درختان، بیماریهای، شهری، آهن، غیرزیستی، برگهای

بیماریهای درختی از عوامل مهم تهدید کننده درختان هستند که شناخت دقیق این عوامل و دسترسی به ساز و کارهای مدیریت تلفیقی آنها ضمن حفظ سلامت درختان، از مصرف بیرویه سموم و در نتیجه آثار مخرب زیست محیطی و برهم زدن تعادل اکولوژیک موجود، جلوگیری میکند. در این تحقیق سعی شده با معرفی شایعترین بیماریهای درختان فضای سبز شهری و مهمترین روشهای مبارزه با این بیماریها با کاهش هزینههای اجرایی و کنترل بیماری متناسب با ویژگیهای اکوسیستمهای شهری به مدیریت بهتر فضاهای سبز شهری کمک شود.
فصل دوم:
بیماریهای غیرزیستی
بیماریهای غیرزیستی درختان در فضاهای سبز شهری
علاوه بر عوامل زنده، عوامل محیطی (غیرزیستی) نیز میتوانند منجر به ایجاد بیماری دردرختان شوند. به اختلال در روند عادی فعالیتهای فیزیولوژیکی درخت در اثر عوامل غیر زنده، بیماری فیزیولوژیکی گفته میشود (جهانآرا و هاشمی، 1382). بیماریهای غیرزیستی (بیماری فیزیولوژیک) در واقع نوعی از بیماریهای درختی هستند که بوسیلهی یک عامل بیماریزای غیر زنده یا غیر زیستی بوجود میآیند. که تظاهر آن در درخت اغلب به صورت کلروز (زردی برگ در اثر تخریب یا تشکیل نشدن کلروفیل)، نکروز (مرگ سلولها و قهوهای شدن ناحیه مرده در برگ)، رنگ پریدگی برگها، توقف در رشد و خشکیدگی قسمتهای مختلف درخت بروز مینماید. درختان بهترین وضعیت رویشی خود را در دامنهای از عوامل مختلف غیرزیستی دارند که محیط اطراف آنها را تشکیل میدهد این عوامل شامل دما، رطوبت خاک، مواد غذایی، نور، آلایندههای هوا و خاک، رطوبت هوا هستند. هرچند این عوامل برای درختانی که در اکوسیستمهای طبیعی رشد میکنند نیز تاثیرگذارند اهمیت آنها روی درختان موجود در اکوسیستمهای شهری بهطور قابل توجهی مهمتر است، زیرا این درختان معمولا در خارج از اکوسیستمهای طبیعی خود کاشته میشوند که نیازهای طبیعی رویشی آنها فراهم نمیشود. درختان در فضاهای سبز شهری در محیطهای کاملا مصنوعی رشد میکند و تحت فشار وتنشهای محیطی بسیاری هستند (سیمون، 1989). از مهمترین بیماریهای غیرزیستی در درختان میتوان به کمبود عناصر غذایی، مسمومیت ناشی از سموم شیمیایی، سرمازدگی، گرمازدگی، عوارض ناشی از آلودگی هوا و صدمات ناشی از عملیات ساختمانی، تنشهای آبی (کمبود یا افزایش آب مورد نیاز درخت)، تنشهای نوری، تنش ناشی از وزش مداوم باد، آسیبهای ریشهای و بارانهای اسیدی هستند.
2-1- ویژگی بیماریهای غیرزیستیصفات عمومی بیماریهای غیرزیستی که جز بیماریهای غیر عفونی در درختان محسوب میشوند، ناشی از کمبود یا افزایش عوامل محیطی تامین کنندهی زندگی آنها است. بیماریهای غیر عفونی در غیاب بیمارگر ایجاد میشوند و نمیتوانند از درخت بیمار به درخت سالم انتقال پیدا کنند این گونه بیماریهای غیر عفونی ممکن است در تمام مراحل زندگی یک درخت ایجاد شوند ویژگیهای بیمارهای غیر عفونی با توجه به عوامل محیطی خاص و انحراف این عامل از حالت طبیعی، متفاوت است این نشانهها ممکن است خفیف تا شدید باشد و حتی ممکن است موجب مرگ درخت شوند.
در یک اکوسیستم، هر عامل اختلال میتواند باعث ایجاد یکسری تغییرات زنجیرهای شود. این تغییرات ممکن است تا جایی پیش بروند که تعداد محدودی از گونهها بتوانند در اکوسیستم زنده بمانند تعدادی از این نیروهای مخرب در یک اکوسیستم شهری هستند که میتوانند محیط را برای ادامه حیات درختان نامناسب کنند.
عوارض زمینی شهری عمدتا در نتیجه جادهسازی و فعالیتهای ساختمانسازی تغییر میکنند. که به همراه آن تغییرات شدیدی در رطوبت موجود در خاک و الگوهای زهکشی ایجاد خواهد شد. کاشت یا قطع گروهی از درختان در یک مسیر گاه میتواند تغییرات حادی را در میزان رطوبت موجود بوجود آورد. تغییرات عوارض زمین در نتیجه سنگفرش کردن یا فشردن خاک در اثر عبور وسائط نقلیه، ساختمان خاک که بر نفوذ پذیری موثر است را تخریب میکند. این تغییرات نه تنها بر فیزیولوژی ریشه درختان تاثیر میگذارند، بلکه بر فیزیولوژی فلور میکروبی اطراف ریشهها نیز اثر میگذارند. بهعنوان مثال بیماری زوال بلوط سفید در مناطق شهری ایالات متحده ناشی از تخریب سطوح رطوبتی در نتیجه فعالیتهای ساختمانسازی بود. در برخی موارد کاهش سطح آبهای زیر زمینی شرایط رطوبتی را برای فعالیت و گسترش مایکوریزها نامساعد میسازد. کاهش جمعیت مایکوریزها میتواند منجر به زوال بلوط گردد.
2-2- تشخیص بیماریهای غیر زیستی
تشخیص بیماریهای غیرزیستی، گاهی با نشانههایی مشخص که بر اثر کمبود یا افزایش عامل خاصی در درخت ایجاد میشود بوجود میآید، بسادگی امکانپذیر است. در برخی موارد تجزیه و تحلیل عواملی مانند شرایط آب و هوایی قبل و بعد از شیوع بیماری، تغییرات اخیر در مواد آلایندهی خاک و هوای منطقهایی که درخت در آن رشد میکند، مقدور است. غالبا نشانههای بیشتر بیماریهای غیرزیستی مانند سایر بیماریهای غیر عفونی بسیار نامشخص و مشابه نشانههای است که بر اثر ویروسها و بسیاری از بیمارگرهای ریشه تولید میشوند. بنابرین تشخیص این بیماریها پیچیدهتر است. زیرا باید ثابت کرد که هیچ بیمارگری باعث ایجاد بیماری نشده است و باید بیماری را روی درخت سالم که تحت شرایطی که نشانهها در آن ایجاد شده است به وجود میآید برای تمایز بیشتر بین عوامل محیطی که قادر به ایجاد نشانهها مشابه هستند تشخیص بیماریهای غیرزیستی غالبا مانند بیماریهای زیستی دشوار است. اگر ترکیبی از یک یا چند بیماری غیرزیستی و زیستی روی یک درخت یا در کل منطقه بروز کند تشخیص بیماری و اهمیت هر یک از اجزای آن بسیار مشکل است و اغلب ناممکن است. کوچ (1989) اظهار داشت گمان اینکه هر بیماری تنها یک عامل دارد اشتباه است. در اکوسیستمهای شهری درختان معمولا هدف چندین عامل مخرب و بیماریهای مرکب قرار میگیرند. این پیچیدگیها ممکن است ناشی از انباشته شدن اثرات صدمات مختلف بر درختان یا بر هم خوردن توازن اثر یکی از صدمات بر دیگر صدمات است. بهعنوان مثال، یک درخت ممکن است علائم کمبود عناصر غذایی را نشان دهد که ناشی از مجموعهای از اثرات پوسیدگیهای ریشه، کاهش فعالیتهای مایکوریز، کاهش رطوبت وغیره باشد. هم چنین این احتمال وجود دارد که آلودگی هوا میتواند صدمات قارچی به برگها بوسیله قارچکشها در سطوحی که به درخت آسیبی وارد میکنند را کاهش دهد. از سوی دیگر آلودگیهای هوا میتوانند پاتوژنهای برگی را کاهش دهند.
زمانی که درختان در اثر عوامل محیطی مانند کاهش رطوبت، کمبود مواد غذایی، آلودگیهای هوا یا سرمازدگی تحت تاثیر قرار گرفته باشند، معمولا ضعیف خواهند شد و نسبت به یک یا چند عامل بیمارگر مستعد آلودگی میشوند. برای مثال، سرمای دیررس باعث آلودگی گلها و جوانهها به Alternaria و Botrytis میشود استفاده از علف کشها آلودگی با فوزاریم (fozarium spp ) را افزایش میدهد. بسیاری از تنشهای محیطی باعث بروز بیماریهای زیستی میشوند. در ادامه مهمترین عوامل تنشزای محیطی که باعث بوجود آمدن بیماریهای فیزیولوژیک در درختان شهری میشوند مورد اشاره قرار میگیرد.
2-3- کمبود عناصر غذایی
خاک در صورتی شرایط مطلوب رشد درخت را فراهم میکند که حاوی تعادل صحیحی از عناصر غذایی مورد نیاز درخت باشد. عناصر غذایی ضروری درختان به دو گروه عناصر پر مصرف و کم مصرف تقسیم میشوند (خداشناس و اطهری پور، 1389) عناصر کم مصرف شامل آهن، منیزیم، روی، سدیم، کلر، روی، نیکل، مس، مولیبدم، بورن به مقدار بسیار کمی مورد نیاز درختان میباشند ولی نیاز درختان به عناصر پر مصرف شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، گوگرد، منیزیم زیاد است. البته باید توجه داشت که علیرغم نیاز ناچیز عناصر کم مصرف، نقش آنها در فعالیتهای حیاتی درخت، کمتر از عناصر پر مصرف نیست(وست، 2006؛ خداشناس، 1389).
رشد بهینه درخت، مستلزم وجود میزان کافی از هر دو گروه از عناصر مذکور در خاک است. قابل ذکر است که تغییرات pH یا میزان اسیدیته بستر رشد، حضور فرم قابل جذب عنصر و همچنین غلظت سایر یونهای موجود در خاک، در جذب یک عنصر توسط درخت بسیار موثر است (خداشناس و اطهری پور، 1389) به عنوان مثال براساس گزارشات موجود، pH خاک در اغلب نقاط شهر تهران در محدوده 1/8-4/7 میباشد و این امر باعث تاثیر منفی در جذب عناصری نظیر آهن، مس، منگنز و روی توسط درختان میگردد.
نشانههای بیماری که بر اساس کمبود برخی از مواد غذایی ایجاد میشوند عمدتا به عملکردی بستگی دارد که آن عنصر در درخت به عهده دارد. بیشتر نشانههای کمبود عناصر غذایی اختصاصی هستند اما برخی نشانهها وقتی یک یا چند عنصر کم هستند مشابهاند. بیماری های زیادی وجود دارند که دلایل آنها کمبود یا در دسترس نبودن یک یا چند عنصر غذایی لازم در خاک است. اگر میزان کمبود خیلی پایینتر از حد بحرانی باشد درخت نشانههای حادی تولید میکند و در نهایت از بین میرود.
2-4-1- کمبود آهنیکی از شایعترین کمبودهای عناصر غذایی در درختان شهری، کمبود آهن است که باعث زردی بین رگبرگها (رگبرگها سبز میمانند)، کاهش رشد و سرانجام توقف رشد درخت خواهد شد. باید توجه داشت که به علت عدم تحرک آهن در درخت، کمبود این عنصر ابتدا به صورت زردی برگهای جوانتر بروز میکند و در ادامه برگهای پیرتر زرد میشوند.
احتمال بروز کمبود آهن عمدتاً در خاکهای قلیایی و آهکی بیشتر است. زیرا آهن در این خاکها رسوب میکند و به فرم غیرقابل جذب برای درختان تبدیل میگردد. قدم اول در کنترل کمبود آهن، پیشگیری از بروز این کمبود است و بنابراین باید شرایط محلولیت و قابلیت جذب آن را فراهم نمود. برای معالجه کمبود آهن در ایران از سولفات و سایر ترکیبات معدنی نمیتوان استفاده کرد. زیرا این ترکیبات در خاک آهکی یا قلیایی هیدرولیز شده و آهن آنها بهطورکلی
رسوب میکند (آهومنش، 1379) ترکیبات شیمیایی به نام کلات (بهعنوان کود حاوی عناصر کم مصرف) مدتها است که به بازار عرضه گردیده و نتایج جالبی برای درمان کمبود آهن و سایر عناصر کم مصرف به همراه داشته است. کلات عبارت است از مجموعه یک ترکیب آلی کمپلکس و یک فلز که در بین آن احاطه شده است (لاربی و همکاران، 2001). در ایران سه نوع کلات به شرح ذیل به بازار عرضه میشود که:
جدول 1 نام تجاری، نوع خاک و مقدار مصرف سه نوع کلات مهم در ایران
نام تجاری کلات اسیدیه (pH) خاک مقدار مصرف
(گرم برای هردرخت 5تا10ساله)
فتریلون Fe-EDTA اسیدی 100-400
رکسنول آهن Fe-HEEDTA خنثی یا کمی قلیایی 75-300
سکوسترین 138 آهن Fe-EDDHA آهکی یا قلیایی 50-200
کلاتهای آهن بصورت حلقهای در اطراف تنه درختان و محدوده سایه انداز تاج درختان پاشیده شده ویا بصورت چالکود در خاک قرار گرفته و نهایتاً آبیاری میگردد. قابل ذکر است که کلاتهای مذکور را میتوان بصورت محلول پاشی با محلول 1تا3 در هزار و در فصل بهار (2تا3 بار درسال) برروی درختان استفاده نمود. عارضه کمبود آهن در درختانی مانند چنار، اقاقیا، صنوبر، تبریزی، ماگنولیا، پیچ گلیسین، به ژاپنی، پیروکانتا و مکرراً دیده شده است (سالاردینی، 1384).
2-4-2- کمبود نیتروژن
یکی دیگر از کمبودهای رایج عناصر غذایی در درختان، کمبود نیتروژن است که باعث رنگ پریدگی، زردی پهنک برگ و کاهش رشد رویشی درخت میشود. شایان ذکر است که کمبود نیتروژن در درخت، ابتدا به صورت رنگ پریدگی و زردی در برگهای مسنتر، سپس در برگهای جوانتر دیده میشود. زیرا این عنصر توانایی تحرک در درخت را داشته و هنگام نیاز، نیتروژن از برگهای پیر به سمت برگهای جوان حرکت میکند در نتیجه کمبود آن ابتدا در برگهای مسنتر بروز میکند. کمبود نیتروژن بیشتر در درختان کاشته شده در خاکهای فقیر از نظر مواد آلی که با کمبود فرم قابل جذب نیتروژن هستند و خاکهای شنی و سبک که نیتروژن به راحتی در آنها شسته شده و از دسترس ریشه درخت خارج میشود دیده میشود. کمبود نیتروژن از طریق کوددهی با کودهای سولفات آمونیوم، نیترات آمونیوم، اوره و فسفات آمونیوم تامین میشود. از روشهای مصرف کودهای نیتروژنی میتوان به روش نواری یا خطی، کپهای، پخش در تمام سطح خاک و محلول پاشی اشاره نمود. لازم به ذکر است که کاربرد کود سولفات آمونیوم درخاکهای قلیایی و آهکی بیشتر از سایر کودهای نیتروژنی توصیه میشود. زیرا این کود بیشتر از سایر کودهای نیتروژنی میتواند pH خاک را کاهش دهد (سالاردینی، 1384).
گرچه پارامترهای مختلفی از قبیل آب و هوا، شرایط خاک و غیره برزمان مصرف کود تاثیر میگذارد ولی میتوان گفت چون کودهای نیتروژنی به سرعت از دسترس ریشه درخت خارج میشود، بهترین زمان مصرف این کودها در زمان حداکثر رشد و فعالیت درخت بعضی فصل بهار میباشد. عارضه کمبود نیتروژن در طیف وسیعی از درختان فضای سبز شهری مانند چنار، اقاقیا، سدروس، بید، بهژاپنی، ماگنولیا دیده شده است (خداشناس و اطهری پور، 1389).
2-4-3-کمبود فسفراز دیگر کمبودهای رایج در درختان فضای سبز شهری، کمبود فسفر است (خداشناس و اطهریپور، 1389) که عوارض آن بهصورت کاهش رشد ریشه و اندامهای هوایی درخت، ریزش زود هنگام برگها و کاهش گلدهی بروز مینماید. دراین شرایط ظهور شکوفه و جوانههای برگی کم شده و بنابراین محصول دانه و میوه کم میشود. همچنین رنگ برگها در اثر کمبود فسفر، سبز تیره کدر میشود و به تدریج به آبی برنزی تا بنفش میگراید که این امر یکی از مشخصترین و معمولترین علائم کمبود فسفر به شمار میرود.
بروز عوارض ناشی از کمبود فسفر، بیشتر در درختان کاشته شده در خاکهایی با میزان مواد آلی کم و همچنین در خاکهای آهکی (به علت رسوب کردن فسفر در خاک) دیده میشود که نیاز به فسفر از طریق کوددهی با کودهای سوپر فسفات، سوپر فسفات تریپل، دی آمونیوم فسفات قبل از شروع رشد درخت در پاییز و زمستان مرتفع میشود.
2-4-4- کمبود پتاسیم
تغییر رنگ برگها از سبز به سبز تیره مایل به خاکستری و سوختگی و نکروز نوک و لبه برگها و حتی لولهای شدن برگها در طول رگبرگ اصلی از علائم کمبود پتاسیم است که در برگهای مسنتر، سریعتر بروز مینماید. مرگ سرشاخهها، کاهش رشد ساقه اصلی

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *