پایان نامه ها

منابع پایان نامه ارشد درمورد طول فصل رشد

اند. اين محصول احتمالاً از ناحيهي فرات به مصر برده شده، اما روغن کشي واستفاده از روغن آن بعدها درآنجا متداول شده است. دسته اي از گل هاي مجزاي گلرنگ که در ميان پاکتي از برگ هاي بيد بود با جسد موميايي آمنوفيس اول از سلسله هجدهم (1600 قبل از ميلاد) کشف شد. بنا بر نوشته پليني(قرن اول پس از ميلاد) روغن گلرنگ در مصر به عنوان جانشيني ملايم تر، به جاي روغن کرچک استفاده مي شد، اما مصرف خوراکي نداشت و در آن زمان براي روميان شناخته شده نبود (Ashri et al., 1974). ابن ماسريه (1000 ميلادي) که در بغداد زندگي مي کرد، کتابي بزرگ درباره علم طب عرب ها و يونانيان معاصر خويش نوشت. وي که اين گياه را سنيسوس مي ناميد، اشاره مي نمايد که در خاورميانه به صورت خودرو و اهلي رشد مي کند و واريته بزرگ دانه سفيد آن ارزشمندترين واريته هاي آن است.
احتمالا اين گياه در قرن سوم از چين به ژاپن رفت، اما به مقدار کمي کشت شد و تا قرن بيستم گلرنگ درمصارف غذايي ژاپن استفاده نمي شد. اما اکنون يک قلم وارداتي عمده در اين کشور است. در رابطه با موارد استفاده از گياه گلرنگ بايد به اين نکته توجه نمود که اين گياه داراي موارد مصرف گوناگون مي باشد و همان گونه که ذکر شد گشت گلرنگ در قديم بيشتر به دليل تهيه رنگ از گل آن بوده است. از گلچه هاي اين گياه دو ماده رنگي به دست مي آيد که عبارتند از:
کارتاميدين که زرد رنگ بوده و رنگ آن نامرغوب و در آب محلول است و کارتامين که به رنگ قرمز پرتقالي است و محلول در قليا بوده که همان رنگ هاي اصلي مورد استفاده مي باشند و پس از استخراج در رنگرزي البسه و رنگ هاي خوراکي از آنها استفاده مي شود (ناصري، 1370؛ Heaton and Knowles, 1980 ; Knowles, 1979 ; Saite and Miyakawa, 1994). در قديم قالي بافان ايراني براي رنگ آميزي نخ از گلرنگ استفاده مي نمودند و ليکن امروزه با معرفي رنگ هاي مصنوعي ارزان قيمت، کمتر از گلرنگ جهت تهيهي رنگ استفاده مي شود. همچنين از گل هاي لوله اي شکل اين گياه به عنوان جانشين زعفران براي رنگ برنج، سوپ وسس هاي معمولي نيز استفاده مي شود (ناصري، 1370).
گل هاي آن به رنگ هاي زرد و قرمز و بذرهاي آن شبيه به بذرهاي کوچک آفتابگردان است (ناصري، 1370). ساقهي اصلي در گلرنگ، ايستاده، خشن و چوبي شده، استوانه اي و داراي خطوط باريک طولي، توپر و کرک دار يا بدون کرک و در منطقه يقه تا حدودي ضخيم مي باشد و با افزايش شاخه دهي نازک تر شده و در زمان رسيدگي ترد و شکننده است. رنگ ساقه از خاکستري روشن تا سفيد و يا مايل به زرد بوده (Esendal et al., 1992; Martin and Leonard, 1967) قطر ساقه آن 12-3 ميلي متر متغير بوده و با عملکرد دانه همبستگي دارد (فروزان، 1378). ارتفاع ساقهي گياه تابعي از رقم، خصوصيات اقليمي منطقه و روش کشت مي باشد. زاويهي شاخه ها با ساقه در ارقام مختلف معمولاً بين 60-20 درجه (پراکنده) و در بعضي، زاويهي فوق به بيش از 90 درجه (خوابيده) مي رسد. به طوري که اين زاويه تابعي از عوامل محيطي و ژنتيکي است (فروزان، 1378).
ساقه هاي گلرنگ پيش از مرحلهي طويل شدن داراي مرحله اي از رشد به صورت روزت مي باشند که اين حالت يکي از مشخصات اغلب گياهان خانواده کاسني است (Arnon, 1982). به طورکلي هنگامي که ارتفاع ساقه به 40-20 سانتي متر مي رسد، شاخه هاي فرعي از آن منشعب مي شوند (خواجه پور، 1370؛ Arnon, 1982 ; Dedio, 1985). ارتفاع نهايي ساقه توسط عوامل ژنتيکي ومحيطي مثل آب و هواي منطقه، تراکم بوته، تاريخ کاشت، حاصلخيزي، شوري و رطوبت خاک کنترل مي شود (Knowles, 1980). برگ ها در گلرنگ قلبي شکل، بدون دمبرگ، دندانه دار به رنگ سبز تيره، براق و بدون کرک است. شکل برگ ها در قسمت هاي مختلف ساقه متفاوت است. بزرگترين برگ ها در وسط ساقه اصلي ظاهر مي شوند. در بررسي آماري که بر روي 2046 نمونه از ژرم پلاسم هاي جهاني گلرنگ به عمل آمده 5 نوع برگ مشاهده گرديده است (فروزان، 1378).
الف) برگ هاي تخم مرغي شکل (1درصد)
ب) برگ هايي به شکل تخم مرغ واژگون (3درصد)
ج) برگ هاي نيزه اي وارونه (7درصد)
د) برگ هاي تخم مرغي دوک مانند (17درصد)
ه) برگ هاي دوک مانند (74درصد)
اندازهي برگ ها بسته به رقم داراي طول 15-10 سانتي متر و عرض 5-5/2 سانتي متر مي باشد. برگ هاي پائين معمولاً بدون خار هستند ولي با رشد ساقه، خارها رشد کرده و در مرحلهي گل کامل، خارها سخت مي شوند. حاشيهي برگ ها نيز به صور مختلف نظير مضرس، بدون بريدگي يا بريدگي عميق و ناقص ديده مي شوند. خارها معمولاً بر روي براکته هاي خارجي 76 درصد توده ها ديده مي شود و 23 درصد آنها معمولاً بدون خار مي باشند (فروزان، 1378). گلرنگ يک ريشه عمودي کاملاً مشخص و غالباً گوشتي دارد و معمولاً ريشه هاي جانبي نازک متعددي توليد مي کند. ريشهي عمودي معمولا ًتا عمق 3-2 متر در خاک نفوذ مي کند و اين ويژگي نفوذ عميق ريشه به گياه امکان مي دهد رطوبت و موادغذايي را از زير توده قابل توجهي از خاک جذب نمايد. به همين دليل، گياه گلرنگ نسبت به ساير گياهان به خشکي متحمل تر است (فروزان، 1378). به عنوان مثال در استراليا ريشه هاي گلرنگ تا عمق220 سانتي متر پيش رفتند. در حالي که ريشه هاي گندم در قطعه زمين مجاور فقط تا عمق 40 سانتي متري خاک نفوذ کردند. در گلرنگ ريشه هاي جانبي مي تواند تا عمق 90-60 سانتي متري توسعه پيدا کنند (خواجه پور، 1370؛ کوچکي و همکاران، 1372). در مطالعه اي که در زمينهي بازدهي مصرف آب در گلرنگ انجام شد، چنين گزارش شد که ريشه هاي گلرنگ تا عمق حدود250 سانتي متر در خاک نفوذ کرده و از رطوبت موجود تا اين عمق استفاده مي نمايند (Alessi et al., 1981). گل آذين گلرنگ از گلچه هاي متعدد تشکيل
شده است که روي يک نهنج مشترک نسبتاً هموار، مدور و نزديک به هم قراردارند. نهنج گل به وسيلهي چندين برگ گل (براکته) گريبان دار يا پوشش دار احاطه شده و به طور خيلي فشرده به هم چسبيده اند و به صورت حفاظ کاملي جهت تکامل گل آذين درآمده اند (ناصري، 1370).
گل هاي گل آذين گلرنگ به دو صورت لوله اي يا زبانه اي است. بعضي ارقام هر دو نوع تيپ گل را دارند و بعضي فقط يک نوع آن را دارند. گل هاي لوله اي جلب کنندهي حشرات هستند (کريمي، 1375). در اين گياه ساقه اصلي و ساقه هاي فرعي در انتهاي آزاد خود، هر کدام به يک گل آذين منتهي مي شوند. گل آذين گلرنگ، طبق ناميده شده و از نوع کلاپرک مي باشد. هر طبق 20 تا 120 گلچهي لوله مانند را دربر دارد که هر يک مي تواند مولد يک دانه باشد. تعداد و اندازهي طبق در هر بوته به عواملي همچون رقم، فضاي رشد بوته، حاصلخيزي خاک و تأمين ساير عوامل محيطي بستگي دارد. علاوه بر اين عوامل، اندازهي طبق به موقعيت آن بر روي بوته نيز بستگي دارد. طبق هاي نخست (اصلي) و دوم بزرگ ترين طبق ها مي باشند در حالي که طبق هاي سوم معمولاً کوچک ترند. طبق هاي نخست (اصلي) به طبق انتهاي ساقه اصلي و طبق دوم به طبق انتهاي ساقه فرعي انشعاب يافته از ساقه اصلي اطلاق مي شود و به طبق انتهاي شاخه فرعي دوم (شاخه اي که از شاخه فرعي منشعب مي شود) طبق سوم گفته مي شود (اسمي، 1376؛ محمدي نيکپور، 1374). گلرنگ از تيرهي لوله گلي ها بوده و جام گل هاي آن که به گلچه مصطلح هستند پيوسته و “لوله مانند” مي‌باشند. گل هاي لوله اي در غوزه منظم بوده و داراي 5 گلبرگ بهم پيوستهي لوله اي شکل هستند. گل داراي 5 پرچم با بساک هاي به هم پيوسته مي باشد که به صورت يک لوله در مي آيند. بساک ها توسط سوراخ هاي انتهايي با شکاف داخلي باز شده و دانه هاي گرده به درون لولهي بساک مي ريزند. تخمدان گلرنگ از متحد شدن دو حفره به وجود مي آيد که تحتاني بوده و داراي يک تخمدان يک برچه اي مي باشد (بهنيا، 1387؛ فيروزه، 1382؛ ناصري، 1370؛ Kipps, 1970 ؛Knowles, 1980). تخمدان يک حفره اي و محتوي يک تخمک است. بساک هاي گلرنگ قبل از رسيدن و آماده شدن مادگي براي باروري گرده هاي خود را آزاد مي نمايند و به اصطلاح گل ها پروتاندري مي باشند و لذا گرده افشاني غيرمستقيم به وسيله حشرات صورت مي گيرد، ولي چون گلهاي مجاور در يک غوزه مي توانند همديگر را بارور سازند از نظرژنتيکي اساساً گلرنگ گياهي خودگشن است و درصد دگرگشني آن به فعاليت حشرات بستگي دارد (عمارت پرداز، 1367 ؛Able, 1972 Dunphy et al., 1979;).
باد در انتقال گرده ها نقشي ندارد و براي باروري مطلوب و براي حداکثر بازدهي معمولاً وجود زنبورها و ساير حشرات ضروري است (ناصري، 1370). رنگ گل هاي گلرنگ در ارقام مختلف اين گياه و نيز در يک رقم در مراحل مختلف رشد گل ها (مرحله جوانه، شکوفايي و پژمردگي) فرق دارد. به طور کلي گل هاي گلرنگ را مي توان به رنگ هاي سفيد، زرد روشن، زرد، نارنجي، نارنجي مايل به قرمز، قرمز تيره مشاهده نمود. تا موقعي که گلچه ها تازه هستند گل هاي زرد و گل هاي نارنجي به رنگ زرد ديده مي شوند اما در اثر پژمردگي گل هاي زرد به رنگ زرد مايل به قهوه اي مي گرايند، درحالي که گل هاي نارنجي پس از پژمردگي به رنگ قرمز- نارنجي ديده مي شوند (Dedio, 1985). ميوه در گلرنگ مثل آفتابگردان از نوع فندقه است و همان چيزي است که از قديم به نام دانه (بذر) گلرنگ مصطلح گرديده و در اين متن نيز از همين اصطلاح عام استفاده شده است. دانهي گلرنگ به شکل يک دانهي کوچک آفتابگردان مي باشد. پوستهي بذر معمولاً به رنگ کرم و کرم مايل به سفيد است (خواجه پور، 1370؛ Dedio, 1985 Knowles. 1980;) و از نظر گياه شناسي فندقه بوده ولي پوستهي آن فيبر بيشتري داشته و ضخيم تر است. وزن هزار دانه آن بين 30 تا 50 گرم است (خواجه پور، 1370؛ ناصري، 1370؛ Arnon, 1982) بذر بسياري از ارقام گلرنگ به شکل هرم واژگون با چهار خط برجسته مشخص است که اين برجستگي ها موجب لوزي شکل شدن مقطع عرضي بذر مي شوند. به طور کلي دانه گلرنگ متشکل از 40-25 درصد روغن و در ارقام جديد تا 45 درصد روغن، 55-30 درصد پوسته، 22-12 درصد پروتئين و 10-3 درصد رطوبت مي باشد. روغن عمدتاً در لپه ها ذخيره مي گردد زياد بودن درصد پوسته از نظر تجاري يک نقص محسوب مي شود زيرا باعث کاهش مقدار روغن و ميزان پروتئين کنجالهي دانه مي شود (يزدي صمدي و عبدميشاني، 1370؛ِDedio, 1985 ). طول فصل رشد ارقام مختلف و همچنين در تاريخ هاي کاشت مختلف، متفاوت است. و علاوه بر ساير عوامل محدود کننده مثل حساسيت به آفات و امراض و عدم دسترس بودن ارقام زودرس مناسب براي مناطق با فصل رويش کوتاه مانند عرض هاي جغرافيايي بالا يکي از محدود کننده ترين عوامل کشت گلرنگ در گذشته بوده است (رنجبر و همکاران، 1376؛Bassiri et al., 1975). کم ترين دما براي جوانه زدن بذر گلرنگ در حدود 5 درجهي سانتي گراد گزارش شده است (خواجه پور، 1370؛ Alessi et al., 1981). ميزان تأثير درجه حرارت و طول روز بسته به درجه حرارت و نوع ژنوتيپ، فرق دارد. همچنين در يک درجه حرارت ثابت، افزايش طول روز مدت دوره روزت را کاهش مي دهد. مقاومت بوته هاي گلرنگ به سرما و يخبندان در طول دوره روزت که فعاليت رشد و نموي بوته بطئي است زياد مي شود و به عبارت ديگر گلرنگ در اين دوره بيشترين مقاومت به سرما و يخبندان را نشان مي دهد.
بيشتر ارقام گلرنگ سرماي حدود 7- درجه سانتي گراد را در اين مرحله تحمل مي کنند و برخي ارقام حتي در سرماي 12- درجه سانتي گراد به حيات خود ادامه مي دهند. يزدي صمدي و زالي تيپ هاي سرمادوستي را از ايران شناسايي کرده اند که قادر هستند سرماي 14- درجه سانتي گرا
د را تحمل کرده و بقاء داشته باشند (خواجه پور، 1376). با پيشرفت مراحل رشد، حساسيت به سرما بيشتر خواهد شد به طوري که در آغاز مرحلهي زايش يا بعد از آغاز گل دهي درجه حرارت پائين تر از صفر درجهي سانتي گراد باعث خسارت شديد خواهد شد. به طور کلي تحمل سرما در گلرنگ به رقم و مرحلهي رشد بستگي دارد (خواجه پور، 1370؛ Kipps, 1970 Knowles and Miller, 1989;). در صورت فراهم بودن رطوبت کافي در خاک، گلرنگ از درجه حرارت زياد تابستان آسيب نخواهد ديد. در چنين شرايطي گلرنگ مي تواند در دورهي گل دهي تا دماي 44 درجه

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *