بهترین

now browsing by tag

 
 

پژوهش دانشگاه - پژوهش

شکل 1-1 : یک سیکل از سیگنال ECG
پتانسیل عمل عضله قلبفرآیند انقباض هماهنگ بخش‌های مختلف قلب توسط پتانسیل عمل در سلول‌های موجود در بافت قلب انجام می‌گیرد. در ادامه مراحل مختلف پتانسیل عمل در یک سلول قلبی جهت ایجاد انقباض ماهیچه قلب بررسی می‌گردد[8].
مرحله استراحت : پیش از وقوع پتانسیل عمل، مرحله استراحت بر غشا حاکم است. در این مرحله گفته می‌شود که غشا پلاریزه یا قطبی است. زیرا پتانسیل آن 90- میلی‌ولت است.
مرحله دپلاریزاسیون :در این مرحله غشا ناگهان نسبت به یون سدیم نفوذپذیر می‌شود و اجازه می‌دهد تا تعداد بی‌شماری یون مثبت سدیم به درون آکسون جاری شود. حالت طبیعی پلاریزه با پتانسیل 90- میلی‌ولت از بین می‌رود و پتانسیل به سرعت در جهت مثبت بالا می‌رود. به‌این حالت دپلاریزاسیون می‌گویند.
مرحله رپلاریزاسیون : در چند ده‌هزارم ثانیه بعد از اینکه غشا به شدت نسبت به سدیم نفوذپذیر گردید،‌کانال‌های سدیم شروع به بسته شدن می‌کنند و کانال‌های پتاسیمی به میزان بیشتری نسبت به حالت طبیعی بازمی‌گردند. سپس انتشار سریع یون‌های پتاسیم به خارج، مجددا پتانسیل غشا را به حالت منفی زمان استراحت می‌رساند؛ به‌این حالت رپلاریزاسیون غشا می‌گویند.
موج P :انتشار پتانسیل تحریک از طریق دهلیز، باعث انقباض دهلیز میشود )دپلاریزاسیون( و موج P را تولید می‌کند. دامنه موج P به طور نرمال کم است.
منحنی QRS :منحنی QRS مربوط به دوره زمانی انقباض یا دپلاریزاسیون بطنی است. سیگنال رپلاریزاسیون دهلیزی مغلوب سیگنال بسیار بزرگتر بطنی می شود. این سیگنال حاصل دپلاریزاسیون بطنی است. منحنی QRS به دلیل حجم بافت بطنی که درگیر است سیگنال بسیار بزرگتری نسبت به موج P است.
موج T :موج T نتیجه انبساط یا رپلاریزاسیون بطن‌ها است و دارای طول زمانی بیشتری نسبت به منحنی QRS است، زیرا رپلاریزاسیون بطنی بسیار آهسته تر از دپلاریزاسیون اتفاق می‌افتد.
قطعه ST :بخش ST زمان بین دپلاریزاسیون و رپلاریزاسیون بطنی را نشان میدهد. بخش ST از پایان کمپلکس QRS شروع می‌شود و در آغاز موج T پایان مییابد. در حالت نرمال، بخش ST به‌اندازه 0.12 ثانیه یا کمتر است.
بازه QT:بازه QT از آغاز موج (Qi) Q شروع می‌شود و در نقطه پایان موج (Ti) Tتمام می‌شود، که نشان دهنده طول زمان سیکل دپلاریزاسیون یا رپلاریزاسیون است. اندازه نرمال زمانی بازه QTحدود 0.38 ثانیه است، و اندازه ‌آن در مردان و زنان و در سنین مختلف، متفاوت است. به عنوان یک قانون کلی، فاصله زمانی QT باید حدود 0.40 درصد فاصله زمانی R-R اندازه‌گیری شده باشد.
بیماریهای ضربان قلب :از تحلیل تغییرات ایجاد شده درشکل سیگنال نرمال الکتروکاردیوگرام می‌توان برای تشخیص بسیاری از انواع آریتمی و بیماری‌های قلبی استفاده شود. سیگنال الکتروکاردیوگرام می‌تواند به بخش‌ها و فواصل زمانی گوناگون تقسیم شود که با تعیین محدوده برای این بخش‌ها، ضربان‌های غیر نرمال تشخیص داده شوند. سیگنالهای ECG با توجه به شکل آنها و نوع آریتمی‌ها به گروه‌های مختلف تقسیم می شوند. انواع ضربان‌های قلبی با توجه به پایگاه داده MIT-BIH در جدول 1-1 نشان داده شده‌اند]6[.
Beat type Label
Normal beat N
Left bundle branch block L
Right bundle branch block R
Atrial premature beat A
Abberated atrial premature beat A
Nodal(junctional) premature beat J
Supraventricular premature beat S
Ventricular premature beat V
Fusion of ventricular and normal beat F
Ventricular flutter beat b or I
Nodal(junctional) escape beat J
Ventricular escape beat E
Fusion of paced and normal beat F
جدول 1-1 : ضربان های قلبی
در این تحقیق به طبقه‌بندی شش شکل مختلف سیگنال ECG که دارای بیشترین اهمیت هستند، پرداخته شده است. این ضربان‌ها عبارتند از:
نرمال (N)، بلوک شاخه دسته ای چپ (L یا LBBB)، بلوک شاخه دسته‌ای راست (R یا RBBB) و انقباض زودرس بطنی (V یا PVC) و ضربان زودرس دهلیزی (A) و تپش قلب (Pace beat).
بلوک شاخه دسته‌ای چپ (LBBB) و بلوک شاخه دسته‌ای راست (RBBB):
دسته‌ای از آریتمی‌ها مربوط به نارسایی‌های دسته‌ای هادی مختلف می باشند (بلوک شاخه دسته‌ای راست و بلوک شاخه دسته‌ای چپ). بلوکهای شاخه دسته‌ای (BBB) در اثر تأخیر در هدایت یکی از بخش‌های چپ (LBBB) یا راست (RBBB) سیستم هدایت بطنی رخ می‌دهد. به دلیل اینکه سیگنال در یکی از نیمه‌های بطن تأخیر یافته است، شکل QRS پهنتر می‌شود و گاهی نیز فرورفته می‌شود. این انسدادها معمولاً تاثیر بسیار کمی در عملکرد و کارآیی پمپاژ دارند و اما می‌توانند تغییر قابل ملاحظه‌ای در مسیر بردار قلبی و در نتیجه در شکل ظاهری ECG به وجود آورند. به همین دلیل این ضربان‌های قلبی غیر نرمال می‌توانند تغییرات دیگر ECG را که مشخص کننده بیماری‌ها (مثلا ایسکمی) می‌باشند را بپوشانند. در برخی موارد، این ناهنجاری‌های رسانش(LBBB و RBBB) نشانگر برخی از دیگر آسیب‌های بسیار مهم پنهان می باشند. برای نمونه، انسداد رگ های ریوی می‌تواند موجب یک بلوک شاخه دسته‌ای راست جدید و ایسکمی حاد پیشین می‌تواند موجب یک بلوک شاخه دسته‌ای چپ جدید شود. معمولاً هیچ درمانی برای بلوک شاخه دسته‌ای انجام نمی‌شود.
انقباض زودرس دهلیزی یا اکستراسیستول (APC):
گاهی اوقات ممکن است یک ریتم به وسیله ایمپالس‌هایی‌که از خارج گره سینوسی– دهلیزی‌SA سرچشمه گرفته باشند، متوقف شود. این ایمپالس‌ها قبل از اینکه یک دشارژ SA نرمال رخ دهد، اتفاق می‌افتند و در سراسر قلب انتشار پیدا می‌کنند، اگر میوکاردیوم (ماهیچه قلب) مقاوم نباشد، سبب می‌شوند تا به صورت زودرس منقبض شود. اکستراسیستول‌ها ممکن است از بالا (بالابطنی) یا از پایین (بطنی) گره دهلیزی بطنی سرچشمه بگیرند. اکستراسیستول‌ها ممکن است به صورت تکی یا در ردیف‌های کوتاه یا بلند اتفاق بیافتند.
انقباض زودرس بطنی(PVC):
ضربان‌های PVC یک شکل بسیار رایج از آریتمی‌ها می‌باشند. آنها یک شکل ضربان‌های قلبی غیر معمولی هستند که در آنها بطن به طور زودرس انقباض پیدا می‌کند. در طول یکPVC ، بطن قبل از اینکه دشارژ الکتریکی نرمال از گره SA فرا برسد، از نظر الکتریکی زودتر دشارژ شده و منقبض می‌گردد. این دشارژهای زودرس به دلیل تحریک‌پذیری الکتریکی عضله های قلبی بطن‌ها هستند. بعد از PVC سیستم الکتریکی قلب فوراً به حالت اولیه باز می‌گردد. این بازگردانی سبب یک توقف مختصر در ضربان قلبی می شود. ضربان PVC به وسیله منحنی‌های QRS پهن و گسترده شناخته می‌شود]5[.
ساختار کلی تحقیقدر این تحقیق ابتدا به بیان کلیات و روش انجام تحقیق به صورت خلاصه پرداخته شده است. در فصل دوم به مرور پژوهش‌های انجام شده در زمینه طبقه بندی سیکنال‌های قلبی و بیان روش کار آنها و مقایسه نتایج بدست آمده، پرداخته خواهد شد. در فصل سوم روش پیشنهادی به همراه توضیحات دقیق و فرمول آنها تشریح خواهد شد. در فصل چهارم مراحل شبیه‌سازی به صورت بخش به بخش بیان می‌شود. در فصل پنجم نتایج شبیه‌سازی و همچنین مقایسه با نتایج تحقیقات قبلی که در فصل دوم تشریج شده اند بیان می‌شود.

فصل دومپیشینه ‌پژوهش
2-1- مقدمههوشمند‌سازی فرآیند تشخیص بیماری‌های قلبی سالها است مورد بحث پژوهشگران تمامی کشور‌ها قرار گرفته است. این فرآیند شامل مراحلی است که طی آن سیگنال ECG به عنوان ورودی نرم افزار انتخاب می‌شود و انتظار این است که نرم افزار با دقت قابل قبولی سلامت یا بیماری و حتی نوع بیماری قلبی را تشخیص دهد. تمامی این نرم افزار‌ها پس از دریافت سیگنال، ویژگی‌های مناسب آن را استخراج و انتخاب کرده، سپس به تشخیص نوع بیماری می‌پردازد. در هر یک از مراحل بیان شده روش های گوناگونی وجود دارد که در این فصل به تحقیقات پیشین و روشی که مورد استفاده قرار گرفته است پرداخته خواهد شد.
معرفی پایگاه داده:سیگنال‌های نارسائی قلبی که از پایگاه داده MIT-BIH گرفته شده است، شامل 48 سیگنال قلب دوکاناله متشکل از 25 مرد از سنین 32-89 سال و 22 زن در سنین 23-89 سال با فرکانس نمونه‌برداری 360 هرتز و رزولوشن 12 بیت، که حدودا حاوی 650000 نمونه و تقریبا 2750 ضربان قلب در مدت زمان 30 دقیقه برای هر سیگنال می‌باشد. بیش از 109000 ضربان قلب در پایگاه فوق در قالب 15 نارسائی برچسب‌گذاری شده‌اند. از این سیگنال‌ها 45 سیگنال دارای lead II می‌باشند [11،24].
2-2- طبقه‌بندی سیگنال ECG با استفاده از موجک و شبکه عصبیپس از چند مرحله پیش پردازش از تبدیل موجک پیوسته برای استخراج ویژگی های سیگنال می‌شود. به دلیل زیاد بودن تعداد بردارهای استخراج شده توسط موجک از آنالیز PCA جهت کاهش ابعاد و به عبارتی انتخاب بهترین نمونه‌ها استفاده شده است.
شبکه عصبی چند لایه، طبقه‌بندی را بر روی شش کلاس که شامل سیگنال نرمال و 5 اریتمی قلبی که از گروهی خاص از سیگنال ECG بیماران پایگاه داده MIT-BIH انجام داده است. نمودار گرافیکی روش به کار رفته در این تحقیق در شکل 2-1 نشان داده شده است]7[.

شکل 2-1 :مراحل طبقه بندی 6 آریتمی
2-3- طبقه‌بندی سیگنال ECG با استفاده ازموجک و خواص مورفولوژیک و شبکه عصبیدر این پژوهش پس از پیش‌پردازش، 15 ویژگی زمانی و 15 ویژگی از تبدیل موجک انتخاب شده است و برای کاهش ابعاد این ویژگی ها از روش PCA استفاده شد که نتیجه آن انتخاب 8 ویژگی از بهترین ویژگی‌های هر کلاس بوده است. شبکه عصبی پرسپترون چند لایه و شبکه عصبی پایه شعاعی به صورت ترکیبی طبقه‌بندی را انجام می دهد. در این تحقیق نشان داده شده است که ساختار ترکیبی شبکه عصبی دارای نتایجی به مراتب بهتر از شبکه عصبی MLP می‌باشد]4[.
2-4- طبقه‌بندی سیگنال ECG با استفاده از تبدیل موجک و شبکه عصبی فازیدر این پژوهش از استخراج ویژگی موجک به همراه شبکه عصبی فازی برای شناسایی انقباضات زودرس بطنی PVC استفاده کرده‌اند. ایده اصلی و مزیت مهم این تحقیق استفاده مجدد از اطلاعات تولید شده در مرحله تشخیصQRS ، که یک مرحله اساسی برای بیشتر الگوریتم های طبقه بندی ECG است، می باشد. طول مدت زمان کمپلکس QRS در مقیاس سه و سطح زیر کمپلکس QRS در مقیاس چهار به عنوان ویژگی های مشخصه انتخاب شده اند. پس از نرمالیزاسیون، طبقه بندی PVC با استفاده از شبکه عصبی فازی روی سیگنال ECG تعدادی خاص از بیماران انجام شده است. دو مزیت اولیه استفاده از موجک یکسان برای دو مرحله تشخیص QRS و طبقه‌بندی PVC، محاسبات کمتر و پیچیدگی کمتر در هنگام پیاده سازی واقعی است]9[.
2-5- طبقه‌بندی سیگنال ECG با استفاده از تبدیل ویولت و شبکه عصبی مصنوعی و الگوریتم پرندگانویژگی‌های شکلی تبدیل موجک، با استفاده از آنالیز PCA به یک فضای ویژگی با ابعاد کمتر نگاشت داده شده اند، و همچنین ویژگی‌های زمانی از داده های ECG استخراج شده اند. برای قسمت تشخیص الگو از شبکه‌های عصبی مصنوعی رو به جلو که هر کدام با استفاده از تکنیک الگوریتم پرندگان چند هدفه استفاده شده است. در این تحقیق،‌سیستم طبقه‌بندی ارائه شده می تواند با آموزش ساختارهای شبکه بهینه به تغییرات اساسی در الگوهای ECG یک بیمار خاص سازگار شده و بنابراین می‌تواند به درصد دقت‌های بالاتری در دسته داده‌های بزرگ دست پیدا کند.
بر روی کل داده‌های پایگاه داده میزان میانگین معیار عملکردهای دقت حساسیت برای روش پیشنهادی برای شناسایی ضربان‌های اکتوپیک بطنی (VEB) و ضربان‌های اکتوپیک بالابطنی (SVEB) انجام شده است]10[.
2-6- طبقه‌بندی آریتمی‌های قلبی با استفاده از SVMدر این پژوهش با تحلیل سیگنال ECG، ویژگی‌های آن با ترکیبی از تبدیل ویولت و مدل AR استخراج شده اند. با چنین تلفیقی روش های رایج در تشخیص بیماری‌های قلبی بهینه شده‌اند. سپس از یک طبقه‌بندی‌کننده ماشین بردار پشتیبان با هسته گوسین به منظور طبقه‌بندی خودکار پنج نوع آریتمی قلبی استفاده شده است]2[.
2-7- طبقه‌بندی آریتمی دهلیزی بطنیدر این پژوهش یک الگوریتم کارآمد تشخیص و طبقه‌بندی ECG تک کاناله مبتنی بر تبدیل موجک را اجرا نموده و به منظور تشخیص و طبقه‌بندی برخی آریتمی‌های خطرناک بطنی به کار گرفته و بهبود داده شده است. در اولین مرحله، کمپلکس‌های QRS تشخیص داده می‌شوند. سپس مشخصات هر QRS با شناسایی و تعیین قله‌های مو ج های تشکیل دهنده آن و نیز نقاط شروع و پایان کمپلکس QRS تکمیل می‌گردد. در ادامه قله‌های موج هایT ، P و نیز نقاط شروع و پایان هر یک تعیین می‌شود . این الگوریتم را با استفاده از داده‌های حاشیه نویسی شده معروف MIT/BIH Arrhythmia Database و QT Database ارزیابی شده اند. در الگوریتم پیشنهادی با بکارگیر‌ی موجک اسپلاین درجه دوم (quadratic spline)، کمپلکس QRS و همچنین موجهای T و P از انواع نویزها و تداخل‌های ناخواسته تفکیک شده و تشخیص آریتمی‌های حاد در بانک اطلاعاتی سیگنال‌های الکتروکاردیوگرام استاندارد حتی در حضور نویز و تداخل‌های ناخواسته نیز امکان پذیر می‌گردد. با استفاده از الگوریتم پیشنهادی تشخیص آریتمی‌های تاکیکاردی بطنی VT، تاکیکاردی فوق بطنی SVT، فیبریلاسیون بطنی VFIB، فلاتر بطنی VFL، فلاتر دهلیزی AFL، و آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی AFIB، انجام شده است]12[.
2-8- طبقه‌بندی سیگنال الکترو‌کاردیو‌گرام با طبقه‌بند ماشین بردار پشتیبان و الگوریتم PSOدر این پژوهش از ویژگی‌های زمانی و مورفولوژیک استفاده شده است. آزمایش از روش‌های طبقه بند RBF و kNN و SVM به عمل آمده که نتایج برتری طبقه‌بند SVM با هسته گوسی را نشان می‌دهد. همچنین برای تنظیم پارامترهای SVM از الگوریتم بهینه‌ساز PSO استفاده شده است که باعث بهبود عملکرد طبقه‌بندی SVM می شود. در این مقاله از 250 و500و750 ضربان اموزش استفاده شده که با توجه به نتایج آزمایش عملکرد طبقه‌بند با 750 داده اموزش دقت 93.27% است]3[.
2-9- طبقه‌بندی آریتمی‌های قلبی با استفاده از PSOدر این پژوهش یک سیستم جدید برای طبقه‌بندی سه نوع ضربان قلب شامل ضربان نرمال و دو آریتمی قلبی ارائه شده است. این سیستم شامل سه ماژول اصلی - یک ماژول استخراج ویژگی، یک ماژول طبقه بندی و یک ماژول بهینه‌سازی‌ است. در ماژول استخراج ویژگی ترکیبی مناسب از ویژگی‌های شکلی و زمانی ایجاد می‌شود. در ماژول طبقه بندی یک کلاس بند چند طبقه بر پایه ماشین بردار پشتیبان ارائه شده است. در ماژول بهینه‌سازی از الگوریتم اجتماع ذرات برای یافتن بهترین ویژگی‌ها استفاده شده است. نتایج شبیه سازی دقت مناسبی داشت و این در حالی است که در بدست آمدن این سطح دقت،فقط مقدار کمی از ویژگی‌ها استفاده شده است]14[.
2-10- رویکرد ترکیبی در طبقه‌بندی سرطانمدلی مبتنی بر فیلتر و رپر را جهت دسته‌بندی نشان گر سرطان برای انتخاب ژن در داده‌های ریز آرایه ارائه شده است. نتایج مدل ترکیبی ان‌ها که از نرخ فیشر به عنوان فیلتر استفاده می‌کند،روی چندین مجموعه داده واقعی دقت کلاس‌بندی بسیار بهتری نسبت به مدل تنها رپر، نشان می‌دهد. مدل ترکیبی دو مرحله‌ای ارائه شده در این پژوهش ویژگی‌های مناسب را بر اساس معیار اماری حداکثر وابستگی و حداقل افزونگی انتخاب می‌کند. در مرحله اول مدل از معیار حداکثر ارتباط و حداقل افزونگی برای انتخاب زیر مجموعه بهینه ویژگی‌ها بهره می‌برد. در مرحله دوم از الگوریتم‌های کلاسیک رو به جلو وعقب گرد برای جستجو در زیر مجموعه‌های مرحله اول استفاده می‌کند. نتایج تجربی مدل آنها حاکی از عملکرد بهتر این روش نسبت به روش فیلتر حداکثر وابستگی می‌باشد]15[.
2-11- دسته‌بندی آریتمی‌های قلبی بر مینای تبدیل موجک و SVMدر این پژوهش یک روش برای دسته‌بندی آریتمی‌های قلبی ارائه شده است که تعداد 5 آریتمی از بانک اطلاعاتی Physionet انتخاب شده و آریتمی‌ها به زمان های 6 ثانیه تقسیم شده و برای هر قطعه زمانی ضرایب تبدیل موجک به عنوان بردار ویژگی آن قطعه محاسبه شده و از ماشین بردار پشتیبان SVM برای دسته‌بندی آریتمی‌ها استفاده شده است. دسته‌بندی‌کننده‌های SVM را با بردارهای ویژگی قطعات آموزش داده و برای دسته‌بندی یک آریتمی مجهول، بردارهای ویژگی زمانی آن به SVM ها اعمال می‌شود]16[.
2-12- طبقه‌بندی سیگنال ECG با استفاده از خواص مورفولوژیدر این پژوهش یک روش جهت کلاس‌بندی ضربان از یک مجموعه داده بزرگ با آموزش شبکه عصبی و استفاده از موجک و ویژگی‌های زمان‌بندی ارائه داده اند. آنها دریافتند که مقیاس چهارم از تبدیل ویولت دوتایی با ویولت مرتبه دوم همراه با نرخ فاصله قبل و بعد از R-R در تمایز نرمال و PVC دیگر ضربان‌ها بسیار مؤثر است]17[.
2-13- انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتم فاخته باینریدر این پژوهش،انتخاب ویژگی جدید به نام جستجو فاخته دودویی، که در رفتار پرندگان فاخته است پیشنهاد شده است. آزمایش‌های انجام شده در زمینه تشخیص سرعت در سیستم‌های توزیع قدرت در دو مجموعه داده به دست آمده از یک شرکت برق برزیل انجام شدو توانایی این روش در برابر با چندین تکنیک بهینه‌سازی دیگر را نشان می‌دهد]18[.
2-14- انتخاب ویژگی با استفاده از الگوریتم فاختهمعمولا برای پیدا کردن مجموعه داده‌ها با مقدار زیادی از ویژگی‌ها روبرو هستیم که برخی از این ویژگی های مناسب نیستند. در این زمینه، یکی از استراتژی‌های مورد استفاده برای مقابله با این مشکل،انجام یک فرآیند انتخاب ویژگی به منظور ساخت یک زیر مجموعه از ویژگی‌های است که می تواند بهترین مجموعه داده را نشان دهد. مطالعات متعددی با استفاده از تکنیک‌های بهینه‌سازی الهام گرفته از طبیعت وجود دارد. در این پژوهش، ما از الگوریتم جستجو فاخته (CS) در زمینه انتخاب ویژگی استفاده می‌کنیم. برای این منظور، یک نسخه باینری از جستجو فاخته، یعنی BCS، بکار گرفته می‌شود. شبیه‌سازی و مقایسه BCS با نسخه‌های باینری از بت الگوریتم، الگوریتم کرم شب‌تاب و ذرات بهینه‌سازی انجام شده است که BCS نتایج منطقی و مناسب‌تری را نشان می‌دهد]19[.

فصل سوممعرفی الگوریتم‌ها و روش‌های پردازش سیگنال ECG
3-1- مقدمهدر این فصل به بررسی تئوری روش پیشنهادی، جزئیات و تشریح فرمول‌های مربوطه خواهیم پرداخت که شامل تکنیک‌ها و فیلترهای موجود در بخش پیش پردازش، روش‌های استخراج ویژگی از سیگنال پیش پردازش شده، روش انتخاب ویژگی‌ها و طبقه‌بند می‌باشد.
3-2- آنالیز موجکموجک یک شکل موج با طول موثر محدود و متوسط صفر است. شکل 3-1 موجک را با موج سینوسی که مبنای آنالیز فوریه است مقایسه می‌کند. موج سینوسی طول محدود ندارد و همواره قابل پیش بینی است، اما موجک‌ها تمایل دارند که نامنظم و نامتقارن باشند.
center0
00

شکل 3-1: سیگنال سینوسی و موجک
آنالیز فوریه تجزیه یک سیگنال به موجهای سینوسی از فرکانسهای مختلف است. به شکل مشابه، آنالیز موجک تجزیه یک سیگنال به نسخه‌های شیفت یافته و مقیاس شده از موجک اصلی یا مادر می‌باشد. با توجه به شکل‌های موجک و موج سینوسی، می توان دید که سیگنال‌های با تغییرات شدید بهتر می تواند با موجک نامنظم آنالیز شوند. همچنین مشخصه‌های محلی نیز توسط موجک بهتر توصیف می شوند، چون موجک‌ها محدوده محلی دارند. تبدیل موجک پیوسته (CWT) و تبدیل موجک گسسته (DWT) دو تبدیل مهم در آنالیز موجک می باشد]20[.
3-2-1- تبدیل موج پیوسته (CWT)تبدیل پیوسته موجک روی تابع پیوسته و انتگرال پذیر f(x) نسبت به موجک حقیقی Ψ(x) از رابطه زیر حاصل می‌شود:
527301126035(3-1)
020000(3-1)
WΨs, τ=-+fx Ψs,τx dx , Ψs,τ(x)=1sΨ(x-τs)
τ , s به ترتیب بیانگر مقیاس و زمان هستند]20[.
3-2-2- تبدیل موجک گسستهضرایب موجک در هر مقیاس ممکن، مقادیر بسیار زیادی عدد تولید می‌کند. راه حل کاهش تعداد آنها را می توان از تبدیل گسسته موجک (DWT) بدست آورد.
یک راه مناسب، استفاده از فیلترها در سال 1988 توسط مالات ارایه شد و توسعه یافت]21[.
3-3-2-2- تجزیه چند سطحیفرایند تجزیه می‌تواند با تقریب‌های متوالی که به نوبت تجزیه می‌شوند، تکرار شود.این عمل منجر به ایجاد درخت تجزیه موجک می‌باشد.شکل 3-2 یک درخت تجزیه موجک سه سطحی را نمایش می‌دهد]21[.

شکل 3-2: نمایی از تحلیل موجک چند وضوحی با ساختار سلسله مراتبی توسط ضرایب تقریبی و جزیی تا سطح تجزیه 3 که در آن، A مبین ضرایب تقریب و D نیز ضرایب جزئی را نشان میدهد.
شکل (3-3) ساختار فیلتری را نشان میدهد که به آن بانک فیلتری میگویند. در این ساختار بعد از اعمال هر فیلتر با کاهش نمونههای زمانی، رزولوشن فرکانسی را افزایش میدهند. بدین ترتیب که بعد از اعمال فیلتر پایینگذر در هر مرحله، با کاهش رزولوشن زمانی به میزان نصف مرحله قبل، رزولوشن فرکانسی را دو برابر میشود.

شکل 3-3: شمایی از ساختار فیلتر بانک را برای تولید ضرایب جزیی و تقریب تبدیل موجک توسط فیلترهای پایینگذر (g) و بالاگذر (h) تا سطح تجزیه سوم نشان میدهد.
3-2-4- انتخاب موجک مادرضرایب تبدیل موجک تحت تاثیر فیلترهای اعمال شده به سیگنال هستند، که این فیلترها توسط موجک مادر و تابع مقیاس بدست میآیند. از اینرو، ضرایب تبدیل موجک با توجه به تابع موجک مادر میتواند دارای شدت و اندازههای مختلف باشد. هریک از موجکهای مادر دارای خواصی هستند که آنها را از یکدیگر جدا میسازد. یکی از پرکاربردترین توابع موجک، تابع موجک مادر دابیچیز است .که برخی توابع مادر مانند سیملت و کافلت از روی آن ساخته میشود و دارای ویژگیهای متفاوت نسبت به دابیچیز هستند. از آنجاییکه توابع موجک مادر از لحاظ نوع و مرتبه متفاوت میباشند، لذا ضرایب موجک آنها از لحاظ زمانی و اندازه دامنه متفاوت است. این نکته قابل ذکر است که ضرایب خروجی فیلتر پائین گذر(g(n)) شکل اولیه سیگنال را دنبال میکنند، یعنی کلیات سیگنال معادل فرکانسهای پایین را دربردارند و ضرایب تقریب نام گرفتند. همچنین ضرایب خروجی فیلتر بالاگذر(h(n))، جزئیات سیگنال را دربردارند، به همین دلیل به این ضرایب، جزییات گفته میشود و نماینده فرکانسهای بالا میباشند[37].
انتخاب موجک مادر نقش مهمی در استخراج ویژگی سیگنال ها به خصوص سیگنال ECG دارد. از این رو ما از بین موجک‌های مختلف، موجکی را انتخاب می‌نماییم که بیشترین شباهت به سیگنال ECG داشته باشد.در شکل 3-6 انواع دابیچیزها نشان داده شده است در بین موجک‌های مادر، موجک دابیچیز 6 بیشترین شباهت به سیگنال ECG را دارد که در شکل 3-7 سیگنال ECG با 8 سطح تجزیه و 8 سیگنال جزییات نشان داده شده است[36].
-40420531215

020000

شکل 3-6: انواع دابیچیز

شکل 3-7: سیگنال ECG به همراه 8 سطح تجزیه با db6 ]36[
3-2-4- ویژگی‌های استخراج شده از ویولتاستفاده از پارامترهای جدول3-1 به جای استفاده از ضرایب ویولت توصیه شده است]35] [23[.
ویژگی های موجک استخراج شده
انرژی
درصد انرژی طول سیگنال
واریانس ضرایب ویولت
انحراف معیار ضرایب ویولت
مقدار حداکثرتوزیع داده ها
انحراف داده ها
انحراف استاندارد
میانگین داده ها
جدول 3-1 ویژگی ویولت برای تشخیص مولفه های شناختی از ECG
3-3- ویژگی زمانیتشخیص پزشک به طور عمده مبتنی بر اطلاعات زمانی‌ و ریخت‌شناسی استخراج شده از سیگنال الکتروکاردیوگرافی است. این در حالی است که در برخی از شرایط ویژگی‌های به دست آمده از تحلیل موجک بر روی سیگنال‌های قلبی، به تنهایی از تمایز کافی برای طبقه‌بندی برخوردار نیستند. از این رو، استفاده از دیگر مشخصه‌های موجود در سیگنال‌های قلبی به جهت طبقه‌بندی بیمار‌یهای قلبی ضروری به نظر می‌رسد.
برای توصیف کاملتر سیگنال الکتروکاردیوگرافی، علاوه بر ویژگی‌های موجک از ویژگی‌های زمانی نیز در این تحقیق استفاده شده است. ویژگی‌های زمانی مورد استفاده شامل نه ویژگی زمانی برای تشخیص مولفه‌های شناختی از سیگنال ECG هستند که نماد اختصاری آ نها در جدول 3-2 بیان شده است]4[.

جدول 3-2 : ویژگی زمانی برای تشخیص مولفه‌های شناختی از ECG
ویژگی نماد اختصاری
دامنه ماکزیمم سیگنال AMP
دامنه مینیمم سیگنال -AMP
ناحیه مثبت PAR
ناحیه منفی NAR
قدر مطلق ناحیه منفی NANR
مجموع ناحیه TAR
قدر مطلق مجموع ناحیه ATAR
قدر مطلق مجموع ناحیه TAAR
پیک تا پیک سیگنال PP
3-4- استخراج ویژگی با مدل خودبازگشتی(AR)55016401019175(3-2)
020000(3-2)
روش مدلسازی خود بازگشتی یکی از مدل‌های اتفاقی است که برای نمایش سیگنال‌های غیر ایستا بسیار مورد استفاده می‌باشد. در این مدل، مقادیر جاری سیگنال به صورت جمع خطی از تعداد محدودی از مقادیر قبلی بعلاوه خطای e(n) بیان می‌شود. بنابر این پردازش به صورت 3-2 مدل می‌شود:
xn=i=1pai.xn-1+e[n]
به طوری‌که می توان گفت x(n) سیگنال مورد نظر، e(n) نویز سفید با میانگین صفر و واریانس مجهول، ai ها ضرایب و p مرتبه مدل AR می‌باشد. در این معادله متغیر x(n) به مقادیر قبلی خودش وابسته است. روشهای متعددی بطور رایج برای تخمین ضرایب AR استفاده می‌شود]2[.
3-5- استراتژی انتخاب ویژگیانتخاب ویژگی فرآیندی است که ویژگی‌های با قدرت تشخیص بالاتر و موثرتر را از مجموعه‌های داده برای انجام اعمال داده کاوی انتخاب می‌کند. مرحله مقدماتی فرایند انتخاب ویژگی عبارتند از: شناسایی مجموعه ویژگی‌ها و جستجو برای بهترین زیر مجموعه. مجموعه پارامترها اغلب شامل الگوریتم‌های یادگیری الگوریتم های انتخاب و فرآیندهای تخمین خطا می‌باشند. البته این مسئله کاملا روشن است که هیچ مجموعه ویژگی به تنهایی برای کلیه‌ی مسائل داده کاوی کارا نمی‌باشد.
الگوریتم‌های انتخاب ویژگی به طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند: مدل‌های فیلتر، مدل‌های رپر و مدل‌های ترکیبی]13[. مدل‌های فیلتر از مشخصات ذاتی یا آماری ویژگی‌های مجموعه‌های داده استفاده می کنند و از هر گونه الگوریتم یادگیری مستقل اند. چنین رویه‌هایی شامل ماشین یادگیری نمی‌باشند و برای مجموعه داده‌های با ابعاد بالا موثر بوده و پیشنهاد می‌شوند. در مقابل مدل‌های رپر از ماشین‌های یادگیری استفاده کرده و زیرمجموعه ویژگی‌ها را بر اساس تخمین کارایی انتخاب می‌کنند. در مقایسه با فیلتر‌ها رپرها دارای زمان و هزینه‌های محاسباتی بالاتری بوده و برای مجموعه داده‌های با ابعاد بالا مناسب نمی‌باشد. مزیت اصلی رپرها در دقت بالای پیش‌بینی آنها است. نتایج جستجوی رپرها برای یافتن بهترین زیر مجموعه ویژگی بسیار بالاتر از فیلتر‌ها گزارش شده است. برای انتخاب ویژگی خوب،تلاش اصلی فرایند جستجو باید شناخت ویژگی‌های موثر و غیر افزونه باشد]25[. اغلب روش‌های ترکیبی فیلتر و رپر از فیلترها جهت رتبه‌بندی ویژگی‌ها و کاهش تعداد ویژگی‌های کاندید استفاده می‌کنند. به طور کلی مدل‌های ترکیبی بر اساس رویه‌های ترتیبی دو مرحله‌ای کار می‌کنند.در مرحله اول معمولا براساس فیلترها تعداد ویژگی‌های مورد نظر برای مرحله دوم کاهش می‌یابند. سپس با استفاده از مجموعه کاهش یافته یک رویه رپر در مرحله دوم جهت انتخاب ویژگی‌های مطلوب اعمال می‌شود.
3-6- تحلیل مولفه اصلی (PCA)در روش تحلیل مؤلفه‌های اصلی، محور‌های مختصات جدیدی برای داده‌ها تعریف می‌شود به گونه ای که نخستین محور در جهتی قرار می‌گیرد که واریانس داده‌ها بیشینه است و دومین محور نیز عمود بر محور اول و در جهتی که واریانس داده ها بیشینه باشد،در نظر گرفته می‌شود و به همین ترتیب، محورهای بعدی عمود بر تمامی محورهای قبلی به گونه‌ای قرار می‌گیرند که واریانس داده‌ها در آن جهت بیشینه باشد]4[.تحلیل مولفه اصلی یکی از روش‌های مرسوم استخراج ویژگی است که در بسیاری از پژوهش‌ها به دلیل سادگی و سرعت بالا در پردازش از آن استفاده می‌شود]26[. تکنیک PCA بهترین روش برای کاهش ابعاد داده به صورت خطی می‌باشد یعنی با حذف ضرایب کم اهمیت بدست آمده از این تبدیل،اطلاعات از دست رفته نسبت به روشهای دیگر کمتر است.
فرض کنید ماتریس ورودی X دارای NT نمونه و n ویژگی است و NT نمونه باید در C گروه قرار گیرند، میانگین و کوواریانس داده با توجه به روابط (3-3) و (3-4) محاسبه میشوند [38]:
md=1NTi=1cj=1Nixi,j(3-3) COV=1NTi=1cj=1Ni(xi,j-md)(xi,j-md)T (3-4)
در مرحلهی بعد، مقادیر ویژه و بردارهای ویژه از روی ماتریس کواریانس محاسبه می‌شوند. سپس، تعداد k مقدار ویژه بزرگتر از n مقدار ویژه انتخاب می‌شوند. حال ماتریس ورودی X تحت ماتریس بردار ویژه P با تعداد k ویژگی، به فضای تحلیل مولفه‌اصلی تبدیل می‌شود:
(3-5) Yij=[P1,P2,…,Pk]TXij3-7- روش بیشترین وابستگی و کمترین افزونگی (mRMR)در بسیاری از کاربرد‌های شناسایی آماری الگو، انتخاب زیرمجموعه‌ای از مجموعه ویژگی‌ها می‌تواند سبب کاهش خطای دقت طبقه‌بندی گردد. هدف روش بیشترین وابستگی و کمترین افزونگی، انتخاب زیرمجموعه از فضای ویژگی مبتنی بر مفهوم همبستگی و کاهش افزونگی اطلاعات می‌باشد. فرض کنید فضای داده ورودی D، شامل N نمونه و M ویژگی است و c نیز برچسب مربوط به هر گروه باشد. در این حالت، هدف انتخاب بهینه m ویژگی از فضای M بعدی است بطوریکه هر نمونه متعلق به گروه c باشد. از آنجاییکه تعداد زیرمجموعه‌های ممکن 2M بوده و تعداد زیرمجمو ع‌هایی که ابعادشان کوچکتر از m باشد نیز i=1mMi می‌باشد جستجوی کامل زیرمجموعه‌های ویژگی بسیار دشوار است. از اینرو، روش‌های جستجوی ترتیبی مانند پیش رو ترتیبی و شناور پیش رو ترتیبی، برای جستجوی فضای کامل زیرمجموعه‌ها در فضای ویژگی پیشنهاد می‌شوند]29[. شرط توصیف بهینه معادل با کمترین خطای دقت طبقه‌بندی درنظر گرفته می‌شود، بطوریکه در طبقه‌بندی بی سرپرست،‌کمترین خطا زمانی رخ می‌دهد که بیشترین وابستگی آماری دادگان در زیر فضای Rm گروه هدف c پیدا شود. از این شیوه به عنوان شرط بیشترین وابستگی یاد می‌شود. یکی از روش‌های رایج برای بررسی مفهوم بیشترین وابستگی، روش بیشترین ارتباط است که مقصود آن بالاترین ارتباط هر ویژگی با گروه هدف c می‌باشد. بطور عام، ارتباط برحسب همبستگی و یا اطلاعات متقابل دو متغیر معرفی می‌شود. اطلاعات متقابل دو متغیر x و y، بر حسب توابع چگالی احتمال بصورت زیر تعریف می‌شود:
5196205-1905(3-6)
4000020000(3-6)
IX,Y=xyp(X,Y)log2p(X,Y)pYp(X)
در انتخاب ویژگی بر اساس بیشترین ارتباط، بیشترین اطلاعات متقابل I(xi,c) بین ویژگی‌های منتخب xi گروه هدف c صورت می‌گیرد که مبین بیشترین وابستگی ویژگی به هدف مربوط می‌باشد. در روش‌های جستجوی متوالی، m بهترین ویژگی انفرادی، یعنی آن‌هایی که بیشترین مقدار وابستگی را دارند به عنوان ویژگی‌های منتخب برگزیده می‌شوند. ولی همواره ترکیبی از بهترین ویژگی‌های منفرد به عنوان یک زیرمجموعه بهینه نیست، به عبارت دیگر m بهترین ویژگی همیشه بهترین m ویژگی نیستند. از اینرو، در کنار بیشترین همبستگی ویژگی‌ها با گروه هدف c، روش هایی جهت کاهش افزونگی وجود دارد که ویژگی هایی با کمترین افزونگی را برمی‌گزیند. لذا روش انتخاب ویژگی با معیار بیشترین وابستگی و کمترین افزونگی، یکی از روش‌هایی است که مبتنی بر سه اصل بیشترین وابستگی، بیشترین ارتباط و کمترین افزونگی بنا شده است. بر اساس اطلاعات متقابل بین دو نمونه، هدف از انتخاب ویژگی با بیشترین وابستگی به هدف گروه c، یافتن یک مجموعه ویژگی S با m عضو است که بطور مشترک بیشترین وابستگی را به هدف مربوطه داشته باشد. از دید ریاضی این مفهوم به شکل زیر بیان می‌شود]31[:
5029584-1609(3-7)
4000020000(3-7)
max DS,c, D=I(xi,i=1,…,m;c)
هنگامی که m برابر 1 باشد، مساله به یافتن ویژگی تبدیل می‌شود که Ixj,c,(I≤j≤M) را بیشینه کند و زمانی که m بزرگتر از 1 باشد، یک روش جستجوی ترتیبی ساده می‌تواند افزودن یک متغیر در هر لحظه باشد. در حالتی که مجموعه شامل m-1 ویژگی Sm-1 دردست باشد، m امین ویژگی بصورت ویژگی‌ای که بیشترین افزایش را در I(Sm,c) ایجاد می‌کند، تعریف می‌شود:
ISm,c=Smcp(Sm,c)log2p(Sm,c)pSmp(c)
=Smxmccp(Sm-1,xm,c)log2p(Sm-1,xm,c)pSm-1,xmp(c)
510640433301(3-8)
4000020000(3-8)
=…p(x1,…,xm,c)log2p(x1,…,xm,c)p(x1,…,xm)p(c)
51003641336040(3-9)
4000020000(3-9)
از آنجایی‌که تخمین دقیق از توابع چگالی چند متغیره p(x1,…,xm) و p(x1,…,xm,c) بدلیل کافی نبودن تعداد نمونه‌ها و دشواری محاسبه ابعاد بالای ماتریس کوواریانس، مشکل است، بنابراین بجای استفاده از بیشترین وابستگی از معیار بیشترین ارتباط استفاده می‌کنیم. این معیار، DS,c را با استفاده از میانگین مقادیر اطلاعات متقابل میان ویژگی‌های انفرادی xi و گروه c تخمین می زند:
max DS,c, D=1Sxi∈SI(xi,c)
51034061323975(3-10)
4000020000(3-10)
ویژگی‌هایی که براساس بیشترین ارتباط انتخاب می‌شوند دارای افزونگی بالایی هستند، یعنی وابستگی میان آن ها زیاد است. هنگامی که دو ویژگی به شدت به هم وابسته باشند، در صورت حذف یکی از آن‌ها قدرت مجزاسازی مربوط به آن ها تغییر زیادی نخواهد کرد]37[. بنابراین معیار کمترین افزونگی برای انتخاب ویژگی‌های مستقل بصورت زیر است:
minRS, R=1S2xi,xj∈SI(xi,xj)
5103702377190(3-11)
4000020000(3-11)
برای ترکیب D و R از عملگر ΦD,R استفاده کرده و در ساده ترین حالت داریم:
5110642241300(3-12)
4000020000(3-12)
max ΦD,R, Φ=D-R
max ΦD,R, Φ=D/R
در عمل از روش‌های جستجوی ترتیبی می توان به‌منظور انتخاب ویژگی‌های زیربهینه منتخب توسط عملگر Φ استفاده کرد. اگر فرض شود که مجموعه ویژگی Sm-1 از مجموعه X انتخاب شده و هدف انتخاب ویژگی m ام باشد، آنگاه این ویژگی باید تابع Φ0 را بیشینه کند:
510393813970(3-13)
4000020000(3-13)
maxxj∈X-Sm-1Ixj;c-1m-1xi∈Sm-1I(xj,xi)
3-8- الگوریتم فاخته COAالگوریتم فاخته یکی از جدیدترین و قوی ترین روش‌های بهینه سازی تکاملی می باشد که تا کنون معرفی شده است. الگوریتم فاخته با الهام از روش زندگی پرنده‌ای به نام فاخته است که در سال 2009 توسط شین اویانگ ودب ساش، توسعه یافته است. این الگوریتم توسط پرواز levy به جای پیاده روی ایزوتروپیک تصادفی ساده توسعه یافته است. الگوریتم فاخته بعدها در سال 2011 توسط رامین رجبیون به طور کامل با جزئیات بیشتر مورد بررسی قرار گرفت]30[.
اکثر پرندگان لانه‌های خود را به صورت جدا شده، نامعلوم و مستتر در پوشش گیاهی ایجاد می‌کنند تا از شناسایی توسط شکارچیان جلوگیری نمایند.در این میان برخی از پرندگان خود را از دردسر هر گونه لانه سازی و وظایف والدین رهانیده و به نوعی زیرکی جهت پرورش جوجه های خود متوسل شدند. این پرندگان هرگز برای خود لانه نمی‌سازند و به جای آن تخم‌های خود را در داخل لانه سایر انواع پرندگان قرار داده و صبر می‌کنند تا آنها در کنار تخم‌های خود به تخم‌های این پرندگان نیز رسیدگی نمایند.
فاخته مشهورترین پرنده‌ای می‌باشد که به نوعی یک متخصص در زمینه فریبکاری است. فاخته به جای ساختن لانه و تخم‌گذاری در لانه خود،لانه یک پرنده را انتخاب کرده و یکی از فاخته‌ها لانه های انواع پرنده ها را آلوده به تخم خود می‌کنند و این کار را با دقت و با تقلید از رنگ و الگوی تخم‌های موجود در هر لانه انجام می‌دهند تا تخم‌های جدید لانه شبیه تخم های تخم‌های پرنده میزبان را از بین می‌برد و تخم خود را لابه لای تخم‌های آن پرنده قرار می‌دهدو از آن محل دور می‌شود. با این عمل نگهداری تخم خود را به پرنده میزبان واگذار می‌کند.کل این فرآیند به زحمت 10ثانیه طول می‌کشد.‌ فاخته لانه های انواع پرندگان را برای این کار انتخاب می‌کند و این کار را با دقت و با توجه به رنگ و الگوی تخم‌های هر لانه انجام می‌دهد تا تخم‌های جدید شبیه تخم‌های قبلی لانه باشند. هر‌گروه‌ از فاخته‌ها،روی میزبان خاصی تخصص می‌یابند.ثابت شده که هر گروه متخصص از فاخته ها به صورت ژنتیکی با گروه دیگر اختلاف دارند.در این بین برخی پرندگان میزبان تخم‌های فاخته را در لانه خود تشخیص داده و تخم‌های فاخته را بیرون می‌اندازند و برخی لانه را ترک کرده و یک لانه جدید می‌سازند.فاخته‌ها تقلید خود را در لانه میزبان بهبود می‌بخشند و پرندگان میزبان هم روش شناسایی تخم‌های بیگانه را یاد می‌گیرند.این تلاش و مبارزه برای بقا بین پرندگان مختلف و فاخته ها مدام و پیوسته است.
جوجه‌های فاخته زودتر از تخمهای پرنده میزبان بیرون می‌آیند و زودتر هم رشد می‌کنند. در اکثر موارد جوجه‌ی فاخته تخم‌ها و یا جوجه‌های پرنده میزبان را از لانه بیرون می‌اندازند. این مساله کاملا غریزی می باشد.
3-8-2- جزییات الگوریتم بهینه‌سازی فاختههمانند سایر الگوریتم‌های تکاملی COA هم با جمعیت اولیه کار خود را شروع می‌کند و جمعیتی متشکل از فاخته‌ها. این جمعیت از فاخته‌ها تعدادی تخم دارند که آنها را در لانه تعدادی پرنده میزبان خواهند گذاشت. تعدادی از این تخم‌ها که شباهت بیشتری به تخم‌های پرنده میزبان دارند شانس بیشتری برای رشد و تبدیل شدن به فاخته بالغ را خواهند داشت. سایرتخم‌ها توسط پرنده میزبان شناسایی شده و از بین میروند. میزان تخم‌های رشد کرده، مفید بودن لانه را نشان میدهد. هر چه تخم‌های بیشتری در یک ناحیه قادر به زیست باشند و نجات یابند به همان اندازه سود (تمایل) بیشتری به آن منطقه اختصاص می‌یابد. بنابراین موقعیتی که در آن بیشترین تعداد تخم‌ها نجات یابند پارامتری خواهد بود که COA قصد بهینه سازی آن را دارد.

230505097790شروع
00شروع

4105275346075002733675346075002733675257175003457575476250تعیین شعاع تخمگذاری برای هر فاخته
00تعیین شعاع تخمگذاری برای هر فاخته
2085975476250تعیین پارامترها و ورودی ها
00تعیین پارامترها و ورودی ها
2085975933450تخم گذاری در لانه های مختلف
00تخم گذاری در لانه های مختلف
3457575933450حرکت تمامی فاخته ها به سمت بهترین محل
00حرکت تمامی فاخته ها به سمت بهترین محل
34575751390650مشخص نمودن جوامع فاخته ها
00مشخص نمودن جوامع فاخته ها
20859751390650بعضی از تخم ها کشته یا از بین می روند
00بعضی از تخم ها کشته یا از بین می روند

410527533464500273367533464500
410527526987500273367526987500
1609725461645خیر
00خیر
1962150290195جمعیت از ماکزیموم مقدار کوجکتر است؟
00جمعیت از ماکزیموم مقدار کوجکتر است؟
410527520447000273367520447000
171450027495500171450027495500
2790825237490بله
00بله
41052751122045001714500417195002733675283845002028825626745محاسبه سود (چک نمودن احتمال بقا هر تخم)
00محاسبه سود (چک نمودن احتمال بقا هر تخم)
1714500487045004105275417195003438525741045پرورش تخم ها
00پرورش تخم ها
343852536195یافتن لانه ها با بهترین نوع زیست
00یافتن لانه ها با بهترین نوع زیست
106680036195از بین بردن فاخته ها در نواحی مختلف
00از بین بردن فاخته ها در نواحی مختلف

273367548514000
198120029845شرط توقف برقرار است؟
00شرط توقف برقرار است؟

347662515240002038350328930بله
00بله
372427552705خیر
00خیر

27336754445002305050138430توقف
00توقف

شکل 3-8 : فلوچارت الگوریتم بهینه سازی فاخته]30[.
فاخخته‌ها برای نجات تعداد بیشتری از تخم‌های خود دنبال بهترین منطقه می‌گردند.پس از انکه جوجه ها از تخم درامدندو بالغ شدند جوامع و گروه‌هایی تشکیل می‌دهند.هر گروه محل سکونت خود را برای زندگی دارد.تمام گروه‌ها به سمت بهترین منطقه مهاجرت می‌کنند و هر گروه نزدیک بهترین منطقه ساکن می شوند.شعاع تخم‌گذاری فاخته در بهترین منطقه فعلی با توجه به در نظر گرفتن تعداد تخم‌هایی که هر فاخته می‌گذارد و فاصله فاخته‌ها از منطقه بهینه فعلی شکل می‌گیرد.سپس فاخته ها در لانه های مو جود در این شعاع تخم‌گذاری می‌کنند.این فرآیند تا رسیدن به بهترین محل تخم‌گذاری ادامه می‌یابد.محل بهینه جایی است که بیشترین تعداد فاخته در آن مکان گرد می‌آیند.]30[.
3-8-2-1- تولید محل‌های سکونت اولیه فاخته‌ها (جمعیت اولیه‌ی جواب‌های کاندید)برای حل یک مساله بهینه‌سازی لازم است تا مقادیر متغیر‌های مساله به فرم یک آرایه شکل گیرند. دراین آرایه‌ها با نام‌های کروموزوم و موقعیت ذرات مشخص می‌شوند. ولی در الگوریتم بهینه‌سازی فاخته این آرایه habitat یا محل سکونت نام دارند.
در یک مساله بهینه‌سازی Nvar بعدی یک habitat آرایه 1*Nvar خواهد بود که موقعیت فعلی زندگی فاخته‌ها را نشان می‌دهد. این آرایه به شکل زیر تعریف می‌شود:
50755556867(3-14)
020000(3-14)

میزان مناسب بودن (یا مقدار سود) در habitat فعلی با ارزیابی تابع سود fp) )در habitat به دست می آید. بنابراین:
496769326242(3-15)
020000(3-15)

همانطور که دیده می شود COA الگوریتمی است که تابع سود را ماکزیمم می‌‌کند. برای استفاده از COA برای حل مسایل کمینه‌سازی کافی است یک علامت منفی در تابع هزینه ضرب کنیم. برای شروع الگوریتم بهینه‌سازی یک ماتریس habitat به سایز Npop*Nvar تولید می‌شود. سپس برای هر کدام از این habitatها تعدادی تصادفی تخم تخصیص می‌یابد. در طبیعت هر فاخته بین 5 تا 20 تخم می‌گذارد. این اعداد به عنوان حد بالا و پایین تخصیص تخم به هر فاخته در تکرار‌های مختلف استفاده می‌شود. دیگر عادت هر فاخته حقیقی این است که آن در یک دامنه مشخص تخم‌های خود را می‌گذارند که به آن حداکثر دامنه تخم‌گذاری (ELR) گفته می‌شود. در یک مساله بهینه‌سازی ‌هر متغیر دارای حد بالا varhi و حد پایین varlow است که هر ELRبا استفاده از این حدود قابل تعریف خواهد بود. ELR متناسب است با تعداد کل تخم‌ها، تعداد تخم‌های فعلی فاخته و همچنین حد بالا و پایین متغیر‌های مساله. بنابراین ELR به صورت رابطه زیر تعریف می‌شود:
5351780141738(3-16)
020000(3-16)

آلفا متغیری است که حداکثر مقدار ELR تنظیم می‌شود.
3-8-2-2- روش فاخته‌ها برای تخم‌گذاریهر فاخته به صورت تصادفی تخم‌هایی را در لانه پرندگان میزبان که در ELR خود قرار دارد می‌گذارد (شکل 3-8). وقتی تمام فاخته‌ها تخم‌های خود را گذاشتند برخی از تخم‌ها که شباهت کمتری به پرنده میزبان دارند شناسایی شده و از لانه بیرون انداخته می‌شود. بنابراین بعد از هر تخم‌گذاری p% از تمام تخم ها (معمولا 10%)که مقدار تابع سود آنها کمتر است نابود می‌شوند. بقیه جوجه‌ها در لانه‌های میزبان تغذیه شده و رشد می‌کنند.
وقتی جوجه فاخته‌ها از تخم در می‌آیند تخم‌های خود پرنده میزبان را از لانه بیرون پرت می‌کنند و اگر جوجه‌های پرنده میزبان زودتر از تخم خارج شده باشند جوجه فاخته بیشترین مقدار غذا را که پرنده میزبان ‌‌‌ می‌آورد خورده (بدن 3 برابر بزرگتری که دارد بقیه جوجه ها را کنار می گذارد) و پس از چند روز جوجه های خود پرنده میزبان از گرسنگی می‌میرند و فقط جوجه فاخته زنده می‌ماند.

شکل 3-9: شعاع تخم‌گذاری فاخته ها، ستاره قرمز در مرکز داره سکونت فعلی فاخته ها با 5 تخم می‌باشد. ستاره های صورتی آشیانه های جدید تخم‌ها می‌باشد]30[.
3-8-2-3- مهاجرت فاخته‌هاپس از بزرگ شدن فاخته‌ها مدتی در آن محیط زندگی می‌کنند ودر زمان تخم‌گذاری به habitatهای بهتر که در آنجا شانس زنده ماندن بیشتر است، مهاجرت می‌کنند. پس از تشکیل گروه‌های فاخته در مناطق مختلف زیست کلی (فضای جستجوی مساله) گروه دارای بهترین موقعیت به عنوان نقطه هدف برای سایر فاخته‌ها جهت مهاجرت انتخاب می‌شود.
هنگامی که فاخته‌های بالغ در اقصی نقاط محیط زیست زندگی می‌کنند، تشخیص اینکه هر فاخته به کدام گروه تعلق دارد کار سختی است. برای حل این مشکل،‌گروه‌بندی فاخته‌ها توسط روش کلاس بندی k-means انجام می‌شود (یک k بین 3 تا 5 معمولا کفایت می کند). حال که گروه‌های فاخته تشکیل شدند سود میانگین گروه محاسبه می‌شود تا بهینگی نسبی محل زیست آن گروه به دست آید سپس گروهی که دارای سود (بهینگی) باشد به عنوان گروه هدف انتخاب و در آن گروه موقعیت بهترین فاخته را به دست آورده می‌شود و همه‌ گروه‌ها به سمت آن فاخته مهاجرت می‌کنند. شکل (3-9)مهاجرت فاخته‌ها را نشان می‌دهد.

شکل 3-10 : مهاجرت فاخته‌ها به سمت Habitat هدف ]30[.
گام مهاجرت به سمت نقطه هدف فاخته‌ها تمام مسیر را به سمت محل هدف طی نمی‌کنند. انها فقط قسمتی از مسیر را‌ طی کرده و در آن مسیر هم انحرافی دارند.‌ این نحوه حرکت را در شکل 3 به وضوح مشاهده می‌شود. همان طور که از شکل معلوم است هر فاخته فقط λ% از کل مسیر را به سمت هدف ایده ال فعلی را طی می‌کند و یک انحراف ϕ رادیان نیز دارد. این دو پارامتر به فاخته‌ها کمک می‌کند تا محیط بیشتری را جستجو کند. λ عددی تصادفی بین 0 و 1ست و ϕ عددی بین -π6,π6 می باشد. وقتی تمام فاخته‌ها به سمت نقطه هدف مهاجرت کردند و نقاط سکونت جدید هر کدام مشخص شد، هر فاخته صاحب تعدادی تخم می‌شود. با توجه به تعداد تخم هر فاخته یک ELR برای آن مشخص می‌شود و سپس تخم گذاری شروع می‌شود. فرمول عملگر مهاجرت در الگوریتم بهینه‌سازی فاخته به صورت رابطه زیر است.
5401339-3811(3-17)
00(3-17)

F پارامتری است که باعث انحراف می‌شود.
3-8-2-4- از بین بردن فاخته‌های قرار گرفته در مناطق نا‌مناسببا توجه به این واقعیت که همیشه تعادلی بین جمعیت پرندگان وجود دارد عددی مثل Nmax حداکثر تعداد فاخته‌هایی را که می توانند در یک محیط زندگی کنند کنترل و محدود می‌کند. این تعادل به دلیل محدودیت‌های غذایی، شکار شدن توسط شکارچیان و نیز عدم امکان پیدا کردن لانه‌های مناسب برای تخم‌ها وجود دارد.
3-8-2-5- همگرایی الگوریتمپس از چند تکرار تمام جمعیت فاخته‌ها به یک نقطه بهینه با حداکثر شباهت تخم‌ها به تخم‌های پرندگان میزبان و همچنین به محل بیشترین منابع غذایی می‌رسند. این محل بیشترین سود کلی را خواهد داشت و در آن کمترین تعداد تخم‌ها از بین خواهند رفت. بنابراین گام‌های اصلی COA را می‌توان به صورت زیر بیان نمود:
گام1: مکان‌های سکونت فعلی فاخته ها را به صورت تصادفی مشخص نمایید.
گام 2: تعدادی تخم‌ها را به هر فاخته اختصاص دهید.
گام 3: شعاع تخم‌گذاری هر فاخته را تعیین نمایید.
گام 4: فاخته‌ها در لانه‌های میزبانانی که در شعاع تخم‌گذاری آن ها قرار دارند، تخم‌گذاری می کنند.
گام 5: تخم‌هایی که توسط پرندگان میزبان شناسایی می شوند از بین می‌روند.
گام 6: محل سکونت فاخته‌های جدید را ارزیابی نمایید.
گام 7: ماکزیمم تعداد فاخته‌هایی که در هر مکان امکان زندگی دارند را مشخص نمایید و آنهایی را که در مکان‌های نامناسب هستند از بین ببرید.
گام 8: فاخته‌ها را با استفاده از روش k-means خوشه‌بندی و بهترین گروه فاخته را به عنوان محل سکونت هدف مشخص نمایید.
گام 9: جمعیت جدید فاخته‌ها به سمت مکان هدف حرکت می‌کند.
گام 10: اگر شرط توقف برقرار گردیده توقف، در غیر این صورت به گام 2 بروید]30[.
3-9- گسسته‌‌سازی دودویی الگوریتم فاختهدر این بخش جهت تبدیل COA پیوسته به فضای دودویی، عملگر مهاجرت COA به صورت زیر بازتعریف می شود. XGoal و XCurrenPostion به ترتیب نقطه هدف جاری و موقعیت جاری یک فاخته در جمعیت می‌باشد. ما موقعیت بعدی فاخته (XNextHabitat) را به شکل زیر محاسبه می‌کنیم:
529433537465(3-18)

متن کامل در سایت امید فایل 

020000(3-18)

برای این که موقعیت جدید برای فضای دودویی مناسب باشد از تابع سیگموید رابطه زیر برای نگاشت XNextHabitat به محدوده 0 و 1 به شکل زیر استفاده کردیم.
5299577123662(3-19)
020000(3-19)
سپس بر اساس رابطه زیر مقدار موقعیت به مقدار دودویی0 و 1 تغییر می‌یابد (rand یک عدد تصادفی یکنواخت می‌باشد)]19[.
546735043888(3-20)
020000(3-20)
3-10- ماشین بردار پشتیبان(SVM)ماشین بردار پشتیبان از جمله طبقه‌بند‌های با سرپرست محسوب می‌شود که پیش‌بینی می‌کند هر نمونه باید درکدام گروه قرار می‌گیرد. این روش برای تفکیک دو گروه از یکدیگر، از یک ابر صفحه استفاده می کند، بطوریکه این ابرصفحه از هر طرف بیشترین فاصله را تا هر دو گروه داشته باشد. نزدیکترین نمونه‌ها آموزشی به این صفحه طبق شکل (3-11)، بردار‌های پشتیبان نام دارند. در واقع این نمونه‌ها به نوعی مرز گروه خودی را مشخص می‌کنند[27]. این روش می‌تواند برای جداسازی گروه‌ها از یکدیگر از کرنل‌های متفاوتی مانند کرنل گوسی و کرنل نمایی استفاده کند. کرنل گوسی در زیر آورده شده است:
4556671107093(3-21)
00(3-21)

فرض کنید برای طبقه‌بندی داده‌ای با m نمونه آموزش x1,y1,…xm,ym با برچسب گروه yi∈-1,+1 .

شکل 3-11: تصویری از طبقهبند ماشین بردار پشتیبان که نمونهها را توسط ابرصفحه به دو گروه تقسیم کرده است. صفحات پشتیبان بصورت خطچین مشخص شدند و فاصله دو صفحه از هم به اندازه 2w میباشد.
5240655963457(3-22)
00(3-22)
هدف یافتن تابع تمایز خطی به شکل w∙Φ(x)+b=0 است که بر اساس نگاشت فضای ورودی، دو گروه را از هم تفکیک کند و Φ عملگر نگاشت خطی است. برای تولید ابر صفحه بهینه با بیشترین حاشیه ممکن و کمترین خطا جهت در آموزش ماشین بردار پشتیبان خطی، مسئله زیر تعریف می‌شود:
5241319361950(3-23)

پژوهش - \"”(سایت دانلود پژوهش )”\"

* mergeformat
تاسیس 1307
دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی حق طبع و نشر و مالکیت نتایج شماره:
تاریخ:
1- حق چاپ و تکثیر این پایان‌نامه متعلق به نویسنده آن می‌باشد. هرگونه کپی برداری بصورت کل پایان‌نامه یا بخشی از آن تنها با موافقت نویسنده یا کتابخانه دانشکده صنایع دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی مجاز می‌باشد.
ضمناً متن این صفحه نیز باید در نسخه تکثیر شده وجود داشته باشد.
2- کلیه حقوق معنوی این اثر متعلق به دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی می‌باشد و بدون اجازه کتبی دانشگاه به شخص ثالث قابل واگذاری نیست.
همچنین استفاده از اطلاعات و نتایج موجود در پایان نامه بدون ذکر مراجع مجاز نمی‌باشد.
* توجه:
این فرم می‌بایست پس از تکمیل، در نسخ تکثیر شده قرار داده شود.
-715645-1024829/10/1387-4214
0029/10/1387-4214

تشکر و قدردانی
ای هستی بخش، وجود مرا بر نعمات بی کرانت توان شکر نیست. ذره ذره وجودم برای تو و نزدیک شدن به تو می‌تپد. الهی مرا مدد کن تا دانش اندکم نه نردبانی باشد برای فزونی تکبر و غرور، نه حلقه ای برای اسارت و نه دست مایه ای برای تجارت، بلکه گامی باشد برای تجلیل از تو و متعالی ساختن زندگی خود و دیگران.
حال که توفیق جمع آوری و تهیه این مجموعه را یافته‌ام بر خود واجب می‌دانم از تمامی عزیزانی که در طی انجام این پژوهش از راهنمایی و یاری‌شان بهره‌مند گشته‌ام تشکر و قدردانی کنم و برای ایشان از درگاه پروردگار مهربان آرزوی سعادت و پیروزی نمایم. 
در ابتدا صمیمانه‌ترین تقدیرها تقدیم به پدر و مادر عزیز و دلسوزم که همواره حامی و مشوقم بوده‌اند و پیمودن روزهای سخت و آسان زندگی‌ام بدون دعای خیر و برکت وجودشان غیرممکن بود. 
از استاد راهنمای خود، جناب آقای دکتر روغنیان که با سعه‌صدر و صبوری مرا راهنمایی نموده و با ارائه نظرات سازنده و رهنمودهای بی دریغشان در پیشبرد این پژوهش سعی تمام مبذول داشتند، کمال تشکر را دارم. 
چکیده
در سالهای اخیر، مدیریت زنجیره تأمین یک عامل کلیدی برای دستیابی به مزیتهای رقابتی به شمار میرود. خدمت بهتر به مشتری، افزایش درآمد و کاهش هزینه ها، ثمره استفاده از این فلسفه است. سازمانها می توانند از طریق هدف گذاری، شناسایی و تعریف معیارها و ارزیابی عملکرد مستمر، بهبود عملکردشان را مدیریت کنند. این ارزیابی ها دید مناسبی درباره وضعیت کسب وکار پدید می آورد. به منظور اجرای یک سیستم ارزیابی عملکرد، تدوین وتعریف شاخص های مناسب در سطوح مختلف زنجیره ضروری میباشد. در این پژوهش با استفاده از یک روش نوین به تعیین شاخصهای اندازهگیری و استراتژیهای سازمان درقالب کارت امتیازی متوازن میپردازیم. در این روش که تلفیقی از کارت امتیازی متوازن، تحلیل مسیر، تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی میباشد، برنامه استراتژیک سازمان تعیین میگردد. این روش علاوه بر توجه به تمام جوانب سازمان و تعیین وضعیت فعلی سازمان برنامهای جهت فعالیتهای آینده سازمان نیز ارائه میدهد. پس از معرفی کامل این روش، آنرا در یک کارخانه بزرگ صنایع غذایی پیاده سازی مینماییم و نتایج آنرا بررسی میکنیم.
کلمات کلیدی : ارزیابی عملکرد – کارت امتیازی متوازن – فرآیند تحلیل مسیر- تئوری بازیهای مشارکتی – ارزش شیپلی – تئوری بازیهای تکاملی
فهرست مطالب شماره صفحه
TOC o "1-3" h z u فصل اول – کلیات موضوع11-1- مقدمه21-2- معرفی موضوع پایاننامه31-3- هدف از انتخاب موضوع41-4- مروری کلی بر ادبیات موضوع41-5- جنبههای نوآوری موضوع81-6- کاربران نتایج91-7- روش و متدولوژی تحقیق91-8- جمع بندی10فصل دوم – مفاهیم کلی و مرور ادبیات112-1- مقدمه122-2- ارزیابی عملکرد12 2-2-1- تعاریف و مفاهیم ارزیابی عملکرد12 2-2-2- اهداف ارزیابی عملکرد14 2-2-3- مبانی نظری و پیشینه ارزیابی عملکرد14 2-2-4- ارزیابی عملکرد در زنجیره تامین202-3- کارت امتیازی متوازن242-4- تحلیل مسیر29 2-4-1- مفاهیم و تعاریف تحلیل مسیر29 2-4-2- انواع روابط بین متغیرها در نمودار مسیر30 2-4-3- مروری بر ادبیات موضوعی تحلیل مسیر و ارزیابی عملکرد312-5- تئوری بازیها33 2-5-1- فرضیات اساسی و مفاهیم پایهای33 2-5-1-1- عناصر اصلی در هر بازی33 2-5-1-2- تعاریف34 2-5-1-3- فرضیات اصلی35 2-5-1-3-1- عاقل بودن بازیکنان36 2-5-1-3-2- هوشمندی بازیکنان36 2-5-2- طبقهبندی بازیها37 2-5-2-1- طبقه بندی بر اساس تعداد بازیکنان37 2-5-2-2- طبقه بندی بر اساس ایستایی و پویایی38 2-5-2-3- طبقه بندی بر اساس اطلاعات38 2-5-2-4- طبقه بندی بر اساس برد کل بازی39 2-5-2-5- طبقه بندی بر اساس همکاری و عدم همکاری39 2-5-2-4- طبقه بندی بر اساس تعداد دفعات بازی40 2-5-3- پیدا کردن جواب و حل بازی40 2-5-3-1- تعادل استراتژی غالب40 2-5-3-2- تعادل نش41 2-5-4- مروری بر ادبیات نظریه بازیها412-6- تئوری بازیهای مشارکتی47 2-6-1- ارزش شیپلی48 2-6-2- کاربرد ارزش شیپلی در ارزیابی عملکرد492-7- تئوری بازیهای تکاملی50 2-7-1- کاربرد تئوری بازیهای تکاملی در ارزیابی عملکرد552-8- جمع بندی55فصل سوم – متدولوژی پژوهش573-1- مقدمه583-2- متدولوژی58 3-2-1- گام اول: شناسایی استراتژیها61 3-2-2- گام دوم: تعیین روابط مابین استراتژیها به وسیله تحلیل مسیر63 3-2-3- گام سوم: تعیین اوزان مسیرهای استراتژیک با استفاده از ارزش شیپلی65 3-2-4- گام چهارم: تعیین مسیر استراتژیک بهینه673-3- جمع بندی69فصل چهارم – نتایج و مطالعه موردی714-1- مقدمه724-2- گام اول: شناسایی استراتژیها در زنجیره تامین مورد مطالعه734-3- گام دوم: تعیین روابط مابین استراتژیها به وسیله تحلیل مسیر754-4- گام سوم: تعیین اوزان مسیرهای استراتژیک با استفاده از ارزش شیپلی794-5- گام چهارم: تعیین بهترین مسیر استراتژیک با استفاده از تئوری بازیهای تکاملی834-6- جمع بندی89فصل پنجم – نتیجهگیری و پیشنهادات آتی915-1- مقدمه925-2- جمع بندی تحقیق925-3- دستاوردهای تحقیق945-4-پیشنهاد برای تحقیقات آتی95پیوست96فهرست مراجع98واژه نامه فارسی به انگلیسی104واژه نامه انگلیسی به فارسی105
فهرست جدولها شماره صفحه
جدول 2-1- مدلهای ارزیابی عملکرد18جدول 2-2- مقالات بررسی شده در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین21جدول 2-3- دستهبندی موضوعی مقالات23جدول 2-4- چارچوب کلی ارزیابی عملکرد زنجیره تامین صنایع غذایی مبتنی بر BSC، بیلگاردی و بوتانی(2010)28جدول 2-5- طرح مربع لاتین برای یک بازی چهار نفره تکاملی51جدول 3-1- طرح مربع لاتین برای یک بازی تکاملی با دادههای حاصل از ارزش شیپلی68جدول 4-1- استراتژیهای مورد بحث در مطالعه موردی74جدول 4-2- اطلاعات شاخصهای اندازهگیری مربوط به هر استراتژی76جدول 4-3- نتایج آماری مدل تحلیل مسیر77 TOC h z t "Caption" c جدول 4-4- مسیرهای استراتژیک79جدول 4-5- مقادیر V(Si) محاسبه شده به وسیله AHP فازی79جدول 4-6- ارزش ائتلافهای مسیرهای مدل80جدول 4-7- طرح مربع لاتین نهایی با استفاده از مقادیر شیپلی بدست آمده82
فهرست شکل ها شماره صفحه
شکل 2-1- فرآیند دوار ارزیابی عملکرد13شکل 2-2- شمای کلی مدل BSC ارائه شده توسط نورتن و کاپلان24شکل 3-1- الگوریتم کلی روش این مطالعه جهت ارزیابی عملکرد35شکل 3-2- مدل اولیه تحلیل مسیر64شکل 4-1- مدل نهایی حاصل از تحلیل مسیر78فصل اولکلیات موضوع
1-1-مقدمه
در عصر کنونی تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزشیابی را اجتناب ناپذیر نموده است، بگونه ای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی ها را به عنوان یکی از علائم بیماریهای سازمان قلمداد مینماید. نظام ارزشیابی مناسب میتواند سازمان را از وضعیت جنبههای مختلف کاری خود آگاه سازد و برنامهریزیهای آتی را برای مدیران سازمان آسانتر و با نگرش بیشتر به وضعیت سازمان هدف ریزی نماید.
همواره در طراحی یک سیستم ارزیابی عملکرد می بایست به این نکته توجه داشت که، سیستم ارزیابی عملکرد وقتی مناسب است که متوازن بوده و ابعاد مختلف را در فرآیند های سازمان پوشش دهد. از این رو سیستم ارزیابی عملکرد مناسب می بایست علاوه بر شاخص های مالی شاخص های غیر مالی را نیز در بر بگیرد. در این حالت است که دید مناسبی از عملکرد سازمان و در پی آن عملکرد زنجیره تامین به دست خواهد آمد.
ابزارهای مختلفی در ابعاد مختلف ارزیابی عملکرد در مطالعات گذشته به کار برده شدهاست. اکثر ابزارها به مدیران سازمانها این امکان را میدهند تا شاخصهای مناسب را جهت اندازهگیری در پیکره سازمان خود جاری سازند. اما نگاه به آینده و برنامهریزی استراتژیک یکی از الزاماتیست که در پی یک سیستم ارزیابی عملکرد قرار دارد.
در این فصل به معرفی کلی موضوع و دلایل انتخاب آن میپردازیم. پس از مشخص شدن اهمیت موضوع، روش و متدولوژی تحقیق و کاربران این پایان نامه بیان میشود.
1-2- معرفی موضوع پایان نامه
این پایان نامه با عنوان "طراحی یک سیستم مدیریت عملکرد با استفاده از کارت امتیازدهی متوازن و تئوری بازی های تکاملی" به منظور تعیین بهترین ترکیب استراتژی یک سازمان در راستای بهبود عملکرد خود در زنجیره تامین انتخاب شده است. این استراتژی ها و شاخص های اندازه گیری در قالب 4 جنبه کارت امتیازی متوازن (BSC) یعنی مالی، مشتریان، فرآیند داخلی و رشد و یادگیری مورد بررسی قرار گرفتهاند. پس از بررسی زنجیره تامین مورد نظر و انتخاب بهترین گزینههای استراتژیک در هر یک از 4 جنبه مذکور به تعیین نوع رابطه علی و معلولی بین هر یک از استراتژیهای یک معیار BSC با استراتژیهای معیار بعدی پرداخته شده است. در نهایت با استفاده از تئوری بازی های مشارکتی و تئوری بازی های تکاملی به بهترین ترکیب استراتژی دست خواهیم یافت. مطالعات میدانی مربوطه در این پایان نامه با استفاده از اطلاعات یک کارخانه بزرگ تولیدی صنایع غذایی انجام و این روش در آن کارخانه پیاده سازی شده است.
1-3- هدف از انتخاب موضوع
یکی از مباحثی که میتواند نقش بسزایی در موفقیت یک سازمان داشته باشد درک درست از عملکرد و در پی آن برنامهریزی مناسب برای آینده آن سازمان میباشد. ارزیابی و مدیریت عملکرد علاوه بر روشن ساختن وضعیت موجود یک سازمان میتواند برنامه استراتژیک آن سازمان برای آینده سازمان را نیز مشخص نماید.
با توجه به پویایی زنجیره تامین و افزایش روزافزون رقبا، سازمانها بیش از پیش به دنبال یک سیستم ارزیابی عملکرد اثربخش میباشند. برنامه استراتژیکی که تمام جوانب را در نظر گرفته و به صورت پویا تدوین شده باشد میتواند راهگشای سازمانها در بهبود عملکرد هرچه بیشترشان در زنجیره تامین باشد.
در عصر کنونی تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزشیابی را اجتناب ناپذیر نموده است، بگونه ای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی ها را به عنوان یکی از علائم بیماریهای سازمان قلمداد مینماید.
تمامی نکات ذکر شده در فوق باعث انتخاب مبحث ارزیابی عملکرد با استفاده از کارت امتیازی متوازن گردید. همچنین به جهت پویایی اطلاعات و تضاد بین افراد در رابطه با تصمیم گیری در رابطه با اهداف سازمان و زنجیره تامین، تئوری بازیها جهت تحلیل مورد استفاده قرار گرفته است.
1-4- مروری کلی بر ادبیات موضوع
ارزیابی و مدیریت عملکرد یکی از مفاهیم شناخته شده در بین پژوهشگران و محققان میباشد. کاربرد کارت امتیازی متوازن در بین ابزارهای گوناگون ارزیابی عملکرد نیز در بین مطالعات بسیار به چشم میخورد. در این میان مطالعات چندانی در رابطه با استفاده از تئوری بازیها در مبحث ارزیابی عملکرد به چشم نمیخورد. در این بخش کلیاتی از مطالعات انجام گرفته در رابطه با ارزیابی عملکرد و ابزارهای مختلف آن خدمتتان ارائه میشود.
از ابتدایی ترین مطالعات صورت گرفته در حوزه ارزیابی عملکرد مدل سینک وتاتل (1989) می باشد، که در این مدل عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکردی اثربخشی، کارایی، کیفیت، بهره وری، کیفیت زندگی کاری، نوآوری و سودآوری است.
کیگان در سال 1989 ماتریس ارزیابی عملکرد را معرفی نمود. نقطه قوت این مدل آن است که جنبه های مختلف عملکرد سازمان، شامل جنبه های مالی و غیر مالی و جنبه های داخلی و خارجی به صورت یکپارچه مورد توجه قرار می گیرد. اما این مدل به خوبی روابط بین جنبه های مختلف عملکرد سازمانی را نشان نمی دهد.
چارچوب «نتایج و تعیین کننده ها» در سال 1991 توسط فیتزگرالد و همکارانش معرفی شد که مشکل ماتریس عملکرد را بر طرف می کند. این چارچوب بر این فرض استوار است که در هر سازمانی دو نوع شاخص عملکرد پایه وجود دارد. شاخص هایی که به نتایج مربوط می شوند و آنهایی که بر تعیین کننده های نتایج تمرکز دارند.
در سال 1991 مدل دیگری به نام مدل هرم عملکرد توسط لینچ کراس معرفی شد، که چگونگی ایجاد این رابطه را نشان می دهد. هدف هرم عملکرد ایجاد ارتباط بین استراتژی سازمان و عملیات آن است.
یکی از چارچوب های مطرح ارزیابی عملکرد، مدل تعالی سازمان (EFQM) (1992) است که شامل عواملی است که به دو گروه اصلی «توانمندسازها» و «نتایج» تقسیم می شود.
نیلی و همکارانش در سال 1995 مرور بسیار خوبی در زمینه ارزیابی عملکرد ارائه داده اند و تحقیقات بسیاری به آن ارجاع شده است؛ از جمله ملاحظات کلیدی مدنظر در این مطالعات به شرح زیر است:
فاکتور های موثر در پیاده سازی موفقیت آمیز سیستم های ارزیابی عملکرد چیست؟
فاکتورهای شکل دهنده ارزیابی سیستم های اندازه گیری عملکرد کدامند؟
نحوه حمایت و پشتیبانی از سیستم های ارزیابی عملکرد در هر زمان به گونه ای که با محیط های پویا و استراتژی های متغیر مطابق باشد، چگونه است؟
یکی از مشهورترین و شناخته شده ترین مدل های سیستم اندازه گیری عملکرد، که در این پایان نامه نیز از آن استفاده شده است، مدل کارت امتیازدهی متوازن می باشد که در سال 1992 توسط کاپلان و نورتن مطرح و سپس گسترش و بهبود یافت. این مدل پیشنهاد می کند که برای اندازه گیری عملکرد هر سازمانی از یک سری شاخص های متوازن در چهار بعد سازمان استفاده شود که عبارتند از مالی، مشتریان، فرآیند داخلی و رشد و یادگیری.
مدل SCOR (2005) یک مدل مرجع فرآیندی است که توسط انجمن زنجیره تامین (SCC) برای مدیریت و ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته است. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک سازمان در اختیار مدیران قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت.
علاوه بر مطالعات و مدل های نام برده شده، مدل های دیگری نیز مطرح شده اند، که ازجمله آنان می توان به مدل های فرآیند کسب و کار (1996)، مدوری و استیپل (2000)، تحلیل ذی نفعان 2001، مالکوم بالدریچ (1988)، اندازه گیری عملکرد یکپارچه (1997) و منشور عملکرد (2002) اشاره نمود. تمامی مدل های مذکور به بررسی و تبیین شاخص های عملکردی می پردازند و برای تحلیل شاخص ها می بایست از روش ها و تکنیک های تصمیم گیری بهره برد.
فرآیند تحلیل مسیر که در این پایان نامه از آن بهره گرفته شده است یک روش تحلیل چند متغیره میباشد که برای بررسی یک مجموعه از روابط که به صورت شکل مدل علیتی خطی نمایش داده میشوند، استفاده میگردد. از کاربردهای این مفهوم در رابطه با ارزیابی عملکرد و تعین روابط علی و معلولی میان معیارهای کارت امتیازدهی متوازن میتوان به مطالعلت آقایان کانجی و سا اشاره نمود. کانجی و سا درسال 2002 تحلیل مسیر را برای تحلیل کارت امتیازی کسب و کار ارائه شده توسط کانجی مورد استفاده قرار دادند. به علت اینکه آنها از دادههای جزئی متقاطع استفاده کرده بودند، روش آنها قادر نیست تا روابط داخلی بین هر چارچوب موجود را تعیین کند. برنی و همکارانشدر سال 2009 روش چند متغیره تحلیل مسیر با دادههای طولی را برای تحلیل عوامل سازمانی مورد استفاده قرار دادهاند. آنها در این رویکرد پس از شناسایی مؤلفههای مؤثر، ترسیمی از روابط علی و معلولی را مورد نظر قرار داده و سپس در قدم اول با بررسی همبستگی میان عوامل، روابط را با فرضهای آماری تحت آزمون t دوطرفه مورد سنجش قرار داده و در نهایت به کمک رگرسیون مقادیر ارتباط را مورد نظر قرار دادهاند.
در سال 2013 جعفری و همکارانش با استفاده از تحلیل مسیر و تئوری بازیهای مشارکتی به تعیین روابط علیتی شاخصهای توسعهای علم و فناوری در بخش خصوصی صنعتی پرداختند. در این مطالعه پس از تعیین شاخصهای مورد نظر در قالب کارت امتیازی متوازن و تعیین روابط علی میان آنها توسط فرآیند تحلیل مسیر بهترین ترکیب شاخص ها را با استفاده از ارزش شیپلی که یک مفهوم مهم در تئوری بازیهای مشارکتی میباشد، تعیین نمودند.
در سال 2011 دکتر نایینی و همکارانش با تلفیق تئوری بازیهای تکاملی و کارت امتیازی متوازن یک روش جدید را در ارزیابی عملکرد معرفی نمودند. در این مقاله این روش در یک زنجیره تامین محیطی اجرا گردید.
1-5- جنبههای نوآوری موضوع
تلفیق ابزارهای مختلف در کنار کارت امتیازی متوازن جهت تعیین بهترین استراتژیها
این ابزارها شامل فرآیند تحلیل مسیر، تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی میباشند. هر یک از این ابزارها به نحوی ما را در رسیدن به ترکیب استراتژیک مناسب یاری مینمایند. الگوریتم ارائه شده در این پژوهش برای اولین بار میباشد که مورد استفاده قرار میگیرد.
مشخص نمودن مسیرها و ترکیبهای نا مناسب استراتژیک قبل از ورود به مراحل تصمیمگیری با استفاده از فرآیند تحلیل مسیر
تعیین میزان همبستگی و نوع همبستگی میان شاخصها در ارزیابی عملکرد پیشینه زیادی دارد. اما استفاده از این موضوع به وسیله تحلیل مسیر و پیرو آن استفاده از تئوری بازها یک ابتکار جدید در این مطالعه به حساب میآید. مسیرهایی که ارتباط معنا داری بین مؤلفههای آن وجود ندارد، باعث طولانی تر شدن اجرای الگوریتم تئوری بازیهای تکاملی برای پیدا کردن جواب بهینه میگردند. با استفاده از تحلیل مسیر این مسیرها پیدا شده و حذف میشوند.
استفاده از مقادیر ارزش شیپلی به عنوان ورودی در تئوری بازیهای تکاملی
در تنها مطالعه پیشین که از تئوری بازیهای تکاملی استفاده شده بود، مقادیر ورودی در طرح مربع لاتین داده هایی جمع آوری شده از سطح نخبگان بود، اما در این مطالعه از مقادیر شیپلی استفاده شده است. این امر دقت الگوریتم را در رسیدن به جواب بهینه بیشتر مینماید.
پیاده سازی روش ارائه شده در یک کارخانه تولیدی صنایع غذایی
تمامی مراحل این الگوریتم در یک کارخانه صنایع غذایی پیاده سازی شدهاست. تمام دادهها و اطلاعات مورد استفاده از یک مطالعه موردی واقعی بدست آمدهاند.
1-6- کاربران نتایج
کاربران تحقیق در وهله اول مدیران و سازمانهای مختلف میباشند که در پی ارزیابی عملکرد و برنامه ریزی استراتژیک هستند. همچنین روش ارائه شده و موضوعات متعدد مطرح شده در این پژوهش میتواند مورد بررسی و مطالعه محققین زنجیره تامین و ارزیابی عملکرد قرار گیرد.
1-7- روش و متدلوژی تحقیق
از آنجا که مقالات موجود در ابزارهای مختلف ادبیات موضوع از اهمیت خاصی برخوردار هستند، در فصل دوم این پایان نامه به مرور موضوع و ابزارهای استفاده شده در این پژوهش پرداخته شده است. در این فصل مروری بر ادبیات موضوعی ارزیابی عملکرد صورت میگیرد پس از آن تعاریف و مفاهیم ارزیابی عملکرد به صورت مفصل مرد بحث قرار خواهد گرفت. در ادامه تعریف و قواعد کلی تحلیل مسیر را ارائه خواهیم داد. همچنین به طور گسترده کاربرد تحلیل مسیر در مطالات پیشین را مورد بررسی قرار میدهیم. سپس تعاریف و مباحث کلی تئوری بازیها را تشریح مینماییم. در ادامه ارزش شیپلی که از آن در این مطالعه استفاده شدهاست را مطرح مینماییم و در نهایت تئوری بازیهای تکاملی را به همرا روابط آن تشریح خواهد شد. در فصل سوم روش کلی مورد استفاده و محاسبات لازم در هرمرحله ارائه شده است. بدیت ترتیب که پس از معرفی الگوریتم کلی این روش هر مرحله را به صورت جداگانه توضیح داده و مورد بررسی قرار میدهیم. در فصل چهارم روش مطرح شده با استفاده از داده های یک شرکت تولیدی صنایع غذایی مورد ارزیابی قرار میگیرد. در این فصل تمام مقادیر محاسباتی از جمله محاسبات مربوط به تحلیل مسیر و ارزش شیپلی و تئوری بازیهای تکاملی آورده شده است و نتایج ارائه میگردد. در فصل پنجم نتایج حاصل از این پایان نامه ارئه میگردد.
1-8- جمع بندی
در این فصل به اهمیت موضوع ارزیابی عملکرد و این که در دنیای امروز یک جز جدا نشدنی هر سازمان میباشند اشاره گردید. پس از معرفی موضوع پایان نامه به ضرورت انتخاب این موضوع پرداخته شد. سپس مروری کلی بر مطالعات پیشین انجام شد که شامل ارائه برخی مفاهیم و ابزارهای استفاده شده در این مطالعه میباشد. سپس به جنبههای نوآوری و کاربران این مطالعه اشاره گردید. درنهایت چارچوب کلی این مطالعه و نمایی از فصول آینده این مطالعه که شامل 5 فصل میباشد ارائه گردید.
فصل دوم
مفاهیم کلی و مرور ادبیات
2-1- مقدمه
در این فصل تعاریف و مرور ادبیات ارزیابی عملکرد، کارت امتیازی متوازن، تحلیل مسیر، تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی و همچنین مقالاتی که پایه و اساس شکل گیری این پژوهش بودهاند آورده شده است.
2-2- ارزیابی عملکرد
2-2-1- تعاریف و مفاهیم ارزیابی عملکرد
برای درک مفهوم ارزیابی عملکرد ابتدا باید دو مفهوم عملکرد و اندازه گیری عملکرد را به خوبی بشناسیم. از این رو تعاریف و معانی مختلفی که از مفهوم عملکرد شده است را ارائه می دهیم:
عملکرد، نتیجه یک عمل است (ارزش قابل اندازه‌گیری ایجاد می‌شود).
عملکرد، مقایسه نتایج با چند الگو یا مرجع انتخاب شده یا تحمیل شده داخلی یا خارجی است.
عملکرد، نتایج مقایسه با انتظارات است.
عملکرد، نیل به دستاوردها توسط فرد، تیم، سازمان یا فرآیند است.
از تعاریف فوق روشن می گردد که عملکرد هم قابل اندازه گیری می باشد و هم قابل قیاس. از این رو مفهوم دیگری به نام اندازه گیری عملکرد قابل طرح می باشد که عبارت است از فرآیند کمی سازی اثر بخشی و کارایی فعالیت های گذشته می باشد. ارزیابی عملکرد را می توان در راستای تعاریف فوق به صورت های زیر تعریف نمود:
ارزیابی عملکرد فرایندی است که به سنجش و اندازه گیری، ارزش گذاری و قضاوت درباره عملکرد طی دوره ای معین می پردازد.
ارزیابی عملکرد عبارتست از اندازه گیری عملکرد از طریق مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب یا ایده آل براساس شاخص های از پیش تعیین شده که خود واجد ویژگی های معین باشد.
ارزیابی عملکرد را می توان به صورت یک فرآیند دوار (شکل 2-1) در نظر گرفت. مراحل مختلف این فرآیند یک سیستم ارزیابی عملکرد را تشکیل می دهند. این فرآیند با شناسایی شاخص ها و طبقه بندی آنها شروع می گردد. پس از طبقه بندی شاخص ها به تعیین عوامل کلیدی موفقیت می پردازد. سپس با جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آنها این فرآیند خاتمه می یابد.
18543621224280ماموریت،
چشم انداز و استراتژی

متن کامل در سایت امید فایل 

00ماموریت،
چشم انداز و استراتژی

شکل 2-1- فرآیند دوار ارزیابی عملکرد
2-2-2- اهداف ارزیابی عملکرد
اهداف بسیاری در رابطه با ارزیابی عملکرد در مطالعات انجام گرفته بر شمرده شده اند. یکی از جامع ترین و جدید ترین اهداف بر شمرده شده برای ارزیابی عملکرد توسط گانسکاران و کوبو در سال 2007 ارائه شده است که عبارتند از:
شناسایی موفقیت
شناسایی اینکه نیازهای مشتری برطرف شده است
درک بهتر از فرآیندها
شناسایی تنگناها، ضایعات، مشکلات و فرصت های بهبود.
ارائه تصمیمات مبتنی بر واقعیات
ایجاد پیشرفت
ردیابی پیشرفت
تسهیل همکاری و ارتباطات باز و شفاف
2-2-3- مبانی نظری و پیشینه ارزیابی عملکرد
ادبیات ارزیابی عملکرد را می توان به دو دوره مجزا از هم تقسیم نمود. اولین دوره از اواخر دهه 1880 شروع شد و تا اواخر دهه 1980 ادامه داشت که در این دوران تاکید اصلی سیستم های ارزیابی عملکرد بر معیارهای مالی بوده و دوره بعدی که از اواخر دهه 1980 آغاز شد و تا امروز پیشرفت بسیاری داشته است، به دلیل تغییرات ایجاد شده در بازار جهانی حادث شد. همانطور که گفته شد توجه به سیستم های ارزیابی عملکرد در سال های اخیر در حال افزایش می باشد، زیرا جهان صنعتی امروز متوجه شده است که از آنجایی که این سیستم ها، اطلاعات لازم جهت تصمیم گیری را فراهم می آورند پس نقش مهمی در موفقیت سازمان های تجاری دارند.
از ابتدایی ترین مطالعات صورت گرفته در حوزه ارزیابی عملکرد مدل سینک وتاتل (1989) می باشد، که در این مدل عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکردی اثربخشی، کارایی، کیفیت، بهره وری، کیفیت زندگی کاری، نوآوری و سودآوری است.
کیگان در سال 1989 ماتریس ارزیابی عملکرد را معرفی نمود. نقطه قوت این مدل آن است که جنبه های مختلف عملکرد سازمان، شامل جنبه های مالی و غیر مالی و جنبه های داخلی و خارجی به صورت یکپارچه مورد توجه قرار می گیرد. اما این مدل به خوبی روابط بین جنبه های مختلف عملکرد سازمانی را نشان نمی دهد.
چارچوب «نتایج و تعیین کننده ها» در سال 1991 توسط فیتزگرالد و همکارانش معرفی شد که مشکل ماتریس عملکرد را بر طرف می کند. این چارچوب بر این فرض استوار است که در هر سازمانی دو نوع شاخص عملکرد پایه وجود دارد. شاخص هایی که به نتایج مربوط می شوند و آنهایی که بر تعیین کننده های نتایج تمرکز دارند. یکی از نیازهای هرسیستم ارزیابی عملکرد، وجود یک رابطه شفاف بین شاخص های عملکرد در سطوح سلسله مراتبی مختلف سازمان است، به گونه ای که همه واحدها برای رسیدن به اهداف یکسان تلاش کنند.
در سال 1991 مدل دیگری به نام مدل هرم عملکرد توسط لینچ کراس معرفی شد، که چگونگی ایجاد این رابطه را نشان می دهد. هدف هرم عملکرد ایجاد ارتباط بین استراتژی سازمان و عملیات آن است.
یکی از چارچوب های مطرح ارزیابی عملکرد، مدل تعالی سازمان (EFQM) (1992) است که شامل عواملی است که به دو گروه اصلی «توانمندسازها» و «نتایج» تقسیم می شود. توانمندسازها عبارت اند از رهبری، کارکنان، خط مشی و راهبرد، منابع و ذی نفعان و فرآیندها. درمقابل نتایج شامل نتایج کارکنان، نتایج حاصل از مشتریان، نتایج حاصل از جامعه و نتایج عملکرد کلیدی است. تئوری سازنده و پشتیبان این روش بیانگر آنست که توانمندسازها مانند اهرم هایی هستند که مدیران از آنها برای رسیدن سریع تر به نتایج آتی استفاده می کنند.
نیلی و همکارانش در سال 1995 مرور بسیار خوبی در زمینه ارزیابی عملکرد ارائه داده اند و تحقیقات بسیاری به آن ارجاع شده است؛ از جمله ملاحظات کلیدی مدنظر در این مطالعات به شرح زیر است:
فاکتور های موثر در پیاده سازی موفقیت آمیز سیستم های ارزیابی عملکرد چیست؟
فاکتورهای شکل دهنده ارزیابی سیستم های اندازه گیری عملکرد کدامند؟
نحوه حمایت و پشتیبانی از سیستم های ارزیابی عملکرد در هر زمان به گونه ای که با محیط های پویا و استراتژی های متغیر مطابق باشد، چگونه است؟
یکی از مشهورترین و شناخته شده ترین مدل های سیستم اندازه گیری عملکرد، مدل کارت امتیازدهی متوازن می باشد که در سال 1992 توسط کاپلان و نورتن مطرح و سپس گسترش و بهبود یافت. این مدل پیشنهاد می کند که برای اندازه گیری عملکرد هر سازمانی از یک سری شاخص های متوازن در چهار بعد سازمان استفاده شود. این چهار بعد پاسخگویی به چهار سوال اساسی زیر را امکان پذیر می سازد:
نگاه ها به سهام داران چگونه است؟ (جنبه مالی)
در چه زمینه هایی باید خوب عمل کنیم؟ (جنبه داخلی کسب و کار)
نگاه مشتریان به ما چگونه است؟ (جنبه مشتری)
چگونه می توانیم به بهبود و خلق ارزش ادامه بدهیم؟ (جنبه یادگیری و رشد)
مدل SCOR (2005) یک مدل مرجع فرآیندی است که توسط انجمن زنجیره تامین (SCC) برای مدیریت و ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته است. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک سازمان در اختیار مدیران قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت. در این مدل سه سطح تعریف شده است:
انواع فرآیندها؛
پیکره فرآیند (شامل 30 دسته فرآیند در قالب 5 فرآیند اصلی)
عناصر فرآیند شامل تعریف فرآیند، وروردی ها و خروجی ها، پارامترهای ارزیابی کارایی، بهترین عملیات قابل استفاده، تجهیزات/ سیستم ها/ ظرفیت های لازم برای بهترین شیوه انجام کار.
علاوه بر مطالعات و مدل های نام برده شده، مدل های دیگری نیز مطرح شده اند، که ازجمله آنان می توان به مدل های فرآیند کسب و کار (1996)، مدوری و استیپل (2000)، تحلیل ذی نفعان 2001، مالکوم بالدریچ (1988)، اندازه گیری عملکرد یکپارچه (1997) و منشور عملکرد (2002) اشاره نمود. تمامی مدل های مذکور به بررسی و تبیین شاخص های عملکردی می پردازند و برای تحلیل شاخص ها می بایست از روش ها و تکنیک های تصمیم گیری بهره برد.
خلاصه ای از مدل های ارزیابی عملکرد به همراه نکات کلی و اهم ابعاد مورد توجه در جدول 2-1 آورده شده است.
جدول 2-1- مدلهای ارزیابی عملکرد
نام مدل سال طرح طراح نکات کلی اهم ابعاد مورد توجه
ﺳﻴﻨﻚ ﻭ ﺗﺎﺗﻞ 1989 ﺳﻴﻨﻚ ﻭ ﺗﺎﺗﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺁﻥ ﺑﺮﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﺍﺳﺖ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ، ﻛﺎﺭﺍﺋﻲ، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻛﺎﺭﻱ، ﺑﻬﺮﻩﻭﺭﻱ، ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ ﻭ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ
ماتریس عملکرد 1989 کیگان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻭﺍﻗﻌﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺭﺍ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻭ ﺧﺎﺭﺟﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ.
ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻭ ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ 1991 ﻓﻴﺘﺰﮔﺮﺍﻟﺪ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ 2 ﻧﻮﻉ ﺷﺎﺧﺺ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺷﺎﺧص هاﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻭ ﺁﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪﻩ ﻫﺎﻱ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺷﺎﺧص ها ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ ﻭ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﻣﺜﻞ ﺳﻬﻢ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻫﺎ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪﺍﺯ: ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ، ﺑﻜﺎﺭﮔﻴﺮﻱ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻭ ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ.
ﻫﺮﻡ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ 1991 لینچ کراس ﺑﺎ ﻫﺪﻑ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﻴﻦ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻋﻤﻠﻴﺎﺕ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎﺭ ﺳﻄﺢ ﺍﺯ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻛﺎﺭﺍﻳﻲ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻳﻲ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﺮﻭﻫﻬﺎﻱ ﺧﺎﺭﺝ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺗﻮﺟﻪ ﺩﺍﺭﻧﺪ (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﺗﺤﻮﻳﻞ
ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ) ﻭ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻛﺴﺐ ﻭﻛﺎﺭ(ﻧﻈﻴﺮ ﺑﻬﺮﻩ ﻭﺭﻱ، ﺳﻴﻜﻞ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻭ ﺍﺗﻼﻓﺎﺕ) ﺍﺳﺖ.
تعالی سازمانی 1991 ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺷﺎﻣﻞ ﺩﻭ ﺩﺳﺘﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺟﺪﺍ ﺍﺯ ﻫﻢ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻛﻠﻲ ﺑﻪ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﺳﺎﺯﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ 5 ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺷﺎﻣﻞ 4ﻣﻌﻴﺎﺭ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﺳﺎﺯﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺭﻫﺒﺮﻱ، ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ، ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﻫﺎ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻭ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ ﻭ ﻓﺮﺍﻳﻨﺪﻫﺎ. ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ: ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ
ﻛﺎﺭﺕ ﺍﻣﺘﻴﺎﺯﺩﻫﻲ ﻣﺘﻮﺍﺯﻥ 1992 ﻛﺎﭘﻼﻥ ﻭ
ﻧﻮﺭﺗﻮﻥ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻫﺮ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺳﺮﻱ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻣﺘﻮﺍﺯﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﺮﺩ ﺗﺎ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ بتوان ﻧﮕﺎﻩ ﻛﻠﻲ ﺍﺯ ﭼﻬﺎﺭ ﺟﻨﺒﻪ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺎﻟﻲ ، ﺟﻨﺒﻪ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ، ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺸﺘﺮﻱ ، ﺟﻨﺒﻪ ﻳﺎﺩﮔﻴﺮﻱ ﻭ ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ
ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ ﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ 1996 براون ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮﺍﺗﺒﻲ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻭ ﻛﺎﺭﺑﺮﺩﻱ ﺍﺳﺖ ﭼﺮﺍ ﻛﻪ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺑﻴﻦ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻭﺭﻭﺩﻱ، ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ، ﺧﺮﻭﺟﻲ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺭﺍ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻭﺭﻭﺩﻱ (ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ)، ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ(ﺗﺤﻮﻳﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ)، ﺧﺮﻭﺟﻲ (ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺎﻟﻲ) ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ(ﺟﻠﺐ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ) ﺍﺳﺖ.
ادامه جدول 2-1- مدلهای ارزیابی عملکرد
نام مدل سال طرح طراح نکات کلی اهم ابعاد مورد توجه
ﻣﺪﻭﺭﻱ ﻭ ﺍﺳﺘﻴﭙﻞ 2000 ﻣﺪﻭﺭﻱ ﻭ
ﺍﺳﺘﻴﭙﻞ ﺑﺎ ﻫﺪﻑ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺑﻬﺎﻱ ﺟﺎﻣﻊ ﻭ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺭﺗﻘﺎﻱ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﻱ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﺭﻭﻳﻜﺮﺩ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺶ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻫﺰﻳﻨﻪ، ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ ﭘﺬﻳﺮﻱ، ﺯﻣﺎﻥ، ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻭ ﺭﺷﺪ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ 2001 لی ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﻫﺎﻱ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺷﺮﻭﻉ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻭ ﮔﺮﻭﻩ ﺩﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪﻱ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ: ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻭ ﻏﻴﺮ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ، ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻱ، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ
ﻣﺎﻟﻜﻮﻡ ﺑﺎﻟﺪﺭﻳﭻ 1988 ﻣﺎﻟﻜﻮﻡ ﺑﺎﻟﺪﺭﻳﭻ ﺑﺮﺍﻱ ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﻲ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺩﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻭ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺭﺷﺪ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﺑﺮﺗﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺗﺤﺖ ﻳﻚ ﻗﺎﻟﺐ ﺭﻗﺎﺑﺘﻲ ﺍﻳﺠﺎﺩﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺭﻫﺒﺮﻱ 120 ﺍﻣﺘﻴﺎﺯ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰﻱ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻳﻚ 85، ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮ ﻣﺸﺘﺮﻱ 85، ﺩﺍﺩﻩ ﻫﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ 90، ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ 85، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ 85، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺎﺭﻱ 450
اﻧﺪﺍﺯﻩ ﮔﻴﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﻪ 1997 ﺑﻲ ﺗﺴﻲ ﻭ
ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﮔﻴﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻳﻚ ﺣﻠﻘﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻥ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻄﻮﺭ ﺧﻄﻲ ﺑﺎ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻭﺭﺍﻫﺒﺮﺩ ﻫﺎﻱ ﺷﺮﻛﺘﻲ ﻭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩﻱ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻨﺪ. ﻭ ﻣﺘﺸﻜﻞ ﺍﺯ ﭘﻨﺞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻭ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﮕﻲ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﺑﻨﺪﮔﻲ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﺩ. ﭘﻨﺞ ﻣﻨﻈﺮ ﺳﻬﺎﻣﺪﺍﺭﺍﻥ، ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻱ ﻛﻨﺘﺮﻝ، ﺍﺳﺘﻘﺮﺍﺭ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﻱ ﻭ ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ
ﻣﻨﺸﻮﺭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ 2002 ﻧﻴﻠﻲ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﻣﻨﻈﺮﻫﺎﻱ ﺑﻬﻢ ﻣﺮﺗﺒﻄﻲ ﺍﺯ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ، ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ، ﺭﺍﻫﺒﺮﺩﻫﺎ، ﻓﺮﺁﻳﻨﺪﻫﺎ ﻭ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﺘﻌﺎﺩﻟﻲ ﺍﺯ ﻛﺎﺭ ﺗﺠﺎﺭﻱ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﺑﻴﺮﻭﻧﻲ ﻣﺜﻞ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ ﻭ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩ,ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ, ﻭ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻭ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﺪﻩ ﺭﺍﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ.
SCOR 2005 انجمن زنجیره تامین یک مدل مرجع فرآیندی است که برای ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک در اختیار قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت
2-2-4- ارزیابی عملکرد در زنجیره تامینیک تعریف کلی و قابل قبول از زنجیره تامین عبارت است از: « زنجیره تامین ، زنجیره ای است که همه فعالیتهای مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد از مرحله تهیه مواد اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می شود ». مدیریت زنجیره تامین را می توان متشکل از سه مولفه مدیریت لجستیک، مدیریت اطلاعات و مدیریت روابط و اعضا دانست، که ارزیابی عملکرد می تواند در هر یک از این سه مولفه موجب پیشبرد اهداف سازمان گردد.
در مطالعات انجام گرفته در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین شاخص های مختلفی در هر یک از سه مولفه مدیریت زنجیره تامین مورد بررسی قرار گرفته اند. در مدیریت لجستیک عواملی همچون تحویل به موقع کالا و خدمات، حمل و نقل سالم و به موقع، حفاظت از محیط زیست، عملکرد لجستیک معکوس، کاهش هزینه حمل و نقل و افزایش سطح خدمت دهی مورد ارزیابی قرار گرفته اند. در بحث مدیریت اطلاعات شاخص های بررسی شده عبارتند از میزان جریان اطلاعات در سطح زنجیره، هزینه مصرفی جهت ارتباط بین اجزا، امنیت انتقال اطلاعات، میزان بوروکراسی اداری و نظارت بر دیدگاه مشتریان. به همین ترتیب فاکتورهای ارزیابی عملکرد در مدیریت روابط و اعضا زنجیره تامین شامل انتخاب اجزا مختلف زنجیره بر اساس عملکردشان، بررسی عملکرد تامین کنندگان، بررسی رشد و آموزش اجزا، سهولت روابط بین اجزا زنجیره، عملکرد قیمت گذاری و هماهنگی بین اجزا می باشند.
مقالات مختلفی در این راستا مورد مطالعه قرار گرفتهاند که خلاصهای از آنها در جدول 2-2 آمدهاست.
همچنین دسته بندی موضوعی این مطالعات در جدول ... آورده شده است. همانطور که مشاهده میشود تنها یک مقاله از تئوری بازیها در این خصوص بهره برده است.
جدول 2-2- مقالات بررسی شده در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین
نویسنده عنوان سال ابزارهای استفاده شده رویکرد و توضیحات
گوآنسکاران و دیگران A framework for supply chain performance measurement 2004 literature review با بررسی پژوهش های انجام گرفته در رابطه با SCM به معرفی معیارهای مهم در این خصوص می پردازد. این معیار ها در مطالعات بعد از این مقاله بسیار مورد استفاده قرار گرفته اند.
هروانی و دیگران Performance measurement for green supply chain management 2005 literature review با بررسی پژوهش های گذشته به ارائه یک چهاچوب کلی در زمینه ارزیابی عملکرد زنجیره تامین سبز (محیطی) با ارائه شاخص های اساسی در این زمینه پرداخته است.
باگوات و شارما Performance measurement of supply chain management: A balanced scorecard approach 2007 BSC در این مقاله با استفاده از مرور کلی بر ادبیات موضوعی BSC و SCM معیارها و شاخص هایی کلی برای ارزیابی عملکرد متوازن در همه زمینه ها ارائه شده است.
باگوات و شارما An application of the integrated AHP-PGP model for performance measurement of supply chain management 2009 BSC
&
AHP-PGP در این مطالعه پس از تعیین معیارهای سنجش عملکرد در سه سطح استراتژیک، تاکتیکال و عملیاتی و تعیین اوزان به وسیله AHP، با استفاده از یک مدل برنامه ریزی آرمانی با سه تابع هدف عملکرد کلی را بهینه می نماید.
جیان چی و دیگران Improving supply chain performance management: A sys--atic approach to analyzing iterative KPI accomplishment 2009 مقادیر ویژه و یک ابزار ابتکاری این مقاله چهارچوبی در قالب یک رویکرد سیستماتیک برای تحلیل تکرار شونده شاخص های کلیدی عملکرد ارائه نموده است. این چهاچوب وابستگی بین مجموعه KPIها را مورد تجزیه و تحلیل کمی قرار می دهد.
آدرین چیا و دیگران Performance measurement in supply chain entities:balanced scorecard perspective 2009 BSC هدف اولیه این مطالعه بررسی شاخه های ارزیابی عملکرد در سطح مدیران اجرایی برتر سازمان می باشد و تطبیق آنها و پیاده سازی آنها در قالب 4 عامل BSC.
شاوو و دیگران Developing environmental supply chain performance measures 2010 literature review بررسی کلی بر روی شاخص ها و عوامل کلیدی موثر بر زنجیره های تامین محیطی و سبز انجام داده است. و چارچوبی بر اساس مرور ادبیات گذشته ارائه نموده است.
بیلگیاردی و بوتانی Performance measurement in the food supply chain: a balanced scorecard approach 2010 Delphi technique
و
BSC در این مطالعه پس از مرور ادبیات مباحث مطروحه، به تعیین شاخص های ارزیابی عملکرد با استفاده از تکنیک Delphi و پیاده سازی آنها در دو شرکت صنایع غذایی بوسیله BSC پرداخته است.
ادامه جدول 2-2- مقالات بررسی شده در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین
نویسنده عنوان سال ابزارهای استفاده شده رویکرد و توضیحات
گانگا و کارپینتی A fuzzy logic approach to supply chain performance management 2011 Fyzzy logic
&
SCOR در این مقاله با ارائه یک ابزار نوین به تحلیل در رابطه با شخاص های ارزیابی عملکرد در محیط عدم قطعیت می پردازد. نویسنده با استفاده از تعاریف منطق فازی روابط بین شاخص ها را در دو سطح مدل SCOR مورد بررسی قرار می دهد.
ارول و دیگران A new fuzzy multi-criteria framework for measuring sustainability performance of a supply chain 2011 Fuzzy entropy
&
fuzzy multi-attribute utility (FMAUT) پس از تعیین برخی از شاخص های مربوط به زنجیره تامین پایدار و وزن دهی آن ها توسط آنتروپی فازی به ارزیابی عملکرد زنجیره تامین بر اساس شاخص ها، به وسیله FMAUT پرداخته است.
ال- باز Fuzzy performance measurement of a supply chain in manufacturing companies 2011 Fuzzy AHP ابتدا به تحلیل شاخص ها و فاکتور های مهم پرداخته و پس از تعیین آنها با استفاده از AHP فازی درجه اهمیت هر یک را مشخص نموده. در ادامه با استفاده از ساختار تابع عضویت و تعیین Ruleهایی به تصمیم گیری در رابطه با عملکرد دپارتمان های مختلف می پردازد.
نایینی و دیگران Designing a mixed performance measurement sys-- for environmental supply chain management using evolutionary game theory and balanced scorecard: A case study of an auto industry supply chain 2011 BSC و تئوری بازی های تکاملی با ترکیب دو رویکرد BSC و تئوری بازی های تکاملی به تدوین بهترین ترکیب استراتژی های مربوط به هر شاخص برای یک زنجیره تامین محیطی پرداخته است.
وون چو و دیگران A framework for measuring the performance of service supply chain management 2012 Fuzzy AHP پس از بررسی شاخص های مربوط به زنجیره تامین خدماتی بر اساس سه سطح عملکرد استراتژیک، تاکتیکال و عملیاتی روشی برای اندازه گیری عملکرد با استفاده از AHP فازی ارائه می نماید.
یوسال An integrated model for sustainable performance measurement in supply chain 2012 DEMATEL و تئوری گراف و روش ماتریسی پس از تعیین شاخص هایی مربوط به زنجیره تامین پایدار، با استفاده از روش DEMATEL تاثیر آنها را بر یکدیگر سنجیده و سپس با روش تئوری گراف 3 شرکت گزینه ها را با هم مقایسه می نماید.
جدول2-3- دسته بندی موضوعی مقالات
ابزار و رویکرد مورد استفاده نوع زنجیره تامین فضای تصمیم گیری
مطالعات مرور ادبیات BSC تصمیم گیری چند معیاره تئوری بازی مدل سازی ریاضی منطق فازی تحلیل اوزان و وابستگی محیطی (سبز) خدماتی کلی قطعی فازی
گوآنسکاران و دیگران (2004) * * * هروانی و دیگران (2005) * * * باگوات و شارما (2007) * * * * باگوات و شارما (2009) * * * * * * * جیان چی و دیگران (2009) * * * آدرین چیا و دیگران (2009) * * * * شاوو و دیگران (2010) * * * بیلگیاردی و بوتانی (2010) * * * * گانگا و کارپینتی (2011) * * *
ارول و دیگران (2011) * * * *
ال- باز (2011) * * * *
نایینی و دیگران(2011) * * * * * وون چو و دیگران (2012) * * * * *
یوسال (2012) * * * * 2-3- کارت امتیازی متوازن
همانطور که در فصل اول گفته شد روش BSC در سال 1992 برای اولین بار توسط کاپلان و نورتون در راستای انجام یک ارزیابی عملکرد متوازن در همه جهات سازمان، اعم از مالی و غیر مالی، ارائه شد. رویکرد امتیازدهی متوازن شرکت ها و سازمان ها را نسبت به چهار دیدگاه: یادگیری و رشد، فرآیند داخلی، مشتریان و مالی مورد ارزیابی قرار می دهد. این رویکرد، سیستمی را به مدیران معرفی می کند که به آنها در عملیاتی نمودن استراتژی های سازمان کمک می کند (کاپلان و نورتن، 2006). شکل 2-2 شمای کلی مدل BSC ارائه شده توسط نورتن و کاپلان را در 1996 را نشان میدهد.

شکل 2-2 شمای کلی مدل BSC ارائه شده توسط نورتن و کاپلان
فواید زیادی برای این ابزار در مطالعات مختلف معرفی شده است که برخی از آنها عبارتند از:
1. تنها تعداد کمی از شاخصه های عملکردی نیاز به چک کردن، به صورت هر چند وقت یک بار، دارند (نیلی، 1998).
2. به عنوان پلی بین زمینه های مختلف عمل می کند (زمینه های مالی و غیر مالی) (کاپلان و نورتن، 1996).
3. رسم نمودارهای حلقه ای علت و معلولی برای بهبود طرح های استراتژیک (کاپلان و نورتن، 1996؛ لی و دیگران، 2009).
4. بهبود مدیریت اطلاعات در سازمان ها (هوآنگ، 2009؛ بابیلو و دیگران، 2009).
در عین حال برخی از محدودیت ها نیز برای این روش مطرح شده است که عبارتند از:
1. رابطه علیت یک طرفه بسیار ساده می باشد: استفاده تنها از حلقه های علت و معلول به نظر مشکل ساز می آید (ریچموند، 2001).
2. BSC علت و معلول را رد طول زمان جدا نمی سازد: بعد زمان به عنوان یکی از پارامترهای BSC در نظر گرفته نشده است (لی و دیگران، 2008؛ کبکی، 2009).
3. BSC مکانیزمی در جهت انتخاب بهترین مقیاس عملکرد ارائه نمی دهد (کبکی، 2009؛ لیانگ و دیگران، 2006).
4. BSC زنجیره های ارزش را برای سازمان انتخاب نمی کند: BSC نمی توان زنجیره های ارزش را در عملیات استراتژیک تعریف نماید (یوکسل و داگدویرن، 2010).
5. BSC برای کنترل آنلاین به اندازه کافی پویا نمی باشد (آکرمنس و اورسچات، 2002؛ پففر و ساتن، 2000).
در موارد مختلفی کارت امتیازی متوازن مورد استفاده قرار گرفته است. در تحقیقی که در سال 2005 بر روی شرکتهای آمریکایی صورت گرفت نشان داد که 64 درصد این شرکتها از کارت امتیازی متوازن برای ارزیابی سازمان خود استفاده مینمایند.(گومباس سال 2005) یانگ و تونگ در سال 2006 برای ارزیابی نظام بیمارستانی از کارت امتیازی متوازن استفاده کردهاند. همچنین این روش برای ارزیابی واحدهای تولید برق با سوخت فسیلی توسط رزمی و همکارانش در سال 2008 مورد استفاده قرار گرفته است. سبسی این نظام را برای کمک به پیادهسازی نظام ERP در صنعت پارچه در تایوان در سال 2009 مورد استفاده قرار داد. لی و همکارانش در سال 2008 از رویکرد کارت امتیازی متوازن برای ارزیابی بخش IT واحدهای تولیدی در کشور تایوان استفاده نمودهاند. کانجی در سال 2002 کارت امتیازی متوازن را برای ارزیابی مدلهای کسب و کار مورد استفاده قرار داده است.
در سال 2007 باگوات و شارما با بررسی مطالعات گذشته در زمینه ارزیابی عملکرد زنجیره تامین، از جمله مقالات آقای گوآنسکاران در سال های 2001 و 2004، به جمع آوری شاخص های مهم در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین پرداختند. در ابتدا این شاخص ها را به دودسته مالی و غیر مالی تقسیم کردند. در این مقاله پس از مرور ادبیات گذشته یک چارچوب کلی از شاخص های ارزیابی عملکرد زنجیره تامین در قالب چهار معیار کلی BSC ارائه شده است. پس از ارائه این چهارچوب کلی این معیار ها در 3 شرکت کوچک و متوسط کشور هند مورد ارزیابی قرار داده شدند.
در مقالات مختلفی از معیارهای BSC به همراه یک یا چند ابزار دیگر برای ارزیابی عملکرد در زنجیره تامین استفاده شده است. باگوات و شارما در سال 2009 با استفاده از مطالعه پیشین خود و چارچوبی که برای شاخص های BSC در زنجیره تامین معرفی کرده بودند، و با استفاده از یک روش جدید که ترکیبی از فرآیند سلسله مراتبی (AHP) و برنامه ریزی چند هدفه با روش برنامه ریزی آرمانی پیشگیرانه (PGP) می باشد، به انجام یک مطالعه موردی در کشور هند پرداخته است.
در همین راستا بیلگیاردی و بوتانی در سال 2010 با استفاده از مطالعات باگوات و شارما یک چارچوب کلی از معیارهای BSC را در رابطه با زنجیره تامین صنایع غذایی ارائه نمودند. از آنجا که مورد مطالعاتی این پایان نامه نیز یک شرکت تولیدی صنایع غذایی میباشد از این چارچوب کلی استفاده نمودهایم. در این مقاله که در دو کارخانه صنایع غذایی کشور ایتالیا انجام شده است در هر جنبه کارت امتیازی متوازن چند معیار اندازه گیری ارائه شده است. نتایج کلی این پژوهش در جدول 2-4 آورده شده است.
از دیگر مطالعاتی که با استفاده از ترکیب BSC و ابزار دیگر در این خصوص انجام گرفته است می توان به مقاله ای که آقای نائینی و همکارانش در سال 2011 ارائه نموده اند اشاره نمود. در این مقاله با مطالعه بر روی یک زنجیره تامین خودرو سازی در ایران، برای هر یک از 4 معیار BSC تعدادی استراتژی تعریف شد. سپس با استفاده از تئوری بازی های تکاملی به بهترین ترکیب استراتژیک برای این 4 معیار، که هر کدام به عنوان بازیکنان این بازی تعریف شدند، دست یافته است.
در سال 2013 جعفری و همکارانش با استفاده از کارت امتیازی متوازن، تحلیل مسیر و تئوری بازیهای مشارکتی به تعیین روابط علیتی شاخصهای توسعهای علم و فناوری در بخش خصوصی صنعتی پرداختند. در این مطالعه با تلفیق سه ابزار ذکر شده به یک ترکیب مناسب از معیارهای اندازه گیری عملکرد دست یافتند.
جدول 2-4- چارچوب کلی ارزیابی عملکرد زنجیره تامین صنایع غذایی مبتنی بر BSC، ارائه شده توسط بیلگیاردی و بوتانی (2010)
4 منظر BSC معیارهای عملکرد
مالی نسبت سود خالص به بهره وری
نرخ بازگشت سرمایه گذاری
نوسانات بودجه
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
میزان فروش نسبت به میزان برنامهریزی طرح های صرفه جویانه در هزینه تامین کننده
قابلیت اطمینان تحویل
هزینه هر ساعت تولید
هزینه حمل و نقل اطلاعات
نرخ رد تامین کننده
مشتریان زمان پرس و جو مشتری
سطح ارزش دریافتی مشتری از محصول
گستره محصولات و خدمات
لیدتایم سفارش
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
عملکرد تحویل
اثربخشی روش ارائه فاکتور پاسخگویی به تحویل فوری
قابلیت اطمینان تحویل
اثربخشی برنامه ریزی توزیع سازمانی
هزینه حمل و نقل اطلاعات
کیفیت مستند سازی های تحویل
امتیازات ناشی از نظرسنجی از مشتریان
کیفیت کالاهای تحویل داده شده
دستیابی به محموله های دریافتی بدون ناقصی
فرآیند داخلی زمان چرخه کل زنجیره تامین
کل زمان جریان مالی
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
لیدتایم تامین کننده در برابر هنجارهای صنعت
میزان محموله های بدون ناقصی تامین کننده
میزان دقت تکنیک های پیش بینی
زمان چرخه توسعه محصول
زمان چرخه سفارش خرید
زمان چرخه فرآیند برنامه ریزی میزان استفاده از ظرفیت
هزینه کل موجودی شامل:
سطح سهام ورودی
کار در حال اجرا
ارزش اسقاط
کالاهایی تمام شده در حمل
نرخ رد تامین کننده
اثربخشی زمان چرخه سفارش خرید
نوسانات تحویل
نوآوری و یادگیری کمک های تامین کننده در حل مشکلات فنی
توانایی تامین کننده برای پاسخگویی به مشکلات کیفیت
طرح های صرفه جویی در هزینه های تامین کننده
میزان استفاده از تجهیزات و تکنولوژی نوین
میزان استفاده از ظرفیت
روش های ثبت سفارش سرانه آموزشی پرسنل
زمان چرخه توسعه محصول
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
گستره محصولات و خدمات
سطح ارزش دریافتی مشتری از محصول
2-4- تحلیل مسیر
کارت امتیازی متوازن فرض میکند که روابط علی و معلولی بین چهار وجه آموزش و رشد سازمانی، وجه فرآیندهای داخلی، وجه مشتری و وجه مالی برقرار میباشد (کاپلان و نورتن، 1996). این روابط بسیار مهم هستند برای اینکه به مدیریت اجازه میدهند تا عملکرد را برخلاف روشهای سنتی بر اساس معیارهای غیر مالی اندازه بگیرد و از آن برای پیشبینی کارایی مالی سازمان استفاده کند. از طرف دیگر یک رابطه علی و معلولی نیازمند یک فاصله زمانی بین علت و اثرش میباشد. بنابراین ایجاد رابطه واقعی بین تمام وجوه کار سختی میباشد. روشهای مختلفی برای برقراری این روابط مورد استفاده قرار گرفته است از جمله استفاده از شاخص کلیدی عملکرد و استفاده از مدلسازی ریاضی. در این بین استفاده از روش تحلیل مسیر میتواند روش قابل اعتمادتری باشد.
2-4-1- مفاهیم و تعاریف تحلیل مسیر
تحلیل مسیر که برای نخستین بار از سوی سوویل رایت در 1934 به منظور توضیح روابط علیتی در جمعیتهای ژنتیکی توسعه یافت، گسترش روشهای رگرسیون و در حقیقت کاربرد رگرسیون چند متغیری در ارتباط با تدوین بارز مدلهای علی است. هدف آن به دست دادن برآوردهای کمی روابط علی بین مجموعهای از متغیرهاست. روابط بین متغیرها در یک جهت جریان مییابد و به عنوان مسیرهای متمایزی درنظر گرفته میشود. مفاهیم تحلیل مسیر در بهترین صورت از طریق ویژگی عمده آن یعنی نمودار مسیر که پیوندهای علی احتمالی بین متغیرها را آشکار میسازد، تبیین میشود. برای تهیه نمودار مسیر، اسامی متغیرها را نوشته و از هر متغیر پیکانی به سوی متغیر دیگری که معتقدیم در آن تاثیر دارد رسم میکنیم. برای درک بهتر مطلب ارجح است بین نمودارهای درونداد و برونداد تمایز قائل شویم. نمودار درونداد از پیش برای کمک به تحلیل رسم میشود و بیانگر پیوندهای علی پیش بینی شده از سوی فرضیه پژوهشگر است. اما نمودار برونداد آنچه را که واقعا در نتیجه تحلیل آماری به دست آمده است نشان میدهد.
همانطور که معینی و همکارانش در سال 1389 در مطالعه خود بیان میکنند، مزایای روش تحلیل مسیر در مقایسه با سایر روشها از جمله رگرسیون عبارتست از: مطلوبیت مدلهای آزمون ضرایب به صورت جداگانه، توانایی مدلهای آزمون با وابستگیهای چندگانه بین ضرایب.
2-4-2- انواع روابط بین متغیرها در نمودار مسیر
بین دو متغیر ممکن است روابط زیر برقرار باشد:
اثر مستقیم: بیانگر آن است که یا X علت Y و یا Y علت x است.
اثر غیر مستقیم: رابطه بین X و Y وقتی غیر مستقیم است که X علت Z است و Z نیز به نوبه خود در Y اثر دارد.
اثر کاذب: رابطه بین X و Y وقتی کاذب (یا تصنعی) است که Z علت X و Y باشد.
آثار تحلیل نشده: رابطه بین دو متغیر X و Y وقتی تحلیل نشده است که هر دوی آنها مستقل بوده و بنابراین تبیین پراش بین آنها از سوی مدل امکان پذیر نباشد.
برای درک بهتر روابط بین متغیرها در نمودار مسیر، ارتباط بین دو متغیر X و Y را در حالتهای مختلف زیر درنظر بگیرید:
1- وقتی همپراشی بین X و Y غیر علی یا کاملا کاذب باشد، ارتباط بین آنها با یک خم ساده بدون پیکان نشان داده میشود.
2- فقدان پیکان یا منحنی بیانگر آن است که بین دو متغیر همپراشی وجود ندارد.
3- وقتی ارتباط بین X و Y مبهم باشد، یعنی همپراشی بین آنها احتمالا علی یا کاذب و جهت علیت ممکن است از X به Y یا از Y به X باشد، یک منحنی یا پیکان دو سویه معرف همبستگی تحلیل نشده خواهد بود.
4- وقتی رابطه بین دو متغیر بخشی علی و بخشی کاذب باشد، این رابطه با یک منحنی (بدون جهت) و یک خط مستقیم جهتدار (یک سویه) نمایش داده میشود.
5- وقتی رابطه بین X و Y فقط علی و به بیان دیگر X علت Y باشد، این رابطه فقط با یک خط مستقیم جهتدار (پیکان یک سویه) نمایش داده میشود.
2-4-3- مروری بر ادبیات موضوعی تحلیل مسیر و ارزیابی عملکرد
همانطور که پیشتر گفته شد، روش تحلیل مسیر یک روش تحلیل چند متغیره میباشد که برای بررسی یک مجموعه از روابط که به صورت شکل مدل علیتی خطی نمایش داده میشوند، استفاده میگردد. این روش اولین بار از سوی سویل رایت به منظور توضیح روابط علیتی در جمعیتهای ژنتیکی ارائه شد. او از این مدل به منظور مطالعه آثار مستقیم و غیر مستقیم متغیرهای علت بر متغیرهای معلول استفاده نموده و هدف تحلیل مسیر را وسیلهای برای بیان منطقی همبستگی مشاهده شده بین متغیرهایی که مشمول روابط علی میباشند، عنوان نمود.
هوآنگ و همکارانش در سال 2007 میلادی این نظام را برای ارزیابی روابط مؤثر در حوزه مهندسی پزشکی مورد نظر قرار دادند.
منصوری و همکارانش در سال 1387 این فرآیند را برای تعیین عوامل مؤثر بر رضایت شغلی در میان کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران مورد نظر قرار دادند. همچنین معینی و همکارانش در سال 1389 فرآیند تحلیل مسیر را در تعیین روابط میان شاخصهای عملکردی در نیروگاه حرارتی مورد بحث و بررسی قرار دادند.
کانجی و سا تحلیل مسیر را برای تحلیل کارت امتیازی کسب و کار ارائه شده توسط کانجی مورد استفاده قرار دادند. به علت اینکه آنها از دادههای جزئی متقاطع استفاده کرده بودند، روش آنها قادر نیست تا روابط داخلی بین هر چارچوب موجود را تعیین کند.
در این مطالعه از رویکرد برنی و همکارانش که روش چند متغیره تحلیل مسیر با دادههای طولی را برای تحلیل عوامل سازمانی مورد استفاده قرار دادهاند استفاده شده است. آنها در این رویکرد پس از شناسایی مؤلفههای مؤثر، ترسیمی از روابط علی و معلولی را مورد نظر قرار داده و سپس در قدم اول با بررسی همبستگی میان عوامل، روابط را با فرضهای آماری تحت آزمون t دوطرفه مورد سنجش قرار داده و در نهایت به کمک رگرسیون مقادیر ارتباط را مورد نظر قرار دادهاند.