اخلاق، اخلاقی، کتابی، «اخلاق، معماری، حرفهای

طبق آن طرح و نقشه، ساخته می‌شود. در واقع اخلاق، چگونگی روح انسان است»(مطهری، 1367: 47). ملاحظات اخلاقی بر همه جوانب زندگی مسلمانان سایه افکنده است زیرا اسلام مشروعیت هیچ بعد و جنبهای را خارج از ملاحظات اخلاقی تأئید نمیکند(نصر، 1385: 107). توجه به اخلاق، اخلاق اسلامی و اخلاق حرفهای و اخلاق مهندسی در دهههای اخیر در ایران مورد توجه قرار گرفته است. به طوری که «مرکز ملی مطالعات جهانی شدن در تدوین سیاستهای کلی نظام در قبال جهانی شدن، به نقش و اهمیت اخلاق سازمانها نظر داشته است و در بخش دهم از سیاستهای کلی فرهنگی در مدار ملی، اخلاقی شدن سازمانهای ایرانی را مورد توجه قرار داده است»(قراملکی، 1385: 14). مفهوم اخلاق حرفهای از دو مفهوم اخلاق و حرفه تشکیل شده است که «مراد از حرفه سطح عالی و شیوه برتر شغل است»( قراملکی، 1390: 72). اخلاق نیز «جمع خُلق و خُلُق»(غلامی، 1388: 71) است و در لغت به معنی مفاهیم خویها، طبیعت باطنی، سرشت درونی، طبع، مروت، خوشرفتاری (دهخدا، 1377: 1537). بنابرین اخلاق حرفهای عبارت از «الگوهای رفتاری اخلاقی در حرفه با مسئولیتپذیری صاحبان حرفهها در قبال حقوق افراد در محیط شغلی است»(قراملکی، 1390: 88و89). اخلاقیات ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با ارزشها دارد و بعنوان ابزاری نگریسته میشود که ارزشها را به عمل تبدیل میکنند. اخلاق یعنی رعایت اصول معنوی و ارزشهایی که بر رفتار شخص یا گروه حاکم است، مبنی بر اینکه درست چیست؟ و نادرست کدام است؟ اخلاق مفاهیمی چون اعتماد، صداقت، درستی، وفای به عهد، عدالت و مساوات، فضائل شهروندی و خدمت به جامعه را دربر میگیرد(دفت، 1374: 638). اخلاق اسلامی نیز یک نظام اخلاقی بر پایه اخلاق، عقل، قرآن و سخنان پیامبر اسلام است. اخلاق اسلامی مجموعه ای از تمام مطالب مرتبط به اخلاق است(مطهری، 1387: 7). اگر دین را مجموعه عقاید و دستورات عملی بدانیم که بنا بر ادعای آورنده و پیروان آن عقاید و دستورات (پیامبر اسلام و مسلمانان)، از سوی آفریدگار جهان میباشد، و اخلاق را مجموعه آموزههایی که راه و رسم زندگی کردن به نحو شایسته و بایسته را ترسیم کرده، بایدها و نبایدهای ارزشی حاکم بر رفتار آدمی را می نمایاند، بخوبی به رابطه تنگاتنگ دین و اخلاق پی خواهیم برد و اخلاق را پارهای ناگسستنی از دین به شمار خواهیم آورد. به عبارتی «در سطح عملی اخلاقیات با شریعت که به عنوان قانون الهی، همه مسائل شرعی و قانونی را در مباحث اخلاقی ممزوج نموده، در هم آمیخته است»(نصر، 1385: 108). از این رو سخن گفتن از اخلاق منسوب به اسلام سخنی بجا و بحث درباره نظام اخلاقی اسلام امری موجه و گفت و گو درباره ساختار کلی حاکم بر این نظام امری درخور تامل و اندیشه خواهد بود. اخلاق دارای مؤلفههای فراوانی هست. یکی از این مؤلفهها زیبایی است که اندیشمندان اسلامی از جمله (مصباحیزدی، 1384: 56و247) و (مطهری، 1367: 91و102و107) نیز به آن اشاره کردهاند. یکی از راههای نشان دادن زیبایی در فضای معماری استفاده از هندسه و تناسبات است(مسائلی، 1388: 34)، لذا در این پروژه از هندسه بویژه هندسه اسلامی بهره گرفته میشود. تاریخ هنر اسلامی بویژه در معماری که هنر نظم بخشیدن به فضا است بیانگر نگاه ویژه معماران و هنرمندان مسلمان به هندسه و کاربرد آن در هنر قدسی است(بلخاری قهی، 1388: 394). «هندسه در علوم اسلامی به دلیل پیوند تنگاتنگی که با مفهوم قدر در قرآن دارد، خود نوعی بازآفرینی تقدیر و تعین الهی در معماری است»(همان: 393). به لحاظ مفهومی هندسه به معنای اندازه و شکل میباشد و علمی است که در آن از احوال مقدارها و اندازهها بحث میشود و هدف بنیادی همه نظریهها درباره هندسه و تناسب، پدیدآوردن احساس نظم و سامانبخشی میان بخشهای مختلف یک کار هنری میباشد که این باعث ایجاد حس زیبایی در اثر میشود(بمانیان، اخوت و بقایی، 1390: 15). همچنین به دلیل اینکه معماری سنتی ایران لبریز از مؤلفههای اخلاقی است، لذا رویکرد هندسه هنر معماری اسلامی ایران برای پروژه انتخاب شده است.
با توجه به مطالب فوق و اینکه رعایت اصول و ارزشهای اخلاقی در همه ابعاد زندگی بشر یکی از مهمترین راههای حفظ و ارتقاء سلامت زندگی اجتماعی میباشد، بنابراین توجه به اخلاق در ابعاد مختلف از جمله اخلاق حرفهای و اخلاق اسلامی ضرورت مییابد. لذا هدف از عنوان این پژوهش به دلیل نبود مرکزی در این زمینه، ارائه طرح معماری پژوهشکده اخلاق حرفهای به محوریت اخلاق اسلامی برای ارتقاء سطح اخلاق در علوم مختلف میباشد، و برای طراحی آن از هندسه هنر و معماری اسلامی ایران بهره گرفته میشود.
1-2) سوابق تحقیقسوابق مربوط به موضوع تحقیق را میتوان در دو بخش بررسی کرد:
1-2-1) سوابق موضوع تحقیق در بخش مطالعات (سوابق تئوری)1-2-1-1) اخلاق، اخلاق حرفهای، اخلاق اسلامی(رشیدپور، مجید؛ 1385) در کتابی تحت عنوان «مبانی اخلاق اسلامی» که توسط انتشارات انجمن اولیا و مربیان در تهران به چاپ رسیده؛ مؤلفههایی را برای اخلاق اسلامی شمرده و هر کدام را توضیح میدهد. تربیت اخلاقی از جمله مباحثی است که در این کتاب به آن پرداخته شده است.
(حسینی شیرازی، سیدمحمد؛ بیتا) در کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط علی کاظمی ترجمه و بوسیله انتشارات یاس زهرا(ع) به چاپ رسیده است؛ بیان مختصری پیرامون مباحث اخلاقی اسلام به عمل آورده و مؤلفههایی از اخلاق اسلامی را مورد بحث قرار داده است. هدف این کتاب بیان اهمیت فضایل انسانی برای راه و رسم صحیح زندگی کردن میباشد.
(تهرانی، علی؛ بیتا) در جلد اول کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط کانون نشر کتاب در مشهد به چاپ رسیده؛ ابتدا توضیحاتی کلی درباره اخلاق اسلامی داده، سپس حدیثی از کافی را که مشتمل بر جنود عقل و جهل و امهات فضایل و رذایل است شرح میدهد.
(میرزاخانی، حسین؛ بیتا) در کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط انتشارات حوزه جهاد و اجتهاد به چاپ رسیده است؛ ضمن بحثهای مقدماتی در رابطه با مباحث اخلاقی، به مسائل مربوط به آفات زبان مانند غیبت، سخنچینی، دشنامگویی، فحش و غیره پرداخته است.
(دستغیب شیرازی، سید عبدالحسین؛ بیتا) در کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط انتشارات مؤسسه مطبوعاتی دارالکتاب در قم به چاپ رسیده؛ ضمن بحث در مورد اخلاق علمی و عملی، اخلاق و مؤلفههای آن را مورد بحث قرار داده است.
(مکارم شیرازی، ناصر؛ 1352) در کتابی تحت عنوان «زندگی در پرتو اخلاق» که توسط انتشارات نسل جوان در قم انتشار یافته است؛ همانند سایر کتب اخلاقی ضمن شرح اخلاق و مؤلفههای آن، به مباحثی مانند تأثیر اخلاق در اجتماع و زندگی، رابطه اخلاق و تربیت و غیره پرداخته است.
(ایزوتسو، توشیهیکو؛ 1360) در کتابی تحت عنوان «ساختمان معنایی مفاهیم اخلاقی-دینی در قرآن» که توسط فریدون بدرهای ترجمه و بوسیله انتشارات قلم به چاپ رسیده است؛ به تجزیه و تحلیل برساخت معنایی واژههای ارزشی قرآن در زمینه اخلاق و رفتار پرداخته است.
(حائری شیرازی، محمدصادق ابن عبدالحسین؛ 1361) در کتابی تحت عنوان «درسهایی از اخلاق» که توسط انتشارات دفتر تحکیم وحدت در تهران به چاپ رسیده؛ ضمن اشاره به جهتگیری انسان از دیدگاه اخلاق اسلامی، کتاب دارای پرسش و پاسخهایی در رابطه با مباحث اخلاقی از جمله رابطه اخلاق و فلسفه و غیره میباشد.
(سادات، محمدعلی؛ 1367) در کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط انتشارات سمت در تهران به چاپ رسیده است؛ با استفاده از آثار علامه طباطبایی و شهید مطهری و سایر علمای اخلاق، برای درس «اخلاق و تربیت اسلامی»تألیف شده است و پیرامون مطالبی چون اخلاق در جهان معاصر، اخلاق در جوامع اسلامی، ضرورت توجه به سازندگی اخلاق، رابطه اخلاق و تربیت و غیره بحث میکند و در ادامه، به بحث در رابطه با مؤلفههای اخلاق اسلامی میپردازد.
(زینالدین، محمدامین؛ 1367) در کتابی تحت عنوان «اخلاق در مکتب امام جعفر صادق(ع)» که توسط عقیقی بخشایشی ترجمه و بوسیله مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی انتشار یافته است؛ نظریات اخلاقی به صورت فشرده ذکر و مورد نقد و بررسی قرار گرفته است و در پایان نظر و رأی امام جعفر صادق(ع) را مورد عنایت قرار میدهد. همچنین در این کتاب نیز مثل کتب دیگر اخلاق اسلامی در مورد فضایل اخلاقی و شاخههای آن بحث شده است.
(مطهری، مرتضی؛ 1367) در کتابی تحت عنوان «فلسفه اخلاق» که توسط انتشارات صدرا در تهران به چاپ رسیده؛ ضمن بحث در مورد چیستی و فلسفه اخلاق و رویکردهای مختلف پیرامون آن، اخلاق و شاخههای آن را نیز مورد بحث قرار داده است.
(فاضلی، قادر؛ 1370) در کتابی تحت عنوان «مبانی اخلاق اسلامی» که در قم به چاپ رسیده است؛ ضمن تعریف اخلاق، در مورد جایگاه و ارزش اخلاق و همچنین راههای اصلاح اخلاق و عوامل انحطاط و رشد اخلاق و غیره بحث میکند.
(انصاریان، حسین؛ 1382) در کتابی تحت عنوان «زیباییهای اخلاقی» که توسط انتشارات دارالعرفان در قم انتشار یافته است؛ مؤلفههایی را برای اخلاق برشمرده و مورد بحث و تفسیر قرار داده است.
(مصباحیزدی، محمدتقی؛ 1384) در کتابی تحت عنوان «اخلاق در قرآن» که در سه جلد تألیف شده و توسط انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) به چاپ رسیده؛ مؤلفههای اخلاق اسلامی را از قرآن استخراج و به طور مفصل مورد بحث و بررسی قرار میدهد.
(عابدی سروستانی، احمد، منصور شاهولی و مصطفی محقق داماد؛ 1386) در مقالهای تحت عنوان «ماهیت و دیدگاههای اخلاق زیست محیطی با تأکید بر دیدگاه اسلامی» که در فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری شماره(3و4) به چاپ رسیده است؛ با اشاره به بحرانهای زیست محیطی، با طرح ضرورت اخلاق زیست محیطی، مهمترین دیدگاههای موجود در این رابطه را معرفی و ضمن طرح اهمیت ادیان در تبیین اخلاق زیست محیطی، با ارائه رهیافت خودبومشناسی، رهیافتی مناسب برای این منظور از دید اسلامی ارائه میدهد.
(قراملکی، احدفرامرز و همکاران؛ 1388) در کتابی تحت عنوان «اخلاق حرفهای در تمدن ایران و اسلام» که توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی در تهران انتشار یافته؛ ضمن اشاره به مفاهیم اخلاق حرفهای، به گردآوری مقالاتی در زمینه اخلاق حرفهای پرداخته است. در این کتاب 27 مقاله در نشان دادن سه حقیقت: یک، اخلاق حرفهای در تمدن ایران باستان، دو، جایگاه اخلاق حرفهای در آموزهها و معارف اسلامی، سه، نقش اخلاق حرفهای در تمدن اسلامی در ایران، به چاپ رسیده است.
(نازیدیزجی، سجاد، محسن وفامهر و احمدرضا کشتکارقلاتی؛ 1389) در مقالهای تحت عنوان «اخلاق معماری» که در فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری شماره(3و4) به چاپ رسیده؛ با بررسی فلسفه اخلاق و مشترکات اخلاقی بین مکاتب و ارتباط آن با اخلاق حرفهای معماری، روش مناسبی برای استخراج اصول اخلاقی معماری پیشنهاد میکند و با توجه به اهمیت موضوع ادای سوگندنامه معماری برای فارغالتحصیلان و تدوین سرفصل مخصوص درس اخلاق معماری در دانشگاهها را پیشنهاد میکند. در این راستا الگوپذیری از اخلاقیات معماری سنتی را بسیار کارساز میداند.
(قراملکی، احدفرامرز؛ 1389) در کتابی تحت عنوان «اخلاق کاربردی در ایران و اسلام» که توسط پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی در تهران انتشار یافته؛ ضمن اشاره به مفاهیم اخلاق کاربردی، به گردآوری و ویراستاری مقالاتی در زمینه اخلاق کاربردی پرداخته شده است. در این کتاب 24 مقاله از طریق فراخوان در سه بخش عمده اخلاق کاربردی در ایران، اخلاق کاربردی در اسلام و چالشهای معاصر اخلاقی به چاپ رسیده است.
(عفتی آغمیونی، مریم؛ 1390) در کتابی تحت عنوان «اخلاق اسلامی» که توسط انتشارات مؤسسه فرهنگی هنری دانشپذیر در تهران به چاپ رسیده؛ ضمن اشاره به کلیاتی در مورد اخلاق مانند؛ اهمیت و ضرورت آن، رابطه علم اخلاق با دیگر علوم و غیره، به مباحثی در رابطه با فضیلتهای اخلاقی ایمانی، اخلاقی اجتماعی و همچنین آشنایی با برخی رذایل اخلاقی میپردازد.
(مشایخیپور، محمدعلی؛ 1390) در مقالهای تحت عنوان «اخلاق کار از دیدگاه امام علی(ع)» که در فصلنامه مدیریت اسلامی شماره(1) به چاپ رسیده؛ ضمن معناشناسی اخلاق و کار، سعی کرده با استفاده از آیات قرآن و روایات معصومین(ع) و به ویژه با تکیه بر بیانات گهربار امام علی(ع) مبانی اسلامی اخلاق کار را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دهد.
(ساکی، رضا؛ 1390) در مقالهای تحت عنوان «اخلاق در پژوهشهای آموزشی و مؤلفههای آن» که در فصلنامه اخلاق در علوم و فناوری شماره(2) به چاپ رسیده؛ با مرور و ترکیب سوابق موجود، نمایی از چارچوبهای اخلاقی در حوزه تحقیقات آموزشی ارائه میدهد و اصولی را در عرصه تعلیم و تربیت فراروی پژوهشگران قرار میدهد؛ حفظ شأن و منزلت انسان و پژوهشگر و حفظ حقوق حامیان و کاربران پژوهش.
(قراملکی، احد فرامرز، لعبت درخشانی و سعید رضایی شریفآبادی؛ 1390) در کتابی تحت عنوان «اخلاق حرفهای در کتابداری و اطلاعرسانی» که توسط انتشارات سمت در تهران به چاپ رسیده است؛ به مباحثی از جمله؛ اخلاق و کارایی آن، نظریههای اخلاقی دانشمندان مسلمان، نظریههای اخلاقی در فلسفه غرب و غیره میپردازد و با تعریف مفاهیمی همچون حرفه و اخلاق حرفهای، به بحث پیرامون اخلاق حرفهای در کتابداری و اطلاعرسانی میپردازد.
1-2-1-2) هندسه، هندسه اسلامی(بزرگمهری، زهره؛ 1371) در کتابی تحت عنوان «هندسه در معماری» که توسط انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور به چاپ رسیده؛ در زمینه کاربندیها در معماری ایرانی بحث کرده است.
(حاجیقاسمی، کامبیز؛ 1375) در مقالهای تحت عنوان «هندسه پنهان در نمای مسجد شیخ لطفالله» که در نشریه صفه شماره(21و22) به چاپ رسیده است؛ با مطالعهای دقیق و گسترده هندسه نمای مسجد شیخ لطفالله اصفهان را در آورده است.
(کیانی، محمدیوسف؛ 1376) در کتابی تحت عنوان «تزیینات وابسته به معماری دوران اسلامی» که توسط انتشارات سازمان میراث فرهنگی کشور در تهران به چاپ رسیده؛ در مورد انواع تزیینات از جمله؛ آجرکاری، گچبری، کاشیکاری،

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *