهش و بررسي آموزش سواد رسانه اي در دو كشور كانادا و ژاپن را كه از پيشگامان اين حوزه در دنيا محسوب مي شوند انتخاب كرده و با روش اسنادي و توصيفي به بررسي آن پرداخته اند. با توجه به مطالعات انجام شده آموزش سواد رسانه اي در كانادا بر مبناي استانداردهايي يكسان, معين و يكپارچه انجام نمي شود بلكه متناسب با مقتضيات زماني و مكاني هر ايالت و هم چنين شرايط خاص دانش آموزان اين آموزش انجام مي گيرد اما در ژاپن آموزش سواد رسانه اي اولين بار از سوي وزارت پست و مخابرات اين كشور مطرح شده و همين وزارت متولي اين آموزش است و به همين دليل ژاپني ها بيش از آن كه بر سواد رسانه اي تاكيد كنند بر سواد اطلاعاتي تاكيد دارند. بر همين مبني در ژاپن سواد اطلاعاتي با رويكرد آموزش مهارت استفاده از رايانه و استفاده موثر از اطلاعات در مقام يك واحد درسي اختياري در مدارس سراسر كشور تدريس مي شود. ثمره اين آموزش در دو كشور كانادا و ژاپن منجر به اين شده كه دانش آموزان اين دو كشور نسبت به ديگر كشورها تسلط و دركي بيشتر نسبت به خروجي رسانه ها پيدا كرده اند. آن ها به خوبي مي دانند از رسانه ها چه مي خواهند و لذا فعالانه به تحليل و ارزيابي منقدانه محتواي رسانه اي مي پردازند تا معناي پيام هايي را كه با آن ها مواجه مي شوند درك نمايند.
1-7-2-1- ه- تعارض فرزندان با والدين در سبك زندگي اثر سعيد معيدفر و حبيب صبوري خسروشاهي كه در شماره 7 فصل نامه برنامه ریزی رفاه و توسعه اجتماعي در سال1390 چاپ شد بيان مي دارد كه جامعه ايران در دهه هاي اخير در جريان تحولات فرهنگي و اجتماعي وسيع قرار گرفته كه به ويژه در خانواده ها چشمگير بوده است. يكي از مهم ترين تحولات تغيير در سبك زندگي جوانان است كه موجب شده خانواده ها در معرض چالش هايي جدي قرار گيرند. چالش هايي كه به نظر مي رسد شكل سنتي خانواده را زير سئوال برده است. مهم ترين چالشي كه خانواده ها امروزه با آن رو به رو هستند دگرگوني سريع هنجارها و ارزش هاي خانوادگي ميان فرزندان با والدين است تا جايي كه مي توان صحبت از هنجارهاي رقيب در كنار هنجارهاي سنتي كرد. منشا اين تحولات را بايد گسترش رسانه هاي جديد, توسعه آموزش, دسترسي به اطلاعات, رشد فرد گرايي, تغيير گروه مرجع, و پيدايش ارزش هاي نو جست و جو كرد. اين پژوهش با استفاده از رويه پيمايش و از طريق پرس و جو در منطقه 3 و17 تهران و با يك نمونه 398 نفري انجام شده است. تكنيك هاي آماري مورد استفاده آماره هاي شاخص تمركز و تشتت, همبستگي دو متغيره, رگرسيون چند متغيره, و تحليل ميسر بوده است. يافته ها نشان مي دهد كه ميان والدين و فرزندان تعارض وجود دارد اما اين مقدار زياد نيست. 61 درصد از پاسخ گويان عدم تعارض و هم سويي با والدين را ابراز كرده اند و تنها 5/23 درصد در حد زياد با والدين خود تعارض و نا هم سويي داشتند. در واقع در اين پژوهش شاهد نوعي وفاق نسبي در بسياري از حوزه ها هستيم كه البته تعارض در بعضي حوزه هاي زندگي بيشتر و در برخي كمتر بوده است. بيشترين حوزه هاي تعارض در سبك زندگي فرزندان و والدين, در دوستي دختر با پسر, سيگار كشيدن و مصرف مشروبات الكلي و كمترين حوزه هاي تعارض در نماز خواندن, معاشرت با دوستان هم جنس, توجه به بهداشت شخصي و گوش كردن به موسيقي دل خواه بوده است. روابط ميان متغيرها نشان دهنده آن است كه تعارض متاثر از عواملي چون رشد فردگرايي, گرايش به نوگرايي و نگرش دموكراتيك والدين بوده است.
1-7-2-2- خارجي
1-7-2-2- الف- سواد رسانه اي, چه كسي به آن نياز دارد و به چه معني است؟ اثر روز. آ. دايسون ترجمه پدرام الوندي بيان مي دارد كه سواد رسانه اي براي مردم معاني متفاوت در بردارد. در دهه هاي گذشته در مدارس برنامه هاي آموزشي به كار گرفته شده است كه به اهميت رمز گشايي و شالوده شكني معني و پيام در رسانه هاي توده اي گرايش دارند. هدف و منظور اين گرايش آن است كه دانش جويان بتوانند معاني نهفته در پيام را شناسايي كنند در حالي كه اهميت و ارزشي فراوان در اين نوآوري ها وجود دارد. آن ها هم چنان نمي توانند بر رشد كودكان و نظريه اجتماعي شدن آنان از راه تضعيف اثر الگوهاي بي فايده اي كه در فرهنگ عامه درباره كودكان وجود دارد اثر بگذارند در همين حال اين ها نياز به معاني گسترده تر و كاربرد وسيع تر اين مفهوم را مشخص مي سازند.
1-7-2-2- ب- رويكرد سواد رسانه اي اثر جيمز براون ترجمه پيروز ايزدي به طيفي از رهيافت ها نسبت به سواد آموزي رسانه اي در بخش هاي مختلف جهان با تاكيد بر آمريكا پرداخته و به طور اجمالي الگوهاي عمده مطالعات رسانه هاي جمعي را در دهه هاي اخير شرح داده و به بنيان هاي نظري متفاوت و نيز رهيافت هاي مفهومي مشترك اشاره مي كند و در پايان نيز ملاحظاتي عملي درباره تدوين پروژه ها و برنامه هاي درسي براي آموزش سواد رسانه اي ارائه مي دهد.
1-7-2-2- ج- ابعاد ديداري سواد رسانه اي اثر پل مساريس ترجمه اسماعيل يزدان پور بيان مي دارد كه يكي از عناصر اصلي سواد رسانه اي را بايد بر فهمي از قواعد بازنمايي بنا نهاد, قواعدي كه كاربران رسانه ها بر اساس آن معني را توليد و توزيع مي كنند. اين مقاله قواعد بازنمايي در ارتباطات ديداري را تحليل كرده و ميان قواعد نحوي و معنايي تفكيك قائل مي شود و بر آن مشخصه هايي متمركز مي شود كه بيشترين تمايز ميان زبان ديداري از ديگر شيوه هاي ارتباط را آشكار مي كند. در اين مقاله اثر سواد ديداري بر رشد شناختي بينندگان و رشد آن ها در مقام مصرف كنندگان آگاه رسانه هاي ديداري بررسي مي شود.
فصل دوم:
چارچوب مفهومي تحقيق
مقدمه
فرايند پژوهش بي ترديد نقشي اساسي در توسعه مرزهاي دانش بر عهده دارد و اصولا هر گونه نظريه پردازي و نوآوري در عرصه علم بدون پژوهش امكان پذير نيست. از اين رو تحقيق حاضر سعي دارد تا ضمن پيروي از اصول علمي پژوهش و بهره گيري از دستاوردهاي صاحب نظران اين رشته به پروژه تحقيقاتي خود جامه عمل بپوشاند. بنابراين با هدف بررسي رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي نوجوانان 15تا 18 ساله دبيرستاني منطقه شش تهران مطالب را در چارچوب و تابع طبقه بندي زير گردآوري نموده و تلاش شده در اين فصل طي چهار بخش به ابعاد بحث توجه شود. در بخش اول ابتدا به مفهوم سبك زندگي و ضرورت آن پرداخته شده و ديدگاه هاي هاي وبر و وبلن مورد تدقيق واقع مي شوند. سپس مفهوم, رويكرد و اهداف سواد رسانه اي مورد مطالعه قرار گرفته به ديدگاه هاي پاتر, تامن و هابز اشاره مي شود. در بخش پاياني نيز رابطه سواد رسانه اي با سبك زندگي و مدل مفهومي آن مورد مداقه قرار مي گيرد.
2-1- سبك زندگي
2-1-1- مفهوم سبك زندگي
سبک زندگی یکی از پردامنه ترین مفاهیم حوزه علوم اجتماعی است که الگویی از اندیشه ها، احساسات, شناخت ها و کنش ها محسوب مي شود و در مجموع هویت اجتماعی و شخصی فرد را مي سازد كه به اين معنی, نحوه ساماندهي زندگي براي تحقق نيازها و خواسته ها با به کارگيري مجموعه اي از رفتارهاست. بروز و ظهور سبک زندگی از طريق نحوه صرف زمان، پول و چگونگی گذران اوقات فراغت، انتخاب اشيای مصرفي، انتخاب علائق و ترجيحات(سليقه) و نظایر خاص آن صورت مي گيرد.
كريسمن سبک زندگی را طیف فعالیت‌هایی که فرد یا گروه در آن مشارکت می‌کنند معرفی می‌کند(فاضلی،۱۳۸۲،صص 68 و ۶۹). به‌ نظر آسابرگر براي‌ تعريف‌ واژه سبک زندگی با واژه‌ اي ذی شمول روبرو هستيم‌ كه‌ از سليقه‌ فرد در زمينه‌ آرايش‌ مو و لباس، تا سرگرمي‌ و تفريح‌ و ادبيات‌ و موضوعات‌ مربوط ديگر را شامل‌ مي‌شود. كلمه‌ سبك، مد را تداعي‌ مي‌كند پس‌ سبك‌ زندگي‌ در واقع‌ مد يا حالت‌ زندگي‌ يك ‌فرد است‌. سبك‌ زندگي‌ معمولا با طبقه‌ اقتصادي – اجتماعي‌ پيوند دارد و در تصويري‌ كه‌ فرد از خود مي سازد‌ بازتاب‌ مي‌يابد(آسابرگر،1379,ص141). به هرحال چه سبک زندگی را شیوه متفاوت زندگی در نظر بگیریم و چه معیاری برای تمایز افراد از یکدیگر، در واقع روش الگومند مصرف و درک و ارزش گذاری فرهنگ مادی و غیرمادی است که در نحوه ارتباط فرد با محیط و علایق و سلیقه ها و نیز مصرف فرهنگی و چگونگی استفاده از اوقات فراغت قابل مشاهده است(چاوشیان،1384,ص45).
بدیهی است که ایجاد تغییرات اساسی در سبک‌های زندگی در سطوح فردی و خانوادگی مستلزم تغییر در ارزش‌ها و مشروعیت‌های فرهنگی و اجتماعی است. با این تعریف از سبک زندگی می‌توان از تقابل و جدال میان دو سبک زندگی سخن گفت؛ یک سبک زندگی که قدرت حاكميت را در ابعاد مختلف آن مشروع دانسته و سعی در تبلیغ، ترویج و تحمیل آن دارد و در مقابل سبک زندگی بخشي وسیع از جامعه به ويژه طبقه متوسط که بیشتر در فضاهای خصوصی قابل مشاهده است و از ارزش‌ها و مشروعیت‌های خود پیروی می‌کند. این سبک زندگی را تا حدي زیاد می‌توان محصول دمکراتیزاسیون آموزش، تکنولوژی‌های ارتباطی، رسانه‌های جدید، نقش اجتماعی زنان، جوان شدن جامعه و غيره دانست.
چندین دهه است که الزام از طرق مختلف برای ترویج و در مواردی تحمیل نوعي مشخص از سبک زندگی برگرفته از قرائتی خاص از باورها به وضوح قابل مشاهده است. به این ترتیب نوعی سبک آرمانی برای فرد یا خانواده در جزئی‌ترین ابعاد آن، از نوع پوشش، آرایش و پیرایش چهره، نوع خوراک، تفریحات و سرگرمی‌ها و روابط اجتماعی تا محتوای آموزشی و علمی(در سطوح مختلف)، آثار هنری و محصولات فرهنگی قابل استفاده، و باورها تعریف, تبلیغ و ترویج شده در دوره‌های مختلف و به شیوه‌های گوناگون با هر آن چه جز آن بود مقابله شد. اما حاصل الزام در یک سبک زندگی به جامعه‌ای بزرگ و گسترده و با ارزش‌ها و فرهنگ‌های متفاوت، ایجاد گسستي آشکار و شکافی عمیق و روزافزون بین سبک زندگی در فضای عمومی زیر سلطه و سبک زندگی در فضای خصوصی نسبتا آزاد، در میان قشري وسیع از جامعه شد. با گذر زمان، هر چند این گسست روز به روز بیشتر و بزرگ‌تر ‌شد و ابعاد مخفی و زیرزمینی زندگی اجتماعی افزایش یافت اما از سویي دیگر، به تدریج با تنگ‌تر شدن حلقه الزام ها در فضای عمومی و به واسطه آن عادی شدن هر چه بیشتر آن چه در فضاهای خصوصی و در عین حال بزرگ‌تر شدن حلقه افرادی که در این فضاها وارد ‌شده و الزام ها را زیر پا می‌گذاشتند، برخی ابعاد زندگی ناپیدا آن‌قدر مشروعیت پیدا کرد که افراد خواهان بروز و به تعبیری پرده‌برداری از آن در فضاهای عمومی و در واقع مشروعیت‌زدایی از سبک‌های تحمیل شده شدند.
تا زمانی که رسانه های جمعی در جامعه حضور نداشتند، سنت ها و هنجارهای قومی و قبیله ای تعیین کننده چارچوب سبک زندگی بودند. در چنین فضایی، سبک زندگی از یکنواختی و ثباتي زیاد برخوردار و تغییرات در سبک زندگی به کندی انجام می گرفت زیرا ارتباطات اجتماعی در یک محدوده جغرافیایی مشخص و دسترسی به منابع اطلاعاتی محدود بود. در این شرایط ارزش ها, هنجارها و علائق فردی از طریق ساختارهای قبیله ای و قومی به طور مداوم بازتولید و آموخته شده به هر عامل متغیر و عنصري بیگانه اجازه ورود داده نمی شد مگر این که با ساختارهای قبلی هم خوانی مي داشت اما با فراگیر شدن رسانه ها وضع تغییر کرد. رسانه غريبه ای است آشنا كه عضوی از خانواده شده, برای همه داستان می گوید، اطلاع رسانی و آگاهی بخشی می کند, چیزهایی را که تاکنون نخوانده، نشنیده و ندیده اند حتی چیزهایی مغایر با ارزش های پذیرفته شده را برایشان بیان كرده به آن ها نشان مي دهد. ارزش ها و نوآوری های جدید به ویژه در تقابل با ارزش های سنتی را به افراد خانواده ارائه می کند بدون آن که کسی به این بیگانه ایرادی بگیرد و چنین کاری تنها از او برمی آید. ارزش های سنتی را به چالش می کشد، افراد را دچار تضاد ارزشی می کند, اوقات فراغت آن ها را پر و آن ها را سرگرم می کند.
حقیقت این است که وجود جذابیت بسیار زیاد و ارائه بسیار گسترده و پر زرق و برق اطلاعات در رسانه هر شخصی را که بدون هدف وارد آن شود ساعتها میخ کوب مي نمايد. در واقع ذهن فرد به مانند یک جاروبرقی انواع و اقسام اطلاعات را در این فضا جذب میکند؛ اطلاعاتی که معلوم نیست هر کدام چه تأثیری در تفکر، رفتار و سبک زندگی وی میگذارد. این در حالی است که برخی از بزرگان آشنا با فضای رسانه معتقدند که در جامعه دینی، باید فرهنگ دینی رسانههای کارآمد و جدید مانند اینترنت را به خدمت درآورد و از آن جهت نشر معارف و فرهنگ خویش استفاده نمود و حال این که انجام بررسی مختصر بر روی جامعه اینترنتی ایران شرایط را به گونهای دیگر نشان میدهد؛ چنان‌که روز به روز شاهد غالب شدن سبک زندگی اینترنتی بر كاربر شهروندان هستیم تا جايي که برخی کارشناسان آن را به گارد باز جامعه ایرانی در مقابل اینترنت تعبیر میکنند.
تا زمانی که رسانه هايی مانند مطبوعات, رادیو, و تلویزیون، نخبه‌گرا و تولیدکنندۀ محتواهای فکری, عقیدتی و سیاسی بودند نمی‌توانستند آن چنان بر سبک زندگی عامه تاثیر بگذارند چون مخاطباني محدود داشتند اما با زوال رسانه ها نخبه گرا و ظهور رسانه های عامه پسند پرتیراژ، مسئله تغییر علائق و سبک زندگی مورد توجه قرار گرفت. محتوای رسانه های عامه پسند علاوه بر خبر رسانی به تبلیغات، ترویج مصرف گرایی و پاسخ گویی به سلایق متنوع مخاطبان روی آوردند تا جایی که مکاتب مطالعات انتقادی ارتباطات به ویژه فرانکفورت و بیرمنگنام, محصولات رسانه ای و فرهنگی را عامل اساسی برون رفت جامعه غرب از وضع طبیعی و از خود بیگانگی و نظایر آن می دانند. به نظر می رسد که مفهوم رسانه با تغییر گره خورده است. مواجهه زیاد با رسانه های جمعی در تغییر فکر، ارزش، هویت و علایق فردی و جمعی تاثیرگذار است. در مواردي بسیار محدود کار رسانه تثبیت عقاید موجود است ليكن کار اصلی رسانه معرفی نوآوری ها, ایده ها و ارزش های نو به جامعه است. این کارکرد جدید, نیاز و خواسته اي تازه در سبک زندگی مردم بوجود ‌آورد و فرهنگ‌های زورمند, فرهنگ‌های بومی را تحت تاثیر قرار دادند. این موضوع در داخل مرزهای کشور هم قابل رويت بوده و آن زمانی است که اصحاب رسانه ایده‌های مرکز را برای حواشی و پیرامون آن بازنمایی می‌کنند و با پخش محتواهای سرگرم کننده مانند فیلم و سریال هاي متعدد, سبک زندگی روستانشینی را تحت تاثیر سبک زندگی شهرنشيني قرار می‌دهند.
در دوره رسانه سالاری کنونی، نوعی جا به جایی در گروه های مرجع رخ داده كه در جامعه پذیری و تعیین الگوهای زندگی بسیار تاثیر گذار است. اگر تا قبل از این والدین, نهادهای آموزشی, همسالان و نهادهاي ديني گروه مرجعي پراهمیت در جامعه پذیری افراد بودند، اکنون رسانه پراهمیت ترين گروه مرجع است كه نقش گروه های دیگر را کم اثر نموده و یا جاي آن ها را گرفته است. در دوران کنونی علاوه بر فراملی شدن رسانه ها که مهم ترین نمونه بارز آن ها تلویزیون های ماهواره ای است، رسانه های اجتماعی رايانه مبنا نیز ظهور و توسعه پیدا کرده اند. میزان نفوذ و ارتباط افراد با اين رسانه های نوین به حدی اهمیت دارد که عده از آن با عنوان “زندگی دوم” یاد می کنند. اكنون فراغت نسل نوجوان و علائق آن ها در تالارهای گفتگوی تعاملی و شبکه های اجتماعی مجازی صرف مي شود یعنی نوع زندگی تغییر کرده و نظام ارزشی و هنجاری افراد تحت تاثیر رسانه هاست.
2-1-2- ضرورت پديد آمدن سبك زندگي
مفهوم سبك زندگي در ادبيات نظري جامعه شناختي از گذشته اي چندان شفاف برخوردار نيست گرچه به گمان مك كوايل اساس عدم شفافيت به نحوه اختلافات ناشي از طبقه اجتماعي بر سلايق, عادات, شيوه لباس پوشيدن و رفتارها مبتني شده است اما گذشته سبك زندگي با منزلت اجتماعي پيوندي محكم دارد. بر اين منوال كوئن سبك زندگي را شيوه زندگي طبقات گوناگون جامعه مي داند به گونه اي كه هر طبقه, سبك زندگي ويژه و رويكردها و باورداشت هاي خاص و قابل قبول خود را دارد. اين مستند تا آن جا ادامه مي يابد كه ماركس مرزهاي مشخص طبقاتي را با تكيه بر عامل اقتصادي بين طبقات پرولتار و بورژوا با اشاره به شيوه زندگي آنان تعيين مي كند. دنياي اواسط قرن نوزدهم كه ماركس بر تحليل آن همت گمارد, درگير فرايند توليد بود و بر حول ارزش ها و فرايندهاي مرتبط با آن سامان گرفته بود. در اين دنيا مفهوم طبقه اجتماعي مفهومي بود كه تحليل جايگاه آدميان در نظام سرمايه داري را ممكن مي ساخت.

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *