مي، گياهان، اين، كه، خاك، هاي

كند. با وجود اين گياهان دارويي و داروهايي كه از آنها تهيه مي شدند هرگز به طور كامل كنار گذاشته نشدند. تقريبا يك چهارم داروهاي تهيه شده ي دنيا داروي منشأ گياهي هستند كه يا مستقيماً از گياهان عصاره گيري شده اند و يا براساس تركيب گياهي، سنتز شده اند. واژه گياهان دارويي تنها به تسكين دهنده آلام مردم اطلاق نمي شود بلكه اين گياهان در زير گروه غذا به عنوان طعم دهندهها، نوشيدني ها، شيرين كننده ها، رنگ طبيعي و حشره كش ها و همچنين به عنوان ماده اوليه محصولات آرايشي و بهداشتي نيز مورد استفاده قرار مي گيرند(اميدبيگي،1376).
با نظري اجمالي به فرهنگ مصرف داروهاي گياهي در ايران متوجه ميراث با ارزش اين گياهان در طب غني سنتي ايران مي شويم. از طرفي فلات وسيع ايران از اقليمها و محيط هاي گوناگون برخوردار است به همين دليل بش از 7500 گونه گياهي مختص به ايران است. از اين رو به حق فلور ايران يكي از منابع داروخيز جهان محسوب مي شود. از آنجايي كه گياهان وحشي در محدوده هاي جغرافيايي گسترده اي يافت مي شود، جمع آوري و دسترسي به آنها از نظر اقتصادي مقرون به صرف نيست و استفاده از گياهان وحشي جوابگوي صنايع داروسازي نخواهد بود و چنين استفاده ي انبوه از گياهان طبيعت مسلماً موجب نابودي آنها خواهد شد. از اين رو نسبت به كشت اين گياهان در سطوح زراعي اقدامات مفيدي در سطح كشور انجام شده است. گزارش شده است كه انسان دير و يا زود چاره اي به جز بازگشت به طبيعت خود نخواهد داشت. از اين رو، در كشورهاي توسعه يافته اقدامات وسيعي را در توسعه و پيشرفت كشت و استفاده از گياهان دارويي انجام شده است (امید بیگی، 1376).
قدمت شناخت خواص دارویی گیاهان، شاید بیرون از حافظه تاریخ باشد. یکی از دلایل مهم این قدمت، حضور باورهای ریشه دار مردم سرزمینهای مختلف در خصوص استفاده از گیاهان دارویی است. اطلاعات مربوط به اثرها و خواص دارویی گیاهان، از زمانهای بسیار دور بتدریج سینه به سینه منتقل گشته، با آداب و سنن قومی در آمیخته و سرانجام در اختیار نسلهای معاصر قرار گرفته است. طبق برخی سنگ نبشه ها و شواهد دیگر به نظر می رسد مصریان و چینیان در زمره نخستین اقوام بشری بوده باشند که بیش از 27 قرن قبل از میلاد مسیح، از گیاهان به عنوان دارو استفاده کرده و حتی برخی از گیاهان را برای مصرف بیشتر در درمان دردها کشت داده اند (توکلی دینایی، 1388).
آشنایی انسان با گیاهان و خواص معجزه آسای آنها پیشینهای طولانی و کهن دارد. انسانهای اولیه گیاهان را برای مصارف غذایی و پزشکی از مراتع و جنگلها جمعآوری میکردند و به ضرورت نیازمندیشان به تدریج با خواص گیاهان و تاثیر آنها بر سلامت خویش آشنا شدند. اولین تجربیات بشر در زمینه گیاهان دارویی مربوط به بررسی رفتار حیوانات نسبت به گیاهاندارویی و استفاده از آنها بوده است (شاهرودی، 1384).
در تمدنهای گذشته گیاهان از تقدس بسیار بالایی برخوردار بودند، آن گونه که ار آن به عنوان عامل سلامت روح و جسم آدمی یاد کردهاند. در حدود7000 سال قبل از میلاد مسیح در دوران آریاییها، نخستین پزشک و جراح آریایی با نام تریتا که مردی دانا و توانا بود با گیاهان و خواص آنها آشنایی فراوان داشت و برای درمان بیماریها از عصارههایی که خود از گیاهان استخراج میکرد استفاده مینمود (قاسمی، 1388).
مصریان 5000 سال قبل از میلاد مسیح از گیاهان دارویی استفاده میکردند، برای مثال از زیره سبز،مرزنجوش و بادیان (انیسون) در مومیایی اجساد استفاده میکردند. در تمدن های مهم دنیا نظیر ایران باستان، یونان، مصر، خاورمیانه، هند و چین نشانههای بسیاری از شناخت و کاربرد گیاهان دارویی در 3000 سال پیش یافت میشود. سایر تمدنها مانند بابلیان، آشوریان، مادها و تمدن اسلامی مهد پیشرفت در زمینه شناخت گیاهان دارویی بودند (توکلی دینانی، 1388).
از قرن هشتم تا دهم میلادی در ایران دانشمندان بزرگی چون ابوریحان بیرونی (اولین دارونامه با فهرست داروهای طبیعی را در جهان تدوین کرد)، زکریای رازی (استاد و طبیب برجسته در بغداد که طب المنصوری و 24 کتاب دیگر را در شرح تجویز دارو از منابع گیاهی به رشته تحریر در آورد) و حکیم ابو علی سینا (صاحب کتاب قانون، که از مشهورترین آثار پزشکی دنیا محسوب می شود و به بیان خواص 811 داروی گیاهی و خواص آن پرداخت)، علی الهروی، زهراوی، جرجانی، محمد مومن حسینی، خاندان بختیشوع و دیگران در این عرصه فعال بودهاند. این آثار در همان زمان با ترجمه به زبان لاتین در اختیار اروپائیان قرون وسطی قرار گرفت و با تدریس آن در دانشگاههای مهم اروپایی مقدمات انجام یکی رنسانس در آن کشورها فراهم آمد (قاسمی، 1388).
فاروقی دانشمند مسلمان و هندی اثر ارزشمندی به نام گیاهان در قرآن نگاشته که به بیان ارزش و خواص گیاهانی که در کتاب آسمانی آمده است، میپردازد. برای نمونه در قرآن مجید به گیاهان دارویی و محصولات فرعی متعددی نظیر گزانگبین و خارشتر در سورههای بقره (آیه 57)، اعراف (آیه 160) و طه (آیه 81)، نخل زیتون، انگور،گز،کافور، زنجبیل، پیاز، سیر،انار، کدو، سدر، انجیر، خردل، موز،ریحان اشاره شده است ( توکلی دینایی، 1388).
به تدریج با شناخت و ساخت ترکیبات شیمیایی و اندک زمانی پس از رویکرد همگان به داروهای شیمیایی، مصرف این قبیل داروها به دلیل عوارض جانبی آنها که ناشی از ترکیبات ناخالص و بینابینی است که هنگام سنتز آن ایجاد می شود با تردید روبرو شد. امروزه مشخص شده که مواد مکمل گیاهی در کنار خواص دارویی آنها از بروز اثرات جانبی نیز جلوگیری می کند و بدن نسبت به مواد طبیعی در داروهای گیاهی حساسیت نشان نمی دهد. لذا به تدریج از اواسط قرن بیستم داروهای گیاهی در بسیاری از موارد جایگزین داروهای شیمیایی شد به طوری که قرن حاضر را رنسانس گیاهان دارویی نام نهادهاند (امید بیگی، 1386). اکنون زمینه برای انجام تحقیقا گسترده بر روی گیاهان دارویی فراهم شده و داروهایی با ماده موثر طبیعی افق جدیدی را برای جامعه پزشکان، داروسازان و پژوهشگران کشور گشوده است.
هدف اصلی کشاورزی پایدار که به وجود آمدن آن برای حیات انسانی یک ضرورت است، کاهش نهادههای مصرفی، افزایش چرخه داخلی عناصر غذایی خاک از طریق کاهش خاکورزی و استفاده از کودهای زیستی بجای کودهای شیمیایی در جهت افزایش عملکرد محصولات کشاورزی و تولید غذایی بیشتر(لیگریدو همکاران،1999؛ کوچکی و همکاران، 2008 ).
مواد شیمیایی نقش مهمی در افزایش محصولات کشاورزی دارد اما سبب به خطر افتادن سلامت ومحیط زیست می شود. به همین دلیل به کارگیری اصول اکولوژیک در تولید غذا جایگزین مواد شیمیایی در کشاورزی پایدار شده است. در نظام های پایدار بر نقش میکرو ارگانیسم ها در چرخش عناصر غذایی تأکید شده است، میکرو- ارگانیسم ها خاک را پویا نگه داشته و رابط بین خاک و گیاه برای انتقال مواد غذایی از خاک به گیاه به شمار می آیند و باعث افزایش محصول، بالا رفتن کیفیت تولیدات کشاورزی و کنترل بیماری های گیاهی می شوند ( کوچکی وهمکاران 1388).
يكي از اركان اصلي دركشاورزي پايدار استفاده از كودهاي زيستي در اكوسيستم هاي زراعي با هدف حذف يا كاهش قابل ملاحظه در مصرف نهادهاي شيميايي است (شارما، 2002) كودهاي زيستي شامل مواد نگهدارنده با جمعيت متراكم يك يا چندنوع ارگانيسم مفيد خاكزي ويابه صورت فرآورده متابوليكي اين موجودات مي باشند كه به منظور تامين عناصر غذايي مورد نيازگياه در يك اكوسيستم زراعي بكار مي روند. از آنجایي كه تاكيد عمده كشاورزي پايدار بر روي افزايش كيفيت و پايداري عملكرد و محصولات كشاورزي مي باشد و نيز مطالعات انجام شده بر روي گياهان دارويي در اكوسيستم طبيعي و زراعي گوياي آن است كه استفاده از نظام كشاورزي پايدار بهترين شرايط را براي توليد اين گياهان فراهم مي آورد وحداكثر عملكرد كمي و كيفي در چنين شرايطي حاصل مي گردد. (شريفي عاشور آبادي، 1381). بنابراين رويكرد جهاني در توليد گياهان دارويي به سمت استقرار اين سيستم و بكار گيري روشهاي مديريتي انها مي باشد.
گر چه استفاده از كودهاي بيولوژيك در كشاورزي قدمت زيادي دارد ولي بهره برداري علمي از اين گونه منابع سابقه چنداني ندارد. هر چند كاربرد اين كودها در چند دهه اخير كاهش يافته ولي امروزه با توجه به مشكلاتي كه مصرف بي رويه كودهاي شيميايي به وجود آورده است استفاده از آنها در كشاورزي مجددا مطرح شده است (آستارايي و كوچكي،1375) و سعي بر آن است تا از پتانسيل ارگانيسم هاي خاك و مواد آلي به منظور حداكثر توليد در ضمن توجه به كيفيت خاك و رعايت بهداشت و ايمني محيط زيست استفاده گردد (معلم و عشقي زاده، 1386).
امروزه كودهاي بيولوژيك به عنوان يك جايگزين براي كودهاي شيميايي با هدف افزايش باروري خاك و توليد محصولات در كشاورزي پايدار محسوب ميشوند ( ویو و همکاران، 2005).
كودهاي بيولوژيك در مقايسه با مواد شيميايي مزيت هاي قابل توجهي دارند از آن جمله اين كه در چرخه غذايي، مواد سمي توليد نمي كنند، قابليت تكثير خودبخودي دارند، باعث اصلاح خصوصيات فيزيكي وشيميايي خاك مي شوند (معلم و عشقي زاده، 1386) و از نظر اقتصادي مقرون به صرفه و از ديدگاه زيست محيطي قابل پذيرش هستند.
رويكرد روز افزون به استفاده از گياهان دارويي در سطح جهاني اهميت كشت وتوليد اين گياهان را روشن تر مي سازد. در حال حاضر تقاضا براي گياهان دارويي به عنوان توليدات قابل مصرف در صنايع بهداشتي و دارويي در حال افزايش است ( هسل و همکاران، 2006).
كيفيت خاك نه تنها به خصوصيات فيزيكي و شيميايي آن وابسته است بلكه ارتباط بسيار نزديكي با خصوصيات بيولوژيكي آن نيز دارد ( ابین مستو و همکاران، 2006). يك سيستم ريشه اي فعال، تركيبات آلي را بطور منظم به محيط ريشه گياه آزاد مي كند. اين تركيبات سبب رشد و افزايش جامعه ميكروبي خاك شده كه بدنبال آن تنوع كاركردي را تحت تاثير قرار مي دهد( مندال و همکاران، 2007). اهميت جوامع ميكروبي براي كاركرد يك اكوسيستم(پترا و همکاران، 2007) بدليل نقش مهمي است كه در فرايندهاي خاك كه تعيين كننده توليد گياه مي باشند، ايفا مي كنند ( تیلکا و همکاران، 2005). تعداد قابل توجهي از گونه هاي باكتريايي و قارچي خاك داراي روابط كاركردي با گياهان بوده و اثرات مفيدي بر رشد آنها دارند ( وزی، 2003). امروزه عقيده بر اين است كه روابط متقابل بين ريشه گياه و ريزموجودات خاك از طريق فعاليتهاي كشاورزي و صنعتي تحت تاثير قرار گرفته است( لینچ، 2002). از آنجا كه در يك سيستم خاك-گياه، رايزوسفر حكم مركز ثقل انرژي در خاك است، لذا هر تغييري در مديريت حاصلخيزي خاك اعم از توازن يا عدم توازن كود دهي و يا استفاده از مواد آلي و غيره، بازخوردپس خور زيادي در رابطه خاك -گياه داشته و در نتيجه توليدات كشاورزي و پايداري بوم نظام را تحت تاثير قرار مي دهد ( مندال و همکاران، 2007).
كودهاي بيولوژيك در حقيقت موادي شامل انواع ريز موجودات آزادزي بوده (چن،2006 ووزی، 2003). كه طي فرايندهاي بيولوژيكي توانايي تبديل عناصر غذايي اصلي را از فرم غير قابل دسترس به فرم قابل دسترس داشته (ریجرنر و همکاران،2004؛ وزی، 2003) و منجر به توسعه سيستم ريشه اي و جوانه زني بهتر بذور مي گردند (چن، 2006).
اهمیت قارچهای میکوریزا در کشاورزی پایدار، اساسآ به نقش این قارچها بعنوان عامل رابط بین گیاه و خاک مربوط میشود. این قارچها عامل انتقال مواد غذایی بین گیاه و خاک بوده و در حفاظت و تغذیه خاک همانند تغذیه گیاه تأثیر دارند. تأکید زیاد به اهمیت خاک در کشاورزی پایدار، سبب شده است که در مطالعات و روشهای کاربرد قارچهای میکوریزا، دیدگاه جدیدی فراهم شود. هرچند که هنوز هم انتخاب قارچهای میکوریزای VA مناسب برای استفاده در کشاورزی، بیشتر با حدس و گمان صورت میگیرد (غلامی و کوچکی، 1380).
با توجه به اهميت و نقش گياهان دارويي در صنايع مختلف، نكته حائز اهميت در توليد و پرورش اين گونه هاي ارزشمند، افزايش توليد زيست توده آنها بدون كاربرد نهاده هاي مضر شيميايي اعم از كود يا سموم دفع آفات و علف هاي هرز مي باشد. مديريت صحيح استفاده از گونه هاي ميكروبي هميار با گياهان دارويي در بهبود عملكرد و كيفيت آنها تأثير گذار خواهد بود ( عبدالجلیل و همکاران، 2007).
کودهای آلی نیز در بکارگیری اصول اکولوژیک در کشاورزی پایدار نقش به سزایی دارند. یک خاک حاصلخیز بایستی حداقل دارای بیش از دو درصد کربن آلی باشد. مواد آلی با تأمین انرژی مورد نیاز میکروارگانیسمها نقش مهمی در چرخه عناصر غذایی خاک دارند، از طرف دیگر مواد الی به لحاظ ساختمان خاص خود دارای قدرت کمپلکس کنندگی عناصر غذایی میباشند، بطوری که قابلیت جذب عناصر غذایی را برای گیاه افزایش میدهند (کوچکی و همکاران، 1376). اضافه نمودن مواد آلی به خاک از جمله اسید هیومیک سبب افزایش قابلیت نگهداری و نفوذ پذیری آب و ایجاد تهویه مناسب میشود و سله بستن خاک و وزن مخصوص ظاهری آن را کاهش میدهد به علاوه اینکه میزان مواد غذایی، قابلیت کشت را بهبود میبخشد (لمپکین، 1990). ترکیبات هوموسی مواد آلی، دو نوع اسید آلی مهم به نامهای اسید هیومیک و اسید فولویک که هر دو جزء هومین هستند میباشند که از منابع مختلف نظیر خاک، هوموس، پیت، لیگنیت اکسید شده، زغال سنگ و … استخراج میشوند و در اندازه مولوکولی و ساختار شیمیایی متفاوت هستند (سباهاتین و نکدت، 2005). ترکیبات هوموسی موجود در ماده آلی با دارا بودن مواد محرک رشد، سبب رشد بهتر گیاه و افزایش عملکرد آن میگردند. مقادیر بسیار کم اسیدهای آلی اثرات قابل ملاحظهای در بهبود خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی خاک داشته و به دلیل وجود ترکیبات هورمونی اثرات مفیدی در افزایش تولید و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی دارند (سماوات و ملکوتی، 1384).
1-2- مبداءو تاریخچه کشت مرزه:
مرزه گیاهی است که تاریخ دقیق پیدایش و کشت و کار آن دقیقا مشخص نیست و اظهار نظرهای متعددی در مورد منشأ آن ابراز شده و ب

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *