فایل دانشگاهی – بررسی پیوند اسکنه چهار رقم گل رز (Rosa sp.) بر روی پایه نسترن وحشی (Rosa canina …

۲-۷- چالشهای کشورهای بزرگ تولید کننده گل رز
در مقایسه با کشورهای صادرکننده گل، هزینه ها در هلند برای تولید گل بسیار بالا است. به طوری که در طول ده سال گذشته به دلیل این هزینه بالا تولید کنندگان هلندی در رقابت بسیار فشرده در مقایسه با سایر کشورهای کم درآمد قرار گرفتهاند. در این بین تولیدکنندگان گل رز بیشتر تحت تاثیر قرار دارند. در سال ۱۹۹۸ کل سطح زیر کشت گل رز از ۹۳۱ هکتار به ۶۰۰ هکتار در سال ۲۰۰۶ رسیده است و کل سطح زیر کشت گل و گیاه در سال ۱۹۹۸ از ۳۶۴۰ هکتار به ۳۰۹۳ هکتار در سال ۲۰۰۶ رسیده است. در عرصه رقابت، تولید کنندگان، رز هلندی با قطر گل کمتر حذف کردهاند و شروع به تولید رزهای بزرگتری نمودند، اما در همین بین تولیدکنندگان کنیایی هم تولید رزهای بزرگتر را افزایش دادهاند. همچنین از دیگر مشکلاتی که تولیدکنندگان گل رز با آن مواجه شده اند بالابودن هزینه های مربوط به انرژی میباشد که قسمتی از آن به دلیل آزاد سازی بازار انرژی در سال ۲۰۰۲ بوده و برای تولید کنندگان این به معنی راه جدیدی برای خرید انژی است که می بایست به آن عادت کنند. ارزش گل در سال ۲۰۰۷ بسیار بالا بوده، بطوریکه ارزش گل رز برای تولید کنندگان این گل بریده نتایج بسیار خوبی داشته که البته به ارقام آن هم بستگی داشته است. همچنین گزارشهای زیادی برای احداث گلخانه های جدید برای تولید گل رز در حال انجام است (دولت خواه، ۱۳۸۷).
حدود ۱۵ سال قبل تولید کنندگان گل در کنیا با یک اقلیم نامنظم که ال نینو[۴۳] خوانده میشد مواجه شدند. این پدیده باعث شد که آنها در تولیدات خود نسبت به سال ۲۰۰۶ حدود ۱۶درصد افت داشته باشند. در نتیجه تعدادی از تولید کنندگان که کمتر حرفهای بودند ورشکست شدند، در حالی که آنها تصور میکردند تولید گل راه سادهای برای کسب درآمد است. سطح زیر کشت گل رز به عنوان یکی از مهمترین تولیدات در کشور کنیا ۲۰۰ هکتار تخمین زده میشود. همچنین کل سطح زیر کشت گل در این کشور حدود ۲۲۰۰ هکتار میباشد.
در طول سالهای گذشته طبقه بندی رزها از گلهایی با قطر گل کم به سمت گلهایی با قطر گل متوسط رفته اما تمایل در حال حاضر به سمت ارقام با گل بزرگ است. ارتقاء از نظر اندازه گل بریده رز به دلیل تقاضای بازار بوده است که با به دست آوردن دانش بیشتر و همچنین ارقامی که تناسب بیشتری با شرایط کنیا داشتند انجام شده است(دولت خواه، ۱۳۸۷).
در قرن نوزدهم در اکوادور پرورش گل یک تجارت بسیار پر رونق بود، اما در سال ۲۰۰۰ به صورت خیلی ناگهانی متوقف شد و بسیاری از صاحبان مزارع تولید گل رز ورشکست شدند. اما در چند سال اخیر تخصص آنها در تولید گلهای رز با کیفیت سبب ارتقاء سطح زیر کشت تولید گل رز شده است. این گلهای رز در بازار اروپا و روسیه که از مزیت قیمت بالای یورو برخوردار است به طوریکه از لحاظ قیمتی ۶۰ درصد صادرات گل رز به اروپا و ۴۰ درصد آن به آمریکا انجام میشود.با این حال گلهای باکیفیت رز را به اروپا صادر میکنند. سطح زیر کشت گل در اکوادور در سال ۲۰۰۰ از ۳۰۰۰ هکتار به ۳۴۰۰ هکتار در سال ۲۰۰۶ افزایش یافت که ۱۸۰۰ هکتار آن گل رز می باشد(دولت خواه، ۱۳۸۷).
سطح زیر کشت گل در کلمبیا در سال ۲۰۰۰ از ۵۰۰۰ هکتار به ۷۳۰۰ هکتار در سال ۲۰۰۶ افزایش یافت. درطول این زمان تولید کنندگان گل در کلمبیا بیشترین فعالیتشان بر روی بازار های آمریکا بود. در حال حاضر صادرات به اروپا به دلیل طبقه بندیهای انجام شده که بیشترین تمرکز بر روی بازارهای آمریکایی با نیازهای متفاوت در مقایسه با بازارهای اروپایی بوده، صادرات گل به اروپارا مشکل کرده است(دولت خواه، ۱۳۸۷).
از جمله محصولات اصلی تولیدی در فلسطین اشغالی، گل رز بوده که به دلیل عدم رقابت با ارقام تولیدی در آفریقا با مشکل مواجه شده است. از جمله تولیدات غالب در فلسطین اشغالی سبزیجات، گلهای تابستانه و رز می باشد. در سال ۲۰۰۷ سطح زیر کشت تولیدات گل حدود ۲۲۰۰ هکتار بوده و تعداد تولید کنندگان گل هم ۱۲۰۰ نفر بوده که کاهش یافته است (دولت خواه، ۱۳۸۷).
۲-۸-ازدیاد گل سرخ
ازدیاد گل سرخ از طریق غیر جنسی به وسیله پیوند رایج است. برخی از گلسرخها نظیررزهای مینیاتور را به آسانی میتوان از طریق کاشت قلمه تکثیر داد. قلمه این گلسرخها باید در حدود ۲۰ سانتی متر طول داشته باشد و بهترین فصل برای گرفتن قلمه، اسفند ماه است. انواع پر رشد نظیر کوئین الیزابت و سوپراستار به آسانی از طریق قلمه زدن تکثیر مییابد. باید توجه داشت که بسیاری از ارقام گل سرخ توانایی ریشه زایی بسیار ضعیفی دارند و همینطور به آهک خاک و دیگر عوامل نامساعد آن از جمله به خشکی خاک حساسیت نشان میدهند(قاسمی قهساره و کافی ۱۳۸۴).
امروزه بیشتر گلسرخ های زینتی روی پایههای نسترنهای وحشی رشد میکنند. پیوند جوانه رز(حتی آنهایی که به آسانی از طریق قلمه تکثیر مییابند) روی پایههای نسترن یکی از روشهای منطقی تکثیر میباشد و نتیجه بسیار مطلوبی در بر دارد. در نتیجه از یک بوته گلسرخ به آسانی میتوان دهها گیاه جدید تولید کرد. بدون اینکه لطمه ای به آن وارد شود. علاوه بر این هزاران بوته یکنواخت از آن به دست میآید(قاسمی قهساره و کافی، ۱۳۸۴)
پایه نسترن وحشی معمولی که در ایران کاربرد داردR. Caninaاست که در ایران بیشتر به صورت وسیع به عنوان پایه گلسرخ کشت و کار میشود. پایههای دیگری نیز به عنوان پایه از خارج وارد شد با نامهای Rosa multiflora, Rosa brogsideal, Rosa laxa, Rosa rubiginosa میباشد. کشت و کار بر روی این پایهها با احتیاط صورت میگیرد(دمیر و اوزکان، ۲۰۰۱).
پایه Rosa multiflora یکی از بهترین و مهمترین پایههای رز میباشد. این پایه بسیار پر رشد و بی تیغ سبب میشود به آسانی بر روی آن پیوند شود. این پایه از مقاومت گل سرخ در مقابل سرما میکاهد. رزهای پیوند شده روی این نسترن در فصل بهار زودتر به رشد ونمو میرسد و گل سرخ در این فصل در مقابل سرما قرار میگیرد همچنین مقاومت این پایه در خاک آهکی در مقابل عوامل نامساعد خاک ناچیز میباشد. علاوه بر این پایهها، تعداد نسبتاً زیادی از پایه نسترن وارد ایران شده است(قاسمی قهساره و کافی، ۱۳۸۴).
گلسرخها از طریق جنسی و به وسیله بذر نیز تکثیر میشوند. در باغبانی از این شیوه برای تکثیر پایه که بعدا پیوند میشوند استفاده میشود و از این رو بذر نسترن وحشی هر ساله به مقدار زیاد کاشته میشوند. بذر کاری نسترن وحشی هر ساله به صورت کرتی باید در پاییز صورت گیرد. زیرا بذر این گیاه برای سبز شدن نیازبه سرما دارد. در کرج در بعضی از سالهای گرم که بذرهای کاشته شده نسترن سرمای لازم برای سبز شدن را دریافت نمیکند و در بهار سال بعد سبز نمیشوندو اگر این کرتها یکسال دیگر رها شوند در سال دوم بعد از کاشت سبز میشوند. میتوان بذر نسترن وحشی را در کیسههای مرطوب ریخته و آنها را به مدت چند مدت در یخچال نگهداری کرد و در آهار کاشت که در این صورت نتیجه بسیار مطلوب خواهد بود. به هر حال بعد از سبز شدن بذر نمیتوان آنها را پیوند نمود. بلکه نشاها یکسال دیگر در خزانهها باقی میماند تا رشد کافی کنند. در آغاز فصل بهار سال دوم نشاهای کرتی را از خاک خارج کرده و در روی خطوطی به فاصله یک و نیم متر بر روی یکدیگر(به فاصله ۵ تا ۱۹ سانتیمتر) کشت میکنند در این خزانهها پایههای نسترن وحشی به سرعت رشد میکنند و در خرداد ماه همان سال برای پیوند مناسب میشوند. بذر گلسرخ فقط در مواقعی کشت میشوند که هدف از آن به دست آوردن ارقام جدید باشد. باید توجه داشت پایههای گل سرخ به دلیل دورگگیریهای متعدد در طی سالها به صورت کاملا ناخالص و شدیدا هتروزیگوت میباشند و در نژاد نسل اول تفرق صفات بسیار شدید است (پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛گارنر، ۱۹۹۸).
۲-۸-۱- پیوند
پرورش دهندگان گیاهان از ابتدای پیدایش علم باغبانی بر این تلاش بودند که محصول بسیار زیادی با توجه به درختان میوه و گیاهان زینتی و سبزیجات را ایجاد و نگهداری کنند. گیاهان (درختان) اولیه توسط انسان کاشته شده بودند و یا احتمالاً بذری داشتند که به طور طبیعی بوجود آمده بودند. زمانیکه گیاهان از طریق جنسی افزایش پیدا میکردند، سبب ایجاد تفرق صفات شده که گیاه بوجود آمده از نظر ژنتیکی و ظاهری با هم تفاوتهایی داشتهاند، که این امر کاملاً طبیعی بوده است. در نهایت پرورش دهندگان متوجه شدند که چگونه از یک گیاه مورد نظر گیاهی مشابه بوجود آورند. این روشهای تولید مثل غیر جنسی را ازدیاد رویشی مینامند. امروزه تقریباً درختان میوه تجاری و خشکباری و گیاهان زینتی با اهمیت به همین صورت تکثیر میشوند. گیاهانی که بدین صورت تکثیر مییابند تمامی صفات و خصوصیات واریته انتخاب شده مانند: میزان عملکرد بهتر کیفیت، شکل دلخواه و مورد قبول گلها، شاخه و برگ، مقاومت به بیماریها و آفات را دارا هستند. دانهالهای بذری بیشتر گیاهان بطور ذاتی متنوع هستند و با یکدیگر تفاوت دارند، با این وجود حتی اگر گیاهان مادری از واریتههای انتخاب شده باشند، دانهالهای بذری آنها در تولید محصول و کیفیت متفاوت هستند (پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛ گارنر، ۱۹۹۸).
۲-۹- پیوند در رز
واریتههای پیوندک رز به طور عمده شامل برخی گونههای هیبرید میباشد. در طول صد سال اخیر بیشتر این رزها، بارها تلاقی داده شدهاند، که نتیجه آن رزهای پرپر، رزهای معطر، رزهای چند بار گل ده، تقریباً در هر رنگی است. امروزه بسیاری از رزهایی که وجود دارند بر روی انواع پایه های که به دلیل داشتن قدرت رشد بیشتر، منجر به رشد قویتر پیوندک میشود و در نهایت گیاه در یک یا دو سالگی قابل فروش میشود کوپیوند زده میشوند و بعد از انتقال به زمین اصلی رشد سریع یافته و سریعاً بوتهها گل های خوبی میدهند. از دلایل بسیار مهم برای انجام پیوند در رز، صرفه جویی در مواد ازدیادی و مقاومت به نماتدها و بیماری های قارچی میباشد. برخی خصوصیات باغبانی گیاه پایه، قلمهزایی آسان، وجود خار کمتر، تمایل به تولید پاجوش کمتر و جوش خوردن پیوند میباشد(پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛ گارنر، ۱۹۹۸؛ رشیدی، ۱۳۸۷).
علیرغم همه دلایلی که برای انجام پیوند در رز گفته میشود، رزهای رونده و مینیاتوری عموماً بر روی ریشههای خود رشد خوبی دارند. سایر واریتههای پر رشد نیز ممکن است تا زمانی که مشکل نماتد وجود نداشته باشد بر روی ریشههای خود بهترین رشد را داشته باشند. در استرالیا از پایههای متفاوتی با توجه به منطقه استفاده میشود، خزانه داران ویکتوریایی واریته های قوی و اغلب بدون خار ، Rosa multifloraکه در غیاب نماتدها رشد خوبی دارند را ترجیح میدهند. برای تولید شاخههای بلند از رزهای استاندارد استفاده شده و بسیار هم مناسب میباشد(پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛ گارنر، ۱۹۹۸).
خزانهداران جنوب استرالیا از هیبریدهای مدرن بالارونده، دکتر هایی[۴۴] به دلیل داشتن مقاومت به گرما، و توانایی رشد در خاکهای آهکی و قلیایی استفاده میکنند. دکتر هایی خار کمی داشته و نیز خصوصاً در چند سال اول اندکی بیشتر تمایل به تولید پاجوش در پایه دارد. هر دو گونه R.multiflora و دکتر هایی به آسانی قلمه زده شده، به راحتی پیوند شده و نیز در صورتیکه قلمهها پیوند نشده باشند، پاجوش کمی تولید میکنند. در اغلب موارد از Rosa indica برای پایههای رزهایی که برای گل شاخه بریده تولید میشوند، استفاده میشود (پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛ گارنر، ۱۹۹۸).
پیوند معمولترین و مرسومترین روش افزایش رز خصوصا برای تهیه گلهای بریدنی میباشد. پیوندک باید از ساقههای قوی گلدهنده انتخاب شود. بهتر است جوانههای وسط ساقه جهت پیوندک درنظر گرفته شود. در آب و هوای گرمسیری و نیمه گرمسیری، اسفند و فروردین برای پیوند بهاره و همچنین برای پیوند پاییزه،(مهر و آبان) مناسب است، که پیوند بهاره ترجیح داده میشود. یکی از معایب رز پیوندی ایجاد پاجوشهای زیاد است که مرتب باید آنها را از محل رشد قطع کرد(پرهامی و همکاران، ۱۳۸۸؛ گارنر، ۱۹۹۸). سگ گل، یا نسترن وحشی (R.canina) برای عمل پیوند انواع مختلف رز در ایران کاربرد دارد و مهمترین پایه در دنیا میباشد. قلمه آن به سختی ریشهدار میشود عمدتاً توسط بذر تکثیر میشود. وجود خارهای برجسته کار با آن را با مشکل روبرو میکند. این پایه گرایش به پاجوش دهی دارد. این پایه همچنین با خاکهای خشک و قلیایی سازگاری دارد (قاسمی قهساره و کافی، ۱۳۸۶).
گزارشات متعددی از انجام پیوند اسکنه و نیز پیوند رومیزی بر روی انواع ارقام رز توسط تولیدکنندگان رز به ثبت رسیده است. خزانه داران نواحی شرقی هند از پیوند مجاورتی برای تولید برخی گونههای رز ازجمله Rosa multiflora استفاده میکنند. برای دستیابی به گیاهان بزرگ در کمترین زمان ممکن پیوند مجاورتی قابل توصیه است. خان[۴۵] (۱۹۸۳) پیشنهاد کرد که از قلمههای رشد کرده در گلخانه برای پیوند رز استفاده گردد، این روش با اینکه از نظر بیماری و آفات و سلامت گیاهان پیوند شده بسیار مفید بود اما به خاطر هزینههای بالای نگهداری گلخانه،از نظر اقتصادی مقرون به صرفه نمیباشد.
دانشمندان برای کاهش زمان اجرای عملیات پیوند پیشنهادهای مختلفی را ارائه داده اند. هازار[۴۶] و ابراهیم[۴۷] (۲۰۰۵) پیشنهاد کرد که همزمان با تهیه قلمه ها به عنوان پایه و ریشهدار کردن آنها، عملیات پیوند نیز اجرا شود. خان (۱۹۸۳) برای کاهش مشکلات ناشی از رشد پاجوش، از پایههای تک جوانهای که دارای فقط یک میان گره بودند استفاده کردند.
بهترین زمان برای انجام پیوند در مکان های مختلف متفاوت میباشد. در مناطق نسبتاً معتدل همچون ایالت بنگلور هند در تمام طول سال امکان اجرای کوپیوند سپری وجود دارد اما با این حال بهترین زمان برای پیوند بین ماههای اکتبر و مارس میباشد. در مناطق شمالی هند معمولا بهترین زمان پیوند اوایل نوامبر تا اواسط مارس میباشد. در مناطق شرقی و جنوبی هند نیز بهترین زمان برای اجرای عملیات پیونددر طی ماههای اکتبر و مارس میباشد، لازم به ذکر است که وجود دماهای بالا و رطوبت بالای محیط از عوامل محدودکننده برای اجرای پیوند در این مناطق میباشد(خان، ۱۹۸۳).یکی از عوامل افزایش موفقیت در گیرایی پیوند ، حرکت آزادانه شیره گیاهی در سراسر پایه میباشد که در صورت بروز هرگونه اختلال در این حرکت موجب کاهش گیرایی پیوند میشود.مهارت و سرعت عمل فرد در اجرای پیوند در جدا کردن پیوندک و ایجاد شکاف در پایه و استقرار پیوند در شکاف پایه بسیار تعیین کننده میباشد (هازار و ابراهیم، ۲۰۰۵).
پیوند یکی از روشهای معمول و رایج به منظور تولید و تکثیر ارقام رز می باشد که در اکثر کشورهای اروپایی،آسیایی و ایالات متحده توسط تولیدکنندگان رز مورد استفاده قرار میگیرد. با توجه به اینکه کوپیوند از نظر اجرا و آمادهسازی پایه وپیوندک در مقایسه با سایر روشهای پیوند آسانتر است لذا تمایل تولیدکنندگان به استفاده از این روش روز به روز بیشتر میشود (هارتمن[۴۸]و کستر[۴۹]، ۱۹۸۳).علاوه بر کوپیوند سپری،روشهای مختلفی همچون پیوند قاشی، وصلهای، پوستی و …برای پیوند جوانه استفاده میشود که هرکدام از این روشها بسته به نمونه گیاهی و زمان پیوند از درجات مختلف موفقیت برخوردار است.مطلب قابل توجه دیگر این است که در انتخاب پیوندک باید دقت کافی نموده و از جوانه های رویشی استفاده شود و بتوان جوانههای گل و جوانههای چوب را در گیاهان تشخیص داد. اما با این حال، مقبول ترین و پرکاربرد ترین روش پیوند جوانه، کوپیوند سپری یا T می باشد که توسط کلیه تولیدکنندگان گیاهان زینتی و نیز نهالستانهای درختان مثمر و غیر مثمر در سراسر دنیا استفاده میشود (باتارچی و بنرجی، ۲۰۱۰).
فصل سوم
مواد و روش ها
۳-۱- مواد گیاهی
پیوندک های چهار رقم گل رز تابو(قرمز)، سوپر استار (نارنجی) ، دکتر بنجامین (صورتی) و اونینگ استار (زرد) روی پایههای نسترن کوهی به روش اسکنه پیوند شد.
۳-۲- روش تحقیق
پیوند اسکنه در دو مرحله انجام شد؛ مرحله اول ۱۳/۱۲/۹۱ و مرحله دوم ۲۵/۱۲/۹۱ صورت گرفت. ترکیبهای پیوندی برای اینکه با سرما مواجه نشوند به مدت سه هفته در فضای سرپوشیده قرار گرفتند و بعد از ۳۰ روز به فضای آزاد منتقل شدند و بر اساس نقشه آزمایشی چیده شدند.
شایان ذکر است زمان انجام عمل پیوند اول، هفته دوم اسفند ۹۱ و مرحله دوم با فاصله دو هفتهای با ۳ تکرار صورت پذیرفت و در هر کرت آزمایشی از ۳ گلدان و در مجموع از ۷۲ گلدان استفاده شد.بستر کشت مخلوطی از ماسه شکری، کود دامی و خاک رس آماده و در گلدانهای ۲ لیتری ریخته شد و به فضای گلخانه در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه انتقال داده شد و طبق طرح کاشت چیده شدند.
بعد از انتخاب پایه و آماده کردن پیوندک، ابتدا یک برش صاف و افقی ایجاد نموده سپس بوسیله اسکنه یک شکاف عمودی به طول ۴-۳ سانتی متر در قطر پایه ایجاد شد و پیوندک به طول ۷-۵ سانتیمتر از چهار رقم گل رز که حاوی ۲ یا ۳ جوانه بوده، و در قسمت پایین آن دو برش مورب زده شده بود و عمل پیوند انجام شد. پیوندک از شاخهای که گل یا غنچه نداشت تهیه شد. برای اینکار چنین شاخهای را که شاداب و صاف است از بوته مورد نظر قطع کرده و سپس قسمت سرشاخه که مغزش نرم و انتهایش را که جوانه های آن بد و نامناسب، بریده و از قسمت میانه که دارای جوانههای برجسته و قوی است برای گرفتن پیوندک استفاده شد.
آزمایش بصورت فاکتوریل با دو فاکتور در قالب طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی در ۳ تکرار انجام شد. فاکتور اول (A) شامل چهار رقم گل رز قرمز (تابو[۵۰])، نارنجی (سوپر استار[۵۱])، صورتی(دکتر بنجامین[۵۲]) وزرد (اونینگ استار[۵۳]) و فاکتور دوم (B) زمان پیوند در دو تاریخ (۱۳ و ۲۵ اسفند) و با فاصله دو هفته بر روی پایههای نسترن کوهی انجام گرفت.
۳-۳- صفات اندازه گیری شده در آزمایش
صفات مورد اندازهگیری شامل ارتفاع شاخه،زمان ماندگاری گل،قطر گل،تعداد گلبرگ، تعداد گل،تعداد شاخه،عرض برگ،طول برگ،تعداد کل برگ تولیدی، میزان رشد پیوندک، ارتفاع پیوندک بعد از ۳۰ روز، درصد جوش خوردن پیوند، زمان تولید کالوس(پینه)، زمان شروع رشد پیوندک و تعداد برگ بود.
برای اندازه گیری ارتفاع شاخه، ارتفاع پایه، عرض برگ، طول برگ و ارتفاع پیوندک بعد از ۳۰ روز از خط کش استفاده شد. تعداد کل برگ تولید شده در انتهای آزمایش شمارش شد و میزان جوش خوردن پیوندک با استفاده از معیار درصد مورد ارزیابی قرار گرفت. زمان شروع رشد پیوندک نیز یادداشت گردید.شاخص قطر گل بعد از گلدهی با استفاده از خط کش اندازهگیری شد. سپس اجزای گل از جمله تعداد گل و تعداد گلبرگ شمارش شد. شاخصهای جوش خوردن و تولید کالوس نیز مورد ارزیابی قرار گرفت.

برای دانلود متن کامل این پایان نامه به سایت  fumi.ir  مراجعه نمایید.