سبوس، برنج، al.,، فسفر، جیره، اسید

, 1995).
با توجه به پیشرفت علم و وجود فناوریﻫﺎی جدید، مطالعه روشﻫﺎی مختلف فرآوری پسماندهای کشاورزی برای بهبود ارزش تغذیهﺍی آنها برای دام و طیور، ضروری است. فرآوری اکستروژن با استفاده از فشار، رطوبت و دمای بالا باعث آب دار شدن، ژلاتینه شدن، تغییر ساختار پروتین، از بین رفتن میکروارگانیزمﻫﺎ و شکل دهی خوراک ﻣﻰشود (Cheftel, 1986). فرآیند اکستروژن آنزیمﻫﺎی نامطلوب را از بین ﻣﻰبرد؛ و بعضی از فاکتورهای ضد تغذیهﺍی (مهارکننده تریپسین، هماگلوتنین، تانن و فیتات) را غیرفعال ﻣﻰکند (Bhandari et al., 2001). اکسترود کردن مانع از افزایش اسیدهای چرب آزاد سبوس برنج در طی 30 تا 60 روز دوره انبارداری شد (Randall et al., 1985).
استفاده از سبوس برنج اکسترود شده در جیره جوجهﻫﺎی گوشتی در مقایسه با سبوس خام و برشته، به سبب غیرفعال کردن آنزیم لیپاز و مهارکنندهﻫﺎی تریپسین موجود در سبوس برنج، باعث افزایش معنیداری در قابلیت هضم چربی خوراک شد (Mujahid et al., 2003; Ramezanzade et al., 1999).
شارما و همکاران (Sharma et al., 2004) گزارش کردند که اکسترود کردن سبوس برنج باعث کاهش معنیداری در غلظت اسید فایتیک شد. فراهمی فسفر سبوس برنج خام و اکسترود شده برای جوجهﻫﺎی بوقلمون 9 درصد بود و فرآوری اکستروژن تاثیر معنی داری بر فراهمی فسفر سبوس برنج نداشت (Belyea et al., 1992).
گالینگر و همکاران (Galinger et al., 2004) نشان دادند که خاکستر درشتنی جوجههای گوشتی تغذیه شده با جیرههای حاوی 20، 30 و 40 درصد سبوس برنج خام در مقایسه با جیره شاهد به طور معنیداری کاهش یافت؛ آنها نشان دادند که تیمار 40 درصد سبوس برنج خام در مقایسه با جیره شاهد به طور معنیداری وزن نسبی پانکراس پایینتری داشت.
با توجه به هزینه بالا و کمبود مواد خوراکی به خصوص غلات در کشور، یافتن جایگزین مناسب آنها برای استفاده در جیره طیور الزامی است. سبوس برنج به سبب ارزان بودن و مواد تغذیهﺍی مناسب ﻣﻰتواند، در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد. اما از طرفی، فاکتورﻫﺎی ضدتغذیهﺍی سبوس برنج استفاده از آن را محدود ﻣﻰکند. به نظر ﻣﻰرسد که بتوان با فرآوری اکستروژن، بیشتر فاکتورﻫﺎی ضدتغذیهﺍی سبوس برنج را از بین برد؛ در مورد از بین رفتن فیتات به وسیله فرآوری اکستروژن، بحث و تردید وجود دارد (Sharma et al., 2004; Belyea et al., 1992).
1-1- هدفهای پژوهش
الف) بررسی پاسخ عملکرد جوجهﻫﺎی گوشتی به سبوس برنج اکسترود شده و تعیین سطح مناسب سبوس برنج اکسترود شده در جیره جوجهﻫﺎی گوشتی.
ب) بررسی اثر فرآوری اکستروژن بر روی فیتات سبوس برنج، با اندازهگیری زیست فراهمی فسفر و خاکستر درشتﻧﻲ جوجهﻫﺎی گوشتی.

فصل دوم
پژوهشهای پیشین

پژوهشهای پیشین
2-1- سبوس برنج
2-1-1- تولید سبوس برنج
برنج یکی از قدیمی ترین و مهمترین غذاهای بشر است؛ یک سوم از مردم جهان به برنج، به عنوان غذای اصلی، وابستهاند. بعد از گندم، برنج مهمترین مادهﻱ غذایی در ایران محسوب ﻣﻰشود. هر ساله سطح وسیعی از اراضی کشور به کشت این محصولِ با ارزش اختصاص ﻣﻰیابد (Haghnazar and Rezaei, 2004).
2-1-2- ترکیب شیمیایی سبوس برنج
یکی از مشکلات استفاده از سبوس برنج در جیره طیور، تفاوت در ترکیب شیمیایی آن است که سبب کاهش عملکرد طیور میشود (Farrell, 1994). علت تفاوت در ترکیب شیمیایی سبوس برنج، تفاوت در فرآیند برنجکوبی و نیز تقلب با افزودن پوسته شلتوک به سبوس برنج است. وجود مقدار اندکی ذرات درشت در سبوس برنج، نشان دهنده استاندارد بودن عمل برنجکوبی است (Warren and Farrell, 1990a).
اسیدهای چرب پالمیتیک (12 تا 18 درصد)، اولییک (40 تا 45 درصد) و لینولییک (30 تا 35 درصد)، حدود 90 درصد از کل اسیدهای چرب سبوس برنج را تشکیل ﻣﻰدهند. جولیانو (Juliano, 1985) گزارش کرد، که سبوس برنج دارای فاکتورهای ضدتغذیهﺍی مانند ممانعت کننده تریپسین، هماگلوتنین و فسفر فیتاتی و فیتینی است. سبوس برنج دارای درصد نسبتا بالای پلی ساکاریدﻫﺎی غیرنشاستهﺍی خصوصاً آرابینوز و زایلوز است (Annison et al., 1995). که این ممکن است اثرات بدی بر گوارش پذیری برخی ترکیبات خوراکی داشته باشد. اثر اصلی پلی ساکاریدﻫﺎی غیرنشاستهﺍی در جیرهﻱ طیور، افزایش ویسکوزیته محتویات روده و دفع ذرات چسبنده است (Iji, 1999). همچنین ویسکوزیته بالای محتویات روده کوچک، باعث کاهش فعالیت آنزیمﻫﺎ و جذب مواد مغذی ﻣﻰشود (Smits and Annison, 1996).
اگرچه سبوس برنج یک منبع انرژی محسوب ﻣﻰشود، اما دارای مقدار قابل توجهی پروتین است. در مقایسه با دیگر سبوسﻫﺎی غلات، سبوس برنج دارای توازن خوبی از اسیدهای آمینه است، ولی این اسیدهای آمینه غلظت کمی دارند (Warren and Farrell, 1990a).
گزارش شده است که سبوس برنج در حدود 24/18 تا 25/24 درصد و به طور میانگین 48/20 درصد روغن دارد؛ میانگین خاکستر سبوس برنج 78/6 درصد است (Arosemena et al., 1994)؛ که بیشتر از 1/15 درصد عصاره اتری گزارش شده به وسیله شورای پژوهشهای ملی ایالات متحده است (NRC, 1994). سبوس برنج از لحاظ ویتامینﻫﺎی ب-کمپلکس نیز غنی و 74 درصد اسیدهای چرب آن غیراشباع است (Samli et al., 2006).
2-1-3- فاکتورهای ضدتغذیهﺍی سبوس برنج
سبوس برنج دارای فاکتورهای ضد تغذیهای شامل مهارکننده تریپسین، هماگلوتنین و فیتات است (Juliano, 1985).
2-1-3-1- مهارکننده تریپسین
مهارکننده تریپسین پروتینی است، که با آنزیمﻫﺎی پروتئولیتیکی پانکراس (تریپسین و کیموتریپسین) ترکیب پایداری ایجاد میکند، و سبب کاهش فعالیت آنزیمﻫﺎی پانکراس ﻣﻰشود. تقریبا 89 تا 95 درصد فعالیت مهارکننده تریپسین در جنین دانه برنج وجود دارد. یک مول مهارکننده تریپسین از فعالیت 2 مول تریپسین، جلوگیری ﻣﻰکند (Kratzer and Payne, 1977; Deolankar and Singh, 1979).
2-1-3-2- هماگلوتنین-لکتینلکتینها، آگلوتنینها یا هماگلوتنینها، گلیکو پروتینهایی هستند که در چندین غله و غذاهای گیاهی وجود دارند، و سبب به هم چسبیدن سلولﻫﺎی قرمز خون پستانداران ﻣﻰشوند. سمیت لکتینهای مختلف متغیر است. حدود 60 درصد لکتین جیره در دستگاه گوارش غیرفعال نمیشود و به سلولهای پوششی مخاط روده متصل و سبب تخریب پرزهای روده و کاهش ماندگاری سلولهای پوششی میشوند.
تداخل لکتین با سلولهای پوششی روده سبب افزایش وزن نسبی روده از طریق هیپرپلازی میشود. لکتینها به گرما حساس هستند و فعالیت بیولوژیکی آنها در گرمای مرطوب از بین میرود، ولی نسبت به گرمای خشک مقاوم هستند (Leeson and Summers, 2005).
2-1-3-3- اسید فایتیک
اسید فایتیک یا “میو اینوزیتول هگزا فسفات” یک فسفات آلی است، نمکﻫﺎی اسید فایتیک به طور کلی فیتات نامیده ﻣﻰشوند. در گیاهان معمولا فیتات با کاتیونﻫﺎ، پروتین و یا نشاسته باند ﻣﻰشود که به این شکل کیلات، فیتین گفته ﻣﻰشود (Ravindarn et al., 1995). بیشترین غلظت اسید فایتیک در دانهﻫﺎ و ریشهﻫﺎ است. در دانه ذرت، تقریبا 90 درصد اسید فایتیک در جنین و 10 درصد آن در لایهﻫﺎی آلورون دیده میشود. اندوسپرم ذرت مقدار خیلی کمی اسید فایتیک دارد. در برنج، جو و گندم بیشتر اسید فایتیک (تقریبا 90 درصد) در لایهﻱ آلورون و تنها حدود 10 درصد آن، در جنین وجود دارد. فیتات ذخیره شده، در زمان جوانه زنی در اثر آنزیم فیتاز، هیدرولیز ﻣﻰشود و فسفات آلی و میواینوزیتول را برای جوانهﻱ در حال رشد، فراهم ﻣﻰکند (O’Dell et al., 1972).
اگرچه اسید فایتیک، پراکسیداسیون لیپید را مهار ﻣﻰکند، اما یک ماده ضدتغذیهﺍی در خوراک دام و طیور شناخته شده است؛ زیرا که با پیوند یافتن به کاتیونﻫﺎ، زیست فراهمی آنها را کاهش ﻣﻰدهد (Zhou and Erdman, 1995). با تشکیل اسید فایتیک نامحلول، فراهمی کلسیم و فسفر کاهش مییابد. روی، مس، کبالت، منیزیوم، آهن و منگنز نیز با اسید فایتیک باند ﻣﻰشوند؛ اما روی و مس تمایل بیشتری برای پیوند شدن، دارند (Maddiah et al., 1964). کراتزر و همکاران (Kratzer et al., 1974) نشان دادند که سبوس برنج در جیره، بر فراهمی کانیها اثری نداشت، اما وارن و فارل (Warren and Farrell, 1990c) گزارش کردند که مرغهای تخمگذار تغذیه شده با جیرهی دارای 25 درصد سبوس برنج روغن گرفته شده و با غلظت مناسب کانیها، دچار استئوپروسیز شدند.
سبوس برنج در غلظت های 10 تا 50 درصد جیره سبب دفع معنی دار کلسیم جوجه های گوشتی و خروس های بالغ شد اما اثر معنیداری بر دفع منیزیوم و فسفر نداشت(Warren and Farrell, 1991). اسید فایتیک اثر منفی بر جذب پروتین و اسیدهای آمینه جیره دارد (Knuckles et al., 1985). همچنین اسید فایتیک از فعالیت آنزیمﻫﺎی پروتئولیتیکی مانند پپسین و تریپسین در شرایط معدی-رودهﺍی ممانعت ﻣﻰکند(Singh and Krikorian, 1982).
با وجود اینکه خوراکﻫﺎی گیاهی، سطوح مناسبی از فسفر کل برای تامین نیازهای فسفر بیشتر پرندگان را دارا هستند، فسفر فیتاتی به میزان کمی برای حیوانات تک معدهﺍی مانند پرندگان اهلی، قابل استفاده است، فراهمی فسفر در هر نوع ماده خوراکی متفاوت است (جدول2-1). از سویی درجه فراهمی فسفر فیتاتی برای تکمعدهﺍیهای مختلف (موش صحرایی، انسان، خوک و طیور) متفاوت است.
فسفر فیتاتی در پرندگان به سبب نداشتن آنزیم فیتاز، جذب ﻧﻤﻲشود (Leeson and Summers, 2005). بنابراین، فسفر معدنی یا غیرفیتاتی، برای تامین نیازهای پرنده به جیره افزوده ﻣﻰشود. فسفر فیتاتی غیرقابل دسترس، دفع ﻣﻰشود، و به شکل کود مورد استفاده قرار ﻣﻰگیرد و کود ممکن است، بیشتر از نیاز گیاه فسفر داشته باشد که سبب آلودگی محیطی شود. یکی از پیآمدهای محیطی سطوح بالای فسفر در آبﻫﺎی زیرزمینی، رشد گیاهان آبزی و کم شدن اکسیژن محلول در آب است، که سبب مرگ ماهیها و تخریب اکوسیستم میشود (Aoyagi and Baker, 1995). ناتوانی طیور برای استفاده از فسفر فیتاتی، افزودن فسفر معدنی را به جیره ناگزیر ساخته است. که سبب افزایش هزینه، دفع فسفر و دیگر مواد معدنی و آلودگی محیطی ﻣﻰشود (Nahashon et al., 1994, Aoyagi and Baker, 1995; Denbow et al., 1995).
جدول 2-1- فراهمی فسفر منابع گیاهی برای پرندگان
ماده خوراکی فسفر (%) کل فیتات غیر فیتات
ذرت 26/0 17/0 09/0
گندم 30/0 20/0 10/0
کنجاله سویا 61/0 37/0 24/0
سبوس برنج 67/1 44/1 23/0
برگرفته از (Nelson et al., 1968)
2-1-4- فساد سبوس برنج
فزون بر تنوع ترکیب شیمیایی سبوس برنج، دیگر اشکال عمده سبوس برنج، فساد سریع روغن سبوس در زمان نگهداری در انبار است (Farrell, 1994). روغن شلتوک به نسبت پایدار است. هنگام برنجکوبی، با آزاد شدن آنزیم لیپاز، چربی تجزیه میشود. فعالیت لیپوکسیژناز موجود در سبوس برنج نیز فساد بیشتری را موجب میشود (Shaheen et al., 1975). دما و رطوبت محل انبار سبوس برنج بر نرخ هیدرولیز روغن اثر میگذارد (Farrell, 1994).
شاهین و همکاران (Shaeen et al., 1975) گزارش کردند که 60 درصد روغن سبوس برنج در خلال 4 هفته پس از آسیا کردن برنج، فاسد شد؛ اما در گزارش دیگری 50 درصد روغن سبوس برنج در خلال 6 هفته پس از آسیا کردن برنج، فاسد شد (Warren and Farrel, 1990a). حسین و کراتزر (Hussein and Kratzer, 1982) گزارش کردند که تفاوتی در انرژی متابولیسمی سبوس برنج تازه و فاسد در خروسﻫﺎی بالغ وجود نداشت؛ اما زمانی که با جیره حاوی 60 درصد سبوس برنج فاسد تغذیه شدند، کاهش معنیداری (%18) در نرخ رشد جوجهﻫﺎ دیده شد. آنها همچنین گزارش کردند که غلظت اسیدهای چرب آزاد سبوس برنج در خلال سه ماه انبارداری، از 7/13 به 8/42 درصد رسید.
گزارش شده است، که 50 الی 60 درصد روغن سبوس برنج در 4 الی 6 هفته اول بعد از ذخیره سازی آن، در شرایط گرمایی و رطوبتی نامناسب محیطی از بین ﻣﻰرود، لذا استفاده از مواد ضد اکسیداسیون زمانی موثر است، که دما و رطوبت محیط نگهداری سبوس مناسب باشد (Randall et al., 1985). تغذیه جیرهﻱ حاوی 60 درصد سبوس برنجی که در دمای 25 درجه برای 12 روز انبار شده بود، باعث کاهش رشد جوجهﻫﺎی گوشتی شد؛ اما افزایش زمان انبارداری به 50 روز باعث کاهش بیشتر رشد جوجهﻫﺎ نشد؛ انبارداری سبوس برنج انرژی متابولیسمی سبوس برنج را هر هفته، 148 کیلوکالری در کیلوگرم کاهش داد(Gunawan and Tangendjaja, 1988).
2-2- آثار افزودن سبوس برنج به جیره جوجهﻫﺎی گوشتی
2-2-1- سبوس برنج خام
در آزمایشﻫﺎی مختلف، تنوع زیادی در حداکثر ورود سبوس برنج در جیرهﻱ پرندگان اهلی دیده ﻣﻰشود. وارن و فارل (Warren and Farrel, 1990b) در آزمایشی نشان دادند که جایگزینی 7 تا 21 درصد سبوسبرنج روغن گرفته شده در جیره، رشد و ضریب تبدیل خوراک جوجهﻫﺎی گوشتی را بین 3 تا 13 روزگی بهبود بخشید و مصرف خوراک تا سطح 20 درصد جایگزینی سبوس برنج، تحت تاثیر قرار نگرفت.
مجاهد و همکاران (Mujahid et al., 2003) گزارش کردند که با افزایش تراکم سبوس برنج تا 30 درصد گوارشپذیری چربی خوراک جوجهﻫﺎی گوشتی کاهش یافت (05/0>P)؛ در حالیکه سبوس برنج تاثیری بر گوارشپذیری فیبر نداشت. آنها همچنین گزارش کردند که فرآوری سبوس برنج با اکستروژن به طور معنیداری گوارشپذیری چربی را در مقایسه با سبوس خام و برشته افزایش داد؛ ولی بر گوارشپذیری فیبر تاثیری نداشت. آنها در بررسی زمانﻫﺎی نگهداری سبوس برنج در دورهﻫﺎی صفر، 4، 8 و 12 ماه، نشان دادند که استفاده از جیره دارای سبوس برنج نگهداری شده در زمان بیشتر، سبب کاهش معنیداری در قابلیت هضم چربی خوراک شد.
مجاهد و همکاران (Mujahid et al., 2004) در آزمایشی از سطوح 100، 200 و 300 گرم سبوس برنج خام، در کیلوگرم جیره جوجهﻫﺎی گوشتی را جایگزین ذرت کردند؛ با افزایش سطح سبوس برنج خام، افزایش وزن روزانه و مصرف خوراک کاهش و ضریب تبدیل خوراک افزایش یافت (05/0>P). افزایش سطوح سبوس برنج خام، سبب افزایش مرگ و میر و افزایش وزن قلب، کبد و پانکراس شد.
گالینگر و همکاران (Galinger et al., 2004) تاثیر سطوح 10، 20، 30 و40 درصد سبوس برنج خام را در جیره رشد و پایانی جوجهﻫﺎی گوشتی بررسی کردند؛ در 21 روزگی

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *