پایان نامه ها

پایان نامهi– (19)

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد یاسوج
دانشکده کشاورزی، گروه زراعت
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد مهندسي كشاورزي «M.Sc»
گرایش: زراعت
عنوان:
بررسی اثر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه ورا(Alveo vera .spp) در منطقه یاسوج
استاد راهنما:
دکتر خدابخش پناهي كردلاغري
استاد مشاور :
دکتر مهدی حسینی فرهی
نگارش :
محسن نوشادی
زمستان 92

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد یاسوج
دانشکده کشاورزی، گروه زراعت
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد مهندسي كشاورزي «M.Sc.»
گرایش: زراعت
عنوان:
بررسی اثر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه ورا(Alveo vera .spp) در منطقه یاسوج
نگارش:
محسن نوشادی
زمستان 92
پایان نامه آقای محسن نوشادی در جلسه دفاعیه مورخ 24/11/1392 متشکل از استادان زیر در کمیته پایان نامه با درجه عالی و نمره 25/19 (به حروف: نوزده و بیست و پنج صدم ) ارزیابی شده است. عقاید و نظراتی که در این پایان نامه ذکر شده است مستقیماً به نگارنده آن مربوط است.
دکترکرم جانی پور
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
دكتر خدابخش پناهي كردلاغري، استاديار گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج – استاد راهنما
دکتر مهدی حسینی فرهی، استادیار گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج – استاد مشاور
دكتر محمد مهدي رحيمي، استاديار گروه زراعت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یاسوج- استاد داور
دكتر کاووس کشاورز، استاديار پژوهش، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان کهگیلویه و بویراحمد- استاد داور
دكتر صدیقه امیری
مدیر گروه رشته کارشناسی ارشد زراعت

واحدياسوج
بسمه تعالی
تعهد نامه اصالت رساله یا پایان نامه
اینجانب محسن نوشادی دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته/ دکترای حرفه ای/ دکترای تخصصی در رشته زراعت که در تاریخ 24/11/1392 از پایان نامه/ رساله خود تحت عنوان:
بررسی اثر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه ورا در منطقه یاسوج
با کسب نمره 25/19 (نوزده و بیست و پنج صدم ) و درجه عالی دفاع نموده‌ام بدینوسیله متعهد می‌شوم:
1- این پایان نامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران ( اعم از پایان نامه ، کتاب، مقاله و………..) استفاده نموده‌ام، مطابق ضوابط و رویه موجود ، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کرده‌ام.
2-این پایان نامه قبلاً برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی( هم سطح ، پایین‌تر یا بالاتر ) ساير دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3- چنانچه بعد فراغت از تحصیل ، قصد استفاده و هرگونه بهره برداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و…….. از این پایان نامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4- چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را می‌پذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلی‌ام هیچ‌گونه ادعایی نخواهم داشت .پ/11/10
نام و نام خانوادگی: محسن نوشادی
تاریخ و امضاء:
فرم شماره 7
بسمه تعالی
معاونت محترم پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
احتراماً گواهی می شود پایان نامه FORMDROPDOWN FORMDROPDOWN ی محسن نوشادی دانشجوی رشته کشاورزی تحت عنوان: بررسی اثر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه وار در منطقه یاسوج به اتمام رسیده و مورد مطالعه و بررسی کامل قرار گرفته است، نواقص و اشکالات آن نیز تصحیح شده و برای تایپ و صحافی آماده است.
نام و نام خانوادگی دانشجو: محسن نوشادی
FORMTEXT      تاریخ:
10/2/1393 امضاء:
استاد راهنما:
دکتر خدابخش پناهی کردلاغری
FORMTEXT      استاد ( استادان ) مشاور:
دکتر مهدی حسینی فرهی
استاد داور
دکتر محمد مهدی رحیمی
استاد داور:
FORMTEXT      دکتر کاووس کشاورز
FORMTEXT      نام و نام خانوادگی و امضای مدیر گروه:
FORMTEXT      تقديم به:
همه کسانی که دوستشان دارم و دوست داشتن را در جرگه وجود آن ها گنجی نهفته دانسته و آنها نیز لایق این شکوه دوستی بوده و همواره به خاطر آن ها قلبم در تپش است و با هر تپش بازگو می‌کند دوستتان دارم. پدر، مادر عزیزم تقدیمتان باد.

سپاسگزاري:
چه زیباست شکر ایزدمنّان را به واسطه شکر خلق به جا آوردن چرا که فرمود مَن لَم یَشکُرالمَخلوق لَم یَشکُرالخالِق. هر چند در این مقال نمی گنجد که سپاس زحمات بی دریغ اساتید، دوستان و همکاران گرامی را وانمود کرد ولی ذکر نام این عزیزان از درون قلب و نوشتار کردن آن در این مکتوبه فقط انجام وظیفه مالامال از ارادت و تلمذ می باشد.
بر خود لازم می دانم از استاد بزرگوار و ارجمند جناب آقای دکتر خدابخش پناهی کرد لاغری که جدای از مباحث فنی و علمی که خود صاحب فن و نظر بوده بلکه از نظر تلفیق علم و عمل آراسته با حسن نیّت و اخلاق پسندیده نیز در خور ستایش است تشکر فائقه به عمل آورم.
بدون تردید اگر راهنمائی های کریمانه این بزرگوار نبود این حقیر توانائی اجرا و نتیجه گیری طرح مورد نظر را نداشته و کماکان در تمام مراحل زندگیم سعی می کنم از نظرات و دانش وی در اجرای مباحث مورد نظرم استفاده نمایم.
از استاد ارجمند جناب آقای دکتر مهدی حسینی فرهی که همواره راهگشای من بوده اند کمال تقدیر و تشکر را دارم.
همچنین از زحمات اساتید بزرگوار جناب آقای دکتر محمد مهدي رحيمي و جناب آقای دکتر کاووس کشاورز که ارزیابی و داوری رساله اینجانب را پذیرفتند بی نهایت سپاسگزارم.
دکتر صدیقه امیری، مدیر گروه محترم، که راهنمایی های لازم را در زمینه پایان نامه مبذول فرمودند.
اساتید عزیز و گرانقدری که در مراحل مختلف تحصیل در خدمت آنها کسب علم نمودم.
مهندس قنبر یزدان پناه.
همچنین عزیزان محترم بخش پژوهش بویژه سرکارخانم فرنگیس امیری و کلیه کسانی که به نحوی در این راستا مرا یاری داده اند کمال تشکر و قدردانی را دارم.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده…………………………………………………………………………………………………………………………………
فصل اول: مقدمه وکلیات……………………………………………………………………..
1
2
1-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………. 3
1-2- اهمیت فاضلاب…………………………………………………………………………………………………….. 5
1-3- منابع فاضلاب……………………………………………………………………………………………………….. 6
1-3-1- فاضلاب خانگي………………………………………………………………………………………… 6
1-3-2- مواد زاید صنعتي………………………………………………………………………………………. 6
1-3-3- مواد زاید كشاورزي…………………………………………………………………………………… 7
1-3-4- مواد پاك كننده………………………………………………………………………………………… 7
1-4- گياه پالايي……………………………………………………………………………………………………………. 8
1-4-1- فناوری گياه پالايي……………………………………………………………………………………… 8
1-4-2- مزايا و محدودیت های روش گياه پالايي…………………………………………………… 9
1-5- مشخصات گیاه شناسی آلوئه ورا…………………………………………………………………………. 10
1-5-1- تاریخچه گیاه………………………………………………………………………………………………. 12
1-5-2- ترکیبات شیمیایی………………………………………………………………………………………. 13
1-5-3- خواص دارویی……………………………………………………………………………………………… 13
1-5-4- مضرات………………………………………………………………………………………………………… 14
1-5-5- مشخصات ظاهری……………………………………………………………………………………….. 15
1-5-5-1- گل ها…………………………………………………………………………………………………. 15
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
1-5-5-2-ریشه ها……………………………………………………………………………………………………. 16
1-5-5-3- نیازها و عوامل محیطی ……………………………………………………………………….. 17
1-5-6- منشاء، زیستگاه و دامنه پراکندگی گیاه………………………………………………………. 19
1-5-7- جادوی زمین آلوئه ورا……………………………………………………………………………………… 20
1-5-8- کاربرد گیاهان دارویی در کمک های اولیه……………………………………………………… 21
1-5-9- آلوئه ورا در گذر زمان………………………………………………………………………………………. 21
1-5-10- جنس آلوئه ورا و گونه های آن……………………………………………………………………. 22
1-5-11- تحقیقات و کاربرد دارویی……………………………………………………………………………. 23
1-5-12- گیاه قرن بیستم…………………………………………………………………………………………… 26
1-5-13- آلوئه ورا در جزیره قشم……………………………………………………………………………… 27
1-5-14- بازار تجاری و جهانی……………………………………………………………………………………… 27
1-5-15- ترکیبات شگفت آور آلوئه ورا………………………………………………………………………… 29
1-5-15-1- راز درمانگری برگ های آلوئه ورا………………………………………………………… 30
1-5-16- برگ و محتویات آن………………………………………………………………………………………. 31
1-5-17- شیوه استفاده…………………………………………………………………………………………………. 31
1-5-18- آشنایی با مواد موثر گیاهی………………………………………………………………………….. 32
1-5-18-1- گلیکوزیدها…………………………………………………………………………………………… 32
1-5-18-2- ساپونین ها…………………………………………………………………………………………… 32
1-5-18-3- تانن ها………………………………………………………………………………………………….. 33
1-5-18-4- رزین ها………………………………………………………………………………………………… 33
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
1-5-18-5- آلکالوئیدها……………………………………………………………………………………………. 33
1-5-18-6- موسیلاژ………………………………………………………………………………………………… 33
1-5-18-7- اسیدهای آلی……………………………………………………………………………………….. 34
1-5-18-8- اسید سالیسیلیک…………………………………………………………………………………. 34
1-5-18-9- استفاده و کاربردها……………………………………………………………………………….. 34
فرضیه ها…………………………………………………………………………………………………………… 35
اهداف تحقیق……………………………………………………………………………………………………. 35
فصل دوم: مروري بر تحقيقات انجام شده………………………………………………. 36
2-1- اثر آبیاری با فاضلاب بر خاک………………………………………………………………………………. 37
46
2-2- فاضلاب و گیاه پالایی…………………………………………………………………………………………… 38
2-2-1- برخی از گیاهان مورد استفاده در گیاه پالایی و نتایج حاصل………………….. 39
2-3- خاک و خود پالایی……………………………………………………………………………………………….. 43
فصل سوم: مواد و روش ها……………………………………………………………………. 44
3-1- موقعيت جغرافيايي محل آزمايش………………………………………………………………………… 45
3-2- مشخصات هواشناسی منطقه………………………………………………………………………………. 45
3-3- مشخصات فیزیکی وشیمیایی خاک محل اجراي آزمايش…………………………………… 46
3-4- مشخصات طرح آزمایش……………………………………………………………………………………….. 47
3-5- مراحل اجرای آزمایش………………………………………………………………………………………….. 47
فهرست مطالب
عنوان
صفحه
3-6- صفات مورد اندازه گيري………………………………………………………………………………………. 48
3-7- چگونگی اندازه گیری صفات مورد آزمایش………………………………………………………….. 48
3-7-1- روش اندازه گیری طول برگ…………………………………………………………………………… 49
3-7-2- روش شمارش تعداد برگ و پاجوش……………………………………………………………….. 49
3-7-3- روش اندازه گیری زیست توده (وزن تر و خشک ریشه و اندام هوایی)………. 49
3-7-4- روش اندازه گیری وزن تر و خشک برگ………………………………………………………. 50
3-8- محاسبات آماري ………………………………………………………………………………………………….. 50
فصل چهارم: نتايج و بحث و پيشنهادات…………………………………………………. 51
4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………. 52
4-2- اثر کاربرد فاضلاب شهری بر عملکرد گیاه آلوئه ورا……………………………………….. 52
4-2-1- تعداد برگ……………………………………………………………………………………………….. 54
4-2-2- طول برگ…………………………………………………………………………………………………. 54
4-2-3- وزن تر اندام هوائی……………………………………………………………………………….. 63
4-2-4- وزن تر برگ…………………………………………………………………………………………….. 66
4-2-5- وزن تر کل………………………………………………………………………………………………. 69
4-2-6- وزن خشک برگ………………………………………………………………………………………. 72
4-2-7- تعداد پاجوش……………………………………………………………………………………………. 76
4-3- نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………….. 79
4-4- پیشنهادها………………………………………………………………………………………………………… 80
منابع و ماخذ فهرست جدول ها و فهرست شکل ها
عنوان

صفحه
شکل 1-1- گیاه آلوئه‌ ورا (صبر زرد یا شب یار)……………………………………………………………… 11
جدول 3-1- پارامترهاي تجزيه خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک………………………….. 46
جدول4-1- تجزيه واريانس اثرات فاضلاب شهری و دور آبیاری بر رشد گیاه آلوئه ورا.. 52
جدول4-2- مقايسه ميانگين اثرات اصلي فاضلاب شهری و تنش آبی بر رشدآلوئه ورا.. 53
جدول4-3- مقايسه ميانگين برهمکنش فاکتورهای مختلف فاضلاب شهری و تنش آبی 53
فهرست نمودارها
عنوان

صفحه
نمودار 4-1- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر تعداد برگ گیاه آلوئه ورا…………………………… 58
نمودار 4-2- اثر دور آبیاری بر تعداد برگ گیاه آلوئه ورا………………………………………………… 58
نمودار 4-3- برهمکنش فاکتورهای مختلف فاضلاب شهری و دور آبیاری بر تعداد برگ.. 59
نمودار 4-4- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر طول برگ گیاه آلوئه ورا………………………….. 61
نمودار 4-5- اثر دور آبیاری بر طول برگ گیاه آلوئه ورا…………………………………………………. 62
نمودار 4-6- برهمکنش آبیاری با فاضلاب شهری و دور آبیاری بر طول برگ………………. 62
نمودار 4-7- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر وزن تر اندام هوائی………………………………….. 65
نمودار 4-8- اثر دور آبیاری بر وزن تر اندام هوائی گیاه آلوئه ورا……………………………………. 65
نمودار 4-9- برهمکنش آبیاری با فاضلاب و دور آبیاری بر وزن تر اندام هوائی……………. 66
نمودار 4-10- اثر سطوح مختلف آبیاری با فاضلاب شهری بر وزن تر برگ آلوئه ورا….. 68
نمودار 4-11- اثر دور آبیاری بر وزن تر برگ گیاه گیاه آلوئه ورا……………………………………. 68
نمودار 4-12- برهمکنش آبیاری با فاضلاب شهری و دور آبیاری بر وزن تر برگ…………. 69
نمودار 4-13- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر وزن تر کل گیاه آلوئه ورا……………………….. 70
نمودار 4-14- اثر دور آبیاری بر وزن تر کل گیاه آلوئه ورا……………………………………………… 71
نمودار 4- 15- برهمکنش آبیاری با فاضلاب شهری و دور آبیاری بر وزن تر کل…………. 71
نمودار 4-16- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر وزن خشک برگ…………………………………….. 74
نمودار 4-17- اثر دور آبیاری بر وزن خشک برگ گیاه آلوئه ورا…………………………………….. 75
نمودار 4- 18- برهمکنش آبیاری با فاضلاب و دور آبیاری بر وزن خشک برگ……………. 75
نمودار 4-19- اثر آبیاری با فاضلاب شهری بر تعداد پاجوش………………………………………… 77
فهرست نمودارها
عنوان

صفحه
نمودار 4-20- اثر دور آبیاری بر تعداد پاجوش گیاه آلوئه ورا………………………………………… 78
نمودار 4- 21- برهمکنش آبیاری با فاضلاب شهری و دور آبیاری بر تعداد پاجوش………. 78
نمودار 4-24- اثر متقابل تیمارهای فاضلاب شهری و دور آبیاری بر میزان روی…………… نمودار 4-25- اثرتیمارهای فاضلاب شهری بر میزان مس درگیاه آلوئه ورا………………….. نمودار 4-26- اثرتیمارهای دور آبیاری بر میزان مس درگیاه آلوئه ورا…………………………….. نمودار 4-27- اثر متقابل تیمارهای فاضلاب شهری و دور آبیاری بر میزان مس…………… نمودار 4-28- اثرتیمارهای فاضلاب شهری بر میزان منگنز درگیاه آلوئه ورا……………… نمودار 4-51- اثر متقابل تیمارهای فاضلاب شهری و دور آبیاری بر میزان پتاسیم خاک. بررسی اثر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه ورا (Alveo vera. SPP) در منطقه یاسوج
به وسیله ی:
محسن نوشادی
چکیده
به منظور بررسی تأثیر فاضلاب شهری بر رشد گیاه آلوئه ورا آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح کامل تصادفی در سه تکرار در سال زارعی 93-92، در منطقه بویراحمد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل، فاضلاب شهری در چهار سطح(آبیاری با آب معمولی(f1)، پساب فاضلاب تصفیه شده شهری(f2)، ترکیب پساب با آب معمولی به نسبت 2 به 1(f3) پساب فاضلاب با آب معمولی به نسبت 1 به 1(f4) و دور آبیاری در سه سطح(5 روز (a1)، 10 روز(a2) و 15 روز(a3)) اجرا شد. ویژگیهای رشد مانند تعداد برگ، طول برگ، وزن تر(اندام هوائی، برگ و کل) و تعداد پا جوش ها مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج آزمایش نشان داد که کاربرد فاضلاب شهری تأثیر معنی داری بر تعداد برگ، طول برگ، وزن تر(اندام هوائی، برگ و کل)، تعداد پا جوش ها داشت. در سطوح مختلف دور آبیاری بیشترین میانگین تعداد برگ، طول برگ، وزن تر(اندام هوائی، برگ و کل)، تعداد پا جوش ها مربوط به تیمار تنش هر 5 روز یک بار آبیاری(a1) و کمترین میانگین تعداد برگ، طول برگ، وزن تر(اندام هوائی، برگ و کل) و تعداد پا جوش ها مربوط به تیمار تنش هر 15 روز یک بار آبیاری(a3) بود. در سطح بر همکنشی بیشترین میانگین تعداد برگ، تعداد پا جوش، طول برگ و وزن تر(اندام هوائی، برگ و کل)، مربوط به تیمار پساب فاضلاب و آب معمولی به نسبت 1:1 و تنش هر 5روز یک بار آبیاری(f4a1) و کمترین میانگین تعداد برگ، تعداد پا جوش، طول برگ و وزت تر(اندام هوائی، تر و خشک برگ و کل)، مربوط به تیمار پساب فاضلاب و آب معمولی به نسبت 1:2 و تنش هر 15 روز یک بار آبیاری(f3a3) بود. بیشترین اثر افزایشی فاضلاب شهری و دور آبیاری بر صفات کمی گیاه در سطح بر همکنشی، تیمار فاضلاب شهری به نسبت 1:1 و تنش هر 5روز یک بار آبیاری(f4a1) به دست آمده است. به این ترتیب تیمار فاضلاب شهری به نسبت 1:1 و تنش هر 5 روز یک بار آبیاری(f4a1) باز خوردی عالی از ترکیب فاضلاب شهری و دور آبیاری برای زیست توده در گیاه آلوئه ورا می باشد.
واژه های کلیدی: فاضلاب شهری، آلوئه ورا(Alveo vera. SPP)، دور آبیاری.
فصل اول
مقدمه وکلیات

مقدمه و کلیات
مقدمه
امروزه با توجه به رشد روز افزون صنایع و آلایندگی شدید پساب های شهری و همجواری مراکز شهری، شهری و کشاورزی در بیشتر نقاط کشور، ورود آلاینده های آلی و معدنی به خاک و هم چنین نفوذ این آلودگی ها به منابع آب سطحی و زیرزمینی به یک نگرانی ملی تبدیل شده است. لذا یافتن راه حل هایی برای رفع این خطرات پیش از بروز فاجعه ای زیست محیطی در بسیاری از نقاط کشور ضروری می باشد (ذامیادی و همکاران، 1382). با افزایش سریع جمعیت جهان، فشار بر منابع محدود آب شیرین، افزایش می یابد. کشت آبی، بزرگترین بخش مصرف کنندۀ آب است و با نیازهای متناقص دیگر بخش ها مانند بخش های شهری و خانگی، مواجه می شود. با جمعیت فزاینده و آب کمتری که برای تولیدات کشاورزی در دسترس است، تضمین امنیت غذایی برای نسل های آینده، مبهم است. بخش کشاورزی با چالش هایی برای تولید بیش غذا با آب کمتر بواسطه افزایش بهره وری آب زراعی مواجه است (کیجنیتال، 2003). رشد روزافزون جمعیت جهان، همگام با گسترش فعالیت های کشاورزی و شهری و همچنین خشکسالی های پی در پی در اکثر کشورهای واقع در کمربند مناطق خشک در سال های اخیر موجب شده است که تقاضا برای آب افزایش شود و منابع آب با کیفیت مطلوب به اوج بهره برداری خود برسد و در نتیجه فشار بیش از اندازه به منابع آب وارد آید. در نتیجه استفاده از منابع دیگر همچون فاضلاب شهری در آبیاری گیاهان مورد توجه قرار گرفته است. از طرف دیگر با استفاده بهینه از فاضلاب شهری در تغذیه گیاهان می توان تا حدود زیادی از تاثیر نامطلوب زیست محیطی ناشی از رها سازی آنها جلوگیری نمود. آب زیرزمینی و سطحی از مهمترین منابع طبیعی در جهان می باشد، در شرایط کنونی ايران، بخش قابل ملاحظه اي از مصارف آب کشور، به خصوص در بخش شرب، توسط منابع آب زیرزمینی وسطحی تأمین می گردد. بنابراین، حفاظت کیفی از منابع آب از اهمیت زیادي برخوردار است .در بسیاري از موارد آلودگی آب هاي زیرزمینی، بعد از آلوده شدن چاه هاي آب شرب شناسایی می شوند. رفع آلودگی آب زیرزمینی بسیار پرهزینه و فرآیندي طولانی است و اغلب زمانی آلودگی تشخیص داده می شود که رفع آلودگی آبخوان تقریباً غیر ممکن می گردد. یکی از راه هاي مناسب براي جلوگیري از آلودگی آب هاي زیر زمینی، شناسایی مناطق آسیب پذیر آبخوان و مدیریت بهره برداري از منابع آب وکاربري اراضی است. آلودگي آب به دليل تخليه فاضلاب شهري و صنعتي، وجود فلزات سنگين سمي و مديريت نامناسب زباله ها ، سلامتي بشر را به صورت جدي تحت تأثير قرار مي دهد و با توجه به حجم عظيم فاضلاب هاي توليدي، تلاش براي دستيابي به نحوه دفع مناسب فاضلاب در محيط زيست ضروري مي باشد. متداول ترين فلزات سنگين يافت شده در فاضلاب ها، سرب، مس، روي، كادميم، كروم و نيكل هستند كه اين گونه فلزات به دليل سميت و عدم تخريب زيستي نه تنها براي گياهان و حيوانات بلكه براي انسان ها هم ايجاد مشكل كرده و مي توانند در بافت هاي زنده و در نهايت درزنجيره غذايي تجمع حاصل كنند. تكنيك هاي مختلفي براي كاهش مقدار يون هاي فلزي از فاضلاب ها وجود دارد كه هر كدام از آن ها داراي مزايا و مضراتي بر اساس سادگي، انعطاف پذيري، مؤثر بودن فرايندها، قيمت، مشكلات تكنيكي و نگهداري مي باشند. در نتيجه تكنيك هاي آسان، مؤثر، مقرون به صرفه و دوستدار محيط زيست براي تيمار فاضلاب ها مورد نياز است. آلودگی محیط زیست از منابع گوناگون صورت می‌گیرد. با پیشرفت تمدن بشری و توسعه فن‌آوری و ازدیاد روز افزون جمعیت، در حال حاضر دنیا با مشکلی به نام آلودگی در هوا و زمین روبرو شده است که زندگی ساکنان کره زمین را تهدید می‌کند. بطوری که در هر کشور حفاظت محیط زیست مورد توجه جدی دولتمردان است. امروزه وضعیت زیست محیطی به گونه‌ای شده است که مردم یک شهر یا حتی یک کشور از آثار آلودگی در شهر یا کشور دیگر در امان نیستند، تجمع آلاینده ها به چرخه زندگی انسان و دام ممانعت نمود (هشام و راشد، 2002).
لذا با توجه به موضوعات اشاره شده در این پژوهش سعی می گردد تاثیر آبیاری با فاضلاب شهری به صورت آبیاری با آب معمولی، پساب فاضلاب تصفیه شده شهری، ترکیب پساب با آب معمولی به نسبت 2 به 1 و پساب فاضلاب با آب معمولی به نسبت 1 به 1 و دور آبیاری در سه سطح ( 5 روز، 10 روز و 15 روز ) را بر روی رشد و نمو گیاه «آلوئه ورا» مورد بررسی قرار داد.
اهمیت فاضلاب
1
رشد روز افزون جمعيت جهان، همگام با گسترش فعاليت هاي کشاورزي و صنعتي در جهت افزايش تامين مواد غذايي از يک سو و خشکسالي هاي پي در پي در سال هاي اخير از سوي ديگر، موجب شده است که منابع موجود آب شيرين در اکثر کشورهاي واقع در کمربند مناطق خشک به اوج بهره برداري خود برسد و بالطبع فشار بيش از اندازه به منابع آب وارد آيد. ايران جزء کشورهايي است که برداشت آب ازمنابع آب زيرزميني آن در مقايسه باساير کشورها به مراتب بيشتر است لذا در شرايطي که کشور به شدت از لحاظ کمبود منابع آب شيرين رنج مي برد و در دراز مدت بحران منابع آب به صورت يک مساله جدي مطرح است، بنابراين توجه به منابع غير متعارف آب يک ضرورت اجتناب ناپذير مي باشد (اروندي و مقدس، 1379). هرچند مواد و عناصر موجود در فاضلاب بسیار قابل توجه بوده و بررسی کلیه آن ها امری مشکل است، لیکن تعدادی از نمایه های شیمیایی و فیزیکی برای آن در نظر گرفته شده که قبل از استفاده برای کشاورزی بایستی مورد ارزیابی قرار گیرند (داي و ال. ال لودک، 1993) . استفاده از فاضلاب به عنوان یک منبع غذایی گیاهی در تولیدات زراعی و یا به منظور حاصلخیزکردن خاک ها ازقدیم الایام در برخی نواحی آسیاه معمول بوده است. اما اطلاعات مدون در این زمینه و بخصوص در مورد کاربرد پساب در کشاورزی مربوطه به سال 1351 در بنزولای آلمان و سال 1650 در ایدرن بورف اسکاتلند است (جی هارد، 1959؛ روچینگ، 1911؛ استنبیدج، 1975). با توسعه روش های تصفیه فاضلاب، توجه به استفاده از پساب حاصله از تصفیه خانه ها در کشاورزی افزایش پیدا کرد. بخصوص این که برخی از متخصصان براین باورند که بهترین روش برای دفع پساب پخش آن در اراضی کشاورزی است. زیرا با این روش چرخه مواد غذایی تکمیل شده و عناصری که در اثر زراعت از خاک خارج شده است دوباره به آن بازگردانده می شود(چیک، 1964).
بنابراین ایده اولیه استفاده از پساب در کشاورزی به سه دلیل عمده شکل گرفت که عبارتند از:
1) جلوگیری از آلوده شدن رودخانه ها.
2) استفاده از مواد غذایی موجود در آن برای زراعت.
3) حفاظت آب و استفاده مجدد از آن در مناطق کم آب نیز به آن اضافه شد.
منابع فاضلاب : مهمترین منابع تولید فاضلاب به شرح زیر می باشد:
1-3-1- فاضلاب خانگي
آلودگي آب ها توسط فاضلاب هاي خانگي یا محل نگهداری چهار پایان از متداولترین نوع آنهاست. این نوع آلودگی ها كه عموماُ خطرناك هستند باعث نا پاكي آب های زیر زمیني وخاک مي شوند. بدین ترتیب كه در اثر نفوذ مواد آلوده و جذب نشدن در جریان حركت داخل زمیني خود را به سفره هاي آب دار مي رسانند (عبدالهی منصورخانی، 1392).
1-3-2- مواد زاید صنعتي
یكي از انواع آلودگي ورود مواد زاید و آلوده كارخانه ها به جریان هاي آب سطحي و زیرزمیني مي باشد. حتي در مواردي كه از آب در كارخانه ها به عنوان عامل سرد كننده استفاده مي شود ریختن مجدد آب گرم به رودخانه ها باعث پایین آوردن مقدار اكسیژن موجود در آب و در نتیجه بهم زدن تعادل حیاتي آب مي شود. فاضلاب های صنعتي موجب انهدام موجودات آبزي چه گیاهي و چه حیواني و نیز عوامل طبیعي موجود در آب كه براي تصفیه آن وظیفه بسیار مهمي را به عهده دارند مي گردند .مواد زاید كارخانه ها عبارت است ازمواد جامد چون نسوج درختان، پوست حیوانات، ذرات مواد معدني، مواد شیمیائي چون نمك هاي آهن، روي مس، كرم، سیانور، محلول هاي اسید ي، فنل، سولفور، نمك های آمونیوم، قیر و هیدرو كربورهاي دیگر، مواد رنگي، چربی ها، مواد لعابي، موادپاك كننده قلیائي، موادسلولزي، مواد آلي و بالاخره مواد زایدي كه از كارخانه هاي لبنیات سازي خارج مي شود و به سبب دارا بودن مواد پروتئیني فراوان محیط بسیار مساعدي براي رشد انواع میكروب ها و در نتیجه آلودگي آب مي باشد (عبدالهی منصورخانی، 1392).
1-3-3- مواد زاید كشاورزي
افزایش میزان محصولات كشاورزي سبب ازدیاد مصرف كود هاي شیمیائي وسموم دفع آفات گیاھي گردیده كه درنتیجه مقداري از آن وارد آب شده و در زمین نفوذ مي كند. سموم ممكن است در جریان نفوذ توسط خاك جذب شده و یا در زمین هایي كه قدرت جذب پایین باشد وارد سفره هاي آب گردد (عبدالهی منصورخانی، 1392).
1-3-4- مواد پاك كننده
تمام این مواد بدلیل خاصیت كم كردن قدرت كشش سطحي آب و قدرت رطوبت دهي، كف كردن، و بالاخره امو لسیونه شدن قدرت پاك كنندگي دارند .این مواد كه در منازل، صنایعي چون رنگ رزي، مواد معدني، امولسیون هاي پو شاننده جاده ها وغیره مصرف دارند. با ریختن به رودخانه ها باعث ایجاد كف فراوان مي شوند (سالت و همکاران، 1998).
گياه پالايي
1-4-1- فناوری گياه پالايي
گياه پالايي يك فناوری نسبتا نوظهور و مقرون به صرفه است که در آن از گیاهان سبز جهت خارج كردن مواد آلاینده ازآب و خاک استفاده می شود(سالت و همکاران، 1998). اين فناوری را همچنين ميتوان براي پالايش برخي از عناصرآلاینده از آب يا حتي هوا بكار برد. برخی گياهان قادر به جذب آلاينده ها به درون سيستم آوندی خود بوده و برخی ديگر، این ترکيبات را تجزيه نموده و يا آن ها را به ترکيبات متابوليزه شده کمتر سمی، تغيير شکل می دهند. گياهان، با جذب آلودگی توسط ريشه ها، آن ها را درون ساختار سلولی و يا برگ و ميوه ذخيره می کنند. ريشه های گياهان قادر به ترشح آنزيم هايی هستند که فعاليت ميکروبی را افزايش داده و زمینه را برای جذب برخی آلاینده ها مهیا می سازند(عبدی کوپایی، 2007؛ پرادهان و کونراد، 1998؛ تی سائو، 2003).
از گیاه پالایی میتوان برای حذف موادآلاینده ی جامد، مایع وگازی استفاده کرد. همچنین در زمینه خاک های آلوده در کشاورزی و رسوبات (علف کش، آفت کش، فلزات سنگین)، و در صنایع (مواد آلی، فلزات) و ضایعات معدند(فلزات) استفاده نمود (اولسون و ریردون، 2003؛ ریدینتی، 2002؛ راک، 2003).
آب های آلوده ای که می توان از فرایند گیاه پالایی در آن ها استفاده نمود شامل فاضلاب خانگی و فاضلاب شهری (مواد غذایی ، فلزات)، رواناب کشاورزی و آب زهکش (مواد مغذی کود شیمیایی، فلزات، آرسنیک، سلنیوم، سموم دفع آفات آلی و علف کش)، فاضلاب های شهری (آلی و معدنی)، شیرابه دفع زباله، زهکشی معادن (فلزات)، و آب های زیرزمینی(فلزات و ترکیبات آلی) است (فررو و همکاران، 2000؛ راک، 2003). در حال حاضر روش های متنوعی برای کاهش آلودگی آب و خاک ابداع گردیده است که از آن جمله می توان به شست و شوی خاک های آلوده به فلزات سنگین توسط ا سید یا تصفیه پساب های شهری در تصفیه خانه ها اشاره کرد. مجموعه این روش ها وقت گیر و پر هزینه بوده و در نهایت موجب آلودگی بخش دیگری از محیط زیست می گردند. در این بین یافتن راه حلی مطمئن که ضمن رفع آلودگی، کم هزینه و نسبتا سریع بوده و اثرات جانبی آن سلامت محیط را با خطر مواجه نسازد، بسیار مهم می باشد. علاوه بر این، با توجه به بحران کم آبی، استفاده بهینه از آب و فاضلاب برای برخی مصارف زراعی، شهری و شهری تا حدودی به رفع مشکلات ناشی از کمبود آب نیز کمک خواهد کرد (تی سائو، 2003).
مزايا و محدودیت های روش گياه پالايي
از مزاياي روش گياه پالايي مي توان به مواردي همچون عدم آلودگی های ثانويه نظير آلودگی صوتی، عدم نياز به تکنيک های پيچيده مهندسی برای اجرا و قابليت استفاده برای گستره وسيعی از آلودگی ها و سادگي و ارزان بودن روش، اشاره نمود. با اينكه گياه پالايي از لحاظ هزينه، اجرا و عوارض زيست محيطي بر ساير روش هاي پالايش خاك ارجحيت دارد، ولي داراي محدوديت هايي نيزمي باشد، از جمله اینکه براي كاهش غلظت آلاينده ها، گاهی به زمان طولاني نياز است و همچنین به علت اثرات سميت در مكان هاي آلوده،استقرار پوشش گياهي نیز مشکل خواهد بود. پالايش خاك هاي آلوده به فلزات به سختي انجام مي گيرد و يك چالش بزرگ محسوب مي گردد زیرا بر خلاف آلاينده هاي آلي، فلزات قابل تجزيه نيستند و معمولا آلودگي زدايي خاك هاي آلوده به فلزات، نياز به شناسایی و استقرار گیاهان ویزه و تخصصی برای جدا سازي فلزات سمي از اين گونه محيط ها دارد. این در حالی ا ست که در سایر تكنولوژي ها از جمله حفاري خاك و يا آبشويي خاك که بر پايه جداسازي فيزيكي و شيميايي آلاينده ها طراحي شده اند، هزينه پالايش خاك بسيار زیاد و بستگی به غلظت آلاينده، خصوصيات خاك و شرايط محيط دارند (فلچاس و لاتادی، 2003؛ نگری و همکاران، 2003).
نکته بسیار مهم در گیاه پالایی، انتخاب گیاهانی است که ضمن پالایش پساب و خاک های آلوده، امکان تکمیل دوره رشد آن ها در شرایط آلودگی نیز وجود داشته باشد. پساب و لجن فاضلاب دارای مقادیر زیادی از عناصر کم مصرف و فلزات سنگین نیز می باشند.
هنگامی که این مواد به زمین اضافه می شوند، گیاه این عناصر را نیز جذب می کند. جذب عناصر کم مصرف و فلزات سنگین به مقدار زیاد به وسیله گیاه می تواند سبب آلودگی زنجیره غذایی انسان و دام شود، لذا برای پیشگیری از انتقال آلاینده ها به چرخه غذایی انسان در اثر جذب بیش از حد توسط گیاهان، برخی از کشورها و سازمان بهداشت جهانی قوانینی وضع کرده اند و حدودی را نیز برای غلظت مجاز عناصر و ویژگی های مختلف پساب مقرر نموده اند (سینق و استئیننز، 1994)
مشخصات گیاه شناسی آلوئه ورا
خانواده: Asphodelaceae
نام علمی: Aloe vera
نام انگلیسی: Aloe, Barbados aloe, Curacao aloe
نام فرانسوی: Aloes
نام فارسی: صبر، صبر زرد.
نام های محلی: زنبق بیابانی، لاله صحرایی، لاله بیابانی، گل سگله، گل قبر، چادورا، شاخ بزی، صبر تلخ، گیاهی است از خانواده آسفودیلاسه (زنبق) که به صورت علفی، چند ساله، تک لپه و همیشه سبز است. نام این گیاه از زبان عربی به سایر زبان ها وارد شده و ممکن است از کلمه عربی alloch یا عبری allal گرفته شده باشد. در زبان عربی آلوئه به معنی « ماده تلخ درخشان» و « تند و تیز و تلخ» است. علت این نام گذاری به طعم و مزه مایع داخل برگ گیاه مربوط می شود (کوبیتزکی، 1998؛ مهدی زاده، 1388).
این گیاه خاص مناطق آفریقایی است که به علت رویش آن در مناطق بیابانی به آن زنبق بیابانی، لاله صحرایی یا لاله بیابانی هم می گویند و در آفریقا فرشته بیابان نامیده می شود.
در برخی کشورها با نامهایی چون گیاه جاودانگی، گیاه دارویی، گیاه ملکه و … نیز نامیده می شود. در آمریکای جنوبی به آن گیاه جادویی می گویند. این گیاه به وسیله برخی از دانشمندان به عنوان گیاهی از ابدیت، عصای بهشت و اکسیر جهانی شناخته شده است. در برخی از کشورها نیز به دلیل خواص دارویی اش به آن گیاه هزار درمان نام داده اند. علاوه بر این دارای اسامی متعددی مانند«صبر تلخ» یا «شاخ بزی» است و در استان بوشهر با نامهای محلی گل سگله، گل قبر یا چادورا شناخته می شود (کوبیتزکی، 1998؛ مهدی زاده، 1388).

شکل 1-1- گیاه آلوئه‌ ورا (صبر زرد یا شب یار)
تاریخچه گیاه
آلوئه ورا (صبر زرد) به عنوان گیاه طبی سابقه طولانی دارد و قدمت استفاده از آن به سال1750قبل از میلاد مسیح بر می گردد. امروزه این گیاه در مناطق نیمه گرمسیری و گرمسیری از قبیل منطقه کارائیب، جنوب ایالات متحده، آمریکای لاتین و خاور میانه می روید. بسیاری مردم نیز این گیاه را در گلدان های کوچک در منازل خود به منظور درمان سوختگی ها و بریدگی ها جزیی پرورش می دهند. «آلوئه ورا» یک گیاه بادوام با گل های زرد است. «آلوئه ورا» فاقد ساقه بوده ولی برگ های آن دراز و تا ارتفاع 30 سانتی متر می رسد. گل های این گیاه در انتهای ساقه که از وسط برگ ها خارج می شود، می روید. برگ های سخت آبدار و نیزه ای این گیاه به طول 20 اینچ رشد می کند و طول کل گیاه 4 پا می رسد. تنها برگ این گیاه ارزش دارویی دارد، اما بخش های مختلف برگ ها نیز برای اهداف گوناگونی مورد استفاده قرار می گیرند. ژله شفاف و سفتی از قسمت های داخلی برگ ترشح می شود. بین این ژله و پوست بیرونی برگ سلول های خاصی حاوی مایع زرد رنگ تلخ قرار دارد. وقتی که این مایع خشک می شود، سبب تولید شیره آلوئه می شود (اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365؛ شیکر، 2004؛ مررای، 1989)، گیاهی جذاب و زینتی، با ظاهر بوته ای انبوه، پایا، همیشه سبز، شاداب و پر طراوت، شیره دار، دائمی یا چند ساله، ایستاده، بادوام، گوشتی و آبدار، نیمه گرمسیری با ظاهری شبیه کاکتوس، اغلب بدون ساقه و یا دارای ساقه کوتاه با عادت رشدی پشت سرهم به طور مستقیم در سطح افقی زمین، برخی واریته ها نیز ممکن است یک ساقه منشعب یا غیر منشعب داشته باشند که از برگ های گوشتی منشاء می گیرند و حداکثر حدود 2 متر ارتفاع دارد (مهدی زاده، 1388).
ترکیبات شیمیایی
«آلوئه ورا» به میزان40- 25% کل ترکیبات و مشتقات کرومون از جمله آلوئه B و A2 گیاه حاویی مشتقات هیدروکسی آنتراسن از جمله آلوئین های است. ترکیبات مهم دیگر آلوئه شامل قندها از جمله: گلوکز، مانوز و سلولز، آنزیم ها از جمله: اکسیداز، آمیلاز و کاتالاز،CوB، A2 رزین و اسید فولیک و مواد معدنی مانند: کلسیم، سدیم، منیزیم، روی، مس و کروم می باشند. همچنین ویتامین هایی نظیر: B2 ،B6، C، E، B1آلوئه را موادی مانند: آلوئین فامودین، آنتراکینون، ایزوباربالوئین و مقدار صمغ آن در حدود 12% می باشد (اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
«آلوئه ورا» گونه های مختلفی دارد که گونه معروف آن جنس Aloe vera می باشد. آلوئه ورا گونه وحشی این خانواده است که گر چه زینتی نیست اما معروف و پر بها بوده و یکی از منابع بسیار خوب دارویی و بهداشتی است (مهدی زاده، 1388).
گیاه آلوئه ورا حاوی مشتقات هیدروکسی آنتراسن از جمله آلوئین های C و B، A2 به میزان 40- 25% کل ترکیبات و مشتقات کرومون از جمله آلوئه ورا رزین A2، B و C است. ترکیبات مهم دیگر آلوئه ورا ر شامل قندها از جمله: گلوکز، مانوز و سلولز، آنزیم ها از جمله: اکسیداز، آمیلاز و کاتالاز همچنین ویتامین هایی نظیر: B1،B2،B6،C،E و اسید فولیک و مواد معدنی مانند: کلسیم، سدیم، منیزیم، روی، مس و کروم می باشند. آلوئه ورا را موادی مانند: آلوئین فامودین، آنتراکینون، ایزوباربالوئین و مقدار صمغ آن در حدود 12% می باشد (اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365؛ تسائو، 2003).
خواص دارویی
«آلوئه ورا» یا صبر زرد از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است شیرابه آن به مصرف طبی می رسد: تقویت کننده بدن است، یبوست را بر طرف کرده و روده ها را تمیز می کند، برای معالجه آسم مفید است، سوء هاضمه را بر طرف می کند، در معالجه صرع مفید است، اثر ضد کرم دارد، خون را تصفیه می کند، برای بر طرف کردن خارش ناشی از گزیدگی حشرات شیرابه آن را روی پوست بمالید، اگزما را درمان می کند برای معالجه اسهال خونی مفید است، برای رفع ریزش مو شیرابه آن را به سر مالیده و مو هارا با آن ماساژ دهید، گرفتگی کبدی را بر طرف می کند، برای التیام زخم ها شیرابه آن را روی زخم بمالید، صبر زرد بهترین کرم مرطوب کننده است برگ ها را بشکنید و ژله آن را به پوست بمالید، مبتلایان به بیماری قند می توا نند با مصرف این گیاه قند خون خود را کنترل کنند، برای شستن چشم وزخم ها شیرابه صبر زرد را با آب مخلوط کرده واستفاده کنید، تقویت و تعدیل سیستم ایمنی در بیماری های التهابی و ویروسی(مثل تب خال)، ترمیم زخم ترمیم آسیب های ناشی از سوختگی و ضد التهاب است.، استفاده از آن در بیماری برگشت محتویات اسییدی معده به مری است این بیماری به علت عدم کفایت اسفنکتر تحتانی مری ایجاد و برگشت محتویات اسیدی معده به مری باعث آسیب وارد آمدن به مخاط مری و علایمی مانند: سوزش سر دل سرفه های خشک تنفس بد بو خون ریزی وزخم مری می شود. نحوه تاثیر ژل«آلوئه ورا» هنوز مشخص نیست (اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365)
مضرات
صبر زرد اگر به اندازه مصرف شود خطری ندارد ولی مقدار زیاد آن باعث اسهال خونی می شود. ضمناً زنان شیر ده نباید از ان استفاده کنند زیرا صبر زرد از طریق شیر وارد بدن طفل می شود و ایجاد اسهال می کند این گیاه برای زنان حامله خوب نیست زیرا ممکن است باعث سقط جنین شود. ژل آلوئه برای استعمال خارجی ماده بی خطری است، اما در موارد نادری سبب واکنش آلرژیک می شود. اگر پوست شما تحریک می شود مصرف آن را ادامه ندهید. ژل الوئه برای درمان زخم های عمیق موثر نیست. شیره آن می تواند سبب گرفتگی یا اسهال روده ای شدید گردد، زنان شیرده یا بار دار نباید این ماده رامصرف کنند زیرا ممکن است سبب انقباص های رحمی گردیده و باعث سقط جنین می شود (اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
مصرف مسهل آلوئه برای درمان بیماری های معده ای-روده ای، انسداد روده ای، آپاندیسیت یا درد معده مبهم تجویز می شود. مصرف طولانی مدت این این ماده ممکن است سبب تشدید اولسرها، بواسیر، دیورتیکولوز، التهاب دیور تیکل، کولیت یا سندرم روده تحریک پذیر(IBS) گردد.
مصرف طولانی مدت این ماده سبب وابستگی به آن می شود یا تعادل الکترولیتی را مختل می سازد. این ماده ممکن است سبب تغییر رنگ ادرار به رنگ قرمز بی ضرر گردد.کودکان زیر 12سال نباید گیاه آلوئه ورا، را مصرف کنند. مصرف طولانی مدت و مزمن شیره آلوئه ورا می تواند سبب کمبود پتاسیم گردد که می تواند با پاره ای معالجات قلبی تداخل کند. احتمال کمبود پتاسیم در بدن در صورتی که شیره آلوئه ورا، را با ادارار آورهای (مدرهای) تیازید، شیرین بیان یا کورتیکواستروئید مصرف کنیدف بیشتر است (مهدی زاده، 1388؛ اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
مشخصات ظاهری
گیاهی است جذاب و زینتی، با ظاهر بوته ای انبوه، پایا، همیشه سبز، شاداب وپر طراوت، شیره دار، دائمی یا چند ساله، ایستاده، بادوام، گوشتی و آبدار، نیمه گرمسیری با ظاهری شبیه کاکتوس، اغلب بدون ساقه یا دارای ساقه ی کوتاه با عادت رشدی پشت سر هم به طور مستقیم در سطح افقی زمین، برخی واریته ها نیز ممکن است یک ساقه منشعبیا غیز منشعب داشته باشند که از برگ های گوشتی منشع می گیرند و حداکثر2 متر ارتفاع دارند (مهدی زاده، 1388؛ اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
برگ
پایه گیاه «آلوئه ورا» به صورت بوته گوشتی، برگ ها بزرگ، پهن و ضخیم که به تدریج باریک می شود. آبدار، در رنگ های متنوع از خاکستری تا سبز روشن و گاهی اوقات راه راه یا خال دار، روی برگ ها سبز روشن مایل به سفید، اغلب نیزه ای شکل که مستقیما به محور ساقه متصل هستند، شمشیری، دراز و نوک تیز که در برخی گونه ها حاشیه برگ ها با لبه دندانه دار و دارای خارهای نوک تیز که در برخی گونه ها حاشیه برگ ها با لبه دندانه دار و دارای خارهای نوک تیز و زبر می باشند بدون دمبرگ هستند و به حالت گرد خوشه ای می رویند ولی دارای پهنکی با قاعده پهن و و نوک باریک هستند. برگ ها زمانی که جوان هستند ممکن است نقاط کم رنگی بر روی آن ها ظاهر گردد. هر بوته شامل 15 تا 30 برگ تخت دوار است که هر کدام تا حدود 5/0 متر طول و 8 تا 10 سانتی متر عرض می باشند. طول برگ ها در برخی گونه ها تا 2 متر هم می رسد. در شرایط مناسب رشد گیاه می توان هر 50 روز 3 تا 4 برگ را از بوته اش جدا کرد. برگ های ضخیم آب را در خود ذخیره می کنند تا در زمان خشکسالی مدت زمانی طولانی زنده باقی بمانند. برگ های گوشتی وقتی شکسته می شوند، ژل درونشان آزاد می گردد (مهدی زاده، 1388؛ اندری و همکاران، 1999؛ مک ویکار، 2002).
گل ها
آلوئه ورا یک گیاه با دوام است. یک ساقه گل دهنده دراز به ارتفاع90-60 سانتی متر دارد و به طور مستقیم از بوته بیرون می آید که در انتهای آن گل ها به طور گروهی در ماه های تیر تا مرداد ظاهر می شوند. این گیاه شاخه گل دهنده زیبا با گل هایی اغلب زرد، نارنجی یا قرمز و استوانه تا سه گوش، زنگوله ای و یا لوله ای شکل دارد که بر روی محور که به شکل سنبله یا به صورت خوشه های متراکم، ظاهر می شود و در اکثر گونه ها به صورت واژگون روی ساقه گل دهنده قرار دارند. هر کدام از گل های آن آویخته است و دارای جام لوله ای3-2سانتی متری می باشد (مهدی زاده، 1388؛ اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
ریشه
ریشه ها کوتاه با توسعه کم و پاجوش های گوناگونی که بر روی آن ها تشکیل می شوند (مهدی زاده، 1388)
در تک لپه‌ای ها (آلوئه ورا)، ریشه اصلی بعد از مدتی از بین می‌رود و ریشه‌های نابجا که از قسمت های زیرین ساقه بوجود می‌آیند، جانشین آن می‌گردند ( سایت کشاورزی ایران).
نیازها، عوامل محیطی و روش تکثیر
آلوئه ورا گیاهی مقاوم است و در محدوده گسترده از خاک های شنی یا خاک های شنی ساحلی تا لومی باpH حدود 5/8 به خوبی رشد می کند. بهترین خاک برای این گیاه از سه قسمت خاک لومی، یک قسمت کود دامی پوسیده و یک قسمت شن ریز تشکیل می شود. این خاک به تدریج سفت و سخت می گردد و باید زهکش کامل داشته باشد. در بعضی گونه های آلوئه در خاک فقیر با شرایط خشکی برگ ها قرمز رنگ می شوند. در خاک های شور و ساحلی به آسانی پرورش یافته و آب و هوای خشک و آفتابی نیاز دارد. در مقابل بسیاری از شرایط ناگوار محیطی از جمله آب و هوای خشک مقاوم است. از دیر باز در مناطق خشک تر و گرمسیری و نیمه گرمسیری جهان کشت شده است. این گیاه در شرایطی مشابه کاکتوس ها رشد و نمو می کند. با شرایط گرم و خشک سازگار است، تاخیر در آبیاری را تحمل می کند و آب بسیار نا چیزی مصرف می نماید. در زمان فعالیت و رشد و نمود و گل دهی نیاز به آبیاری مرتب داشته و برای ماندن و رشد به حداقل آب نیاز دارد. این گیاه در حالت رکود نیازی به آبیاری ندارد و نسبت به آفات و بیماری ها مقاوم است. همچنین تحمل تابش مستقیم نور خورشید را دارد و برای بسترهای آفتابی با زهکش مناسب و باغ های بدون سرما زدگی ایده آل است. گیاه حتما باید در شرایط طبیعی و آب و هوای گرم و آفتاب شدیدرشد کند. مشخصه آن رنگ سبز کم رنگ با خال های سفید در قسمت پایین برگ می باشد، لذا آلوئه ورای گلخانه ای که عموما برگ های آن کوچک، باریک و به رنگ سبز تیره می باشد خاصیت دارویی چندانی ندارد. در تابستان و اقلیم های گرم ممکن است در خارج از منزل مقاوم و پایدار باشد. نسبت به سرما حساس است، بنابر این حرارت محیط نباید از 5 درجه سانتی گراد بالای صفر کم تر باشد. در دمای کمتر از 5 درجه سانتی گراد برگ ها تغییر رنگ داده و دجار سرما زدگی می شوند. در صفر درجه می میرد و با کاهش درجه حرارت هوا به زیر صفر، گیاه خشک شده و از بین می رود. محیط رشد آن معمولا باید بالاتر از 2درجه سانتی گراد باشد. به همین دلیل مناطق جنوبی کشور که درجه حرارت در این مناطق به صفر درجه نمی رسد از مناطق مستعد برای تولید این گیاه محسوب می شوند. در مناطق دارای زمستان های سرد این گیاه باید طی فصل سرد در گلخانه نگهداری شود. این گیاه از جمله گیاهانی است که یک سال کاشته می شود و تا شش سال مورد استفاده قرار می گیرد. بیماری این گیاه نسبت به دیگر گیاهان بسیار کم است. بعضی پایه ها می توانند 7 تا 8 سال در یک گلدان باقی بمانند و همه ساله گل بدهند بدون آن که خاک گلدان تعویض شود (مهدی زاده، 1388؛ اژدریان، 1388؛ رجحان، 1370؛ صمصام شریعت، 1365).
قلمه زنی: نوع درختی آلوئه ورا از طریق قلمه تکثیر می شود و در طی زمان ریشه زایی قلمه ها نیازی به آبیاری ندارند. براساس عادت رشدی و رشد فیزیولوژیکی گیاه بهترین زمان نشا ابتدای فصل بارش (فصل بهار) است (آزاد بخت، 1378؛ مهدی زاده، 1388)
پاجوش: نهال کوچکی در کنار گیاه است که از آن برای ازدیاد گیاه استفاده می کنند. در بسیاری از موارد هر بوته تا 10 پاجوش تولید می کند. بهترین زمان برای کاشت پاجوش ها انتهای فصل بارش (فصل تابستان) است. در روش جداسازی پاجوش ها از گیاه مادری، هنگامی که پاجوش ها در مرحله 3 یا چهار برگی باشد، جداسازی انجام می شود (خلیقی، 1376).
بذر: وقتی گل های آن به بذر تبدیل می شوند، قابل رویش و جوانه زدن هستند. این گیاه از طریق کاشت بذر در بهار افزایش می یابد و گیاه تولیدی، کیفیتی مشابه گیاه والد ندارد(خلیقی، 1376).
برداشت محصول: قسمت مورد برداشت، برگ های گوشتی آن است که به منظور استخراج عصاره یا صمغ برداشت می شود. برگ بوته های این گیاه معمولا بعد از گذشت دو سال از زمان کاشت و هنگامی که بوته ها به اندازه کافی رشد کردند برداشت می شوند (خلیقی، 1376).
این گیاه پایدار و چندساله است و هر سه ماه یک بار می توان از هر بوته 3 تا 4 برگ کناری برداشت نموده و برای استخراج محصول در کارخانه مورد استفاده قرار داد. همچنین پس از برداشت، برگ ها به ارتفاع یک متر روی هم انباشته می شوند و عصاره برگ ها به تدریج از پایین آن جاری می گردند. به طور کلی 12-8 ماه پس از کاشت، برداشت آغاز می شود. جمع آوری محصول در ماههای فروردین و اردیبهشت با قطع کردن برگ ها و قرار دادن قسمت قطع شده در ظرف های ناودانی شکل که شیره تراوش شده را به داخل ظرف های جمع آوری هدایت می کند، انجام گیرد. شیرابه را سپس در ظرف مسی قوام می آورند تا غلظت ان به حد معینی برسد، سپس ان را به داخل پیت های حلبی می ریزند تا جامد شود (خلیقی، 1376).
منشاء و زیستگاه و دامنه پراکندگی گیاه
این جنس بومی آفریقا و به طور کلی مناطق حاره و نیمه حاره اند. بر اساس مطالبی که توسط دانشگاه فلوریدا منتشر شده، منشاء این گیاه آفریقا بوده و در ایران باستان از آن استفاده می شده است. علاوه بر این، اغلب شواهد تاریخی و مطالعات گیاه شناسان نشان می دهند که این گیاه در اقلیم های گرم و خشک آفریقا ظاهر و در سراسر آفریقا، جنوب عربستان و ماداگاسکار می رویند. با این که این گیاه در جنگل های پر باران یا بیابان های خشک رویش چندانی ندارند، اما در جاهایی مثل کاراییب، مدیترانه، ژاپن و آمریکا کشت می شود. به طور خود رو در مناطق گرم رشد نموده و در اکثر نقاط جهان نیز کشت می شود. در بازار تجارت بین المللی مرغوب ترین نوع آلوئه آن است که از گونه های جزایر سوکوترا به دست می آید. منبع اصلی این گیاه در جزیره سوکوترا در شاخ آفریقا بوده است. بعدها در قرن 17 این گیاه از طریق جزایر هند غربی به اروپا آورده شد. یونانیان قدیم برای این گیاه که مسهل خوبی است، ارزش زیادی قائل بودند و تلاش می کردند سوکوترا را تسخیر کنند تا بتوانند گونه های این گیاه را تولید نمایند (جیمز و مُرای، 1989).
ظاهرا چند هزار سال قبل برای اولین بار در جزیره کیپ وردا در سواحل غرب سنگال یا اطراف آن نواحی شناسایی شده و قرن ها بعد در مصر، صحرای عربستان، هند و جنوب ایران دیده شده و امروزه به علت مصرف دارو از عصاره یا ژل برگ های آن استفاده می شود. در کشور های کاراییب آلوئه ورا فقط به صورت برگ فروخته می شود و در خانه ها مردم به عنوان گیاه کمک های اولیه از آن نگه داری می کنند. جز یکی دو گونه که در بلوچستان ایران می رویند، سایر گونه ها همه بومی آفریقا و مناطق حاره بوده و در قرن16 از آفریقا به آمریکا برده شده اند. با توجه به این که آلوئه ورا گونه دارویی معروف این جنس است (اژدریان، 1388؛ رجحان،1370؛ صمصام شریعت، 1365).
جادوی زمین آلوئه ورا
همان طور که ذکر شد گیاه آلوئه دارای گونه های متعدی است که برخی دارای خواص دارویی و برخی زینتی هستند. این گیاه از جمله گیاهان دارویی با ارزش دنیا است که در فضای باز و در برخی مناطق کشور در گلخانه کشت می شود. گونه های مختلف آلوئه اغلب به عنوان گیاه خانگی، دارویی و زینتی به هر دو صورت باغی و گلدانی کشت می شوند. این گیاه در منزل و آپارتمان قابل نگهداری است. بسیاری از گونه های آن زینتی هستند و برای افرادی که علاقه مند به جمع آوری گیاهان گوشتی هستند، بسیار ارزشمند می باشند. در سال های اخیر تحقیقات گسترده ای روی گیاهان دارویی مخصوصا آلوئه ورا که سابقه 3000 ساله دارد انجام شده است. در دانشگاههای آمریکا، اسپانیا، چین و موسسه ی بین المللی آلوئه ورا به تحقیقات وسیعی دست زدند که حاصل این تحقیقات، دست یابی به خواص جادویی آلوئه ورا است. مصریان باستان با آن آشنا بوده وزیبایی و لطافت پوست کلئو پاترا، را به استفاده از ژل این گیاه نسبت داده



قیمت: 11200 تومان

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *