ماهيان، سيستم، ايمني، براي، محرک، افزايش

افزوده مي‌شود. تراکم نگهداري يک عامل کليدي در ارزيابي ميزان توليد و سوددهي يک مزرعه تجاري پرورش ماهيان است. مزارع تجاري از ترکيبي از مشاهدات و تجارب به منظور تصميم‌گيري در مورد تراکم مناسب نگهداري بهره مي‌برند. حال آن‌که گونه‌هاي مختلف، واکنش‌هاي متفاوتي را نسبت به تراکم محيط از خود نشان مي‌دهند [33]. پرورش متراکم ماهي محيط فيزيکي استرس‌زايي را به وجود مي‌آورد که منجر به کاهش عملکرد سيستم ايمني و حساسيت به بيماري‌هاي عفوني مي‌شود [22]. حساسيت بالاي ماهيان به استرس و گسترش سريع بيماري‌ها در آب، پرورش‌دهندگان آبزيان را ملزم به متمرکزکردن فعاليت‌هايشان به منظور ايمن‌کردن ماهيان در برابر بيماري‌هاي عفوني کرده است [61]. علاوه‌ براين، وجود مواد شيميايي مضر در محيط باعث ايجاد بيماري‌هاي مختلف و اثرات نامطلوب در محيط آب مي‌شود [22].
در حال حاضر، بيماري يکي از عوامل محدودکننده پرورش بسياري از گونه‌هاي ماهيان است که مانع از رشد اقتصادي و توسعه اجتماعي در برخي از کشورها شده است[22]. تلاش‌هايي نظير پيشگيري‌هاي بهداشتي، ضد عفوني و دارودرماني (با تاکيد بر آنتي‌بيوتيک‌ها) براي کنترل بيماري‌ها انجام شده است [33].
استفاده تجاري از آنتي‌بيوتيک‌ها و ديگر داروهاي شيميايي در پرورش ماهي به دليل ايجاد مقاومت باکتريايي، آلودگي محيط زيست و تجمع مواد آلاينده در بدن ماهي به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. بر همين اساس اتحاديه اروپا قانوني را مبني بر منع استفاده از آنتي‌بيوتيک‌هاي مصنوعي در سال 2006 مصوب کرد (آيين نامه 1831/2003/EC) [22]. از سوي ديگر سازمان سلامت جهاني (WHO) به‌منظور کاهش استفاده از مواد شيميايي و جايگزيني آن‌‌ها، استفاده از گياهان دارويي را توصيه مي‌کند. تلاش‌هاي زيادي براي استفاده از مواد طبيعي نظير گياهان دارويي بعنوان افزودني مواد غذايي براي افزايش کارايي غذا، افزايش توليد جانوران پرورشي و سلامت محصول توليد شده انجام شده است [21].
افزايش نگراني‌هاي عمومي در مورد اثرات سوء ايجاد شده به علت تجمع بيش از حد مواد شيميايي مصنوعي در محيط باعث توجه بيشتر به ترکيبات سبز نظير مواد آلي و محصولات غذايي فاقد مواد مصنوعي شد. يک امر ضروري براي اجرايي شدن توليد ماهيان ارگانيک، توسعه درمان‌هاي آنتي‌بيوتيکي بر پايه ترکيبات حاصله از منابع طبيعي است [16]. استفاده از آنتي‌اکسيدان‌هاي مصنوعي در صنايع غذايي حتي در مقادير بسيار اندک به شدت محدود شده است [30].
بر همين اساس در سال‌هاي اخير توجه بسياري به مواد محرک سيستم ايمني معطوف شده است. مواد محرک سيستم ايمني، عصاره‌هاي زيستي و يا ساختگي هستند که رشد موجود و هم چنين پاسخ‌هاي ايمني بدن را تحريک مي‌کنند. مواد متنوعي وجود دارند که به عنوان ماده محرک سيستم ايمني شناخته شده‌اند، اما تعداد کمي از آن‌ها براي استفاده در آبزي‌پروري مناسب هستند [39]. مواد محرک سيستم ايمني به طور عمده عملکرد سلول‌هاي فاگوسيت را بهبود بخشيده و ميزان فعاليت آنتي‌باکتريايي، فعاليت سلول‌هاي مهاجم بدن، فعاليت ليزوزيمي و پاسخ آنتي‌بادي را در ماهيان افزايش مي‌دهند [33]. بدين‌ترتيب مکانيسم دفاعي سيستم ايمني افزايش يافته و ميزان مقاومت در برابر بيماري‌هاي عفوني با افزايش مکانيسم‌هاي دفاعي بدن بالا مي‌رود. در نتيجه به طور غيرمستقيم باعث افزايش ميزان رشد در ماهيان مي‌شوند [61]. امروزه افزايش تقاضاي مصرف‌کنندگان براي بهبود اوضاع بهداشتي در مزارع پرورش ماهي، ابعاد جديدي را در مورد کيفيت و سلامت محصول، حذف آنتي‌بيوتيک‌ها و مواد سرطان‌زا از فرآيند توليد مطرح کرده است [33].
طبيعت شيميدان ماهري است که توانايي خود را در توليد کربوهيدرات‌ها، پروتئين‌ها، چربي‌ها، ويتامين‌ها و تعداد بيشماري از متابوليت‌هاي ثانويه با استفاده از آب، کربن‌دي‌اکسيد و مواد معدني نشان داده است. استفاده از گياهان که محصولاتي ارزان و مطمئن هستند قدمتي به اندازه خلقت بشريت دارد [18].
داروهاي گياهي گروه عمده‌اي از ترکيبات بدست‌آمده از گياهان هستند که عموما در ميوه‌ها، سبزيجات، دانه‌ها و غلات و نوشيدني‌ها گياهي يافت مي‌شوند. ترکيب شيميايي مربوط به ترکيبات فعال گياهي را بر اساس ساختار آن‌ها مي‌توان به آلکالوئيدها، فلاونوئيدها، رنگدانه‌ها، فنول‌ها، ترپن‌ها، استروئيدها و روغن‌هاي ضروري طبقه‌بندي کرد. ترکيبات گياهي همچنين داراي خواص ضد استرس، محرک رشد، محرک سيستم ايمني و ضد ميکروبي هستند. استفاده از مواد گياهي به عنوان دارو، در کشورهاي آسيايي تاريخچه طولاني دارد و ممکن است منبع مفيدي از داروهاي جديد و ترکيبات فعال زيستي براي درمان موثر بيماري‌هاي عفوني را در ماهيان فراهم آورند و باعث افزايش ميزان سلامتي ماهيان و فرآورده‌هاي آن‌ها و حفظ محيط زيست شوند [22].
در آبزي‌پروري از گياهان دارويي به منظور جلوگيري از فعاليت ميکروبي، تسهيل رشد و بلوغ گونه‌هاي پرورشي استفاده مي‌شود. استفاده از عصاره‌هاي گياهي و ديگر فرآورده‌هاي آن‌ها با غلظت‌هاي مختلف بصورت خوراکي و يا تزريق باعث افزايش ايمني ماهيان مختلف آب شيرين و آب شور و نرم‌تنان عليه باکتري‌ها، ويرو‌س‌ها و انگل‌ها شده است. افزايش بيش از حد غلظت مواد محرک سيستم ايمني، فاقد اثرات جانبي مضر بوده و به افزايش ايمني کمک مي‌کند [33].
قابليت آنتي‌اکسيداني و ضد‌ميکروبي گياهان، باعث شده که آن‌ها به عنوان يک منبع مهم از داروها در پرورش ماهيان به شمار روند [22]. مطالعات نشان داده است که تمايل به استفاده از گياهان دارويي به عنوان منبع جديدي از عوامل آنتي‌اکسيداني و ضد‌ميکروبي رو به فزوني است [30]. به عنوان مثال، متابوليت‌هاي ثانويه گياهي نظير روغن‌هاي ضروري و فلاونوئيدها به طور گسترده‌اي بخاطر فعاليت‌هاي ضد ميکروبي، حشره‌کشي، ضد قارچي، ضد باکتريايي و فعاليت‌هاي ضد مسموميت مورد مطالعه قرار گرفته‌اند [78]. ترکيبات فنولي که به طور گسترده‌اي در گياهان وجود دارند، نقش مهم آنتي‌اکسيداني را عليه فعاليت‌هاي مخرب اکسيداسيوني در ارگانيزم‌هاي زنده ايفا مي‌کنند و مي‌توانند آن‌ها را در برابر سرطان، تصلب شرائين و پيرشدن سلول‌ها محافظت کنند [79].
گياه رزماري (Rosmarinus officinalis) ادويه‌اي بسيار مشهور و گياهي خانگي است که در اکثر نقاط جهان کشت مي‌شود. اين گياه در ساخت مواد طعم‌دهنده غذا، مواد آرايشي و داروهاي تجاري براي محافظت از کبد و فعاليت‌هاي ضد سرطاني استفاده مي‌شود. عصاره رزماري در صنعت غذا به عنوان يک ترکيب فعال و در داروسازي به عنوان منبع مهمي از داروها مطرح است. روغن رزماري بطور گسترده‌اي مورد مطالعه قرار گرفته است [40]. رزماري يکي از ادويه‌هايي است که داراي خاصيت آنتي‌اکسيداني بالا مي‌باشد. از روغن رزماري به عنوان ماده‌اي با خاصيت آنتي‌باکتريايي و ضدقارچي، آنتي‌اکسيداني، آنتي‌ميکروبي و ضدسرطاني استفاده مي‌شود. ترکيبات بسياري نظير فلاونوئيدها، دي‌ترپن‌ها، استروئيدها و تري‌ترپن‌ها از رزماري استخراج شده است [30،40].
ماهيان خاوياري که از مهم‌ترين ماهيان درياي خزر محسوب مي‌شوند، به عنوان فسيل‌هاي زنده ماهيان شناخته شده‌اند [37]. متاسفانه ساخت سدها، صيد بي‌رويه، تخريب زيستگاه‌ها و مناطق تخمريزي اين ماهيان بدليل احداث کارخانه‌هاي صنعتي و آلودگي‌هاي کشاورزي، اين گونه‌ها را در ليست قرمز گونه‌هاي در معرض خطر انقراض سازمان جهاني حفاظت از محيط زيست (IUCN) قرار داده است. بطوري‌که در سال 1997، تمامي ماهيان خاوياري در ضميمه انجمن جهاني تجارت گونه‌هاي در معرض خطر انقراض (CITES) قرار گرفتند [39].
جدول 1-1 جايگاه سيستماتيک فيل‌ماهي
Binomial nameSpecies Genus Family Order Class Phylum Kingdom
Huso huso(Linnaeus, 1758) H. huso HusoAcipenseridaeAcipenseriformesActinopterygiiChordataAnimaliaتاس‌ماهيان داراي پنج رديف صفحات استخواني بر روي بدن خود هستند. دهان در اين ماهيان تحتاني و فاقد دندان بوده، به صورت مستقل از دهان ماهيان استخواني به وجود آمده و مشخصا به همراه اسکلت غضروفي به رشد خود ادامه داده است. از دست دادن استخوان به اجزاي دهان اجداد ماهيان غضروفي استخواني اين امکان را داده است تا آزاد بوده و بتوانند دهان را براي مکش غذا به داخل حمايت کنند. باقي‌ماندن و عمل‌آوري غذا توسط گروهي از غضروف‌هاي پهن (مجموعه کامي) بر روي سقف دهان صورت مي‌گيرد که در امتداد بالشتک زبان به همراه برجستگي‌هاي تيز موجود بر روي آن حرکت مي‌کنند و به شکستن غذا مي‌پردازند. ماهيان خاوياري را با توجه به آميزه‌اي از بدن دوکي شکل و قوي و پوزه پهن،‌ مي‌توان به عنوان گشت زنان کف بستر به حساب آورد. آن‌ها با پيدا کردن تکه‌هايي از طعمه و سپس مکيدن آن‌ از کف بستر به سمت بالا به تغذيه مي‌پردازند. يافتن طعمه از طريق سيبيلک‌هاي بسيار حساس و اندام‌هاي آمپولي الکتريکي صورت مي‌گيرد. اين آمپول‌ها بر روي سطح تحتاني پوزه آن‌ها قرار گرفته است [8].
در جنسHuso غشاهاي پايه آبششي به طور وسيع به يکديگر متصل بوده و از ناحيه گلو آزاد هستند. دهان در تاس‌ماهيان بزرگ و هلالي شکل است اما در جنس Huso کوچک و عرضي است. فيل‌ماهي Huso huso يکي از مهم‌ترين گونه‌هاي ماهيان خاوياري در درياي خزر محسوب مي‌شود [39]. بيشينه درازا، وزن و سن اين ماهي تاکنون به ترتيب 500 سانتي‌متر، 2072 کيلوگرم و 118 سال گزارش شده است. ماهي کفزي و رودکوچ است که در آب‌هاي شيرين، لب شور و دريايي (مناطق معتدل) در اعماق180-70 متر به سر مي‌برد و از اهميت صيادي و پرورشي بالايي برخوردار است [8]. اين گونه داراي رشد بسيار سريع بوده و براي آبزي‌پروري گونه مناسبي محسوب مي‌شود. پرورش فيل‌ماهي تا سايز بازاري باعث کاهش فشار بر جمعيت‌هاي طبيعي در درياي خزر شده و مي‌تواند بعنوان يک منبع پروتئيني و هم‌چنين توليد خاويار مورد توجه قرار گيرد [37].
مطالعات بسياري در مورد احتياجات غذايي، شرايط محيطي و پرورشي، استفاده از مواد محرک رشد و سيستم ايمني به منظور بهبود پارامترهاي رشد، پارامترهاي خون‌شناسي، ترکيب لاشه، فلور ميکروبي و افزايش بازماندگي فيل ماهي انجام شده است [11،17،37،39،44،59،61،67].
به علت عدم وجود اطلاعاتي در مورد تاثير گياه رزماري بر شاخص‌هاي رشد و سيستم ايمني ماهيان، اين تحقيق با هدف بررسي تاثير عصاره روغني رزماري بر ميزان رشد، عملکرد سيستم ايمني غيراختصاصي و پارامترهاي بيوشيميايي خون فيل‌ماهيان جوان پرورشي انجام شد.
-487045-177863500فصل دوم
کليات و مروري بر منابع
اثر داروهاي گياهي بر سلامتي انسان و بسياري از جانوران خشکي‌زي بررسي شده و اطلاعاتي نيز راجع به استفاده از اين گياهان در پرورش ماهيان در دسترس مي‌باشد. محققان تلاش‌هاي زيادي را براي معرفي و گسترش مکمل‌هاي غذايي و افزودني‌هاي سالم که باعث افزايش طول عمر، سلامتي و کارايي سيستم ايمني در ماهيان پرورشي مي‌شود به انجام رسانده اند. تحقيقات اخير اثرات مفيد استفاده از گياهان دارويي و محصولات گياهي در پرورش ماهيان را به اثبات رسانده‌ است. گياهان به علت فعاليت آنتي‌اکسيداني و ضد‌ميکروبي آن‌ها، به عنوان يک منبع مهم از داروها در پرورش ماهيان به شمار مي‌رود [22].
2-1- استفاده از گياهان دارويي بعنوان محرک سيستم ايمني
ماده محرک سيستم ايمني يک ماده شيميايي است که موجب افزايش پاسخ سيستم ايمني شده و از اين طريق باعث مقاومت جانور در مقابل بيماري مي‌شود [19]. پيشرفت روش‌هاي مديريت بيماري‌ها در پرورش ماهيان مستلزم توجه ويژه براي يافتن مواد محرک سيستم ايمني، نظير منابع گياهي (که هم براي ماهي و هم براي انسان بي‌خطر هستند) است [20]. در ماهيان استخواني، مواد محرک سيستم ايمني باعث افزايش فعاليت سلول‌هاي فاگوسيت، سلول‌هاي لنفوسيت، فعاليت ليزوزيمي و توليد آنتي‌بادي ميگردد [62]. مواد محرک سيستم ايمني ممکن است با تزريق، حمام‌دادن و يا به صورت خوراکي به ماهيان داده شود که شيوه آخر موثرترين شيوه محسوب مي‌شود [42]. استفاده از روش تزريق براي انتقال دارو، مواد محرک سيستم ايمني را قادر مي‌سازد تا سريعا جذب شده و تاثير بگذارند، اما انجام اين کار بسيار سخت، پرزحمت و استرس‌زا است. بنابراين، به نظر مي‌رسد استفاده از روش خوراکي روش موثري براي تعداد زيادي از ماهيان و با تمام اندازه‌ها است [63]. مواد محرک سيستم ايمني طبيعي، سازگار با موجود، قابل تجزيه، کم‌هزينه و براي محيط زيست نيز بدون زيان هستند [49]. داروهاي گياهي مختلف به عنوان داروهاي تجاري براي تحريک عملکرد سيستم ايمني انسان به کار مي‌روند و براي تحريک علمکرد سيستم ايمني ماهيان پرورشي نيز توصيه شده‌اند به طوري‌که
استفاده از ترکيبات گياهي بعنوان عامل محرک سيستم ايمني به سرعت جايگزين استفاده از آنتي‌بيوتيک‌هاي مصنوعي خطرناک شده است [42].
2-2- استفاده از گياهان دارويي در ماهيان مختلف
2-2-1- کپور
يوان و همکاران (2007) تاثير استفاده ازگياهان آستراگالوس ممبرانسوس (Astragalus membranaceus)، پلي‌گونوم مولتيفلورام (Polygonum multiflorum)، ايساتيس تينکتوريا (Isatis tinctoria) وگليسيريزا گلابرا (Glycyrrhiza glabra)(شيرين‌بيان) در جيره کپور معمولي را مورد بررسي قرار دادند [77]. يين و همکاران (2011) از گياه شيرين‌بيان در جيره کپور معمولي استفاده کرده و خاصيت آنتي‌اکسيداني آن‌ را تاييد نمودند [76]. چيو و همکاران (2002) اثرات آنتي‌اکسيداني و حذف‌کنندگي راديکال‌هاي آزاد گياه Polygonum multiflorum را در کپور معمولي به اثبات رساندند [25]. ژاي و جو (1987) اثرات ضد التهابي ريشه گياه Isatis tinctoria را در کپور معمولي به اثبات رساندند [80]. پراستي و همکاران (2007) با بررسي گياه تانين در جيره ماهي روهو (Labeo rohita) (از کپور ماهيان هندي) تاثير معني‌دار اين گياه بر افزايش عملکرد سيستم ايمني را به اثبات رساندند [53]. هاريکريشنان و همکاران (a2009) با بررسي تاثير ترکيب س

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *