مقالات

–181

عنوان:
بهینه سازی الگوهای مکانیابی در طراحی فضای سبز شهری

فصل اول :کلیات تحقیق1-1 مقدمهبا ظهور عصر صنعت و بعد از آن دوران مدرنیته، انسان به شدت از طبیعت فاصله گرفت.هوای دود آلود ریه ی شهر ها را پر وآسمان آنها را تیره و تار کرد. بیماری های جسمی  فزونی یافت و  افسردگی بر  مردم غالب شد. با گذشت زمان انسان دریافت که صنعت محض انسان را به نابودی می کشاند و در آن زمان بود که پست مدرنیته جای مدرنیته را گرفت و تفکر طبیعت گرا نیز جایی برای ابراز وجود پیدا کرد. بر این  اساس انسان  تاحدودی  به  فطرت  طبیعت گرای خود نزدیک شد.اکنون با رشد جمعیت و ثابت ماندن اندازه خشکی های زمین،شاهدکاهش فضای سبز خصوصی هستیم و به تبع آن مجبوریم میزان فضای سبز عمومی را افزایش دهیم. چراکه فشار ناشی از کمبود فضای سبز خصوصی به  فضای سبز عمومی می رسد و از آنجایی که یکی  از مهمترین کاربری های پارکها تفرج است، مردم برای جبران نیاز های تفرجی خود  به پارکها می روند و در صورتیکه  ظرفیت تعداد افراد ورودی به یک پارک نسبت به ظرفیت  برد آن بیشتر باشد،خسارات جبران ناپذیری نظیر تخریب پوشش گیاهی و تهدید حفاظت، متوجه پارک می شودهمچنین به علت بی توجهی طرح های توسعه امروزی به فضای سبز، ما روزانه شاهد کاهش غیر اصولی و بدون جایگزین درختان هستیم و همین امر،لزوم افزایش پارک ها را دو چندان می کند.پارک ها علاوه بر تلطیف وتصفیه هوا و عایق نمودن صدا و بهبود شرایط بیوکلیماتیک شهر ، باعث شادابی روح و جسم و آرامش انسان می شوند.لذا نیاز مندیم همگام با رشد جمعیت،فضای سبز عمومی را نیز افزایش داده و بدین ترتیب گام موثری در تحقق این مهم برداریم.
1-2 بيان مسأله اساسي
با افزايش جمعيت شهرها، حجم تقاضا براي خدمات عمومي افزايش يافت. ولي به علت ساختار اقتصادي-سياسي خاص كشورمان همواره سرعت پاسخگويي به نيازها از سرعت رشد نيازها كمتر بوده است. یکی از این نیازها، احتیاج شهروندان به داشتن فضاهای جانبی جهت گذران اوقات فراغت، سرگرمی و گردهمآیی است. فضاهای سبز مانند بوستان های شهری و کمربندهای سبز با کاربری تفریحی و … از این دست هستند(خاکی،9،1387).
فضاي سبز در شهرها نقش‌هاي متعددي را ايفا مي‌كند كه از مهمترين آنها مي‌توان به توليد اكسيژن و پاكيزگي هوا، كاهش آلودگي هوا، افزايش رطوبت هوا و كاهش دما، كاهش آلودگي صدا، استفاده تفرجگاهي، كنترل سيل و فرسايش خاك، زيباسازي فضاهاي شهري و جذب آب و حفظ پاكيزگي آن اشاره کرد.
برنامه ریزان شهری جهت رفع این نیاز اقدام به تدوین الگوهایی جهت مکان یابی و طراحی بوستان های شهری دست می یازند و با توجه به جمعیت، میزان سرانه استاندارد و نیز برخی شرایط بالادستی، مولفه های مکان یابی و طراحی را اجرایی می سازند. در کشور ایران، تاریخچه برنامه ریزی جهت طراحی بوستان های شهری، نشان می دهد؛ مكان‌يابي كاربريهاي پرتقاضا مانند فضاهای سبز به دلايلی مانند عدم هماهنگي نهادهاي اجرايي شهرها، در پاسخگويي به نيازهاي جمعيت شهرها با مشكلات زيادي مواجه بوده‌است.
1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقيقاهميت هر تحقيقي به اهميت موضوع مورد تحقيق برمي‌گردد. با گسترش پديده شهرنشيني و شهرگرايي و توسعه مهاجرت به شهرها و گسترش كالبدي شهر و حضور روزافزون اتومبيل‌ها و به دنبال آن افزايش تراكم ازدحام در شهر و ايجاد آلودگي‌هاي متعدد و متنوع زيست محيطي و نامطلوب شدن سيماي شهرها وقت آن رسيده است كه فضاي سبز در شهرها جايگاه واقعي و حقيقي خود را بيابد و از اين طريق بتواند، اولاً مقدار زيادي از آلودگي‌هاي زيست محيطي را خنثي نمايد، ثانياً فرصت‌هايي جهت گذارندن اوقات فراغت در شهرها ايجاد نمايد و ثالثاً چهره و سيماي شهرها را اصلاح نموده و بر زيبايي آنها بيفزايد.اصولا میتوان به طور اجمال چنین بیان کرد که بررسی موضوع مکانیابی فضای سبز در شهر ایلام از این جهت اهمیت پیدا میکند که شهر ایلام از لحاظ عملکرد تفریحی وفرهنگی فقیر است ودر این میان پارکها میتوانند تا حدودی خلاء موجود راپرنمایند وبابررسی مکانیابی پارکها وفضای سبز این شهر میتوان نقاط قوط وضعف توزیع فضایی پارکها رادر سطح شهر بشناساند ودر مواردی که ضعف وعدم تعادل وتوازن مشاهده میگردد پیشنهاداتی جهت جبران کمبودها وکاستی ها ارائه کرد و در نهایت بتوان کمبود دسترسی شهروندان را به فضای سبز شهری در ایلام جبران نماید.
1-4 مرور ادبیات و سوابق مربوطهدر کشور ما در زمینه طراحی فضای سبز آثار متنوعی به چاپ رسیده است که در اینجا به ذکر چند مورد از این آثار اکتفا می شود.
ناشر مترجم نام کتاب نویسندگان شماره
پیام نور
————-
طراحی باغ وپارک دکتر جمشید حکمت
سید محمد رضا سیفی 1
انتشارات آذر
اصول وضوابط طراحی پارک های شهری
مرتضی دینار وندی
اسماعیل صالحی 2
شهرداری تهران ———— طراحی مصور باغ و پارک
کارول گرانت
جان گرانت 3
هنر و معماری قرن ———— قوانین ساخت وساز های شهری اکبر مختار پور 4
انتشارات سمت ———— مباحثی پیرامون پارک ها و تفرج گاه ها هنریک مجنونیان 5
سازمان شهر داری ها ———— کتاب سبزراهنمای شهرداری ها هنریک مجنونیان 6
انتشارات آفتاب
———–
طراحی فضای سبز و معماری منظر
مسعود احمدی / کسری طالبی
سارا هادی 7
فرهنگ معین دکتر محسن فیضی از مفهوم تا فرم در طراحی منظر گرانت دبلیو 8
سازمان پارک ها و فضای سبز سازمان پارک ها و فضای سبز
طراحی منظر در خیابان های شهری
جوانا گیبونز
برنارداوبرهولستر 9
نشر آییژ ————–  باید ها و نباید ها در 100 طرح منظروپارک اسماعیل پیش بین 10
همچنین در دانشگاه های مختلف پژوهش های متفاوتی در زمینه طراحی فضای سبز ومکانیابی پارک های درون شهری صورت گرفته است که در اینجا به ذکر چند مورد از این آثار اکتفا می شود.
دانشگاهاهداف پژوهشنام پژوهشپژوهشگرانشمارهدانشگاه شهيد بهشتي،13781)بررسی وجود یا عدم تعادل بین فضای سبز شهری موجود و جمعیت شهریبررسي وضعيت فضاي سبز شهر خرم‌آبادرضا همتي1دانشگاه تهران جنوب،1390 برقراری ارتباط بصری و عملکردی بین فضاهای مختلف پارک در طراحی توسط  مسیرهای حرکتیبررسي وضعيت فضاي سبز شهر كرمانشاهرضا میرزایی2دانشگاه چمران،1389بررسی نقش فضاي سبز در بيوكليماي شهر اهوازنقش فضاي سبز در بيوكليماي شهر اهوازامیر احمدی3دانشگاه تهران،1382حفظ سلامت زیست محیطی و زیبایی محیط شهری توسعه فيزيكي شهر ايلام و پيامدهاي زيست محيطي آن كه در آن فضاي سبز شهر ايلاممحمد شوهاني4دانشگاه خوراسگان،1392استفاده از روشهای اکوتکنیک(انتخاب مواد و مصالح از منابع تجدید شونده، استفاده از انرژیهای طبیعی) طراحی اکولوژیک منظر شهری مطالعه موردی: پارک درون شهری منطقه 1و4 شهر اصفهانامین آریا5دانشگاه هنر اصفهان،13901)بررسی تاثیراکو پار ک های شهری در منظر شهری2)پیوند رودخانه زاینده رود وبدنه شهر طراحی اکو پارک هاشیه رودخانه زاینده رودامید عباسی6دانشگاه آزاد شیراز،1391تاثیر اکو پارک های شهری بر زندگی اجتماعی شهروندان طراحی اکو پارک درون شهری(مطالعه موردی : پارک شقایق – منطقه 4شهر اصفهان)مریم محبی7دانشگاه آزادبروجرد،1390 نقش اکو پار ک شهری بر زیبا سازی منظر شهری  ﻃﺮﺍﺣﻲ ﺍﻛﻮﻟﻮﮊﻳﻚ ﭘﺎﺭﻙ،ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻣﻮﺭﺩﻱ: شهرﺑﺮﻭﺟﺮﺩآيت‌اله زماني81-5 جنبه جديد بودن و نوآوري در تحقيقتوجه به فضای سبز شهری بصورت تفرجگاه ها و باغهای عمومی وخصوصی یک ابداع جدید نیست ، باغهای زینتی توسط مصریان ویونانی هادر دوره های باستان ایجاد ونگهداری شده است(حسین زاده،1371). مکان یابی نادرست فضای سبز شهری در نهایت منجر به ایجاد ناهنجاری هایی از جمله استفاده کم کاربران از فضاهای سبز ایجاد شده ،ایجاد محدودیت در انتخاب چیدمان گیاهی مناسب وآشفتگی در سیمای شهری و… شده است(رحمانی،1383). حال در این پژوهش سعی میشود که الگوهای مکان یابی بهینه سازی شده تا مشکلات ذکر شده به حداقل رسانده شود. بدیهی است که بهینه سازی واستفاده از تئوری های مکان یابی برای توزیع فضای سبز شهری در ایلام امری تازه وجدید است چرا که در مکان یابی فضاهای سبز شهری در ایلام هیچ الگوی خاصی مشاهده نمی شود وآنچه از وضعیت توزیع وپراکنش فضای سبز به چشم می خورد حاکی از آن است که توزیع این فضاها تصادفی می باشد.
1-6 اهداف مشخص تحقيق
1-6-1 هدف اصلیهداف عمده انجام اين تحقيق يافتن اصول حاكم بر مکانیابی وتوزیع فضاي سبز در شهر ایلام مي‌باشد كه ازمنابع مختلف ومرتبط گردآوري مي‌شود.
1-6-2 اهداف خردبررسي ساختار سلسله مراتبي وضع موجود فضای سبز وپارک ها در سطح شهرایلام به تفکیک مناطق
تو جه به عوامل موثر در مکان یابی فضای سبز شهری وهمچنین پیش بینی رشد جمعیت وارتقا فضای سبز درشهر ایلام.
– تعیین مکان مناسب جهت احداث فضاهای سبز شهری در مناطق مختلف شهر تحت عنوان پارک درون شهری.
1-7 سؤالات تحقیقآيا تمام مناطق شهرایلام از سلسله مراتب منطقي و اصولي فضاي سبز برخوردارمی باشد؟
آیا میزان فضاي سبز در سطح مناطق شهر ايلام در مقايسه با عواملي نظير جمعیت ومیزان تقاضا، مناسب توزيع شده است؟
آياتوزيع وپراکنش فضاي سبز درشهر ايلام براساس تئوری های مکانیابی صورت گرفته است؟
آیا مکان یابی فضاهای سبز در شهر ایلام بهینه است؟
1-8 فرضيه‏هاي تحقیقتمام مناطق شهرایلام از سلسله مراتب منطقي و اصولي فضاي سبز برخوردار نمی باشد.
میزان فضاي سبز در سطح مناطق شهر ايلام در مقايسه با عواملي نظير جمعیت ومیزان تقاضا، مناسب توزيع نشده است.
توزيع وپراکنش فضاي سبز درشهر ايلام براساس تئوری های مکانیابی صورت نگرفته است.
مکان یابی فضاهای سبز در شهر ایلام بهینه نیست.
1-9 تعريف واژه‏ها و اصطلاحات فني و تخصصی
1-9-1 فضای سبزﻣﻨﻈﻮر از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي، ﻧﻮﻋﻲ از ﺳﻄﻮح ﻛﺎرﺑﺮي زﻣﻴﻦ ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎي ﮔﻴﺎﻫﻲ اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ واﺟﺪ بازدهی اجتماعی و هم واجدبازدهی اکولوژیکی هستند(کتاب سبز،20،1383).
در اﻳﻦ ﻣﻴﺎن ﺑﺎغ ﻫﺎي ﻣﻴﻮه در ﺷﻬﺮ ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻫﻢ واﺟﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ و ﻫﻢ واﺟﺊ ﺑﺎزدﻫﻲ اﻗﺘﺼﺎدي اﻣﺎ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﻋﺪم اﻣﻜﺎن ﺑﻬﺮه ﺑﺮداري ﻋﻤﻮﻣﻲ، ﻓﻀﺎي ﺧﺼﻮﺻﻲ ﺗﻠﻘﻲ ﺷﺪه و ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﻨﺪ واﺣﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ.
ﻣﻨﻈﻮر از ﺑﺎزدﻫﻲ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻋﺒﺎرت اﺳﺖ از : زﻳﺒﺎ ﺳﺎزي ﺑﺨﺶ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي، ﻛﺎﻫﺶ دﻣﺎي ﻣﺤﻴﻂ، ﺗﻮﻟﻴﺪ اﻛﺴﻴﮋن، اﻓﺰاﻳﺲ ﻧﻔﻮذﭘﺬﻳﺮي ﺧﺎك در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﻧﻮاع ﺑﺎرش و ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻳﻨﻬﺎ و از دﻳﺪﮔﺎه ﺣﻔﺎﻇﺖ ﻣﺤﻴﻂ زﻳﺴﺖ، ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي، ﺑﺨﺶ ﺟﺎﻧﺪار ﺳﺎﺧﺖ ﻛﺎﻟﺒﺪي ﺷﻬﺮ را ﺗﺸﻜﻴﻞ ﻣﻲ دﻫﺪ.
ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي از دﻳﺪﮔﺎه ﺷﻬﺮﺳﺎزي در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺑﺨﺸﻲ از ﺳﻴﻤﺎي ﺷﻬﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ از اﻧﻮاع ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎي ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ زﻧﺪه و ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﻛﻨﺎر ﻛﺎﻟﺒﺪ ﺑﻲ ﺟﺎن ﺷﻬﺮ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺳﺎﺧﺖ ﻣﺮﻓﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺷﻬﺮ اﺳﺖ .ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﺷﻬﺮي از ﻳﻚ ﺳﻮ، در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﻣﻮﺟﻮد و از ﺳﻮي دﻳﮕﺮ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي ﻣﻄﺮح ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ(همان).1-9-2 انواع فضای سبزﺗﻤﺎﻳﺰﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰوﺳﻄﻮح ﺳﺒﺰاز ﻧﻈﺮ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ، از اﻳﻦ ﻧﻈﺮ اﻫﻤﻴﺖ دارد ﻛﻪ ﺳﻄﻮح ﺳﺒﺰ )ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺜﺎل ﻳﻚ ﭘﺎرك ﺗﺰﺋﻴﻨﻲ (ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ ﻋﻤﻞ ﻏﺒﺎرﮔﻴﺮي را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﺒﻪ ﺟﻨﮕﻠﻲ اﻧﺠﺎم دﻫﺪ و ﻳﺎ در ﻛﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﻲﺻﻮﺗﻲ ﻧﻘﺶ ﻣﺆﺛﺮي داﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ و ﻳﺎ ﺑﻪ ﻧﺤﻮ ﻣﻄﻠﻮﺑﻲ ﻣﻮﺟﺒﺎت ﻛﺎﻫﺶ دﻣﺎ ﮔﺮدد(کتاب سبز،22،1383).
اﻧﻮاع ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ، از اﻳﻦ دﻳﺪﮔﺎه ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪي ﺷﺪه اﻧﺪ:
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ را ﻣﻲ ﺗﻮان به دو دﺳﺘﻪ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي وﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﻏﻴﺮ ﺷﻬﺮي ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮد.
الف) فضای سبز شهری
اﻓﺰون ﺑﺮ آن ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي، ﺑﻪ ﺳﻪ دﺳﺘﻪ زﻳﺮ ﻧﻴﺰ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد:
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰﻋﻤﻮﻣﻲ
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﻧﻴﻤﻪ ﻋﻤﻮﻣﻲ
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﺧﻴﺎﺑﺎﻧﻲ(همان،23).
فضاهای سبز عمومی
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ واﺣﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﻨﺪ .اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎ ﺑﺮاي ﻋﻤﻮم ﻣﺮدم در ﮔﺬران اوﻗﺎت ﻓﺮاﻏﺖ ، ﺗﻔﺮﻳﺢ وﻣﺼﺎﺣﺒﺖ ﺑﺎ دوﺳﺘﺎن وﮔﺮدﻫﻤﺎﻳﻲ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ اﺳﺘﻔﺎده ﻣﻲ ﮔﺮدد.ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﻳﺎد ﺷﺪه اﺳﺎﺳﺎ ﺑﺮاي اﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮر ﻃﺮاﺣﻲ ﻳﺎ ﺗﺠﻬﻴﺰ ﺷﺪه اﻧﺪ .وﺟﻮد ﻧﻴﻤﺖ، وﺷﻨﺎﻳﻲ، آﺑﺨﻮري، دﺳﺘﺸﻮﻳﻲ، ﻛﻒ ﺳﺎزي ﻣﻌﺎﺑﺮ و دﺳﺘﺮﺳﻲ ، از ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻫﺎي ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ )ﻋﻤﻮﻣﻲ (ﺑﻪ ﺷﻤﺎر ﻣﻲ رود .از اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ،ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎرك ﻧﺎم ﺑﺮده ﻣﻲ ﺷﻮد .در واﻗﻊ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﻫﻤﻪ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰﻋﻤﻮﻣﻲﻣﺠﻬﺰ ﺑﻪ ﺧﺪﻣﺎت وﺗﺴﻬﻴﻼت ﻣﻲ ﺷﻮد(کتاب سبز،1383،ج9،13).
فضاهی سبزنیمه عمومی
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰي ﻛﻪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﻛﻮوژﻳﻜﻲ دارﻧﺪ ، ﻟﻴﻜﻦ اﺳﺘﻔﺎده ﻛﻨﻨﺪﮔﺎن آﻧﻬﺎ ، ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﻋﻤﻮﻣﻲ ﻣﻌﺪودﺗﺮﻫﺴﺘﻨﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ، واﺟﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ ﺗﺎم اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ .ﻣﺤﻮﻃﻪ ﻫﺎي ﺑﺎز ﺑﻴﻤﺎرﺳﺘﺎﻧﻬﺎ، ﭘﺎدﮔﺎﻧﻬﺎ، واداراتدوﻟﺘﻲ و …در اﻳﻦ دﺳﺘﻪ ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ.
فضاهای سبز خیابانی
ﻧﻮﻋﻲ از ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل درﺧﺘﻜﺎري ﺣﺎﺷﻴﻪ ﺑﺎرﻳﻜﻲ از ﺣﺪ ﻓﺎﺻﻞ ﻣﺴﻴﺮﻫﺎيﭘﻴﺎده رو وﺳﻮاره رو را ﺗﺸﻜﻲ ﻣﻲ دﻫﻨﺪ وﻳﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﺘﻤﺮﻛﺰ در ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﻧﺴﺒﺘﺎ ﻛﻮﭼﻚ ﻣﻴﺪاﻧﻬﺎ و ﻳﺎ درزﻣﻴﻨﻬﺎيﭘﻴﺮاﻣﻮن ﺑﺰرﮔﺮاﻫﻬﺎ وﺧﻴﺎﺑﺎﻧﻬﺎ ﺷﻜﻞ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﻧﺪ(همان،24).
ب) فضای سبز غیر شهری
ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﻏﻴﺮ ﺷﻬﺮي، ﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻛﺎرﻛﺮد ﺷﻬﺮي ﻧﺪارﻧﺪ .ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي در ﺑﺎﻓﺖ ﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ؛ ﻟﻴﻜﻦ از آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻛﺎرﻛﺮد آﻧﻬﺎ ﺧﺎص ﻣﺮاﻛﺮ ﺷﻬﺮي ﻧﻴﺴﺖ، در دﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪيﻓﻀﺎﻫﻬﺎي ﺳﺒﺰ ﻏﻴﺮ ﺷﻬﺮي ﻗﺮار ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ .اﻳﻦ ﻓﻀﺎﻫﻬﺎ ﻳﺎ ﻃﺒﻴﻌﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ، ﻧﻈﻴﺮ ﺟﻨﮕﻠﻬﺎي ﻃﺒﻴﻌﻲ وﻳﺎ ﻣﺼﻨﻮﻋﻲﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﻏﻬﺎ و.ﺟﻨﮕﻠﻬﺎي ﻣﺼﻨﻮﻋﻲ(کتاب سبز،1383،ج9،13).
1-9-3 بوستان شهری بوستان یا پارک به مکانی محفوظ می‌گویند که به صورت طبیعی یا نیمه طبیعی توسط دولت به وجود آمده‌است، و در کنار آن برای تفریح و لذت بردن انسان، یا برای حفاظت از حیات وحش یا زیستگاه طبیعی. بوستان‌ها ممکن است شامل سنگ، فواره، خاک، آب و قسمت‌های چمن باشد. بسیاری از پارک‌ها قانونا حفاظت شده و محفوظ اند(ویکی پدیا- دانشنامه آزاد).
1-9-4 بهینه سازیبهینه سازی به معنی ایجاد تغییرات در نحوه ی انجام فرایند ها به منظور بیشینه کردن سود و کمینه کردن هزینه ها و زمان انجام فرایند ها می باشد(سلیمانی،18،1377).
1-9-5 تعریف پارکپارک فضایی عمومی است و دارای نقش های زیست محیطی،تفرجی و ساختاری است.
فرهنگ آکسفورد
پارک به قطعه زمیی بزرگ محصور و عموما با درختزار و چمن گفته می شود و قطعه زمینی  است آرایش یافته که برای استفاده تفرجگاهی  اختصاص داده می شود.
فرهنگ کشاورزی
منطقه بازی است که بطور طبیعی در یک ناحیه جنگلی وحود دارد و مناطقی است که برای استفاده عمومی کنار گذاشته می شود.
فرهنگ استاندارد دانشگاهی
پارک قطعه زمینی است درداخل یانزدیک شهر هاکه معمولا با امکاناتی نظیر زمین های بازی،گردشگاه ها وزمین های ورزشی برای استفاده عمومی تجهیز می شود و پارک قطعه زمینی مشتمل بر درختزار و چمن در پیرامون شهر هاست.(مجنونیان، ٣٤،1٣7٤و٣٥).
فرهنگ وبستر
مناطقی که برای حفاظت حیات وحش طبق دستور العمل های دولت در نظر گرفته می شود
مناطقی از جنگل و کوه و دشت با مناظر زیبا و دیدنی که جهت استفاده عموم در نظر گرفته می شود
مناطقی که دارای منابع گیاهی و جانوری نادری بوده و باید حمایت و حفاظت شوند
پدیده های استثنایی یک کشور
مناطقی که در داخل شهرها و یا حاشیه شهرها برای تفرج عموم در نظر گرفته می شود
میادین داخل یک  شهر که دارای درخت و نیمکت و……می باشد:
فرهنگ بین الملل
واژه پارک به عرصه های وسیعی که دارای عوامل زیر می باشد اطلاق می شود :
١) وجود بیوم های طبیعی
۲) وجود گونه های نادر
٣) وجود اشکال قابل توجه زمین شناسی
٤) وجود مسائل دیرین شناسی و تاریخ شناسی حائز اهمیت
۵) وجود  چشم انداز های بدیع و دیدنی
٦)وجود وحوش نادر و حائز اهمیت بودن حیات انها چه از نظر گونه و چه از نظر تراکم
٧) وجود اکوسیستم های بکر
۸) وجود جنگلهای قدیمی و دست کاشت
۹) بوجود اوردن امکان ادامه حیات در محل نامناسب برای گونه های گیاهی و یا جانوری
1-10 روش شناسی تحقیقالگوی این تحقیق بصورت بنیادی _ کاربردی میباشد. برای انجام این پژوهش با توجه به اصول تحقیق که ترکیبی از روشهای اسنادی،کتابخانه ای،میدانی وعلمی خواهد بود، ابتدا کلیه مدارک موجود وقابل دسترسی مربوط به فضای سبز شهری در اطلاعات بالادستی مسکن وشهرسازی،شهرداری وطرح تفصیلی شهر ایلام جمع آوری(فیش برداری شده) سپس باتئوری های مکان یابی مربوط به فضای سبزشهری وپارکها مطابقت داده میشود تا بتوان دریافت که در تقسیم بندی ،پراکندگی ،توزیع فضاوهمچنین مکان یابی فضای سبز شهری در ایلام از چه معیارهایی استفاده وتا چه اندازه توانسته موفق عمل کند ودر نهایت باشناخت منطقه مورد نیاز طبق شاخصه های توزیع فضای سبز مکان مناسب وبهینه انتخاب و اقدام به طراحی فضای سبز تحت عنوان پارک درون شهری می شود. ضمنا اصول واستانداردهای طراحی فضای سبز نیز مورد مطالعه وبررسی دقیق قرار خواهد گرفت و در پایان نیزدر این زمینه پیشنهادات لازم نیز ارائه می گردد.
1-11 بررسی و اندازه گیری متغیرهامتغیرهایی از قبیل عوامل تشکیل دهنده فضا( پارک درون شهری) نظیرسرانه هاواستاندار های طراحی فضای سبز وعناصر فیزیکی بوجود آورنده این فضاها نظیر: فضاهای فیزیکی مورد نیازو… وهمچنین عواملی که در رویکرد طراحی مطرح می باشد نظیر : تئوری های مکانیابی فضای سبز که از طریق اطلاعات کتابخانه ای بدست آمده و مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهندگرفت.
1-12 شرح کامل روش کاردر روش کتابخانه ای به بررسی مطالعات و تحلیل نمونه های صورت گرفته پرداخته می شود همچنین در روش میدانی با فیش برداری از اطلاعات وضع موجود آنها را مورد بررسی وتجزیه وتحلیل خواهیم نمود ودر نهایت بر اساس اطلاعات و نتایج به دست آمده به طراحی پرداخته می شود.
1-13 جامعه آماري، روش نمونه‏گيري و حجم نمونه
جامعه آماری این تحقیق شهر ایلام می باشد.
1-14 روش‌ها، ابزار تجزيه و تحليل داده‏هاابتدا از طریق منابع مرتبط به جمع آوری اطلاعات پرداخته وسپس جهت تجزیه و تحلیل داده ها از از نرم افزارهای آماری وبه منظورطراحی نیز از نرم افزارهای ترسیمی مرتبط استفاده خواهد شد.
÷نرم افزار ترسیمی نرم افزار آماری
Auto Cad Excel
3D max فصل دوم :مبانی نظری،رویکرد وپیشینه تحقیق2-1 مقدمهنوع كاربري و توزيع فضايي آن ها به عنوان اطلاعات با ارزشي از يک شهر محسوب مي شوند كه همواره صاحبنظران و مديران شهری به آن نياز دارند. يکي از اين كاربري ها كه در واقع تأمين كننده بخشي از نيازهاي روحی و روانی شهروندان به شمار مي آيد و به عنوان يک عنصر زنده و پويا نقش بازدهي اكولوژيکي، اجتماعي و زيباسازي شهر را به عهده دارد، كاربري فضاي سبز و پارك ها مي باشند. بدین ترتیب امروزه انواع فضای سبز شهری و پارک ها در شهرها به وجود می آیند و هر کدام با مساحت و شعاع دسترسی معین در شهرها مکانیابی می گردند که نه تنها در برقراری تعادل اکولوژیک در شهر موثر است، بلکه مکانی مناسب برای سلامتی روحی و جسمی شهروندان نیز به حساب می آیند. در این میان توزیع و تخصیص فضاهای سبز در سطح شهر نیز جهت برقراری عدالت فضایی و دسترسی تمامی شهروندان به این فضاها از اهمیت دو چندانی برخوردار است. لذا ابتدا برای انجام مطالعات در رابطه با این موضوع، بررسي ادبيات مربوطه و پيشينه پژوهشي آن از ضروريات تحقيق است. چرا كه در غير اين صورت امكان محدود كردن و افزايش دقت موضوع وجود نخواهد داشت. لذا اگر اين كار به درستي صورت گيرد علاوه بر صرفه جويي در هزينه و زمان تحقيق، پژوهش را در مسير مناسب خود قرار خواهد داد. بنابراين در اين فصل از پژوهش در بخش نخست به مروري بر ادبیات نظری و مبانی تئوریک مربوط به فضای سبز، به مدل ها و روش مورد استفاده در تحقیق پرداخته می شودسپس ور بخش دوم رویکرد پژوهش و اهمیت وچگونگی آن مورد بحث قرار می گیرد.سپس در فصول بعدی و با توجه به این مبانی، روال عملی پژوهش در ارتباط با منطقه مورد مطالعه انجام خواهد گرفت.
2-2 فضای سبزواژه فضای سبز عبارتی است جدید، البته به فرم نه بلکه محتوا که به مدت کمتر از نیم قرن در ادبیات شهرسازی جهان به کار برده می شود. از دیدگاه شهرسازی، فضای سبز بخشی از استخوان بندی و یا مورفولوژی شهری است که در کنار اسکلت فیزیکی شهر تعیین کننده اندام و به طور کلی سیمای شهر می باشد( حسین زاده، دلیر،15:1375).
2-2-1 دیدگاه زیست ـ محیطیفضای سبز فضایی نسبتاً بزرگ، متشکل از گیاهان و برخوردار از ساختار، عملکرد و بازدهی اکولوژیک معین و درخور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهر باشد ( بهرام سلطانی،102:1371).
2-2-2 فضای سبز شهریﻣﻨﻈﻮر از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي، ﻧﻮﻋﻲاز ﺳﻄﻮح ﻛﺎرﺑﺮي زﻣﻴﻦ ﺷﻬﺮي ﺑﺎ ﭘﻮﺷﺶﻫﺎيﮔﻴﺎﻫﻲ ﺳﺎﺧﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻢ واﺟﺪ بازدهی اجتماعی و ﻫﻢ واﺟﺪ ﺑﺎزدﻫﻲ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ. ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي از دﻳﺪﮔﺎه ﺷﻬﺮﺳﺎزي در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﺑﺨﺸﻲ از ﺳﻴﻤﺎي ﺷﻬﺮ اﺳﺖ ﻛﻪ از اﻧﻮاع ﭘﻮﺷﺶ ﻫﺎي ﮔﻴﺎﻫﻲ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺷﺪه اﺳﺖ و ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﻋﺎﻣﻞ زﻧﺪه و ﺣﻴﺎﺗﻲ در ﻛﻨﺎر ﻛﺎﻟﺒﺪ بیﺟﺎن ﺷﻬﺮ، ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪه ﺳﺎﺧﺖ ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺷﻬﺮ اﺳﺖ. ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز ﺷﻬﺮي از ﻳﻚ ﺳﻮ، در ﺑﺮﮔﻴﺮﻧﺪه ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﻣﻮﺟﻮد و از ﺳﻮ ي دﻳﮕﺮ، ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﻀﺎﻫﺎﻳﻲ ﺑﺎﻟﻘﻮه ﺟﻬﺖ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي ﻣﻄﺮح می ﺷﻮﻧﺪ.(سعیدنیا،29:1379)
2-2-3 دیدگاه شهرسازی
فضای سبز شهری از دیدگاه شهرسازی در برگیرنده بخشی از سیمای طبیعی شهر است که به عنوان عامل حیاتی در درون و یا پیرامون کالبدی شهر، جزئی از ساختار مورفولوژیک شهر را تشکیل می دهند. بنابراین، دارایی سبز شهر، صرف نظر از فضاهای سبز عمومی، از فضاهای سبز خصوصی، فضاهای کوچک حیاط منازل، فضاهای بزرگ باغ های خصوصی و محوطه کاربری های دولتی تشکیل می شود(سعیدی، 618:1388).
2-2-4 دیدگاه زیست محیطیاز دیدگاه زیست محیطی فضای سبز شهری عبارت است از فضایی نسبتاً وسیع متشکل از پوشش های گیاهان، با ساختی شبه جنگلی و برخوردار از بازدهی زیست محیطی، با اکولوژیکی معین و در خور شرایط زیست محیطی حاکم بر شهر(شیبانی،34:1375).
2-3 تاریخچه فضای سبز2-3-1 تاریخچه فضای سبز در جهانقدر مسلم آنست که بشر همواره سعی داشته که طبیعت را در کنار خود داشته باشد، چه زمانی که اجدادشدر میان طبیعت میزیسته و چه زمانی که شهرنشین شد(Slangen,2005:18).
چراکه در ادیان مختلف الهی و بشری، برای توصیف و ملموس نمودن مبدا و معاد آفرینش و جایگاه انسان در بهشت از مضامینی چون باغات خرم و درختان سر به فلک کشیده و انهار روان مائده های طبیعی و غیره استفاده گردیده است و انسان رانده شده برای تسکین و آرامش آن دوران نستالوژیک بر اهمیت فضای سبز با وجوه مختلف تاکید دارد. به عبارتی، فضای سبز و باغ نمایانگر منظره ای از دنیای آرمانی بشر است. در طول تاریخ، ایجاد فضای سبز در شهرها ابتدا با اهداف زیباسازی و سپس بهسازی محیط صورت گرفته است. توجه به فضای سبز شهری به صورت تفرجگاه و باغ های عمومی و خصوصی یک ابداع جدید نیست بلکه در دوره های مختلف باستانی مصر و یونان در ایجاد و نگهداری آن همت شده است. این درحالی است که باغ سازی به سبک جدید و در فرم پارک ها و فضاهای سبز هندسی از حدود دو قرن پیش معمول شده است(حسین زاده دلیر،59:1371).
آغاز توجه به فضاي سبز درون شهري در غرب را در معنا و مفهوم جديد صنعتي بايستي در عصر انقلاب صنعتي و دگرگوني هاي ناشي از آن در ابعاد سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جستجو كرد(بحريني،1376: 237).در سال 1720میلادی اولين بوستان هاي سبك انگليسي احداث شدند؛ آنها نه تنها باغ هاي جديد الاحداث را به فرم طبيعي مي ساختند، بلكه باغ هاي رسمي بسيار زيادي را خراب كردند تا به فرم جديد در آوردند.
طراحي بوستان هاي طبيعي توسط همفري ريپتون كه خود را اولين طراح اين سبك ناميد، به اوج خود رسيد. وي مفهوم امروزي پاركهاي انگليسي را (چمن كاري وسيع و كشت متعادل درختان) كه تاثير بسزايي در پارك سازي امروزي جهان گذاشته است معرفي نمود(طباطبائي نژاد،1377: 23).
2-3-2 تاریخچه فضای سبز در ایرانایجاد فضای سبز به معنای خاص آن از ادوار کهن مورد توجه ایرانیان بوده است. نخست به دلیل اینکه کشور ما اصولا یک مملکت کشاورزی بوده و غرس نهال و کاشت درختان و نباتات گوناگون در آن متداول بوده، و نیز به علت اقلیم نیمه خشک و هوای گرم و فواصل بعید بین شهرها و آبادی های آن ایجاد باغ به معنای مکانی یا با درختان شاداب سایه گستر وآب روان و گل و گیاه و رستنی های گوناگون برای خستگان از راه رسیده یا کسانی که برای گریز از هوای گرم شهرها و حتی بیا بان ها بسوی این فضای خنک راه درازی را می پیمایند مورد توجه بوده است. باغ در ایران باستان به حدود 5/4 قرن قبل از میلاد مسیح می رسد. برخی از صاحب نظران معتقدند که باغ سازی در ایران از زمان عیلامی ها آغاز شده است. گروهی نیز بر این عقیده اند که آغاز باغسازی به هخامنشیان می رسد چرا که آنان خود مبدعان قنات و سیستم شگرف پیچیده آبرسانی و آبیاری بودند(ایزدپناهی،12:1386).
بنابه به قول گزنفون باغ کورش در سارد قدیمی ترین باغ ایران بوده است. با ظهور زرتشت در ایران آئین زرتشت نیز بر غرس درختان و کشت رستنی ها و سبزی ها بسیار تأکید و مردم را به انجام آن تشویق نمود. علاوه بر این در ایران در بیشتر شهرها باغ هایی پر از درختان زیبا وجود داشته که به آنها پردیس می گفتند(بیژن زاد،24:1369).سابقه پرديس هاي ايراني به قرن چهارم ميلادي بر مي گردد. اين عنوان به باغ هايي اطلاق مي شد كه براي تفريح عموم احداث مي گرديدند(شريفي،1371 :81). در واقع سابقه پرديس هاي ايراني را مي بايست در دوران باستان جستجو كرد. هنر باغ سازی یا پردیس سازی یکی از هنرهای کهن ایرانیان بوده که این سنت زیبا حاوی ارزش های ویژه ای بوده است. ارزش هایی چون ابداع صنعت آبیاری، ابداع قنات و کاریز- تبدیل اراضی با آب باریکه های زیر زمینی به چمن زارـ تحول شیوه های تهویه و ایجاد فضاهای دلپذیر مسکونی در قلمرو برهوت و بی آب و علف و آفرینش بهشتی در دل بیابان بیکران شده است. پس از ظهور اسلام و حمله اعراب به ایران سنت زیبای باغ سازی در ایران به نرحله جدیدی پای نهاد، کلمه پردیس در عربی بصورت معرب، فردوس نامیده شد. بطوریکه از هنگام غلبه اعراب بر ایران تاکنون همواره در سراسر قرون اسلامی باغ های ایران در نظر مردم نمونه ای از بهست وعده شده بوده است. در دوره تیموریان در اطراف سمرقند کمربندی از باغ ها و تفرجگاه ها ساخته شد که عبارت بودند از باغ شمال- باغ بهشت – باغ دلگشا- باغ قره تپه و باغ های با نام های شهرهای معروف اسلامی چون: قاهره – دمشق- بغداد – سلطانیه – شیراز که تا مدتی بیش از یک قرن نیز این باغ ها پابرجا بودند ولی بعداً ویران شده و از بین رفتند. در دوره صفویه باغ سازی در ایران وارد مرحله جدیدی شد و احداث باغ به عنوان یک تفرجگاه عمومی مورد توجه قرار گرفت(بیژن زاد،24:1369).برخی از صاحبنظران باغ شهرهايي كه در دوره صفويه در ايران و بخصوص اصفهان ايجاد شد را الهام بخش ابنزر هاوارد واضع تئوري باغ شهرها می دانند(ابراهيم زاده و ديگران،1387: 41-42).در این دوره باغ های چون: باغ تپه- باغ چهلستون- باغ صاحب الزمان- باغ زیتون- باغ خلوت- باغ هزار جریب- باغ چشمه احداث شدند که اکثراً از بین رفته اند. در این باغ ها همیشه قسمتی بنام باغ تپه که بالاتر از سایر باغ ها مشرف بر آنها بود، احداث می شد. خیابان کشی مشجر و ایجاد معابر عمومی بصورت منظم برای نخستین بار از زمان صفویه شروع شد که به عنوان نمونه چهارباغ را می توان نام برد که این خیابان علاوه بر یک محل عبور عمومی در زندگی روزمره مردم یک تفرجگاه عمومی نیز بود. این خیابان بدون تردید می تواند از نخستین خیابان های مشجر و مصفای ایران محسوب می شود. از این گذشته در این دوره توجه خاصی به باغ سازی در شمال ایران(سواحل جنوبی دریای خزر) مبذول گردید و هنر باغ سازی در این مناطق رواج یافت و باغ های: آمل- بابل- ساری- فرح آباد و بهشهر در این دوره ساخته شد که بسیاری از آنان تا یک و نیم قرن بعد نیز باقی ماندند اما امروزه به جزء باغی که در بهشهر موجود است بقیه ویران شده است(بیژن زاد،24:1369).
2-3-3 فضای سبز در شهرایلام2-4 طبقه بندی های کلی فضای سبزاصولاً طبقه بندی ها از فضای سبز با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی متفاوت بوده و صاحب نظران در برخورد با نیازهای جدید ساختار شهری دسته بندی های گوناگونی را ارائه داده اند. امروزه یک روش همگانی و متحد برای طبقه بندی نظام فضای سبز در جهان وجود ندارد. کشورهای مختلف بر اساس عملکرد، اندازه، ویژگی های فیزیکی و غیره نظام فضای سبز را به طبقه بندی های متفاوتی پیشنهاد می کنند.
در ایران سعید نیا ابتدا پوشش گیاهی در شهرها را به مفاهیم “سطوح سبز” و “فضای سبز” تقسیم نموده که تمایز بین این دو مفهوم از نظر اکولوژیکی از این جهت حائز اهمیت می باشد که سطوح سبز نمی توانند عمل غبارگیری را مانند فضای سبز شبه جنگلی انجام دهد و یا در کاهش آلودگی صوتی و کاهش دما نقش موثری داشته باشد.
2-4-1 فضای سبزفضای سبز به زمین هایی که پوشش گیاهی بلند یا نسبتاً بلند اختصاص دارند، نظیر جنگل، باغ و غیره… اطلاق می شود. فضاهای سبز به دو دسته دیگر یعنی فضاهای سبز شهری و فضاهای سبز غیر شهری تقسیم می شود. تفاوت فضاهای سبز شهری و غیر شهری در حوزه عملکردیشان در شهرهاست. فضای سبز غیر شهری گرچه به علت توسعه شهری در بافت شهری قرار دارد، ولیکن کارکرد آنها خاص مراکز شهری نبوده و در دسته فضاهای سبز غیر شهری قرار می گیرند.
2-4-2 سطوح سبزسطوح سبز به زمین هایی اطلاق می شود که به پوشش گیاهی کوتاه( نازک و کم حجم) اختصاص دارد؛ مانند: چمن و مراتع. سطوح سبز نیز به دو دسته شهری و غیر شهری تقسیم می شوند:
1ـ سطوح سبز شهری سطوح سبز دارای کارکردهای شهری است؛ مانند: زمین های باز ورزشی چمن کاری شده، جزیره ها و لچکی های کوچک( رمپ ، لوپ و رفیوژ).
2ـ سطوح سبز غیر شهری، سطوح سبز بدون کارکرد شهری است،مانندمراتع اطراف شهر.درنمودار(2-1)دیاگرام زیر، انواع فضاهای سبز، از این دیدگاه طبقه بندی شده اند(سعید نیا:31،1379).
نمودار2-1 : دیاگرام انواع کابری زمین با پوشش گیاهی )ماخذ: سعید نیا:31،1379 (
2-5 انواع فضای سبز شهری و تقسیمات آن2-5-1 بوستان های شهریدر ترمینولوژی جهانی برنامه ریزی شهری و برنامه ریزی فضای سبز امروزین به جای استفاده از عبارت فضای سبز عمومی، از کلمه پارک استفاده می شود(Manlun,2003:12). پارک های شهری غالباً طبیعت مرتب، رام و مهذب شده ای را نمایان می سازد که اساساً غیر طبیعی است(کرنگ،50:1381).
در نگرش شهرسازی عملکردگرای، اینگونه پارک ها به عنوان یک سرمایه اکولوژیکی و فضای عمومی و خدماتی مورد توجه شهرسازان قرار می گیرد و همانند دیگر خدمات شهری به پیروی از تقسیم بندی شهر به محله،منطقه و واحد همسایگی و به پارک های محلی،شهری و واحد همسایگی تفکیک می گردد(رضویان،138:1381).از این رو پارک های شهری از نظر هدف، اندازه، ویژگی های محل و… به انواع مختلفی تقسیم می گردند.
2-5-1-1 انواع پارک ها شهری بر اساس وسعت و حوزه نفوذالف) پارک کودک یا پارک کوچککوچکترین رده در طبقه بندب پارک هاست. که در داخل محدوده پیاده روی در نواحی مستقر شده و نیازهای محدود تفریحی را تامین می سازد(Kaphle,2006:18). این پارک واجد کاربری بازی کودکان است و بهترین مکان انتخابی آن در حد فاصل منازل مسکونی و خیابانها است(رضویان،138:1381). به طور کلی این پارک، به سادگی قابل دسترسی بوده و از ایمنی کامل برخوردار است و به انواع وسایل بازی مجهز می باشد(هیراسکار،119:1376).
ب) پارک همسایگی یکی از واحد های اساسی نطام پارک در شهر است که در داخل محدوده پیاده روی مستقر شده و برای گروه های سنی مختلفی می تواند سرویس دهد(Kaphle,2006:19).
این پارک در یک واحد همسایگی قرار گرفته و دارای مساحتی کمتر از نیم هکتار می باشد (مجنونیان:72،1374). ولیکن هیراسکار این مساحت را کمتر از یک هکتار نمی داند (هیراسکار،119:1376). نسبت سطح سازه های معماری به سطح فضای سبز در این پارک ها معادل 20 به 80 درصد است(رضویان،138:1381).
ج) پارک محله ایبه پارکی که در محله ای قرار دارد و مساحت آن حدود دو برابر مساحت پارک در مقیاس واحد همسایگی( یک هکتار) است، گفته می شود. همچنین ارتباط پیاده برای کودک 9 ساله از دورترین نقطه محله تا پارک باید به حدود دو برابر معیار واحد همسایگی برسد و طی مسیر بتواند از خیابان کندرو، شبکه دسترسی محلی عبور کند. ( همان:73،1374). شعاع عملکردی چنین پارکی معمولا دو الی سه کیلومتر در نظر گرفته می شود(پورمحمدی،41:1388) به عقیده کافله این پارک نیازهای چندین واحد همسایگی و بخش بزرگی از شهر را تامین می سازد و غالباً محل رقابت ورزشکاران، فستیوال ها وغیره می باشد(Kaphle,2006:36).
د) پارک ناحیه ایبه پارکی گفته می شود که در ناحیه مسکونی قرار داشته باشد و مساحت آن دو تا چهار برابر مساحت پارک در مقیاس محله باشد و دسترسی با پای پیاده طبق مشخصات برای ساکنان از دورترین نقطه تا پارک از نیم ساعت تجاوز نکند( مجنونیان:72،1374). اینگونه پارک ها در قلمرو یک ناحیه شهری که غالباً با مساحت 5/2 تا 5 هکتار شکل می گیرند و اصولاً در نزدیکی مراکز فرهنگی شهر باید احداث شود(پورمحمدی،41:1382).
ه) پارک منطقه‌ایبه پارکی گفته می شود که در یک منطقه مسکونی قرار داشته، مساحت آن حداقل دو برابر اندازه حداکثر در مقیاس ناحیه(8هکتار)در نظر گرفته شود. هم چنین طبق استاندارد، مراجعه کننده می تواند از دورترین منطقه با وسیله نقلیه در مدت زمانی از یک چهارم ساعت یا بیشتر،خود را به پارک یاد شده برساند.( مجنونیان:72،1374).لینچ معتقد است چنین پارکی باید به اندازه کافی وسیع و متنوع باشد تا دسترسی به صورت جمعی عبوری و توقف را امکان پذیر ساخته و فعالیت های گوناگونی را برای سنین مختلف استفاده کنندگان ارائه دهد(لینچ،591:1381).
و) پارک شهراگرچه این کاملاً در داخل بافت شهری قرار گرفته و جزئی از آن به شمار می آیند ولیکن به عنوان ریه های اصلی شهر در مقیاس فرا منطقه ای عمل می نمایند. مساحتشان متغیر است و دارای تجهیزات و امکانات بیشتری می باشند. ارائه خدمات به کل شهر و دارا بودن امکانات ورزشی و خدماتی گوناگون از ویژگی های اینگونه پارک هاست. عملکرد اینگونه پارک ها را عمدتاً استفاده های روزانه محلی از نوع تفریحی و غیر رسمی تشکیل می دهد(همان:591).پارک شهر اصولاً باید در نزدیکی خیابان های اصلی و با در نظر گرفتن آثار ترافیکی احداث شوند(پورمحمدی،43:1382).
جدول2-1 : طبقه بندی پارک ها بر اساس وسعت و حوزه نفوذ )مأخذ: رضویان،142:1381(.
نوع وسعت به متر شعاع نفوذ مساحت متوسط حوزه جمعیت متوسط حوزه به نفر
پارک کودک کمتر از 5000 100 متر 31400 متر مربع 2400
پارک همسایگی کمتر از 5000 100 متر 31400 متر مربع 2400
پارک محله ای 50000 – 5000 1000 متر 3 کیلومتر مربع 24000
پارک ناحیه ای 100000 – 50000 2000 متر 12 کیلومتر مربع 96000
پارک منطقه ای 200000- 100000 4000 متر 50 کیلومتر مربع 400000
پارک شهری بیشتر از 200000 حوزه نفوذ این گونه پارک ها نقاط پراکنده در سطح شهر می باشد.
2-5-1-2 انواع پارک ها بر اساس ویژگی آنهاالف) پارک های مصنوعیاین پارک ها به صورت مصنوعی و با توجه ویژه متخصصین، در زمینی که برای پارک و فضای سبز در نظر گرفته شده ایجاد می گردند. سطح آنها چمن کاری شده و با گل و درخت زینت داده می شوند. آب در این پارک ها به صورت دریاچه یا استخر های بزرگ ارائه شده و در اطراف آن سکو یا نیمکت های متناسب تعبیه می گردد. چمن در اینگونه فضاهای شهری ایجاد جذابیت کرده و در جذب رطوبت و تعدیل گرمای محیط مؤثر است(حسین زاده دلیر،21:1377).
ب) پارک های طبیعیدر خصوص این پارک ها تلاش بر آن است که شکل حقیقی و طبیعی زمین فقط و تنها تغییراتی جزئی در طبیعت داده شود. وجود شیب و اختلاف سطح در وضعیت توپوگرافی اراضی یکی از عوامل مهم انتخاب محل برای احداث پارک های طبیعی می باشد چرا که چشم انداز زیبایی را ارائه می نماید( همان،22:1377).
2-5-1-3 انواع پارک های شهری بر حسب اندازهالف) پارک های کوچکاین پارک ها معمولاً به شکل مربع بوده و به یک ساختمان دولتی و عمومی متصل می شوند. پارک های کوچک در محل هی تجاری متراکم و یا نواحی مسکونی، که زمین از قیمت بالایی برخوردار است ایجاد می گردند. اندازه این پارک ها از یک تا چهار هکتار تغییر می کند(همان،31:1380).
ب) پارک های متوسطاین پارک ها به عنوان پارک های محله نیز نامیده می شوند و سرویس دهنده محلات و نواحی مسکونی شهر بوده و دارای تسهیلات تفرجگاهی فعال و غیر فعالند. مرکز محله ترجیحاً در بطن اینگونه پارک ها، جای داده می شوند. اندازه این پارک ها نباید کمتر از 12 هکتار باشد(همان،32،1380).
ج) پارک های بزرگپارک های بزرگ یا به کل شهر سرویس می دهند و یا اینکه فضای باز چندین محله را تامین می کنند. تسهیلات تفرجگاهی فعال و غیر فعال در آنها متنوع می باشند. از جمله تسهیلات فعال پارکی، جهت فعالیت های ورزشی، در پارک بزرگ قایقرانی، اسب دوانی و شنا را می توان نام برد در نواحی ساحلی قسمت بزرگی از کنار دریا به احداث اینگونه پارک ها اختصاص می یابد. حداقل اندازه لازم برای ایجاد پارک های بزرگ حدود 40 هکتار است(حسین زاده دلیر،33،1380).
د) پارک های شهری و منطقه ایپارک های شهری و منطقه ای در محدوده خارج شهر با چهره طبیعی و به حالت گسترده طرح ریزی می شوند. این پارک ها امکانات اتصال حرکت به طرف جنگل و دریا را فراهم می آورند این پارک ها به حالت طبیعی نگهداری شده، برای چادر زدن و اقامت های تفریحی کوتاه مدت مورد استفاده قرار می گیرد، حداقل زمین لازم برای احداث پارک های شهری و منطقه ای حدوداً 100 هکتار می باشد( همان،33:1380).
ه) پارک های ملیاین نوع پارک ها بسیار گسترده و بزرگ هستند که با طبیعتی کاملاً دست نخورده در فاصله دوری از اماکن مسکونی قرار دارند. سیمای فیزیکی آنها متنوع بوده و در محدوده خود دارای رودخانه، آبشارها، کوهها، حیوانات وحشی، محل هلی تاریخی مهم و احیاناً خطوط ساحلی و غیره می باشند. چنین پارک هایی می بایست ضمن تطبیق با برنامه های آمایش سرزمین، به صورت مساوی و متعادل در سطح اراضی یک کشور پخش شوند، تا عموم مردم از آنها بطور مساوی استفاده کرده و لذت ببرند. پارک های ملی بایستی قابلیت دسترسی تعدادی از شهرهای همجوار خود را داشته باشند( جاهد،18:1385).
2-5-1-4 تقسیمات فضای سبز برحسب نوع مالکیتالف) فضاهای سبز عمومی
فضاهای سبزی هستند که واجد بازدهی اجتماعی می باشند. این فضاها برای عموم مردم در گذران اوقات فراغت، تفریح ومصاحبت با دوستان وگردهمائی های اجتماعی و فرهنگی استفاده می گردد. وجود نیمکت، آبخوری، دستشوئی،کف سازی معابر و دسترسی از مولفه های فضاهای سبز عمومی به شمار می روند. از این فضاهای سبز معمولا عنوان پارك نام برده می شوند.
ب) فضای سبز نیمه عمومیفضاهایی که باز دهی اکولوژیکی دارند،لیکن استفاده کنندگان آنها نسبت به فضاهای سبز عمومی محدودتر هستند،بنابراین واجد باز دهی تام اجتماعی نیستند.محوطه های باز بیمارستان،پادگانها،ادارات دولتی و…در این دسته قرار می گیرند.
ج) فضاهای سبز خصوصیفضای سبز خصوصی، شامل کلیه فضاهای سبز اعم از باغچه ها و باغ های موجود در سطح شهر می شود که استفاده از آن اختصاصاً به مالکین آن ها محدود شود.
به رغم آنکه این نوع از فضاهای سبز، فاقد کارکرد اجتماعی هستند، لیکن بازدهی اکولوژیکی آنها بسیار حائز اهمیت است. در همه منازل مسکونی حداقل یک باغچه کوچک وجود دارد و تقریباً به طور یکنواخت در سطح شهر پراکنده شده اند. فضاهای سبز حیاط های واحد های مسکونی بخش مهمی از پوشش سبز شهری را تشکیل می دهند( سعید نیا:48،1379).
د) فضای سبز خیابانینوعی از فضاهای سبز شهری هستندکه به طور معمول درختکاری حاشیه باریکی از حد فاصل مسیرهای پیاده رو و سواره رو را تشکیل می دهند و یا به صورت متمرکز در فضاهای نسبتاً کوچك میدانها ویا در زمین پیرامون بزرگراهها و خیابانها شکل گرفته اند(سعید نیا،32:1379). در واقع فضاهای سبز خیابانی، بخشی از ساخت شبکه های دسترسی هستند که دارای عملکردهای اکولوژیکی، اجتماعی، ایمن سازی ترافیک و زیبا سازی فضاهای شهری می باشند. عملکرد اکولوژیکی فضاهای سبز خیابانی نقش بسیار ارزنده ای دارند. این نوع از فضاهای سبز شهری می توانند در کاهش آلودگی های صوتی و آلودگی هوا مؤثر باشند و از نظر عملکرد اجتماعی، فضاهای سبز خطی، مطلوبیت مسیر های پیاده و جذب مردم برای پیاده روی را افزایش می دهند( سعید نیا:56،1379).
امروزه پارک ها جنبه های تخصصیتری به خود گرفته اند مانند پارک های گیاه شناسی ، پارک های باغ وحش ، آکواریوم، علمی ـ آموزشی، ورزشی و غیره. اسقبال شهروندان از این پارک ها، مؤید این مطلب است که ارتباط با طبیعت تنها به حضور غیرفعال و بهره مندی از طبیعت محدود نبوده بلکه حضور فعال چه به صورت ذهنی(آموزشی) و جسمی(ورزشی) مورد پسند همه شهروندان بوده است(رضازاده،98:1385).
2-6 الگوی فضایی فضاهای سبز شهریدو دیدگاه به ظاهر متضاد و در محتوا همسو در مورد چگونگی توزیع و پراکنش فضای سبز وجود دارد:
2-6-1 الگوی متمرکز و مجتمع
این الگو چنین عنوان می کند استفاده انقطاعی از فضای سبز کاملاً اتلاف است و فضاهای سبز باید متمرکز و ممتد باشند، تا از این طریق به بقیه شهر شکل بدهند. بدین ترتیب، این فضاها به یکدیگر پیوند خورده و با توجه به اندازه آنها راه نجات واقعی برای شهرهای شلوغ امروزی خواهند بود. مهمترین نمود این الگو کمربند سبز می باشد که منبعث از نطریه باغ شهر هاوارد است. فضای سبز پیوسته و متمرکز در مقیاس بزرگی مطرح می شوند، که فضای سبز به صورت یک عنصر محصورکننده محیطی عمل می کند که شهر را محاصره کرده و از رشد بیشتر آن جلوگیری می کند. ولیکن از نقاط ضعف این دیدگاه این نکته است که در مواردی که فضا خود دارای عوارض طبیعی و چشم اندازهای قوی است نمی تواند تعریف مؤثر و مشخصی برای شکل شهر بوجود آورد و دیگر این که ماهیت شهر و روند توسعه آن، هزینه و اقدامات برای اجرای این دیدگاه را بسیار دشوار می سازد.
2-6-2 الگوی خطی پراکندهاین الگو بر این باور است که فضاهای سبز باید کوچک بوده و در سرتاسر بافت شهر پرآکنده شوند تا به این طریق دسترسی مردم را به آنها تا حد ممکن زیاد کرد. این مدل نظریه شکل دادن به شهر از طریق هر گونه الگوی لبه های سبز را کنار گذاشته و توزیع عادلانه فضای سبز را مورد تاکید قرار می دهد؛ که در دیدگاه شبکه فضاهای باز و بالاخص شبکه فضای سبز به عنوان مکمل شبکه خیابانهای شطرنجی به کار گرفته می شود و چون این مدل، نظامی به هم پیوسته و مرتبط بوده و با کل منطقه شهری نیز کاملاً به هم آمیخته است، لذا نیازمند کنترل جامع بوده است(لینچ،583:1381).
2-7 انواع الگوهای فضایی توزیع فضای سبز
2-7-1 کمربند سبز
کمربند سبز منبعث از نطریه باغ شهر ابنزر هاوارد می باشد که در جهت تلفیق زندگی شهری و روستایی و برخورداری از مزایای آن دو و جلوگیری از گسترش شهر و نابودی زمین های زراعی اطراف شهر مطرح شد(شیعه،391:1381). کمربند سبز بیشتر برای حفاظت شهرها در برابر آلودگی ها و تلطیف هوا و تهدید حدود شهر از اراضی پیرامونی به کار می رود و جزء فضای سبز حاشیه ای محسوب می شود. از کمربند سبز در برخی از شهرهای اروپایی به جای باروهای قدیمی و نیز برای محدود کردن توسعه آن استفاده شده است. کمربندهای سبز در اروپا بعد از جنگ جهانی دوم رواج و رونقی دوباره یافته اند. در انگلستان از کمربندهای سبز بیشتر برای مقاصد کشاورزی استفاده می شود، اگر چه مقدار زیادی زمین نیز به سازمان های غیرکشاورزی تعلق دارد(مزینی،227:1373).
2-7-2 کمانهای سبزدر این مدل فضای سبز پیرامون شهر در قلب آن متمرکز شده و از آنجا به طرف بیرون گسترش می یابد و بدین ترتیب همه نواحی شهری به فضاهای سبز و آزاد دسترسی پیدا می کنند. این مدل بیشتر در شهرهایی که با ساخت ستاره ای گسترش یافته اند، قابل اجراست(پاپلی و سناجردی،127:1382). کمانهای سبز، کمربندهای سبز عریضی می باشند که برای مهار رشد بی رویه شهر و هدایت آنها در جهت دلخواه و برقراری پیوند میان هسته اصلی شهر و شهرک های اقماری از یک سو و جدا کردن فضای اصلی شهر از فضای حومه و حفظ زمین های کشاورزی و حفظ زمین برای تفریح و تفرج به کار می رود(هال،51:1381).
2-7-3 محورهای سبزاین محورها مشتمل بر محورهای سبز درون شهری ( فضای سبز امتداد خیابانهای) شهر و برون شهری (فضای سبز جاده هایی که از طریق کمربندی یا مستقیماً به درون شهر راه می یابد) می باشد.
2-7-4 شبکه های سبزبر اساس این مدل فضاهای سبز در محله ها و نواحی، متمرکز شده و از طریق محورهای سبز به یکدیگر متصل می شوند. برای تداوم فضای سبز در شهر در محل تقاطع محورهای سبز با محورهای ارتباطی از تقاطع های غیر همسطح استفاده می شود. محورهای سبز برای مسیرهای پیاده و دوچرخه اختصاص می یابد. این الگو با ساخت شطرنجی شهر سازگاری دارد و به عنوان بستری برای شهرهای نوبنیاد به کار می رود(پاپلی و سناجردی،127:1382).
2-7-5 سیستم پارک هاسیستم فضای سبز را بصورت قطعاتی سبز با اندازه ها و عملکردهای مختلف در قالب تقسیمات کالبدی شهر تعریف می نماید. در این الگو فضای سبز از پارک همسایگی با عملکردهای محدود شروع و به پارک شهری در منطقه با عملکردهای متنوع منتهی می شود. این مدل را می توان در بسیاری از شهرهای کشورهای توسعه یافته که دارای سابقه شهرسازی طولانی هستند سراغ گرفت (پاپلی و سناجردی،127:1382). گذشته از پارک های شهری از عناصر مهم و لاینفک در سیستم پارکها “بلوار ” می باشد که مشتق از زبان فرانسوی بوده و برای اولین بار در پاریس بر روی جاده های حلقه ای آن شهر که به منزله دیوارهای دفاعی بود احداث گردید. امروزه در برنامه ریزی شهری بلوارها عوامل ارتباط دهنده پارکهای بزرگ و متوسط به شمار می روند (هیراسکار،123:1376).
2-7-6 باغ راه یا سبز راهسبز راه ها و باغراه ها از بلوارها مشتق شده اند. در طول قرن 19 تفکر پیشرو در برنامه ریزی فضای باز، ایجاد لکه های سبز به نام پارک بود. در قرن 20 آن تفکر به ایجاد نوارهای سبز به نام باغراه یا سبز راه تبدیل شد. سابقه رسمی سبز راهها به گزارش رسمی ابرکرومبی به سال 1929 می رسد که در آن پیشنهادی آینده نگر برای ایجاد شبکه ای وسیع سبز راه ها برای متصل ساختن فضای سبز در مناطق مرکزی به فضاهای سبز در حاشیه لندن بزرگ ارائه شد(ترنر،383:1384).
2-7-7 زنجیره سبزمهمترین تغییر و تحول در برنامه ریزی فضای باز، که در سال 1976 به بعد مطرح شد و هدف آن محافظت از برخی فضاهای باز و گسترش امکانات بالقوه آنها در زمینه تفریحی بود. مسیر پیاده زنجیره ای شکل نیز برای ایجاد اتصال بین فضاها طراحی شد تا همانند دانه های سبز یک گردنبند خاکستری عمل کند(همان:389).
2-7-8 استراتژی سبزسلسله ای از شبکه های سبز را پیشنهاد می کند که در برخی نقاط بر هم منطبق می شوند. هر کدام از ویژگی های خاص خود برخوردارند که این شبکه ها شامل شبکه پیاده، شبکه دوچرخه و شبکه دالان های اکولوژیکی هستند(همان:389).
2-8 کارکرد های فضای سبزتاریخ تکامل پارک ها از عصر یونان باستان تا پارک های قرن 19 کارکرد آنها در درون جامعه تغییر چندانی نداشته است. آنها به مکان هایی برای عرصه مانیفست زندگی عمومی تبدیل شدند (Slangen,2005:13).
کاربری فضای سبز در شهر به عنوان یک کاربری با کارکردهای چند وجهی مطرح است (Jim,2004:311).میلر کارکرد فضای سبز شهری را در سه ردهگروه بندی می نماید.
1ـ کارکرد معماری و زیباشناختی
2ـ کارکرد اقلیمی
3ـ کارکرد مهندسی
امروزه غالباً دانشمندان تحت تأثیر تئوری های توسعه پایدار، بر کارکردهای به مراتب وسیع تر چون اکولوژیکی، اجتماعی و اقتصادی تاکید دارند(Manlun,2003:15).
2-8-1 کارکردهای اکولوژیکی فضای سبزفضاهای سبز شهری بعنوان بخشی از فضاهای باز شهری، عامل اصلی در ساختار سيمای شهری، بهبود شرایط اكولوژیکی، گذران اوقات فراغت و تفریح محسوب می شوند، تا از این طریق بر كيفيت محيط زیست شهری بيفزایند(خليليان عادل، 1385: 458).
ﺟﺬب آﻻﯾﻨﺪهﻫـﺎي ﻫـﻮا و ﺗﺼﻔﯿﻪ ﻫﻮا، ﺗﺜﺒﯿﺖ ﻣﯿﮑﺮوﮐﻠﯿﻤﺎ و ﺗﻌﺪﯾﻞ دﻣﺎ، ﮐﻨﺘﺮل ﻓﺮﺳﺎﯾﺶ و ﻟﻐﺰش ﺧﺎك و رواﻧﺎبﻫﺎي ﺷﻬﺮي، ﮐﺎﻫﺶ آﻟﻮدﮔﯽ ﺻﻮﺗﯽ، زﯾﺴﺘﮕﺎه ﺣﯿﺎت وﺣﺶ ﺑﻪ وﯾﮋه ﭘﺮﻧﺪﮔﺎن در ﺷﻬﺮ (Flores et al,1998:297).
2-8-2 ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎي اجتماعی ـ فرهنگی فضای سبز
اﯾﺠﺎد ارﺗﺒﺎط ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ و ﭘﯿﻮﻧﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﯿﻦ ﻃﺒﻘﺎت ﻣﺨﺘﻠﻒ اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﻤﻮدن ﺗﺴﻬﯿﻼت و اﻣﮑﺎﻧﺎت گردشگری برای شهروندان یکی از کارکردهای مهم فضای سبز است(Balram and Dragi cevic 2005:152). برای اکثریت مردم (طبقه کم درآمد و متوسط) با توجه به استطاعت مالی، فضاهای سبز عمومی مکان های اساسی جهت بازدید و تفریح هستند(Salazar & Menedez,2005:296). این در حالی است که در بسیاری از کشورهای پیشرفته تسهیلات مختلفی بوسیله فضای سبز ارائه می شود و فضای سبز یکی از ابزارهای مهم تحقق عدالت اجتماعی و سرزندگی شهر و شهرنشینان است(Jim,2004:313).
2-8-3 کارکردهای زیبا شناختی فضای سبزﻟﺬت ﺑﺮدن از ﺣﻀﻮر در ﻃﺒﯿﻌﺖ و ﺗﻤﺎﺷﺎي زﯾﺒﺎﯾﯽ های آن جزء کارکردهای مهم این فضاهامی باشد(Chisura, 2004:135).
از دیدگاه معماران، فضای سبز شهری یک جزء نرم محسوب می شود که فضاهای شهری را با فضای سخت تکمیل و ترکیب نماید. پوشش فضای سبز می تواند معماری خط آسمان و فضاهای سخت و اشکال و رنگ ها و سبک ها را غنا بخشد. بنابراین فضای سبز نه تنها می تواند زیبایی بر عارضه و معماری شهری نمایان سازد، بلکه تأثیرات معماری را بهبود و سامان بخشد. در نتیجه باعث اتحاد در شکل در عین تنوع در محیط شهری می شود. جهت تجسم ارزش چشم اندازها و زیبایی شناسی نمادها می توان از انواع فضاهای سبز در کالبد شهر استفاده نمود تا اینکه تصویر و ذهنیت فضای شهری به خوبی خلق شود(Manlun,2003:16).
2-8-4 ﮐﺎرﮐﺮدﻫﺎي روان شناختیﮐﺎﻫﺶ اﺳﺘﺮس و اﯾﺠﺎد آرامش و آسایش در شهروندان از جمله کارکردهای فضای سبز است(Kaplan and Kaplan, 1989:223). فضای سبز می تواند در شهرها به عنوان دنیای غریبه ها نقش روان شناسانه ایفا کند. به طور کلی فواید اجتماعی فضاهای سبز شهری از پتانسیل های مؤثری برخوردار است که از کنش آنها بر الگوهای روانشناسی رفتار مردم سرچشمه می گیرد. فضای سبز تنها احساس راحتی و آرامش، بلکه حس امنیت، سلامت، تعاون و مشارکت، زیبایی و پاکیزگی جامعه را اقناع می کند (Thompson,2002:62).
در جدول زیر برخی از جنبه های روانشناختی فضای سبز آورده شده است:
جدول 2-2 : فواید و جنبه های روان شناختی فضای سبزمأخذ:( (M anlun,2003:18
تخیل، آرمان، دانش و غیره نیازهایی برای قبل از هستی( موجودیت یافتن)
موفقیت، قدرت، حقوق، شهرت و غیره نیازهایی برای احترام و عزت
مالکیت، تفریح، عشق ورزی و غیره نیازهایی برای پاسداری(مالکیت) و دوست داشتن
تشنگی، گرسنگی، تنفس و غیره نیازهای جسمی
جلوگیری و اجتناب از خطر و وحشت نیازهای امنیتی
2-8-5 ﮐﺎرﮐﺮدﻫــﺎي اقتصادی فضای سبز
ﺟﺬب ﮔﺮدﺷﮕﺮان و روﻧﻖ ﺗﺠﺎرت، اﻓﺰاﯾﺶ ﻗﯿﻤﺖ زﻣﯿﻦ و اﻣﻼك و ﻣﺴﺘﻐﻼت و در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﻓﺰاﯾﺶ ﻣﯿﺰان ﻣﺎﻟﯿﺎت درﯾﺎﻓﺘﯽ ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻬﺮداري از کارکردهای مهم فضای سبز می باشد(Morancho, 2003:38).از دیگر اشکال تاثیر گذاری اقتصادی فضای سبز می توان با زیباسازی و خلق محیط های طبیعی شگرف جهت سرمایه گذاری بیشتر تجار اقدام نمود (Manlun,2003:20). مجاورت با انواع مختلف فضای سبز تأثیر روشنی بر قیمت نواحی مسکونی می گذارد. این تأثیر بستگی به نوع نوع فضای سبز، اندازه آن و تسهیلات فراهم شده در مجاورت آنهاست (Espey,M. & Owusu, E,2001:78).
2-9 اهمیت و جایگاه فضای سبز در برنامه ریزی شهریطبق تعریف، برنامه ربزی شهری عبارت است از کوشش اندیشمندانه و سیستماتیك برای به کار گیری منابع و امکانات یك شهر، بهترین و با صرفه ترین شکل ممکن جهت ایجاد و حفظ و نگهداری محیطی سالم و دلپذیر برای زندگی شهروندان (مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری ،53:1369). بر این اساس، فضای سبز شهری به خصوص با مسایل جدیدی که زندگی ماشینی در عرصه شهرنشینی به ارمغان آورده است، ارزش و اهمیت قابل توجه و نقش به سزایی را در شهرها ایفا می نمایند. در چند دهه اخیر کاربری فضای سبز شهری همچون سایر کاربری ها در اهرم های اجرایی برنامه ریزی شهری یعنی طرح جامع و طرح تفصیلی مورد توجه بوده و در این طرحها پس از یك سری مطالعات اولیه در مورد وضعیت گذشته و موجود کاربری فضای سبز در زمینه حفظ و نگهداری فضاهای سبز فعلی و گسترش و مکان یابی آن برای آینده، سیاستهایی اتخاذ می گردیده است، ولی به علت بروز یکسری مسایل همچون، افزایش جمعیت شهری، گسترش بی رویه شهرها، افزایش قیمت زمینهای شهری و… می توان شاهد از بین رفتن فضاهای سبز داخل شهری باشیم و از آنجایی که فضاهای سبز، ریه های تنفسی شهرها به شمار می آیند، لزوم تجدید نظر در مورد سیاستهای حفظ و نگهداری و ایجاد فضاهای سبز در طرحهای شهرسازی لازم به نظر می رسد. به همین جهت و در پی عدم موفقیت طرح های جامع و تفصیلی در حفظ و نگهداری فضاهای سبز شهری و کاهش سهم این نوع کاربری نسبت به کاربریهای دیگر، می توان شاهد فعالیت مسئولین ذیربط برنامه ریزی شهری از جمله وزارت کشور (دفتر فنی معاونت هماهنگی امور عمرانی)در جهت تهیه راهنمای تدوین طرح راهبردی-جامع – فضای سبز شهری بود که امید می رود با تهیه این طرح که هدایت امور فضای سبز از قبیل: ایجاد، گسترش، توزیع عادلانه، وحدت و انسجام، حفظ و نگهداری فضاهای سبز شهری در محدوده قانونی وحریم شهر یا شهرستان را برعهده دارد، به عنوان یك طرح کیفی بتواند سیاستهای کلی فضای سبز شهری را سامان بخشد(سوزنچی،1380:الف).
2-9-1 معیارهای برنامه ریزی فضای سبز شهریپیش از هر نوع برنامه ریزی برای توسعه فضای سبز شهری می بایستی استانداردهای آن مشخص گردد. حال لازم به نظر می رسد تا جهت تبین بهتر مساله تعریفی از این معیارها به عمل آید.
2-9-1-1 استانداردهااستاندارد یعنی سطحی از اجرا که توسط معیارهای سنجش مشخص شده و برای تعداد معینی از جمعیت ساکن در نظر گرفته شده باشد. کلاوسون معتقد است که استاندارد فقط یک راهنمای کلی است و نه یک دستورالعمل صریح و سودمندی آن نیز فقط در این مفهوم قابل ارزیابی مثبت است. استانداردها و سرانه های مختلفی که برای هر یك از کاربریهای شهری به کار برده می شود با توجه به موقعیت جغرافیای شهر، ویژگیهای کالبدی – فیزیکی، شرایط اقلیمی، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی، عوامل فرهنگی و… از شهری به شهر دیگر متفاوت بوده و نمی توان یك سرانه و استاندارد مشخص برای شهرهای یك کشور در نظر گرفت و هر شهری با توجه به شرایط خود نیاز به سرانه های متفاوتی دارد و استانداردهای ارئه شده تنها همچون یك راهنما مورد استفاده قرار می گیرند (حیدری چیانه،58:1378). در واقع اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ وﺿﻌﻴﺘﻲ ﺑﻬﻴﻨﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻧﻈﺮﻳﻪﻫﺎ و ﺳﻠﻴﻘﻪﻫﺎيﮔﻮﻧﺎﮔﻮن دﺧﺎﻟﺖ دارد.اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز و ﺳﺒﺰ، داراي ﺑﻌﺪ اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، رﻓﺎﻫﻲ و ﺗﻜﻨﻴﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻜﺎن و ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺧﺎص ﺳﺎﻛﻨﺎن ﻣﺤﻞ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻴﺎزﻫﺎ و ارزش ﻫﺎي آﻧﺎن ﻓﺮاﻫﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد و اﺑﻌﺎد ﺧﺎص ﺧﻮد را ﻣﻲ ﻃﻠﺒﺪ(لقائی،35:1373).
ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ وﺳﻌﺖ و ﺣﺠﻢ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز، از ﻧﻈﺮﮔﺎه زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﻧﺨﺴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺷﻬﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدد و ﺳﭙﺲ ﺑﺮاﺳﺎس ﻧﻴﺎز ﻫﺎي ﻣﻌﻴﻦ و ﻣﺸﺨﺺ ﺷﺪه ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﺎﻫﻨﺠﺎر ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﭼﺎره ﺳﺎز ﺑﺎﺷﺪ اراﺋﻪ ﻃﺮﻳﻖ ﻧﻤﻮد (ﺳﻠﻄﺎﻧﻲ،6:1386). ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻌﻤﻴﻢ ﺑﻪ ﻫﻤﺔ ﻛﺸﻮرﻫﺎ و ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ.ﺣﺘﻲ در ﮔﺴﺘﺮة ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻧﻴﺰ ﻧﻤﻲﺗﻮان اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻳﻜﺴﺎﻧﻲ اراﺋﻪ ﻧﻤﻮد. ﻟﻴﻜﻦ اﻃﻼع از اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ را ﻣﻲﺗﻮان ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻳﻚ ﺳﻄﺢ ﻫﺪاﻳﺖﮔﺮ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ و ﺧﻂ و ﻣﺸﻲ ﻫﺎ به شمار آورد. در همین راﺳﺘﺎ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺑﺮرﺳﻲ ﻫﺎ ي وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي، ﺳﺮاﻧﺔ ﻣﺘﻌﺎرف و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي در ﺷﻬﺮﻫﺎي اﻳﺮان بین 7 تا 12ﻣﺘﺮﻣﺮﺑﻊ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ شاخصﻫﺎي ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺷﺪه از ﺳﻮي ﺑﺨﺶ ﻣﺤﻴﻂزﻳﺴﺖ ﺳﺎزﻣﺎنﻣﻠﻞ (20 تا 25 متر مربع) رقم کمتری است(سعیدنیا،83:1382).
سرانه فضای سبز توصیه شده توسط سازمان ملل 20 الی 25 متر مربع برای هر نفر می باشد. حال اینکه این شاخص در فرانسه 18 متر مربع، در آمریکای لاتین 15 متر مربع و در انگلیس 10 متر مربع می باشد(حسین زاده دلیر،28:1377).
طبق بررسی های کارشناسان استاندارد بین المللی فضای سبز برای هر فرد بین 15 تا 50 متر مربع و به طور متوسط 30 متر مربع می باشد. البته استانداردهای کشورهای در حال توسعه پایین تر از اروپا و آمریکا است. مثلا در متروپلیتن کلکته، سرانه فضای سبز کمتر از 2/1 متر مربع و در بغداد 4/1 متر مربع می باشد. در حالیکه استاندارد پیشنهاد شده برای این شهرها حدود 16 متر مربع بوده است (دلال پورمحمدی،52:1374). در شهرهای مختلف کشورمان نیز سرانه فضاهای سبز شهری، با توجه به ویژگی های متفاوت جغرافیایی و اقلیمی آنها با استاندارد ذکر شده از سوی وزارت مسکن و شهرسازی با اختلافاتی همراه است که میزان آن را در طرح ها مصوب هر یک از شهرها تعیین می کنند (مهندسین مشاور آمایش و محیط،83:1372). همچنین در زمینه استانداردهایی که در شهرهای ایران به کار برده می شود می توان گفت که اولین سرانه فضای سبز مربوط به طرح جامع تهران مصوب 1349 می باشد که سرانه 13/9 متر مربع را برای هر نفر پیشنهاد کرده است. بررسی ها و مطالعات صورت گرفته بیانگر آن است که بین اندازه جمعیتی شهرها و میزان کاربری فضای سبز رابطه ای معکوس وجود دارد. به این ترتیب که هر چه جمعیت شهر افزایش پیدا کند از سهم کاربری فضای سبز کاسته می شود و بالعکس (مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری ،26:1369).
در این میان افراد، سازمان ها و ارگان های ذیربط در امر شهر و شهرسازی نیز بر اساس مطالعات خویش، پیشنهاداتی را در زمینه سرانه فضای سبز شهری ارائه کرده اند که در جدول زیر نشان داده شده است.
جدول 2-3 : سرانه پیشنهادی کاربری فضای سبز شهری از سوی سازمان ها و کارشناسانافراد، سازمان ها و ارگان های ذیربط سرانه پیشنهادی به متر مربع
موسسه ملی تفریحات آمریکا 14
کمیته اداره بهداشت همگانی و وزاذت مسکن آمریکا 18
مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهری وزارت کشور 10
سازمان ملل متحد 25-20
وزارت مسکن و شهرسازی 12-7
شهرداری تهران 20-15
برنامه ریزان روسی پولاد شهر 30-20
بهرام سلطانی 40-30
مجید مخدوم 50-15
طرح جامع تهران 10
مأخذ: (محمدی و همکاران،49:1391)، (طباطبائی نژاد،23:1377)
2-9-1-2 سرانه های شهریدر اﻳﺮان ﻣﻌﻴﺎرﻫﺎيﻛﻤﻲ ﺑﺮاي ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﻛﻪ ﺑﺮاﺳﺎس ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت ﻣﺤﻠﻲ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻫﻨﻮز وﺟﻮد ﻧﺪارد. ﻫﺮﮔﺎه ﺑﺎﻣﻘﻮﻟﻪ ﻣﻌﻤﺎری ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﺑﻪ ﻧﺤﻮي ﻣﻨﻄﻘﻲ ﺑﺮﺧﻮرد ﺷﻮد، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎﺷﺮاﻳﻂ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ ـ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﻓﻀﺎي ﻣﻮرد ﻃﺮاﺣﻲ ﻣﺴﺘﻘﻴﻤﺎ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎﺷﺪ. ﺑﺎ ﻫﻤﻪ اﻳﻦ اوﺻﺎف وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي رﻗﻢ ﺳﺮاﻧﻪ اي را ﺑﻴﻦ 7-12 ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ، ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر اﺳﺘﻔﺎده در ﻃﺮﺣﻬﺎي ﺗﻮﺳﻌﻪ و ﻋﻤﺮان ﺣﻮزه وﺳﻌﺖ ﻗﺎﻧﻮﻧﻲ ﺷﻬﺮﻫﺎ در ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. اﻟﺒﺘﻪ اﻳﻦ رﻗﻢ در ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻛﺸﻮر ﺗﻔﺎوﺗﻬﺎي زﻳﺎدي را ﻧﺸﺎن ﻣﻲ دﻫﺪ( سلطانی،103:1371)
ﺑﻪ ﻃﻮر ﻣﻌﻤﻮل ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺑﺎز و ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ در اﻳﺮان ﭼﻪ در ﺳﻄﺢ ﻣﺤﻠﻪ و ﭼﻪ در ﻣﻘﻴﺎس ﺷﻬﺮي از اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻫﺎي ﻛﺸﻮرﻫﺎي دﻳﮕﺮ ﺑﺪون ﺗﻌﺪﻳﻞ و ﺗﻄﺒﻴﻖ اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪه اﺳﺖ. در ﻋﻴﻦ ﺣﺎل در ﺑﺮﺧﻲ ﻣﻮارد ﺗﻨﻬﺎ از ﺿﻮاﺑﻂ ﻛﻤﻲ ﺳﺎﻳﺮ ﻃﺮح ﻫﺎي ﺷﻬﺮي اﺳﺘﻔﺎده ﮔﺮدﻳﺪه اﺳﺖ. ﻛﻪ در اﻛﺜﺮ ﻃﺮحﻫﺎي ﺷﻬﺮي ﻧﻴﺰ ﻣﺘﺄﺳﻔﺎﻧﻪ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻣﺸﺨﺺ درﺑﺎره ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ اراﻳﻪ ﻧﮕﺮدﻳﺪه اﺳﺖ. استاندارد فضای سبز داراي ﻛﺎرﻛﺮد ﻫﺎي اﺟﺘﻤﺎﻋﻲ، رﻓﺎﻫﻲ و ﺗﻜﻨﻴﻜﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻜﺎن، ﻣﻮﻗﻌﻴﺖ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺧﺎص ﺳﺎﻛﻨﺎن ﻣﺤﻞ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ، ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻧﻴﺎز و ارزش ﻫﺎي آﻧﺎن ﻓـﺮاﻫﻢ ﻣـﻲﺷـﻮد و اﺑﻌﺎد ﺧﺎص ﺧﻮد را ﻣﻲ ﻃﻠﺒﺪ، ﺑﺎ اﻳﻦ ﺷﺮاﻳﻂ ﻧﻤﻲﺗﻮان ﺑﺮاي ﺳﺮاﺳﺮ اﻳـﺮان ﺳﻄﺢ ﻳﺎ ﺣﺠﻢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد واﺣﺪ ﺳﺒﺰ اراﺋﻪ ﻛﺮد. زﻳﺮا ﻛﻤﻴﺖ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ دﻗﻴﻘﺎ ﺑﻪ ﺷﺮاﻳﻂ اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﺧﺼﻮﺻﺎ ﺑﻴﻮﻛﻠﻤﺎﺗﻴﻚ در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺴﺘﮕﻲ دارد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﻳﻦ و ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﺎي واژه اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ ﻣﻘﻴﺎس اﻳﺴﺘﺎﺳﺖ، اﺳﺘﻔﺎده از آن در راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﭘﻮﻳﺎ، ﻋﺎري از اﺷﻜﺎل ﻧﺨﻮاﻫـﺪ ﺑﻮد. ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ وﺳﻌﺖ و ﺣﺠﻢ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﻣﻮرد ﻧﻴﺎز ﻧﺨﺴﺖ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺷﺮاﻳﻂ زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ در ﺷﻬﺮ ﻣﻮرد ﻧﻈﺮ ﺑﺮرﺳﻲ ﮔﺮدد و ﺳﭙﺲ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻴﺎزﻫﺎي ﻣﻌﻴﻦ و ﻣﺸﺨﺺ و ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر ﺗﻌﺪﻳﻞ ﺷﺮاﻳﻂ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺗﺎ آﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﭼﺎره ﺳﺎز ﺑﺎﺷﺪ راﻫﻜﺎر اراﻳﻪ ﮔﺮدد (اﺑﺮاﻫﻴﻢ زاده و ﻫﻤﻜﺎران،42:1387).
اﻣﻜﺎن ﺗﻌﻴﻴﻦ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل ﺑﺮاي ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻼً وﺟﻮد ﻧﺪارد. ﺣﺘﻲ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان در ﮔﺴﺘﺮه ﻳﻚ ﻛﺸﻮر ﻧﻴﺰ ﮔﺴﺘﺮش ﻳﺎ ﺣﺠﻢ اﺳﺘﺎﻧﺪاري از ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ را ﺑﺮاي ﺷﻬﺮﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ آن ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﻛﺮد. ﺑﺎ اﻳﻦ وﺟﻮد، آﺷﻨﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﺑﺮﺧﻲ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي اراﺋﻪ ﺷﺪه از ﺳﻮي ﻛﺸﻮرﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ در زﻣﻴﻨﻪ ﻓﻀﺎي ﺑﺎز ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ در ﺳﻄﺢ ﻳﻚ راﻫﻨﻤﺎي ﻛﻠﻲ از ﻧﻈﺮ ﻧﺴﺒﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻳﻚ دﻳﮕﺮ و ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﺎ وﺿﻌﻴﺖ ﻣﻮﺟـﻮد درﻛﺸﻮرﻣﺎن ﻣﻔﻴﺪ واﻗﻊ ﺷﻮد (ﺗﻴﻤﻮري و ﻫﻤﻜﺎران،301:1387).
ﺣﺪاﻗﻞ اﺳﺘﺎﻧﺪاردﻫﺎي ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ اﻗﻠﻴﻢ ﻫﺮ ﻛﺸﻮر 10 ﺗﺎ 15 ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﺑﺮ ﻧﻔـﺮ ﻳﺎد ﻛﺮده اﺳﺖ. در اﻳﺮان ﺳﺮاﻧﻪﻫﺎي ﭘﻴﺸﻨﻬﺎدي ﭘﺎرﻛﻬﺎ و ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﺳﻄﺢ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﻧﻈـﺮ وزارت ﻣﺴﻜﻦ و ﺷﻬﺮﺳﺎزي ﺑﻴﻦ 7-12 ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ است (ﻋﺴﮕﺮي،20:1385).
ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﺨﺪوم ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺎﻧﺪارد ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ را ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺗﻔﺎوتﻫﺎي اﻗﻠﻴﻤﻲ و ﺷﺮاﻳﻂ اﻛﻮﻟﻮژﻳﻚ ﺑﻴﻦ 5/7 ﺗﺎ 50 ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﻣﺘﻐﻴﺮ ﻣﻲ داﻧﺪ در ﮔﺰارش ﮔﺮوه ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ رﻳﺰي وزارت ﻛﺸﻮر ﻧﻴﺰ اﻳﻦ رﻗﻢ از30 ﺗـﺎ 50 ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﻋﻨﻮان ﺷﺪه اﺳﺖ (ﺗﻴﻤﻮري و ﻫﻤﻜﺎران،382:1387). ﻃﺒـﻖ آﻣﺎر ﻏﻴﺮرﺳﻤﻲ ﺳﺮاﻧﻪ 8-9 ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ در ﻛﺸﻮر ﻣﺎ ﺣﺪود ﻣﺘﺮ ﻣﺮﺑﻊ ﭘﻴﺸﻨﻬﺎد ﺷﺪه اﺳـﺖ(اﺑـﺮاﻫﻴﻢ زاده وﻫﻤﻜﺎران،40:1387). ﻋﻼوه ﺑﺮ ﺳﺮاﻧﻪﻫﺎ ﺑﺎﻳﺪ اﻣﻜﺎن دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻓﻀﺎي ﺳـﺒﺰ در ﻇـﺮف 15 دﻗﻴﻘﻪ ﭘﻴﺎده روي از دورﺗﺮﻳﻦ ﺑﺨﺶ ﻣﺴﻜﻮﻧﻲ اﻣﻜﺎن ﭘﺬﻳﺮ ﺑﺎﺷﺪ ارزﻳﺎﺑﻲ وﺳﻴﻊ در اروﭘﺎ از دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰ ﮔﺰارش ﺷﺪه ﺗﻤﺎم ﺷﻬﺮوﻧﺪان در ﺑﺮوﻛﺴﻞ، ﻛﭙﻨﻬﺎگ، ﮔﻼﺳﻜﻮ، ﮔﻮﺗﻨﺒﺮگ، ﻣﺎدرﻳﺪ، ﻣﻴﻼن و ﭘﺎرﻳﺲ در ﻋﺮض 15دقیقه ﭘﻴﺎده روي دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑﻪ ﻓﻀﺎي ﺳﺒﺰاﻣﻜﺎنﭘﺬﻳﺮ اﺳﺖ (Stanners,D,Bourdeau,P,1995:68).
اﮔﺮ در ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺑﻪ ﻋﻠـﺖ وﺳـﻌﺖ ﻣﺤﺪود ﺷﻬﺮﻫﺎ و ﺳﻬﻮﻟﺖ دﺳﺘﺮﺳﻲ ﺳﺎﻛﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﻮاﺣﻲ اﻃﺮاف، ﺑﻴﺸﺘﺮ در ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي زﻳﺒﺎ ﺳﺎزي و ﻇﺎﻫﺮ ﺳﺎزي ﺳﻴﻤﺎي ﻧﻮاﺣﻲ ﺷﻬﺮي ﺗﺠﻠﻲ ﻣﻲﻳﺎﻓﺖ، اﻣﺮوزه بنا به دلایلی ﻫﻤﭽﻮن اﻓﺰاﻳﺶ ﺟﻤﻌﻴﺖ، رﺷﺪ ﻓﻴﺰﻳﻜﻲ ﺷﻬﺮﻫﺎ، ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺻﻨﻌﺖ و وﺳﺎﻳﻂ ﻧﻘﻠﻴﻪ ﻣﻮﺗﻮري و در ﻧﺘﻴﺠﻪ اﻳﺠﺎد اﻧﻮاع آﻟﻮدﮔﻲﻫﺎي زﻳﺴﺖ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺑﻄﻮر ﺟﺪي و ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺷﺶ ﺗﻨﻔﺴﻲ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ؛ ﺑﻪ ﻃﻮري ﻛﻪ در ﺑﺴﻴﺎري از ﻣﺘﻮن ﺷﻬﺮﺳﺎزي از ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺳﺒﺰ ﺷﻬﺮي ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻳﻜﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﻣﻬﻢ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻣﺤﻴﻂ ﻫﺎي اﻧﺴﺎن ﺳﺎﺧﺖ ﻳﺎد میﻛﻨﻨﺪ(حاتمی نژاد و همکاران،31:1390).
2-9-1-3 معیارهای محیطیتوسعه فضای سبز باید بر اساس نگرش صحیح به نیازهای زیست محیطی و اجتماعی شهر و نیز امکانات و قابلیتهای شهر صورت گیرد. در این زمینه دو مقوله”توسعه پایدار”و” ارتقای بهره وری منابع”سر لوحه سیاست گذارهای توسعه فضای سبز خواهد بود. نکته مهم در این جا، شناخت ساختار اکولوژیکی و وضعیت کیفی محیط با توجه خاص به موارد زیر است:
ـ تعیین میزان نیاز اکولوژیکی محیط به فضای سبز
ـ شناخت امکانات منابع آب و تعیین مقدار آبی که می تواند در اختیار فضای سبز و توسعه آن قرار گیرد
ـ شناخت کیفیت خاک
ـ شناخت گونه های بومی
ـ بار آلودگی محیط به عنوان یک عامل محدود کننده
ـ میزان جمعیت شهر، گرو ههای سنی و جنسی و تراکم جمعیت
ـ میزان نیاز اجتماعی هر محله و ناحیه از شهر

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *