پایان نامه ها

پایان نامه با کلید واژگان انسان شناسی، ساختار اجتماعی، استان گلستان

قدیمیترین فرش بجای مانده از ترکمن‌های یموت 70
4-2 نتایج 75
4-3 پیشنهادات 76
پی نوشت…………………………………………………………………………..77
4-4 منابع و مواخذ 78

فصل اول
کلیّات تحقیق
مقدمه:
ترکمنان، دسته ای از کوچ نشینان زرد پوست آسیای مرکزی بودندکه بدلیل شیوه خاص معیشتی و ویژگی های مترتب بر جوامع کوچک(بدوی) شناخت تاریخ آنان به آسانی میسر نیست. از اینرو، محققان با توجه به شرایط جغرافیایی، تاریخی، اقتصادی، فرهنگ مادی و …راه را برای شناخت عمیق تر فرهنگ این مردم هموار می کنند.
فرش، بعنوان یکی از مظاهر فرهنگ مادی ترکمن، حامل بخشی از تجربیات قومی حاصل از فراز و نشیب های طوایف مختلف در طول حیات خویش است. تراکمه، فرش را روح و یکی از اسناد چهارگانه اصالت و هویت قومی ( زبان، موسیقی، فرش، اسب) دانسته و به آن مباهات می کنند. در این نوشتار، به بررسی دگرگونی نقش در فرش ترکمن در دو طایفه یموت و گوگلان( ساکن در استان گلستان)، پس از پیروزی انقلاب اسلامی، از منظر انسان شناسی هنر پرداخته شده است.
از دیدگاه انسان شناسی، هیچ فرهنگی را نمی توان بدون هنر متصور شد. از اینرو، انسان شناسان هنر در مطالعه هنرجوامع کوچک، هنر را بر اساس مهارت های ویژه، زیبایی معنا دار و خلاقانه، که بر جنبه های ارتباطی و عقاید عموم تأثیر گذار است، تعریف می کنند. بر این مبنا، انسان شناسان هنر با کشف شیوه های زیست یک اجتماع، به فهم دلایل خاص تولید هنری و کشف نظام زیبایی شناختی یک پدیده فرهنگی می پردازند. فرش اصیل ترکمن، با حفظ ساختاری مشخص و دارا بودن ویژگی های منحصر به خود، تا دهه های اخیر، حافظ اصالت و هویت قومی بوده و مادر ترکمن آنرا سینه به سینه به دختران خود، به ودیعه می گذاشت.
قبل از پیروزی انقلاب ، فرش دستباف ترکمن نقش مؤثری در اقتصاد و رفاه خانوار داشته و پس از انقلاب، تحت تأثیر سیاست های اقتصادی داخلی و خارجی، به منظور رقابت و حفظ بازار ، اقدام به تغییراتی در ساختار دار،طرح و رنگ و… دستخوش دگرگونی گردید.

1-1 بیان مسئله:
فرش، تنیده با زندگی ترکمن است. فرش نه تنها، ارزشمندترین یادگار از مهارت خلاق مادر ترکمن محسوب می شود، بلکه، بدلیل شیوه خاص زندگی (معیشت بر پایه شکار، گردآوری، سکونت گاه های موقت، ساختار اجتماعی- قبیله ای و…) منبع غنی ای برای مطالعات مردم شناسی و تاریخی آنان نیز بشمار می آید. در فرش های اصیل ترکمن، ما به یک منبع زیبایی شناسی از کار و تلاش گروهی بر می خوریم که طی نسل های متوالی گردهم آمده و اگر خطری در کمین این بازمانده گرانبهای ازمنه دور دست و کهن باشد، همانا شرایط تمدن و تاراج گری زندگی کنونی است. بدون شک مطالعات انسان شناسانه بر روی یک فرهنگ، علاوه بر فراهم نمودن درک متغیرها موجبات شناخت عمیق و همه جانبه، زمینه را برای ایجاد تحولات مثبت آگاهانه در زمینه های مختلف فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی فراهم می آورد.
پژوهش حاضر، بطور اخص با نگاهی انسان شناختی به بررسی و تحلیل دگرگونی فرش ترکمن های استان گلستان ( یموت و گوگلان) می پردازد تا در این میان بتوان، ضمن بیان ویژگی های زیبایی شناسی ذاتی فرهنگ ترکمن به موقعیت اجتماعی تولید، رواج و پذیرش اثر هنری توجه نمود. لازم به ذکر است که هدف از تحقیق حاضر، ورود به مبحث نمادشناسی نقوش نبوده چرا که خود مستلزم مطالعات و بررسی های درزمانی و تطبیقی بسیار گسترده تری است.
سؤال اصلی تحقیق این است که آیا تغییرات ساختاری دستبافته های ترکمن طی دو دوره، بر اقتصاد خانوار و رفاه جامعه تأثیر گذار بوده است؟ و یا دگرگونی های حادث در نقوش با سیر پذیرش بازار همسو و هم جهت بوده است؟

2-1اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش:
فرش دستباف ترکمن، به عنوان برترین فعالیت اقتصادی زنان، کاربردی ترین هنر و عامل تبلور عینی فرهنگ بومی و اصیل مردمی است که باور های طوایف مختلف ترکمن در آن متجلی است. مهمترین عامل توجه اقوام ترکمن به فرش دستباف ، به مبانی و ارزش ها ی والای فرهنگی این « هنر – صنعت»مربوط می شود چرا که هر طرح و نقش و هر رنگ و رنگامیزی ، خود یاداور آداب، رسوم، عادات و سنت ها و در مجموع فرهنگ بومی و آداب معنوی جامعه است که چون دری گران بها و تحفه ای نفیس باید حفظ و حراست شود و بدیهی است که هرگونه سهل انگاری و تعلل در این زمینه آثار زیانبار و غیر قابل جبرانی خواهد داشت.
از منظر دیگر، بدلیل آنکه ترکمن ها، جزو اقوام مرز نشین( گروهی از یموت ها در کشور ترکمنستان و جمع کثیری در ایران) هستند و با توجه به جایگاه هویتی- اصالتی فرش برای ترکمن ها و نیز فعالیت های گسترده کشور ترکمنستان در نشر فرهنگی و جاذبه های قومی، پرداختن به مطالعات انسان شناسی (هنر) ضمن صیانت از مرزهای فرهنگی-سیاسی، گسترش مرزهای فرهنگی را در پی خواهد داشت.

3-1 اهداف پژوهش:
– بررسی دگرگونی نقش، در فرش ترکمن یموت و گوگلان، در پس از پیروزی انقلاب(استان گلستان)
– تحلیل ساختاری فرش ترکمن در قبل و پس از انقلاب.

4-1 چارچوب نظری پژوهش:
تحقیق حاضر ، دگرگونی نقش فرش ترکمن را در چهار فصل بررسی می کند. در فصل اول، کلیات تحقیق مطرح می شود. فصل دوم، مشتمل بر مطالعه ای اجمالی از تاریخ، در سه دوره هخامنشیان، مغول، پهلوی است. از دیگر بخش های این فصل جغرافیا و بیان تأثیر آن بر ف
رهنگ، تبیین ساختار اجتماعی و اصالت ترکمنان و معرفی دو طایفه یموت و گوگلان است. در فصل سوم، به بیان روش انسان شناسی هنر و تعاریف آن از هنر و زیبایی در مطالعه جوامع کوچک و نیز به ساختار فرش ترکمن و مطالعه عناصر صوری در آن پرداخته شده است. فصل چهارم، اختصاص به تحلیل نقوش فرش قدیم و جدید، نتایج و پیشنهادات دارد.

5-1روش پژوهش:
این پژوهش، از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از منظرروش تحقیق، توصیفی است.

6-1قلمرو مکانی پژوهش:
تحقیق در دشت گرگان ( شرق دریای خزر)، محل سکونت اقوام یموت ( شهرستان های بندر ترکمن و آق قلا)و گوگلان( شهرستان گنبد کاووس) به عمل آمده.

7-1قلمرو زمانی پژوهش:
گردآوری اطلاعات از خردادماه تا مهرماه 1391 انجام شد. مصاحبه با اکثریت صاحب نظران فعال بخش خصوصی – دولتی و فعالین فرش انجام گرفت.

8-1ابزارهای گردآوری داده ها:
روش کار، بر اساس گردآوری اطلاعات بر پایه مطالعات کتابخانه ای، شرکت در همایش، مصاحبه مستقیم با سؤالات باز( بافندگان و کارشناسان)، مشاهده، استفاده از ابزارهای مردم نگارانه دیداری و شنیداری است.

9-1محدودیت های پژوهش:
عدم آشنایی به زبان ترکمنی– ارجاع دهی کلیشه ای کتب موجود از چند منبع خاص- کمبود و نبود اطلاعات متقن- انجام تحقیق بنیادی و بعد مسافت – مشکل دسترسی به منابع جدید لاتین(تحریم های بین المللی)

فصل دوم
تاریخ و ساختار اجتماعی ترکمن

مقدمه:
ترکمنان بنا بر یک حکمت ملی، فرش را روح، آب را زندگی و اسب را بال های خود می دانند.1 فرش با حیات مادی و معنوی ترکمن عجین گشته. کودک در گهواره ای می خوابد که نقش بافته شده بر آن، دفع کننده چشم زخم است و درون خانه ای رشد می کند که آراسته با میراث مادران خود گردیده. ترکمنان، با نمایش دست بافته هایشان، هنر و هویت طایفه خود را به همگان باز می نمایانند و با فروش آن اقتصاد خانواده را تأمین و در نهایت با آیت لیق2 رهسپار آرامگاه ابدی می گردند. نقش و رنگ در فرش اصیل ترکمن نمادین است و مادر ترکمن آنها را بازتاب نیازها و طبیعت زیستی قبیله خود می داند. بدلیل شیوه خاص زندگی ترکمن ها در گذشته (معیشت بر پایه شکارو گردآوری، کشاورزی، سکونت های موقت عمدتا چادر نشینی، ساختار اجتماعی قبیله ای مبتنی بر کوچ و …)دسترسی به عناصر فرهنگی آنان درتمامی زمینه ها، سخت و در مواردی غیر ممکن است. در این میان، دست بافته های اصیل قومی به مثابه جلوه های تثبیت شده فرهنگ و جهان نگری ترکمن، نقش مؤثری در بازخوانی فرهنگ آنان بازی می کنند.از اینرو، بررسی هرگونه تحول نقوش منوط به رمزگشایی معنای اولیه و فضای اجتماعی حاکم بر قوم مورد نظر خواهد بود.

2-1 واژه شناسی کلمه ترکمن:
نخستین بار، در قرن پنجم ه.ق/ یازدهم میلادی است که نامی از ترکمن، در کتب تاریخ نگاران ایرانی چون گردیزی و ابوالفضل بیهقی به شکل جمع فارسی (ترکمانان) و متناظر با « اُغز در ترکی» و « غُز» در عربی و فارسی به چشم می خورد. مسلمانان ماوراءالنهر، برای جدا کردن غزهای مسلمان از غزهای غیر مسلمان آنها را ترکمن نامیدند. غزها خودشان را ترکمن نمی دانستند. آنان این عنوان را که از طرف مسلمانان به آنها داده شده بود، مدت زمان طولانی نپذیرفتند.ولی از اوایل قرن سیزدهم دیگر در همه جا از نام ترکمن بجای نام غز استفاده می شد. عده ای، ترکمان را لقب طایفه ای از ترکان بی اعتدال و دسته ای دیگر آنان را در پایه ای فروتر از ترکان جای می دهند3.
پروفسور فاروق سومر، استاد تاریخ و قوم شناس شهیر ترکیه در کتاب خود با نام تاریخ غزها(ترکمن ها)، اشاره به دو نظریه پذیرفته شده در بین مؤلفان قدیم، درباره منشأ نام ترکمن می کند. وی آورده :« ترکمن از نام ترک و پسوند فارسی من(مانند) بوجود آمده است، یعنی همانند ترک( شبیه ترک)» این تعبیرمنطبق با دیوان لغات محمود کاشغری و دانشمند بزرگ ایرانی، ابوریحان بیرونی است. بنا بر نظر دوم، «نام ترکمن از واژه ترک-ئمان تشکیل شده» که مفسر و گذشته نگارانی چون ابن کثیر و محمد نشری قائل به آن هستند. در دوران معاصر، ترکمن ها خود را Turkmen ، کلمه ای با دو سیلاب می نامند.4 این امر موجب گشت تا ترکشناسانی چون بارتولد، پسوند «من» در آخر واژه ترکمن را اشاره به اضافه مبالغه در زبان ترکی بدانند. مانند کوجومان« خیلی بزرگ» یا آزمان «خیلی کم». بنابر این تعریف واژه ترکمن به مفهوم ( ترکان خالص) و ( ترکان صحیح النسب) تلقی می گردد.( سومر،1390: 90-91)

2-2 تاریخ:
تاریخ هر ملتی به چند قرن اخیر آن مرتبط و محدود نمی شود، بلکه باید ریشه ها و گذشته های آن را در هر سرزمینی که بوده اند و از آن برخاسته اند مورد جستجو قرار داد. از اینرو می توان در صورت فقدان منابع مکتوب، نام افراد، شهرها، اماکن، کوه ها، رودخانه ها و نیز کاوش های باستان شناسی، خوانش نقوش و فرم های یافته شده را متمم و گاه همیار مطالعات فرهنگی و انسان شناسانه تلقی نمود.
بنابر نظر عده ای از محققین، ترکمنان گروهی از مردم ساکن در ایالت سین کیانگ، واقع در شمال غربی چین کنونی بودند که به دلیل تهور و نیز مهارت در تیراندازی و سوارکاری به مرور بخش های وسیعی از آسیا را درنوردیدند و تا سوریه کنونی به پیش رفتند. آنها وجود اسامی مناطق مختلف در آسیا چون صحراهای قره قوم، قزل قوم و… و نیز پراکندگی طوایف نه گانه ترکمن مانند چاودرها، ارساری، آل علی، قره، سالور، ساریق، تکه، یموت و گوگلان در سرت
اسر این سرزمین و همچنین مشابهت های زبانی موجود را شاهدی بر ادعای خود می دانند.

2-2-1 آسیای میانه:
زادگاه فرش ترکمن را آسیای میانه5 می دانند. سرزمینی پهناور که از کهن ترین دوران شاهد ظهور و رشد مذاهب گوناگون بوده و به علت دارا بودن ویژگیهای خاص طبیعی و جغرافیایی( مناطق کوهستانی، بیابان ها، وا حه ها، جاده ابریشم و …)مأمنی برای افراد دگراندیش و محل تلاقی فرهنگ های بیشمار محسوب می شده است. از دلایل انحطاط فرهنگ های این منطقه میتوان به جنگ ها، مهاجرت ها، مجموعه عوامل از جمله شور و خشک کردن زمین قابل کشت، دوران طولانی خشکسالی یا سایر بلایای طبیعی اشاره کرد. کشفیات باستان شناسی و پژوهش های تاریخی انجام شده در آسیای میانه، علاوه بر اثبات هویت تاریخی و فرهنگی، بر مشترکات تاریخی و فرهنگی این سرزمین با ایران نیز صحه می گذارند. برای ایرانیان، تاریخ آسیای میانه با انعکاس فتوحات کورش در این منطقه آغا

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *