گندم، های، می، کاهش، هکتار، میزان

بیش از حد منابع آب زیرزمینی در چند دهه اخیر منجر به کاهش قابل ملاحظه سطح ایستابی شده است. ایران با میانگین بارندگی250 میلیمتر در سال ومتوسط نزولات سالانه 413 میلیارد متر مکعب، در منطقه ای خشک و نیمه خشک واقع گردیده است . این میزان بارندگی 40 درصد کمتر از متوسط سالانه آسیا و یک سوم متوسط بارندگی سالانه جهان است. بیش از 70% نزولات تبخیر و به جو باز می گردد. میزان کل آب کشور پس از تبخیر (و با احتساب 8 میلیارد متر مکعب ورودی) 130 میلیارد متر مکعب است(سایت آبفا استان فارس). با توجه به محدودیت ها و شرایط جغرافیایی، حداکثر 80% از پتانسیل فوق، قابل استفاده می باشد. مصرف سالانه آب در بخشهای شرب، کشاورزی و صنعت 93 میلیارد متر مکعب است که حدود 86 میلیارد متر مکعب به بخش کشاورزی و 7 میلیارد مترمکعب به بخش شرب و صنایع اختصاص دارد. این درحالی است که کشورایران با حدود 3/7 میلیون هکتار کشت آبی پس از کشورهای هند، چین، آمریکا و پاکستان دارای بیشترین مساحت زیرکشت آبی درجهان است.
استان فارس یکی از استان هایی است که در مقایسه با سایر استان های کشور با مشکل بیلان منفی دشت ها روبرو است. در 67 دشت از مجموع 90 دشت کشاورزی استان فارس، بیلان آب زیرزمینی منفی است (فتحی وزیبایی، 1390). میانگین بارندگی در استان فارس در یک دوره 20 ساله بالغ بر 320 میلیمتر در سال می باشد. متوسط حداقل بارندگی آباده 150 و حداکثر بارندگی سرچشمه قره آغاج1200 میلیمتر می باشد. میزان متوسط نزولات سالانه در استان فارس ( مساحت 124000 کیلومتر مربع) حدود 40 میلیارد متر مکعب است. منابع کارستی، منبع اصلی آبهای زیر زمینی استان را تشکیل می دهد.
کارست از نظر زمین شناسی سیمای پیچیده ای دارد و دارای ویژگی های مخصوص بخود است. هر چنددر اصطلاح فنی به پدیده خوردگی و انحلال توده سنگ های کربناته ( آهک و دولومیت ) کارست گفته می شود، ولی می توان تعریف زیر را برای کارست پذیرفت که کارست پدیده ای در پوسته زمین است که آثار آن به صورت اشکال مختلف از قبیل حفرات و غارها در سطح و در زیر سطح وجود دارد . علت ایجاد چنین پدیده ای به وجود شکستگی ها و قابلیت انحلال توده سنگ مربوط می شود که در نتیجه آن یک سیستم آبزیر زمینی می تواند شکل بگیرد.
میزان برداشت سالیانه از آبهای سطحی 2/2 میلیارد متر مکعب است. نفوذی به سفره ها ناشی از آب برگشتی کشاورزی و سایر موارد 8/2 میلیارد متر مکعب است اما میزان برداشت از منابع آبهای زیر زمینی (کارست و آبرفت) 7/11 میلیارد متر مکعب است که تقریبا حدود 84 درصد آب مصرفی کشاورزی راشامل می شود. استان فارس هفت درصد خاک و جمعیت کشور را داراست و بیش از 13 درصد از محصولات کشاورزی کشور را تأمین می کند و جایگاه مهمی در کشاورزی ایران به خود اختصاص داده است. (سایت آبفا فارس) استان فارس در تولید برخی از محصولات استراتژیک از جمله گندم در سال های متمادی مقام نخست را به خود اختصاص داده است و با تولید حدود دو میلیون تن گندم در سال، 15 درصد از محصول مورد نیاز کشور را تولید می کند، اما کاهش نزولات آسمانی، تداوم خشکسالی سال های اخیر، برداشت بی رویه از سفره های آب زیرزمینی ازجمله مواردی است که بخش آب در استان فارس را با چالش جدی مواجه کرده است. کاهش سطح سفره های زیرزمینی مشکلاتی همچون خشک شدن چاه های آب، کاهش دبی رودخانه و آب چا ه ها،تنزیل کیفیت آب، افزایش هزینه پمپاژ و استحصال آب و نشست زمین را به دنبال دارد که این به نوبه خود منجر به کاهش دسترسی به آب و کاهش تولید برای کشاورزان می شود. از آنجایی که اقتصاد روستا بر پایه کشاورزی است و کشاورزی نیز وابسته به آب است این اثرات کاهش سطح آب های زیرزمینی رفاه کشاورزان را تحت تاثیر قرار می دهد (محسن پور،1378). متناسب با جایگاه استان فارس و اهمیت موضوع لازم است تا به بخش کشاورزی و منابع آب توجه شده و مطالعاتی در این زمینه صورت گیرد.
این پژوهش تلاش می کندهزینه تخریب منابع آب های زیر زمینی ناشی از اضافه برداشت رادرمورد محصول گندم درشهرستان ارسنجان براورد سازد.

1-2- اهمیت تحقیق
باتوجه به خشکسالی های اخیر وبهره برداری بی رویه از منابع آب زیر زمینی، در صدد آن هستم تا تاثیر آن برشوری آب ودرنتیجه اثرشوری آب برتولید محصولات کشاورزی ورفاه کشاورزان را مورد مطالعه قراردهم.
1-3- اهداف تحقیقبررسی تاثیر اضافه برداشت آب زیر زمینی بر تولید محصولات کشاورزی
بررسی تاثیر اضافه برداشت آب زیر زمینی بر رفاه اقتصادی کشاورزان
بررسی روندتغییرات سطح آب زیرزمینی
بررسی تاثیر اضافه برداشت آب زیر زمینی بر شوری آب
1-4- فرضیات تحقیق- میزان آب برداشتی از چاه ها بیش از آب ورودی به سفره ها است.
– تخلیه بیش از حد از منابع زیرزمینی به افزایش شوری آب های زیر زمینی می انجامد.
– تخلیه بیش از حد از چاه های کشاورزی باعث کاهش تولید محصول گندم می گردد.
– افزایش شوری آب های زیر زمینی سبب کاهش برداشت محصول می گردد.
– اضافه برداشت از آب های زیر زمینی باعث کاهش رفاه اقتصادی گندم کاران می گردد.
– اضافه برداشت از آب های زیر زمینی باعث افت سطح ایستابی می گردد.
– برداشت از منابع آب زیر زمینی در حالت رقابت آزاد بیشتر از حالت اعمال مدیریت است.
– اضافه برداشت از آب های زیر زمینی باعث افزایش هزینه ی استحصال آب می گردد.

1-5- تعاریف1-5-1- گندمگندم با نام علمی Triticum spp گیاهی استراتژیک و یکی از مهمترین گیاهان زراعی که 10 – 15 هزار سال قبل از میلاد حضرت مسیح (ع) در آسیا وجود داشته و مبداء اولیه آن را آسیای غربی (سوریه، فلسطین، مصر، ایران و هند و افغانستان و …) می دانند. گیاهی است جزء گروه غلات سردسیری ، تک لپه، نورپسند، علفی، یکساله، پائیزه یا بهاره، دارای ریشه ی افشان ،ساقه بند بند و توخالی، گره ها توپر و مغزدار ، برگ ها دراز و کشیده و بدون دمبرگ که بصورت متناوب در دو ردیف به ساقه اتصال دارند در قسمت میانی برگ در محل اتصال به غلاف به ساقه زبانک و در طرفین غلاف در محل زبانک زائده های کوچکی بنام گوشوارک وجود دارد و طوقه دارای بافتهای ریستمی که ریشه و برگها را تولید می کند و مهمترین قسمت برای غلات پائیزه است ، گل آذین سنبله و خودگشن (گل دارای سه پرچم، دو کلاله و یک تخمدان) و درصد کمی حداکثر 4 درصد دگر گشنی داشته و میوه آن فندقه و از تیره غلات Poaceae وجنس Triticum است.
1-5-2- اقلیم مناسب :سازگاری با شرایط مختلف آب و هوائی از جمله آب و هوای گرم و مرطوب، گرم و خشک، معتدل، سرد و گیاه از نزدیک تا خط استوا تا حدود 60 درجه عرض شمالی و 40 درجه جنوبی رشد نموده و در برابر گرما، سرما، مقاومت نسبی از خود نشان داده و باران کافی در مراحل اولیه رشد و هوای گرم و خشک در آخر مرحله رشد سبب افزایش پروتئین دانه و سرما، خشکی و گرمای شدید و هوای گرم و آفتابی سبب کاهش پروتئین دانه می شود و در مناطق خشک دارای سرعت دوره رشد بیشتری است و در مناطقی ابری و مرطوب به خوبی رشد نکرده و در هوای معتدل و خنک در طول رشد وهوای گرم و خشک طی رسیدن دانه بهترین شرایط برای گندم است .
1-5-3- میزان حرارت و رطوبت مورد نیاز رشد :
حداقل درجه حرارت جهت جوانه زنی بذر 2 – 5 درجه سانتی گراد و در 10 – 20 درجه سانتی گراد بهتر جوانه زده و در تیپ های پاییزه در ابتدای رشد هر گاه درجه حرارت محیط به حدود 4- تا 5- درجه سانتی گراد کاهش یابد رشد متوقف شده و در مراحل بعدی رشد حد متوسط تحمل در برابر سرما از 10- تا 17- را تحمل می نماید. تیپ های پاییزه، در مناطق سرد تا 35- درجه سانتی گراد و در مناطق گرم 50 – 55 درجه سانتی گراد گرما را بخوبی تحمل و طی رشد گندم های پائیزه 2300 درجه- روز رشد (کاشت تا جوانه زنی 120 – 150 ، جوانه زنی تا پنجه 500 ، پنجه زنی تا گلدهی 850 ، گل دادن تا رسیدن دانه 800 کالری حرارت نیاز دارد ) و گندم های بهاره به کمتر از 1265 – 1550 درجه- روز رشد نیاز است.
1-5-4- زمان کاشت :کشت پاییز در مناطق سرد مانندکوهرنگ اوایل تا اواخر مهرماه، در نواحی معتدل ماننداصفهان اواسط آبان ماه تا اواسط آذرماه،درنواحی گرم مانندکاشان اوایل مهرماه تا اواخر آبان ماه می باشد.
در کشت بهاره از نیمه اول اسفندماه تا نیمه اول فروردین ماه کشت صورت می گیرد.
طول دوره رشد و نمو210-235 روز با توجه به نوع رقم متغیر است .
1-5-5- تناوب زراعی :
کشت گندم بهتر است بعد از گیاهان وجینی یا جالیزی مانند سیب زمینی ، چغندرقند ، ذرت، حبوبات، سبزیجات و نباتات روغنی یا پس از آیش (بطور مثال سال اول چغندرقند، ذرت، سیب زمینی و سایر گیاهان وجینی مناسب با آب و هوای منطقه،سال دوم گندم وسال سوم آیش) صورت گیرد.

1-5-6- ارقام مناسب کاشت:در مناطق معتدل مانند اصفهان وفارس رقم های قدس، روشن، بک کراس روشن، مهدوی، الموت، الوند، نیک نژاد، کویر ، سرخه، برکت، شیراز (10 – 75M )، پیشتاز (7 – 75M ) ، مرودشت ، چمران استفاده می شوند.
متحمل ترین ارقام به خشکی 7 – 75M و 18 – 730M و رقم های متحمل به شوری روشن، 10 – 75M و کویر می باشند.
1-5-7- میزان بذر مورد نیاز در هکتار :کشت گندم به دو صورت ماشینی و دستی انجام می گردد.
کاشت ماشینی به دو صورت ردیفکاروخطی کار صورت می گیرد. در کاشت با ردیفکار 110 – 140 کیلوگرم در هکتارو خطی کار 120 – 200 کیلوگرم در هکتاربذر مورد استفاده قرار می گیرد. در کاشت دستپاش 200 – 250 کیلوگرم در هکتارمعمولا بذر ریخته می شود.
در صورت عدم آماده بودن بستر بذر از نظر وجود کلوخه تا تسطیح ، بذر سالم ، قوه نامیه (کاشت دیر هنگام میزان بذر افزایش می یابد بطور مثال با ردیفکار (150 – 180 کیلوگرم در هکتار ) .
1-5-8- ارتفاع گیاه :
بطور متوسط با توجه به رقم ارتفاع گندم از 60 – 110 سانتی متر متغیر است.
1-5-9- خاک مناسب :کشت گندم در هر خاکی امکان پذیر بوده مشروط بر اینکه خاک شور و باتلاقی و زیاد نرم و پودر شده نباشد.
1-5-10- نیاز کودی :براساس آزمون خاکشناسی باید نیاز کودی گیاه را مشخص نمود، اما بطور متوسط می توان از کود حیوانی از جمله کود اسب، گاو، الاغ و شتر 30 – 40 تن در هکتار (نباید بطور مستقیم داده شود زیرا طوقه به این امر حساس است)، فسفر 100 – 150 کیلوگرم در هکتار و پتاس 50 – 100 کیلوگرم در هکتار که هر دو قبل از شخم در پائیز در صورت عدم جذب کود پتاسه می توان 2 – 4 تن آهک در هکتار هر 2 سال یکبار استفاده نمود. کود پتاسه باعث افزایش مقاومت گیاه در برابر عوامل مختلف از جمله سرما، آفات و بیماریها و … شده و کود ازته 150 – 300 کیلوگرم در مراحل (جوانه زنی 25 – 50 و پنجه دهی 30 – 100 ، ساقه دهی 30 – 50 ، گل دهی 30 – 50 و خوشه دهی)
مصرف زیاد کود ازته باعث افزایش رشد رویشی و حساس شدن گیاه در برابر عوامل مختلف مانند سرما، آفات و بیماریها و … می شود و محلول پاش اوره در زمان ساقه رفتن و ظهور (قبل از گلدهی و گرده افشانی به نسبت 5 در هزار + کود میکرو) و سایر عناصر مانند کلسیم، گوگرد ، منیزیم، آهن، بر، مس ، سدیم و ید می باشد.
1-5-11-تعداد بوته در یک هکتار :بطور متوسط 2000000 بوته در هکتار یعنی در هر متر مربع 200 بوته و یا 200 – 400 بوته در هر متر مربع می روید.
1-5-12- طریقه آبیاری :کرتی ، مکانیزه (نشتی یا جوی و پشته) ، بارانی (در زمان گرده افشانی باعث کاهش عملکرد دانه می شود).

1-5-13- میزان آب مصرفی در هکتار و دور آبیاری :با توجه به درجه حرارت محیط، روش کاشت ، میزان ریزش باران، جنس زمین، رقم کاشت و سایر عوامل 4000 – 5800 متر مکعب و در گندمهای پائیزه و در مناطق خشک تا 8000 متر مکعب مورد استفاده قرار می گیرد.
دور آبیاری 5 – 11 روز (ارقام زودرس 7 – 8 روز یکبار و دیررس 8 – 10 روز یکبار) و با توجه به نوع رقم می باشد.
زمانهای حساس به آبیاری (جوانه زنی بذر در صورت عدم آبیاری قبل از کاشت و یا عدم بارندگی، ساقه دهی (ساقاب) ، (خوشاب) سنبله رفتن ، گل دهی (گل آب) و تشکیل دانه (دان آب) و حساسترین مرحله خوشاب که 15 روز قبل از خوشه بندی است .
1-5-14- علف های هرز مزارع گندم :سلمه تره ، تلخه ، گل گندم، شنگ، گل قاصد، فرفیون، یولاف ، خارشتر ، شیرین بیان، کلاغک، هفت بند، ترشک بی تی راخ، سیلن، جغجغه، بومادران، گلرنگ وحشی، کاسنی، خُلر، بی برگ، یونجه، پیچک صحرایی، زیرک، سیاهدانه، خردل وحشی، خاکشیر، کنگر وحشی، تربچه وحشی، ماشک، اُزمک (تره تیزک) ، شقایق، منداب، فالاریس (خونی واش)، دم روباهی ، چچم، چاودار وحشی، جودره، جوخودرو و … علفهای هرز گندم محسوب می شوند.
1-5-15- آفات و بیماریها :
سوسک سیاه گندم، سوسک قهوه ای گندم، برگ خوار غلات، مگس گندم، زنبور ساقه خوار گندم، سن های زیان آورگندم، شته های گندم (شته سبز یا شته سمی گندم) ، تریپس گندم، پروانه های زیان آور (مینوزبرگ گندم ، پروانه ساقه خوار و گندم و جو) ، راست بالان زیان آور گندم آفات گندم می باشند.
زنگها (زرد – قهوه ای و …) ، سیاهک های گندم (پنهان ، آشکار ، برگی گندم) ، سفیدک سطحی غلات، سپتوریوزبرگ گندم، نماتد کلزای گندم ، سفیدک داخلی گندم، ویروس موزائیک نواری گندم، ویروس کوتولگی زرد، آجری شدن برگهای گندم ، بیماری لکه قهوه ای گندم و … از بیماری های معروف گندم می باشند.
1-5-16- کنترل علفهای هرز :قبل از کاشت بذر کنترل فیزیکی علفهای هرز از جمله بوجاری نمودن بذر، حذف علفهای هرز حاشیه مزارع، مصرف صحیح کودهای دامی (کاملا پوسیده و عاری از بذر علفهای هرز) رعایت تناوب، شخم، جمع آوری کاه کش مزارع و مبارزه شیمیائی جهت پهن برگها توسط علف کش های شامل توفوردی Li/ha 1 – 5/1 ، گراستار 15 – 20 گرم در هکتار ، بروموکسیل 5/2 لیتر در هکتار و جهت باریک برگها از سافیکس Li/ha8/0 ، تاپیک ، پوماسوپر، گراسپ Li/ha 1، ایلوکسان Li/ha 5/3 استفاده می شود.
1-5-17- عوامل سوء بر گندم :
1- پرندگان که بعداز کاشت با خوردن دانه ها و جوانه های سبز شده باعث کاهش تراکم شد

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *