مقالات

*132

21951951005840

دانشکده مدیریت و حسابداری
پایان نامه کارشناسی ارشد
رشته حسابداری
گرایش حسابرسی
موضوع
بررسی رابطه بین اجتناب مالياتي وتأخيرغیرعادی در گزارشگري مالي
شركتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
استاد راهنما
دکتر حسن همتی
استاد مشاور
دکتر فاطمه صراف
نگارنده
مسعوددهقانی دویل
شماره دانشجویی : 911720007
2195195768985سالتحصیلی : نیمسال دوم 93
كليه حقوق مادي مترتب برنتايج مطالعات ،ابتكارات
و
نوآوري هاي ناشي از تحقيق موضوع پايان نامه
متعلق به
موسسه آموزش عالي رجاء ميباشد.
تعهدنامه
اينجانب مسعود دهقانی دویل دانشجوي رشته حسابرسی مقطع تحصيلي کارشناسی ارشد بدين وسيله اصالت كليه مطالب موجود در مباحث مطروحه در پايان نامه تحصيلي خود با عنوان بررسی رابطه بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران راتأييد كرده ، اعلام مي نمايم كه تمامي محتواي آن حاصل مطالعه ، پژوهش و تدوين خود بوده و در مواردي كه از دست آوردهاي علمي و پژوهشي ديگران (اعم از پايان نامه، كتاب، مقاله و …) استفاده نموده ام، مطابق ضوابط و رويه ي موجود، نام منبع مورد استفاده و ساير مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذكر و درج كرده ام و تعهد مينمايم در صورت اثبات عدم اصالت آن و يا احراز عدم صحت مفاد و يا لوازم اين تعهد نامه در هر مرحله از مراحل منتهي به فارغ التحصيلي و يا پس از آن و يا تحصيل در مقاطع ديگر و يا اشتغال و … دانشگاه حق دارد ضمن رد پايان نامه نسبت به لغو و ابطال مدرك تحصيلي مربوطه اقدام نمايد .
مضافاً اينكه كليه مسئوليت ها و پيامدهاي قانوني و يا خسارت وارده از هر حيث متوجه اينجانب مي باشد.
امضاء و تاریخ

بسمه تعالي
موسسه آموزش عالی رجاء
دانشکده مدیریت و حسابداری
بدينوسيله تأييد مي‌شود پايان‌نامه مسعود دهقانی دویل دانشجوي مقطع کارشناسی ارشد رشته حسابداری گرایش حسابرسی تحت عنوان: «بررسی رابطه بین اجتناب مالياتي و تأخير غیرعادی در گزارشگري مالي شركت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران» از لحاظ محتواي علمي و فرمت ويرايش و نگارشي پايان‌نامه كامل و بدون نقص مي‌باشد. يك نسخه پايان‌نامه اصلاح شده، تايپ شده و بدون نقص به اينجانبان اساتيد راهنما و مشاور و داور تحويل گرديده است لذا انجام مراحل تسويه حساب و فارغ‌التحصيلي نامبرده بلامانع مي‌باشد.
نام و نام خانوادگي استاد راهنما :
1- دكتر حسن همتی تاريخ امضاء
نام و نام خانوادگي استاد/استادان مشاور :
1- دكتر فاطمه صراف تاريخ امضاء
نام و نام خانوادگي استاد/استادان داور :
1- دكتر حسن فرج زاده دهکردی تاريخ امضاء
نام و نام خانوادگي مدير گروه :
دكتر حسن همتی تاريخ امضاء
تقدیم به
پدر و مادر عزیزم ،
که دعاهایشان، همواره تکیه گاه تلاش هایم بوده است.
تشکر و قدردانی
نگارش این پایان نامه میسر نبود مگر در سایه عنایت پروردگار منان و مساعدت های اساتید بزرگوار و خانواده عزیزم .
شایسته است تقدیر ویژه خود را به این عزیزان تقدیم نمایم ؛
استاد راهنمای ارجمندم جناب آقای دکتر حسن همتی که با راهنمایی های ارزشمند و مؤثر و نیز حسن توجهشان در تمامی مراحل این پژوهش همواره مرا مورد لطف خود قرار دادند .
استاد گرامی سرکار خانم دکتر فاطمه صراف مشاور محترم .
پدر و مادر عزیزم که همراه مرهون لطف و حمایت هایشان بوده ام و هستم ؛ برادران عزیزم که مایه امیدواری و قوت قلبم بود ه اند .
چكيده
هدف این پژوهش، بررسي رابطه بین اجتناب مالیاتی و تأخير غیرعادی در گزارشگري مالي شركتهای پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است. این پژوهش از نظر شیوه انجام تحقیق، تحقیق توصیفی- تحلیلی از نوع تحقيق همبستگي تحلیل رگرسیون و مبتنی بر تحلیل داده‌های تابلویی (پانل دیتا) است. در این پژوهش اطلاعات مالی82 شرکت پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در طی دوره زمانی 1384 لغایت 1391 بررسی شده است (656 شرکت- سال). برای تجزیه و تحلیل نتایج به دست آمده‌ی پژوهش از نرم‌افزار Eviews 8 استفاده شده است. نتایج تحقیق در ارتباط با بررسی فرضيه اول پژوهش نشان داد كه بین نرخ مؤثر مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معني‌دار و معکوسی وجود ندارد. در ادامه با توجه به تجزيه و تحليل‌هاي صورت گرفته در ارتباط با بررسی فرضيه دوم پژوهش به این نتیجه رسیدیم كه بین نرخ مؤثر مالیات نقدی پرداختی و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معني‌دار و معکوسی وجود ندارد. در نهایت نتایج پژوهش در ارتباط با بررسی فرضيه سوم پژوهش حاکی از آن بود كه بین تفاوت دفتری مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معنی‌دار و مستقیمی وجود ندارد.
واژه های کلیدی:
اجتناب مالیاتی، تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی، نرخ مؤثر مالیات، تفاوت دفتری مالیات .
فهرست مطالبعنوان صفحه TOC h z t “Heading 4;4”
فصل اول – كليات1-1) مقدمه PAGEREF _Toc410758667 h 21-2) بيان مسئله و چگونگی برگزيدن موضوع پژوهش PAGEREF _Toc410758668 h 21-3) اهميت و ضرورت پژوهش PAGEREF _Toc410758669 h 41-4) اهداف پژوهشي PAGEREF _Toc410758670 h 51-4-1) اهداف علمي PAGEREF _Toc410758671 h 51-4-2) اهداف كاربردي PAGEREF _Toc410758672 h 51-5) سوالات و فرضيه‌هاي پژوهش PAGEREF _Toc410758673 h 61-6) روش پژوهش PAGEREF _Toc410758674 h 71-7) قلمرو پژوهش PAGEREF _Toc410758675 h 71-7-1) قلمرو موضوعی PAGEREF _Toc410758676 h 71-7-2) قلمرو زمانی PAGEREF _Toc410758677 h 71-7-3) قلمرو مکانی PAGEREF _Toc410758678 h 81-8) جامعه و نمونه آماری پژوهش PAGEREF _Toc410758679 h 81-9) تعاريف واژگان کليدي (تعاریف عملیاتی واژگان) PAGEREF _Toc410758680 h 81-9-1) تعاریف عملیاتی PAGEREF _Toc410758681 h 81-9-2) اجتناب مالیاتی PAGEREF _Toc410758682 h 81-9-3) به‌ موقع‌ بودن‌ PAGEREF _Toc410758683 h 91-10) ساختار پژوهش PAGEREF _Toc410758684 h 91-11) خلاصه فصل PAGEREF _Toc410758685 h 10فصل دوم – مبانی نظری و پیشینه تحقیق2-1)مقدمه PAGEREF _Toc410758688 h 122-2)ویژگی‌های کیفی اطلاعات مالی دستیابی به اهداف گزارشگری مالی PAGEREF _Toc410758689 h 122-2-2)ویژگیهای‌ کیفی‌ مرتبط با محتوای‌ اطلاعات‌ PAGEREF _Toc410758690 h 132-2-2-1)مربوط‌ بودن PAGEREF _Toc410758691 h 132-2-2-2)قابل‌ اتکا بودن‌ PAGEREF _Toc410758692 h 132-2-3)ویژگیهای‌ کیفی‌ مرتبط‌ با ارائـه‌ اطلاعات‌ PAGEREF _Toc410758693 h 132-2-3-1)قابل‌ مقایسه‌ بودن‌ PAGEREF _Toc410758694 h 132-2-3-2)قابل‌ فهم‌ بودن‌ PAGEREF _Toc410758695 h 132-3)محدودیتهای‌ حاکم‌ بر ویژگیهای‌ کیفی‌ اطلاعات‌ مالی‌ PAGEREF _Toc410758696 h 142-3-1)موازنه‌ بین‌ ویژگیهای‌ کیفی‌ PAGEREF _Toc410758697 h 142-3-2)به موقع بودن PAGEREF _Toc410758699 h 142-3-3)ملاحظات منفعت و هزینه PAGEREF _Toc410758700 h 142-4)عوامل مؤثر بر رفتار گزارشگری به موقع PAGEREF _Toc410758702 h 142-4-1) اندازه شرکت PAGEREF _Toc410758703 h 152-4-2) سودآوری PAGEREF _Toc410758704 h 162-4-3) نسبت بدهي به حقوق صاحبان سهام PAGEREF _Toc410758705 h 172-4-4) اهرم مالی PAGEREF _Toc410758706 h 172-4-5) عمر شرکت PAGEREF _Toc410758707 h 182-4-6 )ماهی از پایان سال مالی PAGEREF _Toc410758708 h 192-4-6) حجم معاملات سهام PAGEREF _Toc410758709 h 202-5) اجتناب مالیاتی PAGEREF _Toc410758710 h 202-5-1) نقش حسابداران و مشاوران در اجتناب مالیاتی PAGEREF _Toc410758711 h 222-5-2) تفاوت اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی PAGEREF _Toc410758712 h 222-5-3) زمینه های پیدایش فرار مالیاتی PAGEREF _Toc410758713 h 232-5-4)فرار مالیاتی در ایران PAGEREF _Toc410758715 h 242-5-5)ناکارآمدی نظام مالیاتی ایران علل و زمینه‌ها PAGEREF _Toc410758716 h 252-5-5-1) قوانین و مقررات مالیاتی PAGEREF _Toc410758717 h 252-5-5-2) فرآیندهای مالیاتی PAGEREF _Toc410758718 h 252-5-5-3)عدم توجه به رضایت مؤدیان مالیاتی PAGEREF _Toc410758719 h 262-5-5-4) منابع انسانی PAGEREF _Toc410758720 h 262-5-5-5) مؤدیان مالیاتی PAGEREF _Toc410758721 h 272-6) پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc410758722 h 292-6-1) تحقیقات داخلی PAGEREF _Toc410758723 h 292-6-2) تحقیقات خارجی PAGEREF _Toc410758724 h 332-7) خلاصه فصل PAGEREF _Toc410758725 h 41فصل سوم – روش‌ اجرای تحقیق3-1) مقدمه PAGEREF _Toc410758728 h 433-2) تعریف و بیان جامعه آماري پژوهش PAGEREF _Toc410758729 h 443-2-1) قلمرو مکانی PAGEREF _Toc410758730 h 443-2-2) قلمرو زمانی PAGEREF _Toc410758731 h 443-3) تعیین حجم نمونه پژوهش PAGEREF _Toc410758732 h 443-4) اهداف مشخص تحقیق PAGEREF _Toc410758733 h 463-4-1) هدف اصلی PAGEREF _Toc410758734 h 463-4-2) اهداف فرعی PAGEREF _Toc410758735 h 463-4-3) اهداف كاربردي PAGEREF _Toc410758736 h 473-5) سوال‌هاي پژوهش PAGEREF _Toc410758737 h 483-6) فرضیه‌سازی و ملاک های انتخاب فرضیه PAGEREF _Toc410758738 h 483-6-1) فرضيه‌هاي پژوهش PAGEREF _Toc410758739 h 483-7) روش پژوهش PAGEREF _Toc410758740 h 493-7-1) روش پژوهش از نظر ماهيت و محتوايي: PAGEREF _Toc410758741 h 493-7-2) روش پژوهش از نظر هدف PAGEREF _Toc410758742 h 493-7-3) روش انجام پژوهش PAGEREF _Toc410758743 h 493-8) روش و ابزار جمع‌آوري اطلاعات PAGEREF _Toc410758744 h 503-9) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات PAGEREF _Toc410758745 h 513-10) تعریف متغيرها و نحوه محاسبه آن ها PAGEREF _Toc410758746 h 523-10-1) متغیر وابسته PAGEREF _Toc410758747 h 523-10-2)متغیر مستقل PAGEREF _Toc410758748 h 523-10-3) متغیرهای کنترلی PAGEREF _Toc410758749 h 52تعریف عملیاتی متغیر وابسته PAGEREF _Toc410758750 h 533-10-4) تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی سالانه ( DELAY) PAGEREF _Toc410758751 h 53تعریف عملیاتی متغیرهای مستقل PAGEREF _Toc410758752 h 533-10-5) تفاوت دفتری مالیات (BTD) PAGEREF _Toc410758753 h 533-10-6) نرخ مؤثر مالیات نقدی پرداختی (CASH ETR) PAGEREF _Toc410758754 h 533-10-7) نرخ مؤثر هزینه مالیات (ETR) PAGEREF _Toc410758755 h 543-10-8) سود غیرمنتظره(UE) PAGEREF _Toc410758756 h 543-10-9) اظهارنظر حسابرس (OPIN) PAGEREF _Toc410758757 h 543-10-10) بزرگترین موسسه حسابرسی کننده (BIG) PAGEREF _Toc410758758 h 543-10-11) اندازه شرکت (SIZE) PAGEREF _Toc410758759 h 553-10-12) فرصت های رشد (MTB) PAGEREF _Toc410758760 h 553-10-13) اهرم عملیاتی (LEV) PAGEREF _Toc410758761 h 553-10-14) بحران مالی (DISTRESS) PAGEREF _Toc410758763 h 563-10-15) درصد پنج سهامداران عمده (OWN) PAGEREF _Toc410758764 h 563-10-16) نسبت ناخالص اموال، ماشین آلات و تجهیزات (PPE) PAGEREF _Toc410758765 h 563-10-17) نسبت کل اقلام تعهدی به کل دارائی (ACC) PAGEREF _Toc410758766 h 563-11) مدل‌های پژوهش PAGEREF _Toc410758767 h 753-12) اعتبار درونی و برونی پژوهش PAGEREF _Toc410758768 h 763-13) روش واکاوی مدل‌ها و آزمون فرضیات PAGEREF _Toc410758769 h 763-14) مدل‌های رگرسیونی داده‌های ترکیبی PAGEREF _Toc410758770 h 773-14-1) فرض‌هاي اساسي رگرسيون PAGEREF _Toc410758771 h 783-14-2) احتیاط در استفاده از رگرسیون و همبستگی PAGEREF _Toc410758772 h 793-14-3) مزایای پانل‌دیتا در مقایسه با داده‌های مقطعی یا سری زمانی PAGEREF _Toc410758773 h 823-15) آزمون ناهمسانی واریانس‌ها PAGEREF _Toc410758774 h 823-16) آزمون خود‌همبستگی PAGEREF _Toc410758775 h 823-17) آزمون مانایی (ایستایی) متغیرها PAGEREF _Toc410758776 h 833-17-1) آزمون ریشه‌واحد PAGEREF _Toc410758777 h 833-18) آزمون‌هاي هم‌انباشتگي داده‌هاي تابلویي PAGEREF _Toc410758778 h 843-18-1)آزمون هم‌انباشتگی کائو PAGEREF _Toc410758779 h 863-19) انتخاب نوع مدل PAGEREF _Toc410758780 h 863-20) خلاصه فصل PAGEREF _Toc410758781 h 87فصل چهارم – تجزيه و تحليل داده ها و بیان نتایجحاصل از تحقیق PAGEREF _Toc410758784 h 884-1) مقدمه PAGEREF _Toc410758785 h 894-2)يافته هاي توصیفی PAGEREF _Toc410758786 h 914-3) آزمون ریشه واحد و هم‌انباشتگی PAGEREF _Toc410758787 h 934-4) رگرسيون PAGEREF _Toc410758788 h 944-4-1) آزمون دوربین- واتسون PAGEREF _Toc410758789 h 944-5) آزمون فرضيه ها PAGEREF _Toc410758790 h 944-5-1) آزمون فرضیه فرعی اول PAGEREF _Toc410758791 h 944-5-1-1 آزمون لیمر برای مقایسه‌ی الگویPooled با الگوی اثرات ثابت برای فرضیه‌ی اول PAGEREF _Toc410758792 h 954-5-1-2 آزمون هاسمن برای مقایسه‌ی الگوی اثرات ثابت با الگوی اثرات تصادفی برای فرضیه اول PAGEREF _Toc410758793 h 964-5-1-3 آزمون معنادار بودن معادله رگرسیون برای فرضیه اول PAGEREF _Toc410758794 h 974-5-1-4 آزمون معنادار بودن ضرایب رگرسیونی برای فرضیه اول PAGEREF _Toc410758795 h 984-5-1-5 ضریب تعیین فرضیه اول PAGEREF _Toc410758797 h 984-5-1-6 آزمون دوربين- واتسون برای فرضیه اول PAGEREF _Toc410758798 h 984-5-2 آزمون فرضیه فرعی دوم PAGEREF _Toc410758799 h 994-5-2-1 آزمون لیمر برای مقایسه‌ی الگوی Pooled با الگوی اثرات ثابت برای فرضیه‌ی دوم PAGEREF _Toc410758800 h 994-5-2-2آزمون هاسمن برای مقایسه‌ی الگوی اثرات ثابت با الگوی اثرات تصادفی برای فرضیه دوم PAGEREF _Toc410758801 h 1004-5-2-3 آزمون معنادار بودن معادله رگرسیون برای فرضیه دوم PAGEREF _Toc410758802 h 1014-5-2-4 آزمون معنادار بودن ضرایب رگرسیونی برای فرضیه دوم PAGEREF _Toc410758803 h 1014-5-2-5 ضریب تعیین فرضیه دوم PAGEREF _Toc410758804 h 1024-5-2-6 آزمون دوربين- واتسون برای فرضیه دوم PAGEREF _Toc410758805 h 1024-5-3 آزمون فرضیه فرعی سوم PAGEREF _Toc410758806 h 1034-5-3-1 آزمون لیمر برای مقایسه‌ی الگوی Pooled با الگوی اثرات ثابت برای فرضیه‌ی سوم PAGEREF _Toc410758807 h 1034-5-3-2 آزمون هاسمن برای مقایسه‌ی الگوی اثرات ثابت با الگوی اثرات تصادفی برای فرضیهسوم PAGEREF _Toc410758808 h 1044-5-3-3 آزمون معنادار بودن معادله رگرسیون برای فرضیه سوم PAGEREF _Toc410758809 h 1054-5-3-4 آزمون معنادار بودن ضرایب رگرسیونی برای فرضیه سوم PAGEREF _Toc410758810 h 1064-5-3-5 ضریب تعیین فرضیه سوم PAGEREF _Toc410758811 h 1064-5-3-6 آزمون دوربين- واتسون برای فرضیه سوم PAGEREF _Toc410758812 h 1064-6- خلاصه‌ی فصل PAGEREF _Toc410758813 h 107فصل پنجم – تفسیـر یافتـه ها، نتیجـه گیـری و پیشنهادات5-1) مقدمه PAGEREF _Toc410758816 h 1095-2) تفسیر نتايج آزمون فرضيه‌ها PAGEREF _Toc410758817 h 1095-2-1) تفسیر نتيجه آزمون فرضيه فرعی اول PAGEREF _Toc410758818 h 1095-2-2 ) تفسیر نتيجه آزمون فرضيه فرعی دوم PAGEREF _Toc410758819 h 1115-2-3 ) تفسیر نتيجه آزمون فرضيه فرعی سوم PAGEREF _Toc410758820 h 1125-3 ) نتيجه‌گيري كلي PAGEREF _Toc410758821 h 1135-4 )پيشنهادهاي حاصل از تحقيق PAGEREF _Toc410758822 h 1145-4-1)پيشنهادات مبتني بر فرضيهها PAGEREF _Toc410758823 h 1145-4-2) پيشنهاد براي تحقيقات آتي PAGEREF _Toc410758824 h 1155-5)محدوديت‌هاي انجام تحقيق PAGEREF _Toc410758825 h 1165-6) خلاصه فصل PAGEREF _Toc410758826 h 117منابع و ماخذ PAGEREF _Toc410758827 h 118منابع فارسی PAGEREF _Toc410758828 h 118پیوست ها PAGEREF _Toc410758829 h 127فهرست جداول
جدول صفحه
جدول(1-1) TOC o “5-5” h z u t “عنوان 2,1” تعریف عملیاتی متغیرها : PAGEREF _Toc407817954 h 56جدول(1-2)تعریف عملیاتی متغیرهایی که برای محاسبه متغیرهای مستقل و کنترل به کار میروند PAGEREF _Toc407817955 h 59جدول (3- 1): روند انتخاب نمونه آماري پژوهش PAGEREF _Toc407817956 h 46جدول(4-1):آمار توصیفی متغیرهای پژوهش PAGEREF _Toc407817959 h 92جدول (4-2): آزمون ریشه‌ی واحد برای متغیرهای تحقیق PAGEREF _Toc407817960 h 93جدول (4-4): آزمون لیمر برای فرضیه‌ی اول PAGEREF _Toc407817961 h 96جدول (4-5): آزمون هاسمن برای فرضیه‌ی اول PAGEREF _Toc407817962 h 96جدول (4-6): نتایج مربوط به تحلیل رگرسیونی فرضیه اول PAGEREF _Toc407817963 h 97جدول (4-7): آزمون لیمر برای فرضیه‌ی دوم PAGEREF _Toc407817964 h 100جدول (4-8): آزمون هاسمن برای فرضیه‌ی دوم PAGEREF _Toc407817965 h 100جدول (4-9): نتایج مربوط به تحلیل رگرسیونی فرضیه دوم PAGEREF _Toc407817966 h 101جدول (4-10): آزمون لیمر برای فرضیه‌ی سوم PAGEREF _Toc407817967 h 104جدول (4-11): آزمون هاسمن برای فرضیه‌ی سوم PAGEREF _Toc407817968 h 104جدول (4-12): نتایج مربوط به تحلیل رگرسیونی فرضیه سوم PAGEREF _Toc407817969 h 105

فهرست نمودارها
نمودار صفحه
TOC o “6-6” h z u t “عنوان 2,1,عنوان 1,4” نمودار (3-1): روشهای آماری انجام پژوهش PAGEREF _Toc407818134 h 51
فصل اولكليات2014220211455
1-1) مقدمهدر فصل اول پس از بیان مسئله و چگونگی برگزیدن موضوع پژوهش، اهمیت و ضرورت تحقیق و مبانی تحقيق را مورد بررسی قرار می‌دهیم؛ سپس اهداف تحقيق را بيان نموده و در ادامه به بیان فرضیه‌های پژوهش می‌پردازیم. همچنین روش، ابزار گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات، قلمرو و جامعه آماری پژوهش را در قالب بندهای جداگانه، بیان می‌کنیم. تعاریف عملیاتی واژگان کلیدی تحقیق نیز در این فصل آورده شده و در نهایت به ساختار کلی پژوهش اشاره شده است.
1-2) بيان مسئله و چگونگی برگزيدن موضوع پژوهشبه موقع بودن يكي از مهمترين ويژگي هاي كيفي اطلاعات مالي محسوب مي شود به موقع بودن به اين مفهوم است كه اطلاعات بايد در كوتاه ترين زمان و به سريع ترين شكل ممكن در دسترس استفاده كنندگان قرارگيرد. هر چه فاصله زماني بين پايان سال مالي و تاريخ انتشار صورتهاي مالي واحدهاي تجاري كوتاه تر باشد، سودمندي حاصل از صورتهاي مالي حسابرسي شده سالانه واحدهاي تجاري افزايش می یابد . افزايش فاصله زماني بين پايان سال مالي و تاريخ انتشار صورتهاي مالي، احتمال فاش شدن اطلاعات به نفع گروهي از استفاده كنندگان و به زيان سايرين را افزايش مي دهد(مرادی، مهدی و پورحسینی سیدمهدی؛ 1388)
در پی وقایع ناگوار و بحران های به وجود آمده در بورس ها ی جهان به ویژه در سپتامبر 1997 وسپس افشای ماجرای ورلد کام، انرون ، زیراکس و پارمالات در سطح جهان و سقوط شاخص های بورس تهران در سال 1383 ، موضوع شفافیت صورت های مالی به عنوان یک پدیده مورد لزوم اهمیت بیشتری را به خود اختصاص داد. از زمان افشاسازی تقلب های حسابداری و پنهان سازیهای مالیاتی شرکتها طی 2 دهه گذشته قانونگذاران و دانشگاهیان گزارشگری مالیاتی متهورانه و زمان ارائه گزارش مالی را مورد توجه قرار داده اند.
علی رغم این، مدیران زمانی روشهای انتخاب شده برای اهداف مالیاتی را برای گزارشگری مالی و بالعکس، بکار میبرند که منافع این کار، بیشتر از هزینههای آن باشد. از جمله منافع این کار، اجتناب از رسیدگی های اضافی و جرایم احتمالی از طرف سازمان مالیاتی خواهد بود. اما این همخوانی رویهها ممکن است هزینههای غیرمالیاتی نیز در برداشته باشد، به عنوان نمونه، بکارگیری روش اولین صادره از اولین وارده (FIFO) برای موجودی ها ممکن است منجر به کمتر نشان دادن سود و در نتیجه، مالیات مورد نظر شود که مزیت یا منافع این امر، نگهداری وجه نقد بیشتر برای شرکت خواهد شد. اما در مقابل، سود کمتر از دیدگاه اعتبار دهندگان شرکت ممکن است هزینه بهره بالاتری را برای شرکت به دنبال داشته باشد(کلوید، 1996). نتیجه بکارگیری و مد نظر قرار دادن منافع و هزینه های مذکور از طرف مدیریت منجر به تفاوت بین سود قبل از مالیات گزارش شده در صورت سود و زیان و سود مشمول مالیات(تفاوت دفتری مالیات) خواهد شد(میلز، 2001). بنابراین، نحوه برآورد سود مشمول مالیات یا به عبارت دقیق تر، تفاوت دفتری مالیات و پرداخت های مالیاتی از جمله عوامل بسیار مهمی هستند که می توان از طریق آن اجتناب مالیاتی را اندازه گیری نمود. بنابراین، اجتناب مالیاتی می تواند انعکاسی از نظریه مسئله نمایندگی باشد و ممکن است منجر به تصمیمات مالیاتی شود که منافع شخصی مدیر را دنبال کند. بنابراین، یکی از چالش های پیش روی سهامداران و هیات مدیره، یافتن روش ها و انگیزه های کنترلی است تا هزینه های نمایندگی را به حداقل برسانند(جنسن و مکلینی، 1976). دسای و همکاران (2007) نیز معتقدند مدیرانی که به دنبال منافع شخصی خود هستند ساختار شرکت را پیچیدهتر کرده و معاملاتی را که باعث کاهش مالیات می شود، انجام می دهند و از این طریق منابع شرکت را در جهت منافع شخصی خود به کار می گیرند. که در این تحقیق به دنبال آن هستیم که بدانیم آیا شرکت هایی که اقدامات اجتناب مالیاتی دارند گزارشگری مالی خود را به موقع برای ذینفعان(سهامداران،سرمایه گذاران ،بستانکاران) و سایر نهادهای قانونی افشاء میکنند.
1-3) اهميت و ضرورت پژوهشمالیات به عنوان اصلی ترین ابزار کسب درآمد برای دولت ها جهت رسیدن به اهداف اقتصادی از اهمیت ویژهای برخوردار است. گسترش و تنوع فعالیتهای اقتصادی و همچنین نقش فزایندۀ دولت ها در ایجاد و گسترش خدمات عمومی، تامین اجتماعی و گسترش تعهدات دولت در عرصههای اقتصادی واجتماعی و تلاش در جهت تحقق رشد اقتصادی و توزیع عادلانه درآمد، پرداخت و دریافت مالیات را به مسأله ای مهم و مؤثر تبدیل نموده است. در هر کشوری مالیات به عنوان یکی از ابزارهای اصلی دولت در اقتصاد، نقش بسیار مهمی را ایفا میکند به گونه ای که امروز در کشورهای صنعتی، بهبود و توسعۀ کارایی و اثربخشی اظهار مالیات مودیان و مطالبه آن توسط کارشناسان امور مالیاتی، ضمن رعایت اصل عدالت مالیاتی، از اهمیت زیادی برخوردار گردیده است (پژویان، جمشید1380) .
اجتناب از پرداخت مالیات به عنوان استفادۀ قانونی از نظام مالیاتی برای منافع شخصی، برای کاهش میزان مالیات قابل پرداخت به وسیلۀ ابزارهایی که در خود قانون است، تعریف میشود (پاسترناک و ریکو، 2008) اجتناب از پرداخت مالیات، به فعالیت غیر قانونی که موجب کاهش درآمدهای دولت که برای امور زیربنایی و خدمات رفاهی و عمومی نیاز است، مربوط میشود (اتسانیا،2011) در نتیجه اجتناب از پرداخت مالیات، در حال تبدیل شدن به نگرانی اصلی دولتهاست (گراویل، 2009 ) تصور نتایج اجتناب از پرداخت مالیات، می تواند مهم ترین بحث در تحقیق های پیرامون این موضوع باشد .
اهميت موضوع و چگونگي رابطه بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی از يك سو و كمبود پژوهش هاي خارجي و داخلي از سوي ديگر انگيزه اصلي انجام اين پژوهش است. مطالعه حاضر به بررسي اين موضوع مي پردازد كه آيا اجتناب از پرداخت مالیات مي تواند باعث تأخیر غیرعادی در ارائه گزارش مالی شرکت ها به صاحبان سهام(سرمایه گذاران بالفعل)،سرمایه بالقوه وبستانکاران و سایر نهادهای قانونی جهت اتخاذ تصمیم مناسب و به موقع گردد.. پژوهش حاضر در اندازه گيري اجتناب مالیاتی، متغيرهاي كنترلي و نحوه ي محاسبه تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی با پژوهش هاي داخلي متفاوت است. احتمال می رود بین بازارسازی سهام برروی درجه نقدشوندگی و ثبات قیمت آن ها شرکت ها رابطه مثبت و معنی داری وجود داشته باشد.
1-4) اهداف پژوهشيهدف این تحقیق تکمیل شکاف موجود در عرصه ادبیات موضوعی با بررسی پاسخ به این پرسش است که چه رابطه‌اي بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی شركتهاي پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران وجود دارد. اهداف تحقيق در دو بخش شامل اهداف عملي و اهداف كاربردي به شرح زير بيان مي گردند.
1-4-1) اهداف علمياهميت موضوع و چگونگي رابطه بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی از يك سو و كمبود پژوهش هاي خارجي و داخلي از سوي ديگر انگيزه اصلي انجام اين پژوهش شد اگر چه تحقيقات دانشگاهي بیشتری چه در داخل كشور و چه در خارج از كشور، در ارتباط با اجتناب مالیاتی و تأثير عوامل مختلف بر آن صورت گرفته است ، اما با اين وجود بيشتر اين تحقيقات معطوف به تأثير عوامل و متغيرهاي مختلف بر سياست‌ها و قوانين درون شركتي بوده و تا به‌ حال تحقيقي در خصوص بررسي رابطه بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی در ايران انجام نگرفته است، لذا پژوهش حاضر در اندازه گيري اجتناب مالیاتی، متغيرهاي كنترلي و نحوه ي محاسبه تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی با پژوهش هاي داخلي كاملاً متفاوت بوده و با جنبه نوآورانه خود به دنبال ارتقاي مباني نظري و غني‌تر نمودن ادبيات موضوع حاضر است.
1-4-2) اهداف كاربردياطلاعات سود برای اينکه مربوط باشد، بايد به سرعت در بازار منتشر و در دسترس استفاده کنندگان قرار گیرد . به عبارت ديگر، اطلاعات بايد به موقع باشد . به موقع بودن سود، به توانايی سود جاری در انتقال اطلاعات جاری مربوط می باشد . به موقع بودن سود اشاره به اين دارد که سود قادر است اطلاعات را به شکل کارامدتر منتقل کند از اين رو، اقلام سود حاوی اطلاعات مفید و کیفی بیشتر برای سرمايه گذاران برون سازمانی هستند و باعث کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مديران و سرمايه گذاران خواهد شد. در اين تحقیق به موقع بودن سود به عنوان شاخصی برای عدم تقارن اطلاعاتی مطرح می گردد و انتظار میرودکه به موقع بودن سود بر واکنش بازار نسبت به اجتناب مالیاتی تأثیر بگذارد . همچنین اگر اطلاعات مربوط به سود به موقع باشند، منجر به کاهش عدم تقارن اطلاعاتی و در نتیجه واقعی شدن بازده موردانتظار سرمايه گذاران میگردد. وانگ (2010) نشان داد شرکت هايی که سود به موقع تری دارند، بدلیل کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین مديران و سرمايه گذاران قیمت سهام آنها سقوط کمتری خواهد داشت. و از آنجایی که بین خطر سقوط قيمت سهام با اجتناب مالیاتی رابطه مثبتی وجود دارد (فروغی،داریوش؛ میرزائی، منوچهر و رسائیان، امیر) و بدان جهت خطر سقوط قيمت سهام در بازار يكي از نگراني هاي اصلي سرمايه گذاران است و پژوهش در اين زمينه مي تواند براي بازار سرمايه حائز اهميت باشد که با بررسی شرکت هایی که صورتهای مالی خود را بدون اجتناب مالیاتی و به موقع گزارش می نمایند و مقایسه آن با شرکت هایی که صورتهای مالی خود را با اجتناب مالیاتی تهیه وبا تأخیر غیرعادی گزارش می نمایند ، از نگرانی های دولت (اجتناب مالیاتی شرکت) و نگرانی های اصلی سرمایه گذاران (تصمیم گیری ناآگاهانه ) بکاهد ، بنابراین ميتوان با ارائه رهنمودهاي متكي بر نتايج پژوهش به اين اهداف دست يافت ، و بدين گونه باعث كمك به استفاده كنندگان صورتهاي مالي ، مديران شركتها و نهادهاي تدوين كننده قوانين و مقررات مالياتی و مالی شد. بنابراين نتایج تحقیقات حاضر می تواند برای گروه‌های زیر قابل استفاده باشد :
1- نهادهای تدوین كننده قوانين و مقررات مالياتی و مالی
2- سرمایه‌گذاران بخش خصوصی، مردم و دولت
3- سهام‌داران شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران
4- مدیران شرکت ها
5- مؤسسات مالی و اعتباری و سرمایه‌گذاری
6- متخصصین و تحلیل‌گران مالی و
7- محققان و دانشجویان.
1-5) سوالات و فرضيه‌هاي پژوهشپس از بررسی مساله تحقیق و مطالعات مقدماتی درباره جواب‌های ممکن، برای پاسخ به سوالات مطرح شده در قسمت بيان مسأله، فرضیه‌هاي زیر تدوین شده‌اند:
1- آیا بین اجتناب مالیاتی و تأخير در گزارشگري مالي شرکت ها رابطه معنی داری وجود دارد؟
2- آیا بین نرخ مؤثر مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معنی داری وجود دارد؟
3- آیا بین نرخ مؤثرمالیات نقدی پرداختی و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معنی داری وجود دارد؟
4- آیا بین تفاوت دفتری مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت رابطه معنی داری وجود دارد؟
فرضیه اصلی :
بین اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی رابطه مستقیم ومعنی دار وجود دارد.
فرضیه های فرعی:
1- بین نرخ مؤثر مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت ارتباط منفی و معنی دار وجود دارد 2- بین نرخ مؤثرمالیات نقدی پرداختی و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت ارتباط منفی و معنی دار وجود دارد.
3- بین تفاوت دفتری مالیات و تأخیر غیرعادی در تصویب سود سالیانه شرکت ارتباط مثبت و معنیدار وجود دارد .
1-6) روش پژوهشروش تحقيق مورد استفاده در اين پژوهش از نوع تحقيقات همبستگي، از انواع تحقيقات توصيفي مي‌باشد (در پژوهش توصیفی از نوع همبستگی، محقق به بررسی روابط بین دو یا چند متغیر می‌پردازد). شيوه استدلال پژوهش، قياسي‌ـ استقرايي می‌باشد. قياسي به این دليل كه براي چارچوب نظري و پيشينه پژوهش از مسير كتاب‌خانه، مقالات و اينترنت استفاده شده است و استقرايي به دليل آن‌كه جمع‌آوري اطلاعات از مسير داده‌هاي اوليه براي قبول يا رد فرضيهها انجام پذيرفته است. در اين پژوهش با توجه به نوع داده و روش‌هاي تجزيه و تحليل آماري موجود، از روش «داده‌هاي پانل ديتا» استفاده مي‌شود. زيرا به ‌منظور بررسي رابطه‌ي بين اجتناب مالیاتی با تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی، متغيرهاي پيش‌بيني و برآورد شده از دو جنبه متفاوت مورد بررسي قرار مي‌گيرند. از يك سو، اين متغيرها در ميان شركت‌هاي مختلف و از سوي ديگر، در دوره زماني مورد نظر آزمون مي‌شوند.

1-7) قلمرو پژوهش1-7-1) قلمرو موضوعیبررسي رابطه بين اجتناب مالیاتی و تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی .
1-7-2) قلمرو زمانیقلمرو زمانی این تحقیق در برگیرنده سال‌های 1384 الی 1391 می‌باشد .
1-7-3) قلمرو مکانیاز آن‌جايی که شرکت های بورس اوراق بهادار تهران مشمول مقررات خاص سازمان بورس می‌باشند، انتظار می‌رود اطلاعات تهیه شده از سوی این شرکت ها از انسجام، قابلیت اعتماد و کیفیت بالاتری برخوردار باشند. لذا قلمرو مکانی یا همان جامعه آماری این تحقیق شامل شرکت های فعال در بورس اوراق‌بهادار تهران بوده، که طی دوره زمانی تحقیق کلیه اطلاعات مالی آن‌ها در بورس ارائه شده است.
1-8) جامعه و نمونه آماری پژوهشدر تحقیق حاضر کلیه شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در یک بازه زمانی 8 ساله، از سال 1384 تا 1391، جامعه آماری تحقیق می‌باشند، نمونه تحقیق به روش حذفی، پس از اعمال پیش فرض‌ها انتخاب می‌گردد.
1-9) تعاريف واژگان کليدي (تعاریف عملیاتی واژگان)1-9-1) تعاریف عملیاتیبرخي از واژه‌ها و اصطلاحاتي كه به طور رايج در اين تحقيق مورد استفاده قرار مي‌گيرند، به صورت زير تعريف مي‌شوند. تعريف اصطلاحات از يك سو موجب جهت‌دهي بحث و از سوي ديگر موجب پيش‌گيري برداشت‌هاي متفاوت خوانندگان از اصطلاحات كاربردي مي‌شود.
1-9-2) اجتناب مالیاتیاجتناب از مالیات، یک نوع سوء استفاده رسمی از قوانین مالیاتی است. این مقوله به بررسی و یافتن راههای گریز از پرداخت مالیات در قوانین مالیاتی مرتبط می شود که مؤدیان به آن وسیله خود را به نحوی از افراد مشمول مالیات کنار می زنند. (دهالیوال و همکاران، 2004).
رگو (2003) اجتناب از پرداخت مالیات را به عنوان استفاده از روش های برنامه ریزی مالیاتی که به طور قانونی، پرداخت مالیات بر درآمد شرکت ها را کاهش میدهد، تعریف کرده است. اجتناب از پرداخت مالیات به طور کلی کاهش آشکار مالیات تعریف شده است (هانلون وهتزمن،2009) فعالیتهای اجتناب از پرداخت مالیات به طور متداول به ابزارهای صرفه جویی مالیات که منابع را از دولت به سهامداران انتقال میدهد و بنابراین ارزش بعد از مالیات شرکت را افزایش میدهد، مربوط میشود (دسایی و دارماپالا،2009)
1-9-3) به‌ موقع‌ بودن‌هرگاه‌ تأخيري‌ نابجا در گزارش‌ اطلاعات‌ رخ‌ دهد، اطلاعات‌ ممكن‌ است‌ خصوصيت‌ مربوط‌ بودن‌ خود را از دست‌ بدهد. ممكن‌است‌ لازم‌ شود كه‌ مديريت‌ نوعي‌ موازنه‌ بين‌ مزيتهاي‌ نسبي‌ “گزارشگري‌ به‌موقع‌” و “ارائـه‌ اطلاعات‌ قابل‌ اتكا” برقرار كند. براي‌ ارائـه‌ به‌ موقع‌ اطلاعات‌، اغلب‌ ممكن‌ است‌ لازم‌ شود قبل‌ از مشخص‌ شدن‌ همه‌ جنبه‌هاي‌ يك‌ معامله‌ يا رويداد، اطلاعات‌ موجود گزارش‌ شود كه‌ اين‌ از قابليت‌ اتكاي‌ آن‌ مي‌كاهد. به‌عكس‌، هرگاه‌ به‌منظور مشخص‌شدن‌ همه‌ جنبه‌هاي‌ مزبور، گزارشگري‌ با تأخير انجام‌ گردد، اطلاعات‌ ممكن‌ است‌ كاملاً قابل‌ اتكا شود، ليكن‌براي‌ استفاده‌كنندگاني‌ كه‌ بايد طي‌ اين‌ مدت‌ تصميماتي‌ اتخاذ كنند بي‌فايده‌ شود. براي‌ نيل‌ به‌ موازنـه‌ بين‌ خصوصيات‌ مربوط‌بودن‌ و قابل‌ اتكابودن‌، باتوجه‌ به‌ الزامات‌ قانوني‌ در مورد زمان‌ ارائـه‌ اطلاعات‌، مهمترين‌ موضوعي‌ كه‌ بايد مورد توجه‌ قرار گيرد اين‌ است‌ كه‌ چگونه‌ به‌ بهترين‌ وجه‌ به‌ نيازهاي‌ تصميم‌گيري‌ اقتصادي‌ استفاده‌كنندگان‌ پاسخ‌ داده‌ شود.(کمیته تدوین استانداردهای حسابداری، 1390)
1-10) ساختار پژوهشفصل اول: همان‌طوری که از نظر گذشت، در این فصل هدف تحقیق به عنوان گامی در جهت توسعه تحقیقات اثباتی برای درک بهتر رابطه بين اجتناب مالیاتی با تأخیر غیرعادی در گزارشگری مالی بیان و سپس موضوع تحقیق تشریح و توجیه اهمیت آن مطرح گردید. در نهایت خلاصه‌ای از روش انجام تحقیق، ارائه شد.
فصل دوم: در این فصل به طور فشرده نگاهی به مبانی نظری پشتوانه‌ی انجام این تحقیق دارد و با بررسی یافته‌های تجربی درباره موضوع این تحقیق و موارد مشابه به بررسی اهمیت و تشریح تئوریک متغیرهای مورد استفاده پرداخته شده و سپس پیشینه مختصری از تحقیقات انجام شده قبلی در ارتباط با موضوع تحقیق در سطح داخلی و بین‌المللی ارائه می‌شود.
فصل سوم: در این فصل به تبیین روش تحقیق پرداخته می‌شود. فرضیه‌های تحقیق، تعریف عملیاتی متغیرها، جامعه آماری، روش پردازش داده‌ها، مدل مورد استفاده و روش تجزیه و تحلیل داده‌ها توضیح داده خواهند شد.
فصل چهارم: این فصل به تجزیه و تحلیل یافته‌ها و اطلاعات اختصاص می‌یابد و در دو بخش آماره‌های توصیفی و استنباط آماری، ابتدا نگاهی کوتاه به آماره‌های پراکندگی داده‌های جمع‌آوری شده خواهد داشت و سپس مدل‌های مختلف تجزیه و تحلیل رگرسیون ارائه و نتایج آزمون‌های آماری بیان می‌گردد.
فصل پنجم: در این فصل ابتدا نتایج تشریح و مورد ارزیابی قرار گرفته، و با یافته‌های تحقیقات مشابه قبلی مقایسه می‌شود. سپس محدودیت‌های احتمالی برای تعمیم نتایج ارائه می‌گردد. در خاتمه زمینه‌هایی برای تحقیق‌های آتی مطرح می‌گردد.
1-11) خلاصه فصلدر این فصل پس از بیان مقدمهای مرتبط با موضوع پژوهش به تشریح و بیان مسأله پژوهش، مروری بر چارچوب نظری پژوهش، اهمیت و ضرورت انجام پژوهش، اهداف پژوهش، اهداف علمی، اهداف کاربردی، پرسشهای پژوهش، تبیین فرضیههای پژوهش، نوآوری پژوهش، روش پژوهش، قلمرو پژوهش، جامعه آماری پژوهش، روش و ابزار گردآوری دادهها و اطلاعات پرداخته شده و در ادامه، روش تحلیل دادهها و در نهايت تعریف مفاهیم، واژههای اختصاصی و متغیرهای پژوهش بيان گرديده است.
فصل دوممبانی نظری و پیشینه تحقیق20618459588500

2214245281305
2-1)مقدمه
هر مطالعه و پژوهش ضمن آنکه مبتنی بر مطالعات پیشین صورت میگیرد، مقدمه و پایه ای برای مطالعات بعدی محسوب میشود. در مطالعات جدیدتر کوشش میشود پیوندها و ارتباطات تازه ای ایجاد شود و هرچه تعداد این حلقه های ارتباطی جدید بیشتر باشد، اهمیت و سهم آن مطالعه در بسط دانش بشر بیشتر خواهد بود. اغلب تحقیقات و پژوهش ها بر پایه ارکان و نتایج مطالعات و تحقیقات پیشین استوارند. در این فصل از تحقیق حاضر به بررسی عناصر و موضوعات مرتبط با تحقیق پرداخته میشود. در ابتدا به معرفی ویژگی های کیفی مرتبط با ارائه اطلاعات و عوامل مؤثر بر رفتار گزارشگری به موقع و همچنین مبانی نظری اجتناب مالیاتی و نقش حسابداران، حسابرسان و مشاوران در اجتناب مالیاتی، سپس به مرور تفاوت بین اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی و زمینه های پیدایش آنها و در ادامه نگاهی به فآیندهای مالیاتی، علل و زمینه های ناکارآمدی نظام مالیاتی در ایران خواهیم داشت. بخش پایانی فصل نیز به بررسی تحقیقات و پژوهش های خارجی و داخلی که با موضوع تحقیق ارتباط دارند، اختصاص یافته است.
2-2)ویژگی‌های کیفی اطلاعات مالی دستیابی به اهداف گزارشگری مالی برخی‌ ویژگیهای‌ کیفی‌ به‌ محتوای‌ اطلاعات‌ مندرج‌ در گزارشهای‌ مالی‌ و برخی‌ دیگر به چگونگی‌ ارائـه‌ این‌ اطلاعات‌ مربوط‌ می‌شود. ویژگیهای‌ کیفی‌ اصلی‌ مرتبط‌ با محتوای‌ اطلاعات‌، ” مربوط‌ بودن‌“ و ” قابل‌ اتکا بودن‌“ است‌. ویژگیهای‌ کیفی‌ اصلی‌ مرتبط‌ با ارائه‌ اطلاعات‌، ” قابل‌ مقایسه‌ بودن“ و ” قابل‌ فهم‌بودن‌“ است‌. حتی‌ اگر اطلاعات‌ مربوط‌ و قابل‌ اتکا باشد، سودمندی‌ آن‌ درصورت‌ قابل‌ مقایسه‌ نبودن‌ و قابل فهم‌ نبودن‌ دچار محدودیت‌ خواهد بود.
2-2-2)ویژگیهای‌ کیفی‌ مرتبط با محتوای‌ اطلاعات‌2-2-2-1)مربوط‌ بودنبارس و همکاران ( 2001) مربوط بودن ارزش اطلاعات حسابداری را چنین تعریف نموده اند که ارقام حسابداری در صورتی دارای ارزشی مربوط هستند که رابطه معناداری با ارزش بازار سهام داشته باشند، بنابراین اگرممکن باشد که اطلاعات حسابداری در مدل های پیش بینی مربوط به متغیرهایی مانند ارزش بازار شرکت ها و سایر متغیرهای مرتبط با بازده به عنوان داده های مفید وارد گردند می توان فرضیه مربوط بودن اطلاعات حسابداری را پذیرفت.‌2-2-2-2)قابل‌ اتکا بودن‌اطلاعاتی‌ قابل‌ اتکاست‌ که علاوه بر کامل بودن‌، عاری‌ از اشتباه‌ و تمایلات‌ جانبدارانه‌ با اهمیت‌ باشد و به طور صادقانه‌ معرف‌ آن‌ چیزی‌ باشد که‌ مدعی‌ بیان‌ آن‌ است‌ یا به‌ گونه‌ای‌ معقول‌ انتظار می‌رود بیان‌ کند. ( کمیته تدوین استانداردهاي حسابداري، 1390)
2-2-3)ویژگیهای‌ کیفی‌ مرتبط‌ با ارائـه‌ اطلاعات‌2-2-3-1)قابل‌ مقایسه‌ بودن‌استفاده‌کنندگان‌ گزارشهای‌ مالی‌ باید بتوانند گزارشهای‌ مالی یک‌ واحد گزارشگر‌ را طی‌ زمان و واحدهای گزارشگر مختلف را با یکدیگر مقایسه نمایند. بدین‌ترتیب‌ ضرورت‌ دارد اثرات‌ معاملات‌ و سایر رویدادهای‌ مشابه‌ در داخل‌ واحدگزارشگر‌ و در طول‌ زمان‌ برای‌ آن‌ واحد گزارشگر‌ با ثبات‌ رویه ‌اندازه‌گیری‌ و ارائه‌ شود و بین‌ واحدهای‌گزارشگر‌ مختلف‌ نیز هماهنگی‌ رویه‌ در اندازه‌گیری‌ و ارائه‌ موضوعات‌ مشابه‌ رعایت‌ گردد (همان منبع)
2-2-3-2)قابل‌ فهم‌ بودن‌ویژگی قابل فهم بودن، موجب می‌شود اطلاعات برای استفاده‌کنندگان قابل درک باشد.گزارشهای مالی با مقاصد عمومی واحدهای بخش عمومی باید اطلاعات را به نحوی ارائه دهد که جوابگوی نیازها و دانش پایه‌ای استفاده‌کنندگان آنها، و ماهیت اطلاعات ارائه شده باشد (همان منبع).
2-3)محدودیتهای‌ حاکم‌ بر ویژگیهای‌ کیفی‌ اطلاعات‌ مالی‌2-3-1)موازنه‌ بین‌ ویژگیهای‌ کیفی‌
در اغلب موارد بین خصوصیات کیفی اطلاعات مالی ، تضاد و ناسازگاری وجود دارد. برای‌ رسیدن به‌ موازنه‌ بین‌ ویژگیهای‌ مربوط‌ بودن‌ و قابل‌ اتكا بودن‌، باتوجه‌ به‌ الزامات‌ قانونی‌ در مورد زمان‌ ارائـه‌ اطلاعات‌، مهمترین‌ موضوعی‌ كه‌ باید مورد توجه‌ قرار گیرد این‌ است‌ كه‌ چگونه‌ به‌ بهترین وجه،‌ نیازهای‌ تصمیم‌گیری‌ و پاسخگویی‌ تأمین شود (هندریکسون،1992).2-3-2)به موقع بودنبه موقع بودن را به معنای وجود اطلاعات قابل دسترسی برای یك تصمیم گیرنده قبل از اینکه این اطلاعات قابلیت تأثیرگذاری بر تصمیمات را از دست بدهد، تعریف کرد (SFACشماره2).
2-3-3)ملاحظات منفعت و هزینهبرخی تصور می کنند که اطلاعات نوعی کالای مجانی است ، اما تهیه و ارائه ی اطلاعات مانند هر کالای دیگری دارای هزینه می باشد و در تهیه و ارائه آن باید رابطه ی منفعت و هزینه را در نظر گرفت (همان منبع). 2-4)عوامل مؤثر بر رفتار گزارشگری به موقعگزارشگری به موقع تابعي از عوامل مختلف است. اين عوامل معمولاً به دو گروه تقسیم ميشوند. دسته ی اول عوامل مربوط به حسابرسي و ويژگيهای حسابرس و دسته ی دوم مربوط به ويژگيهای شرکت و عملكرد مديريت هستند. عوامل مربوط به حسابرسي آنهايي هستند که احتمالاً در اجرای وظايف حسابرسي و صدور گزارش حسابرسي به موقع نقش دارند. در مقابل عوامل مخصوص شرکت و عملكرد مديريت آنهايي هستند که مديريت را برای ارائهی گزارش سالیانهی به موقع يا کاهش هزينه های مرتبط با تأخیر غیرعادی گزارشگری قادر ميسازد )انسا، 2000) در اين تحقیق، تعدادی از اين ، عوامل که مربوط به شرايط اقتصادی در ايران هستند و برای آنها، داده های قابل دسترس وجود دارد مورد بررسي قرار گرفته است. اين عوامل شامل اندازه شرکت، سودآوری، نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، اهرم مالی، عمر شركت، پايان سال مالي، حجم معاملات سهام ومواردی از این قبیل را نام برد؛ اثر هریک از موارد فوق الذکر بر روی به موقع بودن در زیر به صورت تئوری بیان شده است.
2-4-1) اندازه شرکتبه موقع بودن انتشار گزارش سالیانه یک تابعی از اندازه شرکت گزارشگر است. معمولاً شرکت های بزرگ به چند دلیل گزارشگران به موقعی هستند. اول آنها منابع بیشتری دارند، کارمندان حسابداری بیشتر و با میزان تحصیلات بالاتر و سیستم‌های اطلاعاتی حسابداری پیشرفته که در نتیجه به‌موقع‌تر گزارش می‌کنند. بیشتر شرکت های بزرگ قادر به نصب تجهیزات و سایت‌های کامپیوتری، خرید برنامه‌های کامپیوتری یا استفاده از برنامه نویسان جهت نوشتن برنامه های لازم و به طور خلاصه دسترسی آسان به امکانات سخت افزاری و نرم افزاری که در پردازش و کنترل موجودی ها و عملیات سریع، صحیح و دقیق‌تر هستند. استفاده از وسایل به تهیه سریع و فوری حساب‌ها و گزارشگری سالیانه به موقع منتج خواهد شد.
دوم شرکت های بزرگ برای داشتن سیستم‌های کنترل داخلی قوی‌تر با این نتیجه که حسابرسان زمان کمتری در آزمون‌های محتوی و رعایت صرف می کنند باعث می‌شود تأخیر غیرعادی حسابرسی حداقل شود و همچنین شرکت ها با در اختیار گذاشتن تعدادی از پرسنل خود به حسابرسان و بازرسان باعث تسهیل امور حسابرسی می‌شوند که در نتیجه شرکت ها را قادر به گزارشگری فوری به مردم می‌کند.
سوم شرکت های بزرگ به وسیله تعداد نسبتاً زیادی از تحلیلگران مالی پیروی می‌شوند که معمولاً به صدور به موقع گزارشات سالیانه برای تأیید و تعدیل انتظاراتشان از جنبه‌های اقتصادی حال و آینده متکی هستند. اینجا یک محرکی برای چنین شرکت هایی برای گزارشگری به موقع برای اجتناب از معاملات حدسی در سهامشان، به وجود می آید.
محققان فرض می‌کنند که شرکت های بزرگتر از حساسیت بیشتری نسبت به شرکت های کوچه برخوردارند و بنابراین با انگیزش‌های متفاوتی در انتخاب روش های حسابداری رو به رو هستند (واتسو زیمرمن 1978) و (گانون 1967). فرضیه اندازه مبتنی بر این فرض است که در شرکت های بزرگتر هزینه‌های سیاسی بیشتری نسبت به شرکت های کوچکتر وجود دارد و انتقالات ثروت بزرگتری به آنها تحمیل می‌شود (دهالیوال 1980) و (دکین 1979). و همچنین شرکت های بزرگتر تحت فشارهای سیاسی بیشتری برای ارائه زودتر گزارشاتشان هستند. شواهد تجربی قابل دسترس پیشنهاد می‌کند که شرکت های بزرگتر از همتاهای کوچکترشان گزارشگران به موقع‌تری هستند. (اَشتون 1989)، (فرست و پونال 1994).
اندازه شرکت در تحقیقات مختلف به وسیله کل فروش یا کل دارایی‌های شرکت اندازه‌گیری شده است. در یک تحقیق انجام شده توسط آقای واتس و زیمرمن در سال 1989 نماینده اندازه شرکت به صورت فرمول زیر بوده است:
ارزش دفتری بدهی ها + ارزش بازار حقوق صاحبان سهام = اندازه شرکت
در تحقیق مزبور اندازه شرکت به وسیله کل دارایی‌ها (ارزش دفتری) پایان سال هر شرکت همانند مطالعات قبلی اندازه گیری می شود (دیویس و ویترد 1980، سیمنت 1995).
2-4-2) سودآوریانتظار میرود سودآوری رفتار گزارشگری به موقع شرکت را تحت تأثیر قرار دهد. دای و اسریدر (1995) بیان کردند که شرکت های با نتایج موفق (اخبار خوب سریع‌تر گزارش خواهند کرد از شرکت های با عملیات ناموفق یا آنهایی که زیان انباشته دارند (اخبار بد)). دلیل آن این است که سودآوری، کارایی عملیات شرکت را اندازه گیری می‌کند. عملکرد یک شرکت یک اثر برجسته هم بر روی بازار اوراق بهادار شرکت و هم بر روی مهارت های مدیریتی شرکت دارند.(مَن 1965، فما 1980، واتس و زیمرمن 1986).
شواهد تجربی به صورت زیر بیان شده است. برای مثال دایر و مچاق (1975) هیچ ارتباطی بین سودآوری و کل فاصله گزارشگری در استرالیا گزارش نکردند. در مقابل لاورنس (1983) شواهدی تهیه کرد که شرکت های دچار آشفتگی مالی در ایالت متحده بی جهت انتشار گزارشات سالیانه شان را به تعویق انداختند. او مشاهده کرد که در حدود 47 % از شرکت ها در نمونه‌اش چهار یا بیشتر از چهار ماه بعد از پایان مالی شان برای گزارش به عموم وقت صرف می کنند .
2-4-3) نسبت بدهي به حقوق صاحبان سهاماين امكان وجود دارد، شركتهايي كه نسبت بدهي به حقوق صاحبان سهام آنها بالا باشد؛ تمايل داشته باشند ميزان و سطح ریسکخود را پنهان نمايند.آنها ممكن است براي اين منظور درصدد برآيند، صورتهاي مالي سالانه خود را با تأخير منتشر کنند. از طرف ديگر بالا بودن نسبت بدهي به حقوق صاحبان سهام، احتمال ناتواني شركت در بازپرداخت بدهي و ايفاي تعهدات را افزايش میدهد. در چنين مواردي حسابرسان نگران كمتر از واقع نشان دادن بدهيها توسط شرکت خواهند بود. بنابراين حسابرسان براي كاستن ميزان مسئوليت خود در مقابل دعاوي مطروحه احتمالي در آينده، رسيدگي كامل تري را برنامه ريزي كرده و روشهاي حسابرسي را بهگونه اي طراحي و اجرا مينمايند كه از كامل بودن بدهي هاي ثبت شده اطمينان حاصل كنند. انجام این گونه اقدامات از جانب حسابرسان ، موجب طولاني شدن زمان تكميل عمليات حسابرسي و تأخير در انتشار صورتهاي مالي خواهد شد (سلطانی، 2002)
2-4-4) اهرم مالیارتباط بین گزارشگری به موقع و دامنه‌ای که کل دارایی‌های یک شرکت به وسیله بازده ثابت سرمایه متأثر می‌شود، غیر شفاف است. اینجا دونظر مخالف در ادبیات بر روی ارتباط بین اهرم و مدت زمان گزارشگری است. یک نظریه بیان می‌کند که شرکت های با اهرم بالا از شرکت های با اهرم پایین سریع‌تر گزارش می‌کنند. این مکتب فکری معتقد بود که شرکت های با اهرم بالا محرکی برای سرمایه گذاری زیر بهینه دارند. بدهکاران به نوعی شرط‌هایی در قرارداد بدهی برای ایجاد محدودیت در فعالیت‌های مدیریت قرار می‌دهند ( جنس و مکلینگ 1976).
توضیح دیگر برای ارتباط منفی بین اهرم و گزارشگری به موقع به وسیله تئوری هزینه‌های کنترل فراهم می شود. این تئوری بحث می‌کند که سطوح مختلف کیفیت حسابرسی به وسیله شرکت های مختلفی که به ساختار سرمایه شان وابسته هستند، درخواست می‌شود . موقعی که هزینه‌های بنگاه بالا هستند ، مدیریت احتمالاً به یک حسابرسی با کیفیت بالاتر تمایل دارد که به حسابهایش به وسیله کاهش هزینه‌های کنترل اعتبار بخشد. اعتبار حسابها به وسیله ارتباط با یک حسابرس برجسته و مهم زیادتر می شود.( معمولاً یکی از پنج شرکت بزرگ حسابرسی، فرت و اسمیت،1992)
زیرا چنین شرکت های حسابرسی برای گسترش منابع‌شان ( پالمرس 1986) و استفاده از کارکنان با کیفیت بالا ( چن ، 1993) شناخه شده هستند. و بنابراین احتمال تأخیر غیرعادی حسابرسی حداقل خواهد شد و این در گزارشگری سریع به وسیله شرکت های صاحبکار نتیجه خواهد داد.
در مقابل نظر و دیدگاه دیگر این است که اهرم معمولاً در دو زمینه با گزارشگری به موقع بطور مثبت ارتباط می‌یابد( کارسلور ، کاپلن، 1991) . اول یک نسبت اهرمی بالا احتمال شکست یک شرکت را افزایش می‌دهد و متقابلاً احتمال اینکه حسابرسان مستقل تحت تعقیب (سوء) قرار گیرند را نیز افزایش می‌دهد. حسابرس ممکن است مجبور باشد کار حسابرسی بیشتری را برای توسعه دفاعیاتش برعلیه هر دادخواهی حقوقی ممکن انجام دهد و بالطبع کار حسابرسی به درازا خواهد کشید ( سیمنت 1995) . دوم؛ حسابرسی بدهی نسبتاً از نظر زمانی وقت‌گیرتر از حسابرسی سرمایه است مخصوصاٌ اگر تعداد بستانکاران زیاد باشد( کارسلو و کاپلن 1991) .
2-4-5) عمر شرکت
در این مطالعه فوریت گزارشگری مالی به وسیله یک شرکت به وسیله عمرش متأثر می‌شود (رشد و توسعه ). این پیشنهاد مبتنی بر تئوری منحنی یادگیری است . بسیاری از واحدهای تولیدی، آثار آموزش و یادگیری را در فرآیند تولید خود مشخص و مستند ساخته‌اند. این واحدها دریافته‌اند که میزان کار لازم برای ساخت یک واحد محصول یا ارائه یک خدمت، با پیشرفت کار تا مدت معینی کاهش می‌یابد. این پدیده، به ویژه در مورد محصولات جدید مشاهده می‌شود که با بهبود کارآیی، ساعات کار و در نتیجه دستمزد کم و موجب تقلیل بهای تمام شده یک واحد محصول می‌گردد. در زمینه این مطالعه تئوری پیشنهاد می‌کند که یک کاهش در زمان گزارشگری اتفاق خواهد افتاد، با عنایت به اینکه تعداد گزارشات سالیانه تولید شده افزایش می‌یابد. مادامیکه شرکت تداوم پیدا می‌کند و حسابدارانش بیشتر یاد می‌گیرند، باعث خواهد شد که تأخیر غیرعادی حداقل شود. در نتیجه، یک شرکت قدیمی‌تر، و خودب اداره (مدیریت) شده به احتمال قوی‌تر در جمع‌آوری ، پردازش و انتشار اطلاعات، موقعیکه مورد نیاز هستند حرفه‌ای‌تر می‌باشد و آنهم به خاطر تجربه یادگیری است.
به راستی عمر یک شرکت باید از تاریخ تأسیس‌اش اندازه‌گیری شود. اما با توجه به قوانین و مقررات در ایران شرکت های خصوصی الزامی ندارند که صورت‌های مالی‌شان را به طور سالیانه برای عموم مردم گزارش کنند. لذا عمر یک شرکت از تاریخ پذیرش آن در بورس اوراق بهادار تهران اندازه‌گیری می‌شود.
2-4-6 )ماهی از پایان سال مالی
انتظار میرود ماهی از سال که پایان سال مالی شرکت است تحت تأثیر مدت زمان گزارشگریش قرار خواهد گرفت. اگر پایان سال مالی بیشتر شرکت ها در یک کشور در محدوده یک دوره زمانی خاص باشد، بخاطر اینکه آنها به وسیله قانون مجبور هستند که حساب‌های نهایی‌شان (صورت‌های مالی پایان دوره) حسابرسی شود و همچنین مجبور به تهیه و تنظیم اظهارنامه مالیاتی می‌باشند، تقاضای زیادی برای خدمات حسابرساتی که در آن کشور کار میکنند ، خواهد شد . این ممکن است به تأخیر غیرعادی محتمل حسابرسی بواسطۀ اینکه بارکاری حسابرسان به طور فوق‌العاده‌ای افزایش می‌یابد، منتج شود . برای انجام و تکمیل یک حسابرسی طبق جدول در طول فصل شلوغ حسابرسی ممکن است به استفاده بیش از حد از منابع نیاز باشد ، پرداخت اضافه‌کاری را شامل می شود، و به خاطر اینکه تکمیل یک کار حسابرسی طبق برنامه در طول فصل شلوغ حسابرسی گران و پرهزینه می‌باشد حسابرسان محرک‌هایی برای تأخیر غیرعادی حسابرسی نهایی دارند . این در عوض بر مدت زمان گزارشگری شرکت هایی که پایان سال مالی شان در محدودۀ فصل شلوغ قرار می‌گیرد، اثر می‌گذارد.
شواهد تجربی مربوط بودن فصل شلوغ حسابرسی در ادبیات گزارش شده است، اگرچه به صورت مخلوط و ترکیبی(دیویس و ویترد1980؛ نیوتن و اشتون 1989؛ کارلسو و کاپلن 1991؛ سیمنت 1995) .
2-4-6) حجم معاملات سهامگزارشگري ميان دوره اي به شکل منظم و به موقع ميتواند سرمايه گذاران را درباره ارزيابي هاي خاصي كه انجام داده اند، مطمئن سازد و آنها را تشويق نمايد تا با استفاده از چنين ارزيابيهايي، به دفعات بيشتري معامله نمايند. از طرف ديگر، به دليل آنكه اطلاعات مرتبط با سود به طور متناوب تري از طريق گزارشگري ميان دوره اي در دسترس قرار ميگيرد، اطلاعات مربوط به سود سالانه زودتر پيش بيني و سريعتر در قيمت سهام منعکس مي شود. اين امر به نوبه خود حجم معامله سهام شركت را افزايش مي دهد(رحمان و همکاران،2007). شركت هايي كه سهامداران بيشتري دارند با تقاضاي بالاتري براي افشاهاي به موقع روبرو مي شوند. هنگامي كه مالکيت بسيارگسترده باشد، افشاهاي عمومي مؤثرترين روش براي انتقال اطلاعات مهم به مشاركت كنندگان بازار است (سنگوپتا، 2004) بدين ترتيب، انتظار ميرود مديران شركت هايي كه حجم معامله به نسبت بالاتري دارند، توجه بيشتري به كاهش هزينه هاي اطلاعات براي سهامداران از طريق افشا به موقع صورت هاي مالي نمايند(لونتيس و ویتمن،2004).
2-5) اجتناب مالیاتیدر اکثر کشورها، بخش عمده ای از منابع درآمدی دولت از طریق مالیات تامین می شود. سهم از کل درآمدهای عمومی در میان کشورها متفاوت است. در این میان، اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتی در کشورها باعث شده است تا درآمدهای مالیاتی کشورها همواره از آنچه که برآورد شده است کمتر باشد. بنابراین، از جمله موضوعات بسیار مهم که در حال حاضر در اکثر پژوهش ها مورد توجه است، بحث اجتناب و فرار مالیاتی و عوامل مؤثر بر آن و نتایجی است که از آن حاصل می شود. از دیدگاه نظری، منظور از اجتناب مالیاتی، تلاش در جهت کاهش مالیات های پرداختی است(هانلون و همکاران، 2010). فرار مالیاتی نوعی تخلف قانونی، اما اجتناب از مالیات، در واقع نوعی استفاده از خلاءهای قانونی در قوانین مالیاتی در جهت کاهش مالیات است. بنابراین، از آنجایی که اجتناب مالیاتی، فعالیتی به ظاهر قانونی است به نظر می رسد که بیشتر از فرار مالیاتی در معرض دید باشد و چون اجتناب مالیاتی در محدوده ای معین جهت استفاده از مزایای مالیاتی است و به طور عمده قوانین محدودکنندهای در زمینه کنترل اجتناب مالیاتی وجود ندارد(محمد جم، 1379)، بنابراین، به نظر می رسد بسیاری از شرکت ها درگیر اجتناب مالیاتی باشند و به همین دلیل تعیین عوامل تأثیرگذار بر سطح اجتناب مالیاتی در شرکت ها دارای اهمیت زیادی است.
بحث اجتناب مالیاتی بیشتر به نظر می رسد در مورد شرکت های با جدایی مالکیت مطرح باشد، زیرا افراد حقیقی به خاطر وجود احتمال کشف و جریمه شدن و ریسک گریزی و یا انگیزه های درونی مثل وظیفه اجتماعی، کمتر، درگیر فرار و اجتناب مالیاتی می شوند(الینگهام و سندمو، 1972)، ولی در شرکت ها به طور معمول، سهامداران انتظار دارند که مدیران به دنبال منافع شخصی خود باشند و تا مادامی که منافع اضافی حاصل از کاهش بدهی های احتمالی بیشتر از هزینه های اضافی مورد انتظار برای آن ها باشد، به دنبال کاهش بدهی های مالیاتی و اجتناب مالیاتی باشند. بنابراین، اجتناب مالیاتی می تواند انعکاسی از نظریه مسئله نمایندگی باشد و ممکن است منجر به تصمیمات مالیاتی شود که منافع شخصی مدیر را دنبال کند. بنابراین، یکی از چالش‌های پیش روی سهامداران و هیات مدیره، یافتن روش‌ها و انگیزه‌های کنترلی است تا هزینه‌های نمایندگی را به حداقل برسانند (جنسن و مکلینی، 1976). دسای و همکاران(2007) نیز معتقدند مدیرانی که به دنبال منافع شخصی خود هستند ساختار شرکت را پیچیدهتر کرده و معاملاتی را که باعث کاهش مالیات می‌شود، انجام می‌دهند و از این طریق منابع شرکت را در جهت منافع شخصی خود به کار می‌گیرند. آنها معتقدند که وجود ماموران مالیاتی قوی باعث افزایش نظارت بر کار مدیران و کاهش سوء استفاده از منابع داخلی شرکت ها می‌شود. نکته دیگری که توسط دسای و همکاران مطرح شد این است که نحوه حاکمیت و رهبری شرکت ها بر روی سطح اجتناب مالیاتی شرکت ها تأثیرگذار است. حاکمیت شرکتی ضعیف باعث افزایش در سطح اجتناب مالیاتی می‌شود. گراهام(2006)، معتقد است که اجتناب مالیاتی، منافع نهایی سپر مالیاتی بهره را کاهش می‌دهد و ممکن است بر روی تصمیمات مربوط به ساختار سرمایه تأثیرگذار باشد. از سوی دیگر، اگر اجتناب مالیاتی توسط مقامات مالیاتی تشخیص داده شود در اینصورت، شرکت مجبور به پرداخت‌های اضافی و جریمه می‌شود که باعث کاهش جریان‌های نقدی ورودی و کاهش ثروت سهامداران می‌شود.
دیدگاه دیگری که در مورد اجتناب مالیاتی مطرح شد این است که علی رغم تفکیک کنترل از مالکیت، پدیده اجتناب مالیاتی می‌تواند ارزشمند باشد و اگر مالکان بتوانند زمینه‌های انگیزشی لازم را در مدیران ایجاد کنند تا آنها با برنامه‌ریزی‌های مالیاتی صحیح، تصمیمات اثربخش مالیاتی اتخاذ کنند، ارزش شرکت افزایش و در نتیجه ثروت سهامداران افزایش خواهد یافت(هانلون و همکاران، 2010).
2-5-1) نقش حسابداران و مشاوران در اجتناب مالیاتیحسابرسان با کمک و یاری بخش‌ها و دوایر مالیاتی خود می‌توانند منطق و درستی اقلام منظورشده در برآورد مالیات را نسبت به سهامداران و تحلیلگران بهتر ارزیابی کنند، زیرا حسابرسان متخصص مالیاتی، دارای دانش و اطلاعات کافی در مورد چگونگی استفاده شرکت ها از هزینه مالیات برای اجتناب مالیاتی هستند. بنابراین، تخصص حسابرس می‌تواند عامل مهمی در تعیین سطح اجتناب مالیاتی محسوب شود(دهالیوال و همکاران، 2004).
اگر شرکت ها به دنبال این باشند که در برنامه‌ریزی وضعیت مالیاتی خود ضمن رعایت قوانین مالیاتی، مالیات اضافی نپردازند و حتی تا جایی که ممکن است مالیات کمتری پرداخت نمایند، بنابراین، به دنبال مشاوره از مشاوران مالیاتی خواهند بود. کوک و عمر (2010) در پژوهشی به این نتیجه رسیدند که حدود دو_سوم(3/2) از شرکت های نمونه در پژوهش آن‌ها، حداقل بخشی از مشاوره مالیاتی و سایر خدمات مربوطه را از حسابرس خود دریافت می نمایند. بنابراین، برای بسیاری از شرکت ها، حسابرس به طور همزمان از طریق دو نقش مجزا، یعنی حسابرسی صورت های مالی و مشاوره مالیاتی، می تواند بر روی اجتناب مالیاتی آن ها تأثیرگذارباشد(مک گوایر و همکاران، 2012). در حال حاضر، بیشتر موسسات حسابرسی از طریق سرمایه گذاری در آموزش کارکنان و اعضای حرفه‌ای خود در یک صنعت خاص و آموزش افراد حرفه‌ای متخصص در صنعت مربوط به مشتری، تخصص خود را در زمینه‌های مالی و مالیاتی در یک صنعت خاص ارتقا می بخشند(سولومون، 1999؛ فرگوسن و همکاران، 2003). بر این اساس، نتایج پژوهش‌های دیگر نشان می‌دهد که دانش و آگاهی از صنعت مشتری و مالیاتی، عوامل بسیار مهمی در برنامه ریزی مالیاتی شرکت ها است(بونر و همکاران، 1992).
2-5-2) تفاوت اجتناب مالیاتی و فرار مالیاتیتمایز مفهومی بین فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیات به قانونی یا غیرقانونی بودن رفتار مؤدیان مربوط می شود. فرار مالیاتی، یک نوع تخلف از قانون است. وقتی که یک مؤدی مالیاتی از ارائه گزارش درست در مورد درآمدهای حاصل از کار یا سرمایه خود که مشمول پرداخت مالیات می‌شود، امتناع می‌کند ، یک نوع عمل غیر رسمی انجام می‌دهد که او را از چشم مقامات دولتی و مالیاتی کشور دور نگه می‌دارد. اما در اجتناب از مالیات، فرد نگران نیست که عمل او افشا شود .
اجتناب از مالیات، از خلاءهای قانونی در قانون مالیات‌ها نشأت می‌گیرد (دژ، 1390).
در اینجا فرد به منظور کاهش قابلیت پرداخت مالیات، خود دنبال راه‌های گریز می‌گردد. مثلاً درآمدهای نیروی کار را در قالب درآمد سرمایه نشان می‌دهد که از نرخ پایین‌تری برای مالیات برخوردارند. در اجتناب از مالیات، مؤدی مالیاتی دلیلی ندارد نگران احتمال افشا شدن باشد، چرا که او الزاماً تمامی مبادلات خود را با جزئیات آن البته به شکل غیر واقعی، یادداشت و ثبت می‌کند.    در واقع ، عوامل اقتصادی با استفاده از روزنه‌های قانون مالیات و بازبینی در تصمیمات اقتصادی خود تلاش می‌کنند تا بدهی مالیاتی خود را کاهش دهند. از آنجا که اجتناب از پرداخت مالیات فعالیتی به ظاهر قانونی است، از این رو بیشتر از فرار مالیاتی در معرض دید است(دژ، 1390).
به عبارت دیگر ، اجتناب از مالیات، یک نوع سوء استفاده رسمی از قوانین مالیاتی است. این مقوله به بررسی و یافتن راه های گریز از پرداخت مالیات در قوانین مالیاتی مرتبط می شود که مؤدیان به آن وسیله خود را به نحوی از افراد مشمول مالیات کنار می زنند. مثلاً تبادل درآمد نیروی کار به درآمد سرمایه که نرخ کمتری از مالیات را به همراه دارد، مثالی از اجتناب مالیاتی است. به عنوان مثال، فرض کنید بر فعالیتی چون فروش دوچرخه، مالیات بر ارزش افزوده وضع شود. حال اگر فروشنده ای برای پرداخت مالیات کمتر، دوچرخه کمتری بفروشد، رفتار وی بر پایه اجتناب از مالیات است. اگر همین فروشنده برای پرداخت کمتر مالیات ، میزان فروش دوچرخه را کمتر از مقدار واقعی آن به اداره مالیات گزارش کند، رفتار وی فرار از مالیات تلقی میشود.
بنابراین اجتناب مالیاتی، قانونی و برای کاهش تعهدات مالیاتی فرد با دور زدن قانون یا استفاده کامل از ظرایف قانونی است، اما تقلب یا فرار مالیاتی، غیرقانونی و مبادرت عمدی به اعمال خلاف قانون مانند گزارش غیرواقعی درآمد و فروش ، کسورات و تنظیم اظهارنامه ها است. نظام مالیاتی در شرایط آرمانی، باید قابلیت مقابله با هر دو نوع فرار مالیاتی را داشته باشد(دژ، 1390).
2-5-3) زمینه های پیدایش فرار مالیاتیبررسی‌های مختلف نشان می‌دهد شایع‌ترین زمینه‌های پیدایش فرار مالیاتی چنین است:1- عدم گسترش فرهنگ مالیاتی در جامعه: فرهنگ مالیاتی، مجموعه ای از طرز تلقی ، بینش و عکس العمل افراد در قبال نظام مالیاتی است. به عبارت دیگر طرز تلقی، بینش، برداشت ، آرمان‌ها ، ارزش‌های اجتماعی، قوانین جاری و میزان تحصیلات و آگاهی، از جمله عواملی هستند که فرهنگ مالیاتی را شکل می‌دهند.
2- عدم مبادله کامل اطلاعات و نبودن سیستم نظارت و پیگیری در اخذ مالیات
3- تشخیص علی الراس و وجود ضعف در اجرای آن
4- عدم استقبال از تسلیم اظهارنامه‌های مالیاتی و ضعیف بودن ضمانت‌های اجرایی
ارسال نکردن اظهارنامه، دلایل گوناگونی دارد. رایج‌ترین دلیل عدم ارسال، می‌تواند این باشد که در صورت به روز نبودن ثبت مؤدی، بهترین امکان برای ارسال نکردن اظهارنامه و پس از آن فرار از پرداخت مالیات فراهم شده است. دلیل دیگر عدم برخورد قاطع ماموران مالیاتی است که آن هم می‌تواند به دلیل عدم آشنایی و عدم تسلط کافی ماموران مالیاتی به قوانین مالیاتی و نداشتن مهارت کافی دراجرای آنها باشد.
5- تأخیر غیرعادی در وصول مالیات.
6- عدم شناخت مؤدیان و مستند نبودن میزان درآمد آنها.
7- وجود معافیت های وسیع و متنوع
دولت‌ها گاه با اتخاذ برخی سیاست های حمایتی مالیاتی و معافیت‌های مالیاتی، راه فرار مالیاتی را باز می‌کنند و در صورتی که در سیستم اطلاعات کارآمد نیز در نظام مالیاتی موجود نباشد، فرار مالیاتی گسترش می‌یابد. همچنین با اعطای معافیت‌های مالیاتی، گروهی از پرداخت مالیات معاف می‌شوند و این امر به کاهش درآمدهای مالیاتی دولت منجر می‌شود. بنابراین، اگر اعطای معافیت ها با دقت لازم صورت نگیرد، دولت برای کسب درآمد مالیاتی مورد نظر ، فشار سنگینی را بر گروه‌های دیگر جامعه وارد می کند. یعنی برای جبران بخش خالی کاسه درآمد مالیاتی ، میزان نرخ‌های مالیاتی بیشتری ، بر گروه هایی که از معافیت های مالیاتی بهره مند نیستند ، تحمیل خواهد شد. بی تردید اعطای معافیت‌های مالیاتی گسترده ، به ناکارایی نظام مالیاتی و ضعف نظام اجرایی مالیاتی منجر می شود (مجله اقتصادي، 1368) .
 2-5-4)فرار مالیاتی در ایراندر سال‌های اخیر ، در بعضی از کشورها ، دولت‌ها و محققان سعی در اندازه‌گیری میزان فرار مالیاتی‌، برای مالیات‌های خاص و نیز برای کل سیستم مالیاتی داشته‌اند . لیکن اندازه‌گیری میزان دقیق فرار مالیاتی در کشور ایران، با مشکلاتی روبه رو بوده است که از اهم موانع در راه تخمین فرار مالیاتی می توان به موارد زیراشاره کرد:
1- ناتوانی در استفاده از روش‌های مستقیم اندازه گیری ( چرا که مردم مقادیر فرار مالیات شان را ابراز نمی‌کنند)
2- انجام نشدن تحقیق جامع در مورد میزان فرار مالیاتی در هر یک از شاخه‌های مشمول مالیات در ایران.3- تفاوت تعاریف بین المللی مالیات با تعاریف مالیات در ایران ، به نحوی که برخی از درآمدهایی که در ایران جزو درآمدهای مالیاتی محسوب نمی‌گردد، در سایر کشورها سهم عمده‌ای از درآمدهای مالیاتی را به خود اختصاص داده است.
4- عدم تطبیق آمارهای مراکز مختلف
5- محرمانه بودن اطلاعات مربوط
اما با این حال به دلیل آثار سوئی که فرار مالیاتی بر اقتصاد کشور دارد ، به توجه و بررسی بیشتری در این زمینه نیاز است. به طور کلی ، فرار مالیاتی سبب می‌شود که درآمدهای مورد نیاز دولت برای هزینه های دولت تامین نگردد و در نتیجه خدماتی که دولت می باید آن را فراهم سازد، در حد مورد نیاز و باکیفیت ارائه نشود(مجله اقتصادي، 1368) .
2-5-5)ناکارآمدی نظام مالیاتی ایران علل و زمینه‌ها2-5-5-1) قوانین و مقررات مالیاتییکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تضعیف و عدم اثربخشی سیاست‌های مالیاتی، پیچیدگی و ابهام در قوانین و مقررات مالیاتی است. این مساله به تنهایی به کارآیی اجرایی سیاست‌های مالیاتی صدمه وارد می‌کند. به منظور تضمین اثربخشی دستگاه مالیاتی در قدم اول باید قوانین و مقررات مالیاتی و حسابداری به طور جامع تعریف و تضمین شود. برای رویه‌ها و قوانین جدید باید مجوزهای جدید اخذ شود تا در مجمع‌القوانین کشوری و آیین‌نامه‌های مالیاتی ثبت شود. تغییرات قوانین مالیاتی به شدت به استانداردهای نوین حسابداری وابسته است. به عبارت دیگر بـاید مقررات مربوط به مؤدیان در نگهداری دفاتر و فاکتورها و چگونگی ارایهء آن‌ها به سازمان مالیاتی، به صورت شفاف تبیین شود. در نهایت برای پیاده کردن اصلاحات باید حمایت ‌حاکمیت و آحاد مردم جلب شود(قربانب، صفحات 307 و315)

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *