مي، اراضي، براي، ارزيابي، خاک،، جغرافیایی

به مطالعات مانریکو و اوهار در خاک های مناطق هاوایی و کالیفورنیا، لائری در سال 1984 در والتر جنوبی استرالیا، هاباروما و استینر در سال 1997 در جنوب رواندا، چینن در سامفیای زامبیا، دونولان در استرالیا و چندین مطالعه دیگر اشاره کرد. در کشور ما نیز در این زمینه تعداد مطالعات متعددی انجام شده است. از جمله می توان به مطالعات موحدی نائینی(1383)، سپهوند و زرین کفش(1388)، قاسمی دهکردی و محمودی(1375)، ضیائیان و ابطحی(1375)، ایوبی(، گیوی(1380) اشاره کرد.
هدف اصلی ارزیابی اراضی این است که با بررسی جنبه های فیزیکی و اجتماعی- اقتصادی اراضی، از هر زمینی استفاده بهینه و پایدار صورت گیرد(گيوي ، 1376). ارزیابی اراضی عکس العمل زمین را در قبال بهره وری خاصی که از آن می شود، تعیین می کند. به کمک ارزیابی اراضی، رابطه بین زمین و نوع بهره وری از آن، مشخص می گردد. سپس بر اساس این رابطه می توان به نوع استفاده مناسب آن زمین پی برد و تخمینی از میزان نهاده های لازم و ستانده های حاصل را بدست آورد (سایس، 1991).
تناسب اراضی، مناسب بودن نوع مشخصی از اراضی را برای کاربری معین تعیین می کند. به کمک مطالعات ارزیابی اراضی می توان رابطه بین زمین و نوع بهره وری از آن را مشخص نموده و بر اساس این رابطه، نوع استفاده مناسب از آن زمین را تعیین و سپس تخمینی از میزان نهاده های لازم و ستاده های حاصل را بدست آورد (زین الدینی و بنایی، 1380).
يکي از عوامل اصلي و شناخته شده توسعه پايدار کشاورزي، به کار گرفتن اراضي به تناسب پتانسيل آنها براي مناسب ترين نوع بهره وري است که اصطلاحاً به آن تناسب اراضي مي گويند، مي باشد. ارزیابی تناسب اراضی عبارت است از تعیین عکس العمل زمین در قبال بهره وری خاصی که از آن می شود. مطالعات تناسب و قابلیت های اراضی برای اهداف مشخص و ویژه می تواند اطلاعات صحیح و سودمندی را برای تصمیم گیری نهایی درباره استفاده مناسب از اراضی بر اساس تجزیه و تحلیل مناسب ارائه دهد.
ارزيابي تناسب اراضي بعنوان بخشي از سيستم کشاورزي پايدار (فائو، 1976) و حداکثر استفاده از زمين براي استفاده خاص و معين (سايس و همکاران، 1991) که مي بایست بر اساس ویژگی های آن بنا نهاده شود (رسيستر، 1996) شناخته می‏شود.
بنابراين استفاده از اراضي بر اساس امکانات بالقوه و بالفعل آنها امري اجتناب ناپذير مي باشد. در مطالعات تناسب اراضي براي کشاورزي، ویژگی های ذاتي خاک به همراه شرايط فيزيکي منطقه مورد بررسي قرار گرفته و با نيازهاي اکولوژيکي گياهان مورد نظر مقايسه شده و بعد کلاس هاي تناسب فيزيکي اراضي تعيين مي گردد (گيوي، 1376).
اگر چه ممکن است شاخص ها براي ارزيابي متفاوت باشد اما ويژگي هايي مانند اقليم، خاک، توپوگرافي و در دسترس بودن آب موارد بسيار مهمي از نيازمندي هاي اطلاعات محيطي هستند که مي بايست اساس و پايه اي براي قضاوت ما از تناسب اراضي باشند. تکميل اين اطلاعات با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايي و سنجش از دور مي تواند در بدست آوردن حداکثر بازده و استفاده پايدار از اراضي بسيار حائز اهميت باشد (غفاري و همکاران، 2000). ارزيابي تناسب اراضي براي يک هدف خاص نياز به بررسي معيارهاي متعددي دارد که مدل سازي يا ارزيابي چند معياري ناميده مي شود (کاور، 1991). سامانه اطلاعات جغرافيايي ( GIS ) مي تواند ابزاري براي جمع آوري، مديريت، تجزيه و تحليل و نمايش اطلاعات زميني باشد. توانايي اين سامانه براي مدل سازي و عمليات جبري و منطقي که لازمه تناسب اراضي مي باشد کم نظير است (ايستمن و همکاران، 1993).
نیاز انسان به استفاده پایدار و متعادل از منابع زمین و حجم زیاد اطلاعات و کاربردهای روزافزون آنها در نظام های مختلف مرتبط با زمین، نظیر منابع طبیعی، محیط زیست، خاک و زمین شناسی و … از یک سو و ماهیت پویایی و تغییرپذیری آنها در بعضی از نظام ها از جمله منابع طبیعی و محیط زیست از سویی دیگر، او را مجبور به استفاده از علوم و فنون جدید و ابزارهای کمکی الکترونیکی و روشهای نوین می کند. از جمله این دانش ها که مدیون پیشرفت شاخه های متعددی از علوم دیگر می باشد، فن سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی می باشد. کاربردهای این فن در علوم جغرافیایی، منابع طبیعی، زمین شناسی، هواشناسی، خاکشناسی و علوم نظامی بر کسی پوشیده نیست (ژولیو، 1997). سیستم اطلاعات جغرافیایی یک نظام منسجم از سخت افزار و نرم افزار می باشد که این امکان را فراهم می سازد که داده های وارد شده به رایانه ذخیره، تجزیه و تحلیل، انتقال، ارزیابی و بازاریابی شده و به صورت اطلاعات نقشه ای، جدولی و مدلی از پهنه های جغرافیایی منتشر شوند. این سیستم عوارض موجود روی نقشه را به اطلاعات توصیفی متصل می کند. اتصال ایجاد شده میان عوارض جغرافیایی و داده های توصیفی محور اصلی عمل آن می باشد (زارعيان، 1382). یکی از کاربردهای سیستم اطلاعات جغرافیایی در زمینه کشاورزی می باشد. در عصر حاضر داده ها و اطلاعات نقش بارزی در وجوه مختلف مطالعات کشاورزی ایفا می کنند. پیش بینی نوع محصول بر اساس داده های موجود، شناسایی آفت های کشاورزی، شبیه سازی رشد گیاهان و غیره، امور متعارفی هستند که متخصصان کشاورزی در انجام آن از سیستم اطلاعات جغرافیایی کمک می گیرند (زارعيان، 1382). استفاده از نرم افزار در ارزيابي تناسب اراضي از چندين دهه اخير در دنيا رايج شده است و در اين ميان سيستم تصميم گيري ميكروليز بعنوان يك ابزار بسيار قوي و كارآمد در ارزيابي تناسب و حساسيت به تخريب اراضي از سال 1990 ميلادي در دسترس مي باشد. اين سيستم مشتمل بر 12 مدل بيوفيزيكي بوده كه در صورت اجراي مداوم و عملي نمودن نتايج آن در سطح محلي امكان كسب كشاورزي پايدار كه هدف عمده توليد كنندگان محصولات كشاورزي و دولت مي باشد ميسر خواهد بود (جعفرزاده و همکاران، 1387).
مدل آلبرو و آلمگرا دو نمونه از مدل هاي اين سيستم مي باشند كه با استفاده از خصوصيات خاك منطقه اقدام به ارزيابي كيفي و كمي و پيش بيني گياهان قابل كاشت در منطقه مورد نظر مي نمايند (جعفرزاده و همکاران، 1387).
با مقدمه ي کوتاهي که گفته شد، مي توان بيان داشت که با استفاده از تکنولوژي هايي جديد مانند زمين آمار و GIS مي توان در امر ايجاد نقشه هاي تناسب اراضي با دقت بالا و قابل اطمينان قدمي موثر برداشت. با همين هدف، در دشت ارسنجان استان فارس که به عنوان يکي از مراکز مهم توليد محصولات آبي کشاورزي در سطح استان مطرح مي باشد، از ادغام دو تکنولوژي جديد مذکور (زمین آمار وسامانه اطلاعات جغرافیایی) در ارزيابي کيفي تناسب اراضي بهره گرفته شد (استوار، 1389).
اصولا” هدف اصلی از مطالعات ارزیابی این است که با بررسی ویژگی های اراضی و شرایط اقتصادی موجود از منابع استفاده بهینه نموده تا ضمن حداکثر درآمد، منابع خاک نیز تخریب نگردند.
1-2 اهداف تحقیق1-2-1 اهداف اصلی:به طور كلي اهداف اين پژوهش عبارتند از:
– تعیین تناسب اراضی دشت ایذه برای گیاهان مورد ارزیابی اراضی واقع شده و استفاده از فناوری سیستم اطلاعات جغرافیایی در این خصوص.
– امکان تهيه نقشه هاي موضوعي از عوامل موثر در ارزيابي تناسب اراضي با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافيايي.
– تعیین کارامدترین مدل پارامتریک برای تخمین و پیش بینی عملکرد محصولات زراعی در واحدهای اراضی منطقه مورد مطالعه.
1-2-2 اهداف فرعي:- ارزیابی اقتصادی اراضی برای گیاهان زراعی مورد مطالعه.
– تعیین تناسب اراضی برای اهداف تولید شیر و گوشت در دام پروری های صنعتی منطقه.
– ارائه اثری مناسب از کشت گیاهان به کشاورزان منطقه برای تهیه حداکثر درآمد.
فصل دوممروری بر پیشینه موضوع
3512754129019
3437691308553
فصل دوممروری بر پیشینه موضوع2-1 مقدمهارزیابی اراضی بدوأ از تفسیر نقشه های خاک و طبقه بندی خاک ها منشأ گرفته است. تفسیر واحد های خاک، خاک را به عنوان موضوع اصلی مورد مطالعه وتفسیر قرار می دهد. در حال که ارزیابی اراضی، اراضی را مورد توجه قرار می دهد. نقشه های منابع اراضی به تنهایی نمی توانند به عنوان راهنمایی مناسب جهت بهره وری مناسب اراضی مورد استفاده قرار گیرند. برای رسیدن به مرحله تصمیم گیری و مدیریت اراضی انجام مرحله پیشرفته تری لازم است که بین نیاز های مختلف استفاده مورد نظر با خصوصیات اراضی ارتباط برقرار کند، که این فرایند توسط ارزیابی اراضی صورت می پذیرد (ایوبی و جلالیان، 1385).
2-2 تعاریف2-2-1 تعریف ارزیابی اراضیارزیابی اراضی عبارت است از برآورد کارایی اراضی برای استفاده هایی که از قبل تعیین شده اند. ارزیابی اراضی براین مفهوم استوار شده است که انواع استفاده های مختلف دارای نیاز های متفاوتی هستند.
2-2-2 اراضی
اراضی یا سرزمین همه اجزای محیط فیزیکی موجود در یک اکوسیستم را در بر می گیرد،به نحوی که این عوامل روی قابلیت و استعداد استفاده از اراضی تاثیر گذار هستند. تعریف اراضی فراتر از مفهوم خاک می باشد و در حقیقت یک مفهوم جغرافیایی، مشتمل بر ویژگیهای انسانی و فیزیکی می باشد.
2-2-3 واحد اراضی شامل بخشی از اراضی است که دارای خصوصیات و ویژگی های نسبتا یکسانی می باشد. مبنای اصلی جهت تعریف واحد اراضی این است که بیشترین مناسبت را با استفاده های تعریف شده داشته باشد. در نهایت بهتر است این واحد ها به عنوان واحد های مدیریتی و تصمیم گیری شناخته شوند چرا که دارای قابلیت یکسانی برای استفاده مورد نظر، نیاز عملیات اصلاحی مشابه و نیازهای مدیریتی یکسان می باشند .
2-2-4 استفاده های اصلی از اراضیشامل هر یک از اصلی ترین انواع استفاده هایی است که معمولا در مطالعات اجمالی و کیفی، مورد مطالعه و ارزیابی قرار می گیرند. این استفاده ها اغلب موضوع روش های مختلف ارزیابی و از جمله روش فائو می باشد. در این نوع استفاده به تعریف کلی از بهره برداری پرداخته می شود وجزئیات کاربری مورد توجه قرار نمی گیرد.
2-2-5 تیپ های بهره وری از اراضیشامل نوعی از استفاده های مختلف است که تفصیلی تر از استفاده های اصلی است و در مطالعات تفصیلی و کلی ، این نوع استفاده ها مورد ارزیابی قرار می گیرند. طبق تعریف، تیپ بهره وری از اراضی شامل یک سری از خصوصیات تکنیکی است که در یک محیط فیزیکی، اجتماعی و اقتصادی مشخص وجود دارد.
2-2-6 خصوصیات اراضیخصوصیات اراضی به ویژگی هایی از اراضی اطلاق می گردند که مستقیما قابل اندازه گیری یا براورد باشند. واحد های مجزا شده اراضی(LU) که در مطالعات منابع اراضی تعیین می شوند، معمولا بر حسب خصوصیات اراضی تفکیک می شوند.
2-2-7 کیفیات اراضیکیفیات اراضی خصوصیات پیچیده ای از اراضی است که به تنهایی می تواند بر روی درجه تناسب اراضی برای یکی از انواع استفاده ها اثر داشته باشد. از کیفیات اراضی می توان به رطوبت قابل استفاده خاک، فرسایش پزیری و محدودیت سیل گیری اشاره کرد.
2-2-8 احتیاجات نوع استفاده ومحدودیت هادر ارزیابی استفاده از اراضی برای اینکه بتوان از اراضی به بهترین وجه برای یک استفاده خاص بهره برداری کرد، برخی خصوصیات و کیفیات اراضی باید دارای شرایط به خصوصی باشند. چگونگی این خصوصیات و کیفیات را احتیاجات می گویند و کمبود این کیفیات لازم در اراضی به عنوان محدودیت ها شناخته می شوند.
2-2-9 عملیات اصلاحی اراضیعملیاتی را که موجب تغیرات سودآور درکیفیت های اراضی شود عملیات اصلاحی اراضی نامیده می شود.
2-3 روش های ارزیابی اراضی2-3-1 روش های ارزیابی برای اراضی فاریاب2-3-1-1 روش ارزیابی اداره آبادانی آمریکا
در سال 1951، الگویی برای ارزیابی توسط اداره آبادانی ایالات متحده آمریکا ارائه شد. بر اساس این روش، خاک به شش کلاس تقسیم می شود. از کلاس یک به کلاس شش به تدریج محدودیت مربوط به زمین و خاک افزایش یافته و قابلیت آبیاری کاهش می یابد (تامسون و کلی، 1972).
2-3-1-2 روش ایرانی طبقه بندی قابلیت اراضی
این روش توسط موسسه تحقیقات خاک و آب کشور با همکاری فائو در سال 1970 به صورت نشریه 205(ماهلر، 1979) و نشریه 212(ماهلر، 1970) منتشر و ارائه شده است.
2-3-1-3 روش پارامتریک
این روش توسط سایز و ورهی (1974) برای کشت آبی ارائه شد. این محققان ویژگی های فیزیکی، شیمیایی، وضعیت زهکشی و شیب را از جمله عوامل موثر در تناسب اراضی برای آبیاری می دانند. بر اساس حاصل ضرب ضرایب داده شده به عوامل مذکور یک شاخص قابلیت اراضی بدست می آید و از روی آن کلاس قابلیت آبیاری تعیین می گردد.
2-3-1-4 روش پارامتریک ارزیابی مناطق حارّه
این روش توسط سایز و فرانکارت (1971) ارائه گردیده است. با استفاده از خصوصیاتی از جمله تکامل پروفیلی، بافت، عمق خاک، رنگ، اسیدیته، درصد اشباع بازی و میزان تکامل افقA، شاخص قابلیت اراضی محاسبه می گردد.
روش تعیین قابلیت فعلی و آتی اراضی
این روش توسط ریکوایر و همکاران(1970) ارائه شده، که در آن قابلیت های فعلی و آتی اراضی بر حسب نه فاکتور موثر در باروری خاک از جمله رطوبت، وضعیت زهکشی، عمق موثر خاک، ساختمان و بافت خاک، درصد اشباع بازی، غلظت املاح و میزان ماده آلی، تعیین می گردد.
2-3-2 روش ارزیابی برای اراضی دیم2-3-2-1 طبقه بندی قابلیت اراضی به روش وزارت کشاورزی ایالات متحده آمریکا
در این سیستم سه نوع گروه بندی شامل کلاس، زیر کلاس و واحد اراضی وجود دارد. حداقل محدودیت در کلاس یک و حداکثر محدودیت در کلاس هشت می باشد. کلاس، تناسب کلی زمین را برای دیم کاری نشان می دهد (گیوی، 1376).
2-3-2-2 سیستم پارامتریک
این سیستم قابلیت فعلی و آتی اراضی را بر حسب باروری بیان می کند. در این سیستم 9 عامل که در باروری نقش تعیین کننده دارند در نظر گرفته می شوند. این عوامل عبارتند از: رطوبت، وضعیت زهکشی، عمق موثر خاک، بافت و ساختمان، درصد اشباع بازی، غلظت املاح محلول، میزان ماده آلی، ظرفیت تبادل کاتیونی رس و میزان کانی های حاوی کاتیون های بازی. بسته به میزان محدودیتی که هر یک از عوامل ایجاد می کنند درصدی بین 0 و 100 به آن ها اختصاص داده

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *