پایان نامه ها

مرزه، اسانس، بذر، داراي، توليد، صنايع

ه نظر می رسد که نخستین بار در ایتالیا اقدام به پرورش این گیاه شده باشد.پزشکان قرون وسطی برای آن اثرمعالج نقرس قائل بودند ودر قرون 15و16 میلادی نیز مردم آن را دارویی مقوی،سقط کننده جنین و رفع فلج می دانستند. در سال 1582 میلادی دانشمندان موفق به استخراج اسانس از مرزه گردیدند و در سال 1933 نیز دانشمندیی به نام اسکالتزیک آن را دارویی رفع اسهال با اثر قاطع اعلام داشت (امید بیگی، 1388).
1-3- گیاه شناسی مرزه:
گیاه دارویی مرزه Satureja hortensis L)) از خانواده نعناعیان (Lamiaceae) میباشد که در ایران 12 گونه علفی یکساله و چند ساله دارد که 8 گونه آن انحصاري ايران بوده و چهار گونه ديگر علاوه بر ايران در ديگر نقاط دنيا نيز مي رويند (مظفريان، 1382 ).
ریشه مرزه مستقیم بوده و از انشعابهای فراوانی برخوردار است. در این گیاه ساقه چهارگوش و منشعب است و ارتفاع آن به شرایط اقلیمی محل رویش بستگی دارد و بین 30 تا 60 سانتیمتر است، که به سهولت بر اثر دارا بودن ظاهری به رنگ سبز خاک آلود یا مایل به خاکستری، از گونههای مجاور تشخیص داده می شود. قسمت تحتانی دارای انشعابهای بیشتری است. پای ساقه (قسمت تحتانی) چوبی و بندرت کرکدار بوده و رنگ آن سبز تیره است. رنگ ساقه آن تیرهتر از برگ است و در مرحله گلدهی، رنگ آن به بنفش یا قهوهای روشن تبدیل میشود، بعلاوه در محل گرهها، انشعاباتی حاصل میکند که آنها نیز به نوبه خود منشعب می گردند بطوری که گیاه به صورت بوته پرپشتی جلوه می نماید. مرزه به حالت وحشی در اماکن خشک و نواحی سنگلاخی و مزارع شنی غالب نواحی جنوبغربی آسیا مانند ایران و همچنین در سیبری میروید. برگهای آن باریک،دراز، نوکتیز،نرم ودارای دمبرگ کوتاه میباشند و پوشیده از تارهای کوتاه است بطوری که به همین مناسبت، به رنگ سبزمات یا مایل به خاکستری جلوه می کند.طول برگ 1 تا 3 سانتیمتر وپهنای آن 2 تا 4 میلیمتر، منحصرا یک رگبرگ دارد و در سطح آنها نیز نقاط ریز فراوانی که عبارت غدههای اسانسدار است دیده می شود.
گلها نامنظم، کوچک و دو جنسیاند که به رنگ بنفش یا صورتی و گاهی به رنگ سفید و در نواحی فوقانی ساقهها به صورت خوشه روی چرخههای متعددی مشاهده میشوند.در هر چرخه، 1تا 5 گل وجود دارد که در تابستان پدید میآید، وضع مجتمع در طول انشعابات ساقه دارد. میوه کوچک، کروی شکل و از نوع کپسول است. رنگ دانه قهوهای تیره و وزن هزار دانه 5/0 تا 6/0 گرم است.گلها و برگها معطر وحاوی اسانس میباشند.مقدار اسانس در اندامهای هوایی مرزه مختلف است و به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد. مقدار اسانس، بین 1 تا2 درصد است.اسانس دارای ترکیبات متفاوتی است.از مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس میتوان از”کارواکرول”(30 تا40٪)، “سیمول”(20 تا 30٪) و ترکیبات فنلی دیگر نام برد. از مواد دیگر پیکر رویشی این گیاه میتوان از ترکیبات آهندار و ترکیبات قندی و تعدادی از اسیدهای آلی یاد کرد. گلهای فراوان مرزه که هر یک به مقدار کافی نوش فراهم میآورند،مورد هجوم و استفاده زنبور عسل قرار می گیرد. در بعضی نواحی نیز مرزه را به همین منظور در زمینهای اطراف کندوی عسل میکارند و یا آنرا به عنوان سبزی پرورش میدهند.
مرزه دوره رویشی متوسطی دارد. از بدو رویش بذر تا تشکیل میوه، 140 تا 160 روز به طول میانجامد. بذر مرزه 1 الی 2 سال از قوه رویشی مناسبی برخوردار است. رویش بذر به شرایط آب و هوایی منطقه بستگی دارد. در صورت نامساعد بودن شرایط اقلیمی، بذرها پس از 25 تا30 روز سبز میشوند. گیاه پس از سبز شدن رشد و نمو سریعی به خود میگیرد، به طوری که 75 تا 80 روز پس از سبز شدن،گیاهان به گل مینشینند و اولین گلها اواخر بهارـ اوایل تابستان(خردادـ تیر)، تشکیل میشوند. گلها بتدریج تشکیل میشوند. پس از 25 تا 30 روزه، همه گلها پدیدار میشوند. میوهها نیز به تدریج میرسند و پس از رسیدن آنها، بذرها به اطراف ریزش میکنند (امید بیگی، 1388).
قسمت مورد استفاده مرزه، برگ یا کلیه اعضای هوایی آن یعنی شاخه-های برگدار و گلدار آن است.( زرگری، 1369)
1-4- خصوصیت زراعی و فیزیولوژیک مرزه:
از آنجا که مرزه به سرما حساس است، مناسبترین زمان برای کاشت این گیاه، فصل بهار (اواخر فروردین ـ اردیبهشت) است. فاصله ردیفها در کشت مرزه متفاوت بوده و به روش کشت بستگی دارد.در سطوح کوچک که عمل کشت به وسیله دست انجام میگیرد، فاصله ردیفهای کاشت از یکدیگر بین 25 تا 30 سانتیمتر مناسب است. چناچه این عمل با ماشین بذرکار انجام گیرد، فواصل 45 تا 50 سانتیمتری برای ردیفها مناسبتر است. تعداد بذر در هر متر طول ردیف 120 تا 140عدد مناسب است.عمق بذر مرزه در خاکهای مختلف، متفاوت و بین 5/0 تا 5/1 سانتیمتر است. کاشت بذر در اعماق بیشتر مناسب نیست و باعث عدم سبز شدن آنها میشود. برای هر هکتار زمین، به 4 تا 8 کیلوگرم بذر نیاز است. مرزه به صورت ردیفی کشت میشود.
در صورت متراکم بودن گیاهان در طول ردیفها، آنها را تنک میکنند. مرحله 4 تا 6 برگی، زمان مناسبی برای این کار است. در طول رویش مرزه، مبارزه با علفهای هرز ضرورت دارد. برای گسترش سطح برگها و افزایش عملکرد، استفاده از محلول غذایی 4/0 درصد واکسال یا محلولهای غذایی مشابه، مفید است. انجام کولتیواتور بین ردیفها، بخصوص پس از اولین برداشت، نقش عمدهای در افزایش عملکرد دارد(امید بیگی، 1388). مرزه کم و بیش به آفات و بیماریها مقاوم است و تاکنون آفت یا بیماری خاصی روی این گیاه مشاهده نشده.
1-5- اهمیت اقتصادی مرزه در زندگی بشر:
افزايش جمعيت و نياز مبرم صنايع داروسازي به گياهان دارويي به عنوان مواد اوليه توليد دارو، ناتواني در توليد مصنوعي پاره اي از داروهاي حياتي توسط صنايع داروسازي و همچنين اهميت مواد موثر گياهان دارويي در صنايع غذايي، آرايشي و بهداشتي باعث شده كه توجه و تحقيق پيرامون اين دسته گياهان از نقطه نظر كشت، توليد و مصرف از اهميت خاصي برخوردار باشد (باقری و همکاران، 1384). يكي از مطبوعترين ادويه ها معرفي شده است. اين گياه سرشار از روغن هاي فرار است كه ماده اصلي آن كارواكرول بوده و داراي اثرات درماني ضدتشنجي و ضدنفخ است (امیدبیگی، 1376.، صفاییخرم و همکاران، 1387.، فاکرباهر و همکاران، 1380). علاوه بر مصارف دارويي فراوان، به واسطه مواد معطر موجود در گياه جهت مصارف غذايي، تهيه نوشيدني ها، مصارف صنعتي در توليد لوازم بهداشتي و نيز به واسطه خواص ضد باكتريايي و ضد قارچي همواره مورد توجه قرار گرفته است ( باهر و همکاران، 2002 ).
1-6-گونههاي مرزه
دیگر گونه های مختلف مرزه شامل:
Satureja hortensis, S.spinosa, S.montana, S.cuneifolia, S.intermedia, S.pachyphylla, S.inodora, S.thymbra, S.rigida, S.laxiflora, S.sahendica
گونههای جنس Saturejaبه دليل اينكه ميزان اسانس بالايي دارند، همچنين به دليل استفاده در آشپزي و صنايع غذايي، عطر و ادكلن، آرايشي و بهداشتي و داروسازي داراي اهميت اقتصادي و پزشكي زيادي هستند (اسکاسیبیوزیک و همکاران، 2006.، سایتل و کیا ، 2007). مرزه به صورتهاي تازه، خشك و مخلوط در ادويه جات، داراي مصرف بالاي است. اسانس و عصاره اين گياه داراي خاصيت ضد باكتريايي، ضد قارچي و آنتي اكسيداني مي باشد (میهاجیلو ـ کریستو و همکاران، 2009). گزارشات متعددي وجود دارد مبني بر اينكه اسانس استخراج شده از گونه هاي مختلف جنس Satureja از جمله گونهhortensis داراي خاصيت بيولوژيكي و فارماكولوژيكي ضد ميكروبي ميباشد (میهاجیلو ـ کریستو و همکاران، 20010.، کورست و ایرسویت ، 2009.، ادیگیوزل و همکاران، 2007). مرزه همچنين داراي خاصيت ضد كرم، ضد نفخ، قابض، مقوي معده اشتها آور، نيروبخش مقوي، خلط آور ، ضد عفوني كننده (سینگ و پندا، 2005)، ضد اسهال، ضد اسپاسم، ( سینگ و پندا، 2005.، حاج هاشمی و همکاران، 2000) میباشد. مرزه مدتهاست که به عنوان ادویه استفاده میشود، بطوریکه یکی از حکمای روم باستان به نام “ویرژیل” میگوید: « مرزه آنقدر مطبوع است که خداوند هم به این گیاه علاقه خاصی دارد». قبل از اینکه مردم روم فلفل را بشناسند، از مرزه به عنوان یکی از اصلی ترین ادویهها بهره می بردند. آنها از این گیاه در نوشیدنیها نیز استفاده می کردند. مردم برخی از کشورها معتقد بودند که خوردن این گیاه باعث ایجاد عشق وعلاقه نسبت به یکدیگر میگردد (امید بیگی، 1388).
در بسیاری از کشورها، از جمله انگلیس، از مرزه به عنوان یکی از گیاهان مهم ادویهای استفاده می شود. در تعدادی از فارماکوپهها، مرزه به عنوان یک گیاه دارویی معرفی شده است. پیکر رویشی مرزه، حاوی مواد موثرهای است که باعث افزایش فشار خون و مداوای سرفه میگردد. این گیاه ضد نفخ بوده و به هضم غذا نیز کمک می کند. مرزه کمی تندمزه ( با طعمی شبیه فلفل) است و از آن به عنوان طعم دهنده مواد غذایی استفاده می شود. از اسانس مرزه در صنایع کنسروسازی و نوشابه سازی استفاده می شود. اسانس این گیاه خاصیت ضد میکروبی داشته و مانع رشد برخی از باکتریها می شود ( زرگری، 1369).
1- 7- تركيبات شيميايي
مرزه داراي تانن، مواد چرب، قندهاي مختلف و اسانسي به مقدار حدود 2/0 درصد است كه رنگ آن زرد يا قهوهاي روشن با ثقلي معادل 954/0-875/0( در دماي 25 درجه سانتيگراد) است. فنلها به صورت كارواكرول به ميزان 57-20 درصد و قابليت صابونيشدن در سطح حداكثر 6 و قابليت انحلال 80 درصد در اتانول است (زرگری، 1369).
1-8- قارچ میکوریزا:
ریشه گیاه و ریزوسفر، زیستگاه مناسبی را برای فعالیت بسیاری از میکرو اورگانیسمهای خاک فراهم مینماید. همزیستی میکوریزایی از رایجترین و سابقهدارترین رابطه همزیستی در سلسله گیاهان است، انواع میکوریزها از نظر کشاورزی اهمیت فوقالعاده زیادی دارد و به عنوان یک کود زیستی برای افزایش محصولات کشاورزی با اهمیت میباشد، زیرا ریشه اغلب گیاهان مرتعی، زراعی و باغی با میکوریزا همزیست هستند (شارما و جوهری،2002؛ نوربخش و حاج عباسی، 1378) و در اکثر اکوسیستمها وجود دارد به طوری که اکثر گیاهان ( در حدود 95 درصد



قیمت: 11200 تومان

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *