شته، مومی، زنبور، مي، هاي، کلم

(Vinson, 1998). با توجه به اینکه در این میان حس بویایی نقش مهمی ایفا می کند، این حس می تواند تحت تاثیر سموم قرار گرفته و در آن تداخل ایجاد گردد که بسته به مکانیزم عمل سم و میزان در معرض قرارگیری است (Salgado, 1997).
اهداف:
تعیین مقدار دزهای کشنده و زیر کشنده عصاره های روناس و کلپوره
تعیین اثر این عصاره های گیاهی بر روی شته مومی کلم و زنبور Diaeretiella rapae
بررسی اثرات جانبی این عصاره ها در رفتار میزبان یابی و بیولوژی زنبور D. rapae
بررسی امکان تلفیق کنترل بیولوژیک شته مومی کلم توسط زنبور D. rapae با عصاره های ذکر شده
فصل دوم

مروری بر تحقیقات پیشین2-1- شته مومی کلم2-1-1- معرفی شته مومی کلمشته مومي كلم يكي از آفات مهم گياهان خانواده چليپاييان بوده و باعث ايجاد خسارت مستقيم از طريق تغذيه از شيره گياهي و خسارات غير مستقيم از طريق انتقال ويروسهاي گياهي مختلف مي گردد (Blackman & Eastop. 2000و Costello & Altieri. 1995و Bhardhwaj & Prakash,. 1981و Ellis et al., 1998و Schliephake et al., 2000).
شته مومی کلم یکی از آفات مهم گیاه کلزا در اکثر مناطق ایران و بسیاری از نقاط دیگر جهان است(بهداد، ١٣٧٧ و خانجانی، 1383).
این آفت علاوه بر مکیدن شیره گیاهی و ایجاد ضعف در گیاه و کاهش کیفیت و کمیت دانه کلزا، با ترشح عسلک باعث رشد قارچ سیاه مولد فوماژین روی برگ ها شده و سطح فتوسنتز را کاهش می دهد. از سوی دیگر ناقل 23 بیماری ویروسی در گیاهان خانواده چلیپاییان می باشد (بهداد، ١٣٧٧و Pinnegar, 1998 Tatchell, 2000و Hughes, 1963).
شته مومی کلم در سراسر ایران پراکنده بوده و در برخی مناطق حالت طغیانی دارد و در صورت عدم مدیریت دقیق، خسارت آن به سرعت انتشار میابد. مطالعات نشان داده است که عوامل مختلفی چون گونه میزبان گیاهی، کیفیت گیاه میزبان مانند مقدار کربن، نیتروژن و متابولیت های دفاعی و نیز خصوصیات فیزیکی گیاه مانند صافی، سفتی برگ، وجود کرک ها یا شکل و رنگ، میتوانند بر عملکرد حشرات گیاهخوار از جمله شته مومی کلم تاثیر گذارند (Awmack et al., 2002).
انبوهی این شته در بوته ها به حدی می رسد که مبارزه علیه آن اجتناب ناپذیر است و کشاورزان مجبور به استفاده از حشره کش ها میشوند (سپهر و شهیدی، 1381).
شته مومی کلم در طي 70 سال اخير اثرات مخربي روي كلزا و ساير گياهان تيره كلميان (Brassicaceae) داشته، و به عنوان آفت كليدي اين گياهان مطرح شده است (Ellis and Singh, 1993 و Singh and Ellis, 1993 و Ellis and Farrel, 1995 و Aslam et al., 2005).
در گياهان آلوده، رشد كند مي شود و عملكرد محصول بين 9 تا 77 درصد و ميزان روغن محصول در حدود 11 درصد كاهش مي يابد (Kelm and Gadomski, 1995).
يو و ليو (2000) براي غلبه بر مشكل شته مومي كلم روش هاي كنترل بيولوژيك و نيز استفاده از واريته هاي مقاوم را پيشنهاد مي کردند.
تعداد نسل شته مومي كلم به شرايط آب وهو ايي منطقه بستگي دارد و ممكن است 20- 15 نسل در سال و گاهي بيشتر، توليد نمايد. دوره تكامل اين شته در زمستان 30- 19 روز و در تابستان 28- 8 روز است (Rivany, 1962).
طي بررسي هاي به عمل آمده در منطقه تربت حيدريه در سال 72-1371 در مجموع ۷۲ گونه شته از روي نباتات زراعي ، درختان، درختچه ها، علف هاي هرز و گياهان ديگر جمع آوري شده است كه در بين آنها شته مومي كلم به عنوان يك شته مهم و با جمعيت بالا روي انواع صيفي نام برده شده است (شادمهري و رضواني، ۱۳۷۴).
2-1-2- پراکندگی
شته مومی کلم بومی اروپا بوده و در بسیاری از مناطق جهان یافت می شود. در نواحی گرمسیری اغلب محدود به قسمتهای مرتفع تر می شود. شته مومی کلم برای اولین بار در سال 1970 در Oaho گزارش شده است(Hill, 1983 و Metcalf and Flint, 1963 و Zimmerman, 1948). این شته در ایران اولین بار توسط افشار در سال 1317 شرح داده شده است (بهداد، ١٣٧٧).
اين حشره يك حشره پالئاركتيك بوده و در اروپا، مديترانه، آسيا، استراليا، آفريقا، آمريكاي شمالي و جنوبي و همچنين در منطقه خاور نزديك وجود دارد (شکل 2-1). در ايران شته مومي كلم در اغلب نواحي بالاخص در منطقه شمالي و مركزي خسارت وارد مي نمايد (بهداد، ١٣٧٧).
26670320675شکل 2-1 پراکنش شته مومی کلم در جهان (Amin and ElDefray, 1981)
2-1-3- مرفولوژی
تخم ها سیاه و بیضوی، شته های ماده بی بال به رنگ سبز روشن تا تیره که سر نسبت به بدن تیره تر است و این تیرگی به صورت نواری تا انتهای شکم ادامه دارد. بدن از ماده مومی آردمانندی پوشیده شده است. ماده های بالدار کاملاً سبزرنگ و پوشیده از ماده مومی می باشند. سروسینه آنها خاکستری تیره است که تا روی شکم امتداد دارد. شاخک شش مفصلی و کورنیکول ها قهوه ای هستند (شکل 2-2). طول بدن حشره بالغ بی بال 3/2میلی متر، طول شاخک 6/1 میلی متر، طول کورنیکول 16/0 میلی متر و طول دم 2/0 میلی متر است (بهداد، ١٣٧٧).
1320165210185
شکل 2-2 شکل عمومی از شته مومی کلم Brevicoryne brassicae (Amin and ElDefray, 1981)
2-1-4- بیولوژیدر پاییز شته های بالدار روی خاک اطراف طوقه بوته های چلیپائیان جمع شده و افراد نر وماده را تشکیل می دهند و شته های ماده به طریق بکر زایی شته های ماده دیگری را به وجود می آورند که با نرهای موجود جفتگیری می نمایند وشته های ماده پس از جفتگیری قادرند 4-3 تخم زیربرگها و دمبرگها و یا در جوانه انتهایی بگذارند که تخم ها درحالت دیاپوز شرایط نامساعد زمستان را می گذرانند و در بهار تفریخ می شوند و شته های موسس را به وجود می آورند که آنها به طریق پارتنوژنز (زنده زایی) تولیدمثل کرده و در مدت کوتاهی جمعیت زیادی را تشکیل می دهند (شکل 2-3).
شته های ماده در دوره زندگی کوتاه خود (زمستان 30-19روز و بهار-تابستان25-8 روز) تعداد 100-80 عدد پوره می زایند و پوره ها نیز پس از گذشت چند روز و تغذیه کافی شروع به زاد و ولد می نمایند. بدین ترتیب درسال 20-15 نسل دارند درنتیجه جمعیت آنها در مدت کوتاهی به شدت افزایش پیدا می کند.
شته مومی کلم یا کلزا به دلیل پوشش مومی مقاوم، شرایط نامناسب طبیعی 35+ الی 14- درجه سانتی گراد را تحمل می کنند و دربرابر سموم شیمیایی تماسی و بعضی از دشمنان طبیعی مقاوم اسن و آستانه فعالیت آن بطور میانگین 5+ درجه سانتی گراد می باشد.
بنابراین حتی در زمستان نیز جمعیت شته مومی در زراعت کلزا به نحو باورنکردنی افزایش می یابد (شهیدی و همکاران، 1381).
شکل 2-3 سیکل زندگی شته مومی کلم B. brassicae (Flint, 1985)
-10207-2711
2-2- زنبور پارازیتویید Diaeretialla rapae
2-2-1- معرفی زنبور Diaeretialla rapaeزنبور Diaeretiella rapae (Mc´Intosh) (Hymenoptera:Aphidiidae) يكي از پارازيتوئيدهاي پلي فاژ شته ها مي باشد (Farid et al., 1998).
بيولوژي و پارامترهاي جمعيتي زنبور D. rapae روي ميزبان هاي متعدد و شرايط مختلفي مورد بررسي قرار گرفته است (Fukui & Takada, 1988و Hayakawa & Stehr, 1990و Hsieh & Allen, 1986و Reed & Elliot, 1992و Shalaby & Rabasse, 1979و Shijko, 1989).
واكنش تابعي زنبور D.rapae نسبت به تراكم هاي مختلف گونه هاي ديگري از شته ها توسط برخي محققين مورد مطالعه قرار گرفته است (Bernal et al., 1994 و Lester et al., 2002و Shukla & Singh, 1992و Yu & Zhang, 1993).
اين محققين يكي از اهداف اصلي تحقيق خود را ارزيابي ميزان كارايي زنبور پارازيتوئيد مورد مطالعه در كنترل شته ميزبان بيان كرده اند . مطالعه ترجيح مراحل مختلف سني شته ميزبان توسط زنبور D.rapae يكي ديگر از موضوعاتي است كه مورد علاقه محققين بوده و آنها را در ارزيابي ميزان كارايي زنبور و تعيين مرحله سني ترجیح ميزبان كمك مي نمايد (Dhiman & Kumar, 1987و Liu, 1989وQayyum).
تاثير تراكم هاي مختلف زنبور پارازيتوئيد روي قدرت جستجوي آن ها كه اصطلاحاً تداخل ناميده مي شود موضوعي است كه هر چند به اعتقاد برخي، فقط مي تواند در بهبود تكنيك هاي توليد انبوه در آزمايشگاه موثر باشد ولي در رهاسازي پارازيتوئيدها با تراكم بالا در واحد سطح نيز مي تواند مورد استفاده قرار گرفته و در ارزيابي ميزان كارايي پارازيتوئيد و افزايش اين كارايي موثر واقع شود (Shukla et al., 1997).
2-2-2- شکل شناسی زنبور D. rapaeسر و قفس سینه سیاه رنگ، قفس سینه در محل اتصال به شکم به رنگ قهوه ای متمایل به زرد می باشد، شاخک ها به جز سه بند اول قهوه ای تیره هستند. بال ها شفاف بوده و رگبال ها به رنگ قهوه ای روشن یا قهوه ای متمایل به سبز دیده می شوند. در گونه های تازه متولد شده پترو استیگما متمایل به سبز می باشد و بعداً به رنگ قهوه ای در می آید. شاخک بصورت نخی بوده و دارای 14 تا 17 بند می باشد. پروپودئوم دارای یک کارینا یا یک هاله در قسمت میانی عقبی می باشد. بال های جلو دارای رگبندی کاهش یافته بوده، سلول مارجینال باز می باشد، Rs به حاشیه بال نمی رسد، r و Rs دارای انحنا می باشند. این زنبور تنها گونه شناخته شده این جنس است (شکل 2-4).

شکل 2-4 مشخصات مرفولوژیکی بال و شکل عمومی زنبور Diaeretiella rapae (Raychaudhuri, 1990)
2-2-3- پراکندگیاین موجود مفید یک حشره همه جایی بوده و در اكثر مناطق جهان از جمله آسياي مركزي، اروپاي شرقي و غربي، منطقه مديترانه، خاورميانه، آفريقاي شمالي، آمريكاي جنوبي و آمريكاي شمالي فعاليت مي نمايد( Bernel et al., 2001وFeng et al., 1992).2-2-4- زیست شناسی و میزبان هاDiaeretiella rapae یک اندوپارازیت انفرادی میباشد که شته های بالغ و نابالغ را پارازیته می کند، اما اغلب روی شته های چلیپاییان مثل شته مومی کلم و شته ی سبز هلو فعالیت دارد. این زنبور اغلب به بوی گیاهان چلیپاییان جذب می شود(Vaughn et al., 1996). از دیگر میزبان های این زنبور می توان به Aphis craccivora, A. fabae, A. gossypii, Brachycaudus helichrysi, Hysteroneura setariae, و Schizaphis graminum اشاره نمود (Raychaudhuri, 1990).
زنبورهای بالغ ماده هر کدام یک تخم منفرد مستقیماً داخل بدن شته قرار می دهند. شته ی پارازیته شده به مدت 3 الی 4 روز در همان محلی که مورد حمله قرار گرفته بود به تغذیه ادامه می دهد. لارو این زنبور دارای 4 سن بوده و از بافت داخلی بدن شته تغذیه می کند و نهایتاً باعث مرگ آن می شود. شته های پارازیته شده را به آسانی با چشم غیر مسلح می توان از روی ظاهرشان تشخیص داد یعنی زمانی که میزبان میمیرد تبدیل به یک مومی شامل اسکلت خارجی سخت شته می شود، مرحله تخم تا حشره بالغ در این زنبور 9 تا 10 روز به طول می انجامد (Vaughn et al., 1996).
2-3- کلزاامروزه، روغن هاي گياهي حاصل از دانه هاي روغني پر مصرف ترين روغن هاي مورد استفاده در صنايع غذايي مي باشند. كلزا يكي از دانه هاي روغني مهم است كه حاوي 35 تا 45 درصد روغن مي باشد ( ناصری، 1991). روغن اين گياه به علت دارا بودن كلسترول پايين، داشتن خاصيت آنتي اكسيداني و اثرات بيولوژيكي مفيد و ضدسرطان، براي سلامتي انسان مطلوب مي باشد (Syed et al., 1999).
كلزا به دليل دارا بودن كمتر از 2 درصد اسيد اروسيك 1 در صد روغن و نيز كمتر از 30 ميكرومول گلوكوزينولات در كنجاله خود برتري خاصي نسبت به ساير گياهان روغني دارد. اين دو ويژگي، روغن كلزا را براي تغذيه انسان و كنجاله آن را به عنوان منبع پروتئين براي تغذيه دام مناسب كرده است (احمدی و جاویدفر، 2000). سطح زير كشت كلزا در سال زراعي 84-1383 در حدود 130554 هكتار بوده است (صنیعی، 2005). مصرف سرانه روغن در ايران 15 كيلوگرم مي باشد كه بيش از 93 درصد از اين مقدار از طريق واردات تأمين مي شود (آروین، 2005). با توجه به نياز فزاينده كشور به واردات روغن خام و سیاست های حمایتی اتخاذ شده از سوی دولت در مورد دانه های روغنی، سطح زیر کشت کلزا در کشور به سرعت در حال افزایش است. افزايش سطح زير كشت كلزا در اكوسيستم هاي زراعي باعث ايجاد شرايط مساعد برای فعالیت آفات این گیاه خواهد شد. از جمله اين آفات گونه هاي مختلف شته از قبيل Brevicoryne brassicae L. و Lipaphis erysimi Kalt. مي باشند (رحمان و همکاران، 1987).
2-4- زیست سنجی (Bioassay)
دوونشیر و رایس (1988) می نویسند زیست سنجی را به وسیعترین معناي آن میتوان به عنوان سنجش توانایی هر محرك از طریق واکنشهایی که در ارگانیزم زنده ایجاد می کند تعریف نمود در زمینه حشره کشها این تعریف شکل ارزیابی مقدار مواد شیمیایی لازم براي کشتن یک حشره را به خود میگیرد، ولی ممکن است سایر پاسخها مانند رفتار یا باروري را نیز مورد سنجش قرار دهد. زیست سنجی نهایی هر آفتکش باید تحت شرایط مزرعه ارزیابی گردد. ولی چنین آزمایشاتی عملی نیست زیرا از لحاظ زمان و هزینه کار، گران تمام میشود و منوط به وضع آب و هوا و شدت آفت زدگی میباشد، بنابراین ضروري است که سمیت ماده شیمیایی تحت شرایط دقیق و نظارت شده بعنوان شرط لازم براي آزمایشات عملی و گسترده مورد ارزیابی قرار گیرد.
روبرتسون و پریسلر (1992) بیان میکنند که آزمونهایی که براي تخمین احتمال واکنش یک جمعیت از موجود زنده نسبت به یک ترکیب انجام میشود را زیست سنجی میگویند که این واکنش میتواند مرگ و عقیم شدن و غیره باشد. جهت انجام هر نوع آزمایش زیست سنجی که هدف آن بررسی اثرات کوتاه مدت سموم می باشد ملاحظات مختلفی لازم است، تا بتوان نتایج قابل اعتمادي از آزمایشها بدست آورد. این ملاحظات شامل طراحی دقیق آزمایشها به لحاظ تعداد نمونههاي مورد آزمایش، تعداد غلظت و انتخاب صحیح آنها و مشخص نمودن عواملی که می توانند به عنوان متغیر مستقل مانند دز سم، درجه حرارت، رطوبت نسبی و… و متغیرهاي وابسته که در مدلهاي رگرسیونی مطرح هستند مانند عکس العمل حشره به مرگ ومیر میباشند. انتخاب درست شاهد و تکرار مناسب از مجموعه عواملی هستند که می توانند بر دقت آزمایشها تاثیر بگذارند.
2-4-1- اصول زیست سنجیروبرتسو

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *