پایان نامه ها و مقالات

امام خمینی(ره)، شیخ اعظم انصاری

دیدن برنامه های حرام خریداری شود، خرید و فروش آن باطل و حرام می باشد. شیخ اعظم انصاری(ره) در این باره می فرمایند:
“یحرم المعاوضه على الجاریه المغنیه و کل عین مشتمله على صفه یقصد منها الحرام إذا قصد منها ذلک و قصد اعتبارها فی البیع على وجه یکون دخیلا فی زیاده الثمن کالعبد الماهر فی القمار أو اللهو و السرقه إذا لوحظ فیه هذه الصفه و بذل بإزائها شی‏ء من الثمن لا ما کان على وجه الداعی و یدل علیه أن بذل شی‏ء من الثمن بملاحظه الصفه المحرمه أکل للمال بالباطل”۱۰۲
“خرید و فروش کنیزی که آواز غنائی می خواند حرام است. همچنین خرید و فروش هر چیزی که دارای خصوصیتی باشد که از آن وجه حرامی قصد می شود.البته این حرمت به شرطیست که غرض از معامله،رسیدن به این جنبه ی حرام باشد و خریدار و فروشنده، این قابلیت را در مبیع شرط کنند بگونه ای که داشتن این قابلیت باعث زیاد شدن ثمن معامله شود. مثل خریدن عبدی که در قمار یا لهو و سرقت مهارت دارد، درصورتی که این مهارت در معامله لحاظ شود و بخشی از ثمن در مقابل آن قرار گیرد.(اما آنجایی که خریدار به دنبال خرید عبد است و مهارت های حرام عبد تنها انگیزه ی او را بیشتر می کند، معامله حرام نیست.) علت اینکه چنین معامله ای حرام می باشد این است که قرار دادن بخشی از ثمن در مقابل وصف حرام مبیع، اکل مال به باطل محسوب می شود”.
اگر بخواهیم این مسئله را بر بحث خودمان تطبیق دهیم باید گفت ظاهراً معاملاتی که در مورد ماهواره انجام می پذیرد به همین صورت است. یعنی تمام یا بخشی از ثمنی که در مقابل خرید ماهواره داده می شود بخاطر این است که بتواند برنامه های مبتذل را دریافت کند. در توضیح باید گفت که چنانکه مطلعید امروزه با وجود گیرنده های دیجیتال تلوزیونی (ست تاپ باکس) اگر کسی به دنبال کیفیت تصویر و یا شبکه های متعدد باشد این گیرنده ها حاجت او را برطرف می کند. پس چه می شود که بسیاری به دنبال خرید ریسیور۱ ماهواره هستند. علتش چیزی نیست جز این که میتواند شبکه های مثل “من و تو”،”فارسی ۱”،”بی بی سی” و همچنین شبکه های مستهجن و مانند آن را دریافت نماید. شبکه هایی که یا مشتمل بر تصاویر تحریک آمیز و موسیقی های مطرب هستند و یا با ترویج عقاید سیاسی و حتی دینی انحرافی به گمراهی مخاطبانشان می انجامند.
پس حتی اگر غرض کسی از خرید ماهواره حتی مرکّب از خوب و بد هم باشد باز عمل حرامی را مرتکب شده است. چرا که قطعاً او (چنانکه هم خود میداند و هم فروشنده) لااقل بخشی از ثمن را در مقابل جنبه ی حرام مبیع می پردازد. و چنانکه شیخ فرمود از آنجا که این منافع حرام را شرع امضا نکرده است و آنها را کالعدم محسوب کرده پس گویی پولی که فروشنده می گیرد در مقابل “هیچ” می گیرد و هیچ عوضی به طرف مقابل نمی دهد و این می شود اکل مال به باطل که حرام است.
نکته ای که توجه به آن در این بحث لازم است این است که عنوانی که بحث فوق در کتاب مکاسب ذیل آن آمده است “قصد حرام متبایعین” است و نه فقط خریدار. یعنی در صورتی بحث ما مصداق این عنوان فقهی می شود که هم خریدار و هم فروشنده، محور بیع را آن منفعت محرمه قرار دهند. امری که در مورد ماهواره رایج است و فروشندگان غیرقانونی ماهواره می دانند که در واقع چه چیزی را دارند می فروشند، یعنی می دانند که مدار این معامله حول منافع حرام ماهواره می چرخد. البته جای بحث دارد که اگر بایع قصد فروش منفعت حرام را نداشته باشد گرچه خریدار این قصد را دارد، حکم معامله چه خواهد شد، که خود این باز به دو صورت علم بیع به قصد خریدار و جهل او تقسیم می شود. این فروعات بحث مفصلی را می طلبد که در این مختصر نمی گنجد.
اما دلیل دیگری که بر حرمت این قسم از معاملات می توان ذکر نمود این است که فروش مبیع با چنین قصدی مصداق یاری رساندن در گناه است که در قرآن کریم از آن نهی شده است :
{وَلاَ تَعَاوَنُواْ عَلَى الإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُواْ اللّهَ إِنَّ اللّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ}۱۰۳..واضح است که بیعی که منهی عنه باشد باطل بوده و حرام می باشد. البته در اینکه چه چیزی مصداق معاونت بر اثم هست جای بحث وجود دارد ولی اجمالاً بعید نیست بتوان به این آیه ی شریفه استناد نمود.
خوب است استفتائاتی که از از رهبر معظم انقلاب شده و اشاره به همین وجه حرمت می نماید (یعنی حرمت به خاطر قصد حرامی که خریدار دارد)، را ذکر نماییم. ۱۰۴
سؤال: آیا خرید و فروش دستگاه دریافت‏کننده کانالهاى ماهواره‏اى براى گرفتن کانالهاى ماهواره‏اى جمهورى اسلامى براى کسى که در خارج از جمهورى اسلامى زندگى مى‏کند، جایز است؟.
جواب : دستگاه مذکور هرچند از آلات مشترکى است که قابلیت استفاده حلال را دارد ولى چون غالباً از آن بهره‏بردارى حرام مى‏شود و علاوه بر این بهره‏ گیرى از آن در خانه مفاسد دیگرى را هم در بر دارد، بنابر این خرید و استفاده از آن در خانه جایز نیست، مگر براى کسى که اطمینان دارد از آن بهره‏بردارى حرام نمى‏کند و نصب آن در خانه نیز مفسده دیگرى را دربرندارد.
سؤال: شغل ما تعمیر دستگاههاى گیرنده برنامه‏هاى رادیو و تلویزیونى است، در این اواخر مراجعات زیادى براى نصب قطعات و تعمیر آنتن‏هاى ماهواره‏اى صورت مى‏گیرد، تکلیف ما در این باره چیست؟ خرید و فروش قطعات آنها چه حکمى دارد؟
جواب: اگر از این دستگاه براى امور حرام استفاده شود که غالباً همینطور است و یا شما علم داشته باشید به اینکه کسى که قصد تهیه آنتن ماهواره‏ اى را دارد، براى امور حرام از آن استفاده مى
‏کند، خرید و فروش و نصب قطعات و راه‏اندازى و تعمیر و فروش قطعات آن جایز نیست”.۱۰۵
۲) حرمت خرید و فروش ماهواره به خاطر قرار گرفتن برخی شبکه های ماهواره ای تحت عنوان “کتب ضلال”.
امام خمینی(ره) در کتاب تحریر الوسیله فرموده اند:”حفظ کردن کتب ضلال و استنساخ و خواندن و درس گرفتن و تدریس آن‏ها اگر هدف صحیحى در آن نباشد- مثل این‏که قصد اشکال و ابطال آن‏ها را داشته باشد و براى این هدف، صلاحیت داشته باشد و ایمن از گمراهى باشد- حرام است و اما مجرد آگاهى یافتن از مطالب آن‏ها براى غالب مردم عوامى که بر آنان ترس گمراهى و لغزش هست، جزء اغراض صحیح که مجوّز حفظ آن‏ها است نمى‏باشد، پس بر چنین مردمى لازم است از کتاب‏هایى که مشتمل بر مطالبى است که مخالف عقاید مسلمین است خصوصاً کتاب‏هایى که مشتمل بر شبهات و مغالطه‏ کارى ‏هایى است که از حلّ و دفع آن‏ها عاجزند اجتناب ورزند. و براى ایشان، خرید و نگهدارى و حفظ آن‏ها جایز نیست، بلکه بر آنان واجب است آن‏ها را از بین ببرند”۱۰۶
چنانچه در مسئله فوق به آن اشاره شده، خرید کتب ضلال جایز نمی باشد. اما سخن در این است که آیا ماهواره را می توان مصداق کتب ضلال دانست؟ در پاسخ به این پرسش باید گفت که در اینکه ماهواره دارای شبکه هایی است که به نحو تنقیح مناط، مصداق کتب ضلال می باشند شکی نیست. بطور مثال شبکه “محبت” به ترویج مسیحیت می پردازد و شبکه های “بی بی سی” و “من و تو” و … هم پر از مطالبی هستند که به تضعیف عقاید مسلمین در احکام و حتی در بنیان های اعتقادی می انجامند. اما آیا این کافی است که به تنقیح مناط (بلکه به طریق اولویت) ماهواره را نیز که خود کتابی مصوّر و گویاست، مصداق کتب ضلال بدانیم؟
علت تردید این است که ماهواره علاوه بر اشتمال بر این برنامه های انحرافی، برنامه های غیر ضاله هم دارد. در پاسخ به این پرسش باید معنای “ضلال” را بطور واضح بدست آوریم. شیخ انصاری (ره) در این باره می فرمایند:”حفظ کتب الضلال لا یحرم الّا من حیث ترتّب مفسده الضلاله قطعا او احتمالاً قریباً”۱۰۷.”آن حیثیتی که باعث اطلاق ضاله بودن بر کتب ضلال می شود این است که موجب گمراهی قطعی و یا ظنی می شوند”. امری که امروزه و با پیشرفت های رسانه ای بسیار در مورد ماهواره محتمل است.استفاده از تکنیک های روانشناسی در القای مفاهیم ضدّدینی به قدری ماهرانه انجام می شود که مخاطب بدون اینکه متوجه باشد بعد از چند وقت ناگهان می بیند که دیگر اعتقادی به حجاب ندارد و یا قادر است بر علیه عصمت اهل بیت (علیهم السلام) اقامه ی برهان کند! پس روشن است که این حیثیت در برخی شبکه های ماهواره ای وجود دارد اما باز هم این سؤال باقی ماند که آیا این باعث می شود که بر خود ماهواره اطلاق “ضالّه” شود؟ بعید به نظر نمی رسد.
آیت الله العظمی مکارم شیرازی در این باره فتوای قابل توجهی دارند:
سؤال: استفاده افراد از برنامه هاى ماهواره اى چگونه است، با این که بعضى برنامه هاى خوب نیز دارد؟.
جواب:استفاده از این برنامه ها جایز نیست و برنامه هاى ظاهراً خوب یا بى ضرر آن وسیله اى است براى سوق دادن به برنامه هاى فاسد، بنابراین نباید مسلمانان از حیله هاى دشمنان اسلام براى نشر فساد در میان مسلمین غافل باشند”۱۰۸
می بینیم که ایشان حتی برنامه های خوب ماهواره را نیز در مسیر هدف برنامه های گمراه کننده ی آن می دانند و لذا مجموع ماهواره را یک سبب گمراهی برمی شمارند.
شیخ انصاری (ره) در مورد کتابی که برخی بخش های آن دارای مطالب ضالّه می باشد مطلبی دارند که نقل آن مفید به نظر می رسد چرا که شبیه ماهواره می شود که برخی شبکههای آن مصداق “گمراه کننده” هستند:”…وممّا ذکرنا ایضاً یعرف حکم ما لو کان بعض الکتاب موجباً للضلال؛ فانّ الواجب رفعه ولو بمحو جمیع الکتاب”۱۰۹
“اگر بخشی از کتابی سبب گمراهی بود واجب است از بین برده شود ولو اینکه لازمه ی این امر از بین رفتن کل کتاب باشد”.
خلاصه اینکه چنانچه شیخ اعظم انصاری (ره) فرمودند ملاک ضاله بودن کتب ضلال، حیثیت گمراه کنندگی آنان است پس با تنقیح مناط بعید نیست که بتوان حکم به تسرّی باب کتب ضلال به بحث ماهواره نمود. به خصوص اینکه اینجا حتی جای طریق اولویت هم هست. یعنی ماهواره از کتاب کتاب تر است! زیرا کتابی است که هم تصویر دارد، هم تصاویرش حرکت می کند و هم سخن می گوید و اینگونه بسیار مؤثرتر از یک کتاب خواهد بود. پس بعید نیست (هرچند جای تأمل بیشتر دارد) که خرید ماهواره را مصداق این آیه ی شریفه بدانیم که : {وَمِنَ النَّاسِ مَن یَشْتَرِی لَهْوَ الْحَدِیثِ لِیُضِلَّ عَن سَبِیلِ اللَّهِ }۱۱۰ چنانچه به این آیه در بحث کتب ضلال استناد شده است.
نکته ای که از یکی از اساتید بزرگوار استفاده کرده ام این است که شاید اصلاً نیاز به تنقیح مناط یا طریق اولویت نباشد و ادله ی حرمت معامله کتب ضلال را بتوان منطوقاً شامل ماهواره دانست. یعنی وقتی حکم حرمت روی حیثیت اضلال رفته باشد دیگر فرقی نمی کند که “مضل” کتاب باشد یا ماهواره. و روشن است که این با تنقیح مناط فرق دارد و ماهواره در اینجا مصداق منطوقی حکم خواهد شد و چون تأثیرگذاریش بسیار بیشتر از کتاب است، مصداق اتمّ خواهد بود.
در پایان این بخش تذکر این نکته لازم است که چه ماهواره را مصداق کتب ضالّه بدانیم و چه نه، دیدن یا شنیدن برنامه هایی که موجب گمراهی انسان می شود قطعاً جایز نیست، چنانکه در فتوای امام خمینی(ره) بدان اشاره شده است. پس اینکه برخی از مردم می گویند که ما دوست داریم اخبار بی بی س
ی را نیز بشنویم تا تفکراتمان یک سویه نشود، حرف باطلی است و چنین امری مجوز ارتکاب این امر حرام نمی شود. ۱۱۱

۲-۶-۳ روایت تحف العقول
در بخشی از این روایت شریفه به نقل از امام صادق(ع) آمده است که :”کل منهی عنه مما یتقرب به لغیر الله عز و جل أو یقوى به الکفر و الشرک فی جمیع وجوه المعاصی أو باب یوهن به الحق فهو حرام محرم بیعه و شراؤه و إمساکه و ملکه و هبته و عاریته و جمیع التقلب فیه إلا فی حال تدعو الضروره فیه إلى ذلک” ۱۱۲
“هر چیزی که مورد نهی خداوند باشد و از وسائلی باشد که موجب نزدیک شدن به غیر خداوند عزوجل است یا چیزی باشد که کفر و شرک بوسیله ی آن تقویت می شود (در جمیع وجوه معاصی) یا امری باشد که حق با آن ضعیف می شود پس فروش و خرید و نگهداری و ملکیت و هدیه و عاریه و جمیع تصرفات مرتبط با آن حرام است مگر در جایی که ضرورتی باشد”.
انسان خیال می کند امام صادق (ع) این روایت را در مورد خود ماهواره گفته اند به این خاطر که کاملاً بر آن صدق می کند. ماهواره هم وسیله ایست که دیدن عمده ی برنامه های آن منهی عنه است. هم موجب تقویت کفر و شرک می شود (به لحاظ ترویج فرهنگ غربی، فرهنگ مصرف گرایی، الگوسازی از انسان های مبتذل غربی، ترویج مسیحیت و بهائیت و …، دفاع از مظاهر شرک و کفر مثل حکومتهای انگلیس و آمریکا و اسرائیل و …) و هم موجب تضعیف جبهه ی حق می شود. در مورد تضعیف جبهه ی حق همین اخیراً شاهد بودیم که نامردی به اسم شاهین نجفی به امام هادی (ع) اهانت کرد و از طریق همین رسانه های مدرن است که این مسائل پخش می شود. شبکه ماهواره ای وی او ای ۱۱۳هم میزگرد می گذارد در دفاع از این شخص (البته به شیوه مکارانه ی خودش). تخریب جمهوری اسلامی، امام خمینی (ره) ، رهبر معظم انقلاب و حتی اصل تشیع و اعتقادات و احکام دینی و مذهبی امری رایج در شبکه های ماهواره ایست. ترویج نظریه ی جدایی دین از سیاست، که بطور مداوم از شبکه های ماهواره ای در حال انجام است، و ترویج حساسیت زدایی از مسلمین چه در مورد نوامیس و چه در مورد معتقدات دینی نیز از مصادیق تضعیف حق است که فراوان در شبکه های ماهواره ای وجود دارد.
به هر حال بسیار محتمل است که ماهواره را مصداق این فرمایش امام صادق (ع) بدانیم اگرچه برنامه های مفید و حلالی نیز دارد، زیرا به فرموده ی شیخ انصاری (ره) “هرچیز حرامی فایده ای حلال نیز بر آن متصور است مهم این است که وجه غالب آن شیء چیست و باید انصاف داد که وجه غالب ماهواره گمراهی و معصیت است”۱۱۴
به نظر بنده می رسد حتی اینترنت هم از این جهت نزدیک به ماهواره است. واقعاً چند

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *