گلخانهای، سوخت، گلخانه، گلخانهها، کود، الکتریسیته

واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول78جدول 4-2- مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف نوع محصول79جدول 4-3- تجزیه واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول80جدول 4-4- مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف نوع محصول80جدول 4-5- مقایسه میانگین کارایی انرژی در سطوح مختلف کشت81جدول 4-6- تجزیه واریانس کارایی انرژی در دو سطح مساحت و دو سطح نوع محصول82جدول 4-7- مقایسه میانگین کارایی انرژی نوع محصول با استفاده از آزمون دانکن(5درصد)83چکیده
کشت گلخانهای صنعت در حال رشد در بسیاری از کشورها میباشد. اما به دلیل تولید در خارج از فصل، گلخانهها دارای مصرف بالای انرژی میباشند. هدف از این تحقیق آنالیز اقتصادی و انرژی تولید محصولات گلخانهای و بررسی اثر محصول، نوع کشت و سطح زیر کشت در گلخانه بر انرژی مصرفی در استان زنجان است. محصولات در سه نوع توتفرنگی، خیار و گوجهفرنگی و نوع کشت هم در دو سطح کشت خاکی و هیدروپونیک مورد بررسی قرار گرفتند. برای انجام این تحقیق پرشسنامههایی تنظیم شد که به طور تصادفی بین گلخانهداران منطقه توزیع شد. نحو پر کردن پرسشنامهها به صورت پرسش شخص به شخص بود. براساس نتایج بهدست آمده از پرشسنامهها و تجزیه و تحلیل نمودارها، بیشترین سهم مصرف انرژی در هر سه نوع محصول (توتفرنگی، خیار و گوجهفرنگی) با هر سطح زیر کشت و نوع کشت مربوط به انرژی سوخت، الکتریسیته و کود میباشد. در کشت توتفرنگی انرژی سوخت 37 درصد، الکتریسیته 27 درصد و انرژی کود 21 درصد میباشد. در کشت خیار انرژی سوخت 37 درصد، الکتریسیته 26 درصد و انرژی کود 19 درصد است و در نهایت انرژی سوخت، الکتریسیته و کود در کشت گوجهفرنگی به ترتیب 33 درصد، 27 درصد و 20 درصد بهدست آمد. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که مساحت زمین در گلخانههای هیدروپونیک تفاوت معنیداری نشان نداده است. در حالیکه نوع محصول تفاوت معنیداری در سطح پنج درصد از خود داشته است.
کلمات کلیدی: کشت خاکی، کشت هیدروپونیک، انرژی سوخت، انرژی الکتریسیته و انرژی کود
-233680-8547090

160464527114500
1-1- مقدمه
بخش کشاورزی از مهمترین بخشهای مصرف کننده انرژی در ایران است. در میان بخشهای مختلف کشاورزی بیشترین مصرف انرژی در واحد سطح به صنعت گلخانه که در حال توسعه میباشد، اختصاص دارد (احمدی و بناکار، 1390). تحلیلهای اقتصادی، انرژی و زیست محیطی علاوه بر تحلیلهای فنی، از ضرورتهای مهم در بررسی پروژههای کشاورزی هستند. برای اولین بار تحلیل انرژی در کشاورزی به صورت جدی از دهه 1970 میلادی و به دلیل افزایش شدید قیمت مشتقات نفتی آغاز گردید Ju et al., 2006)). برای تولید محصولات کشاورزی که از نظر غذایی و صنعتی مورد نیاز انسان هستند مقادیر قابل توجهی از انرژی اعم از نیروی کار انسانی و دامی، شیمیایی و فسیلی مصرف میشود، از این جهت نقش انرژی در توسعه و کارایی کشاورزی بسیار با اهمیت است. انرژی مورد نیاز برای انجام عملیات کشاورزی از منابع مختلف تأمین میشود. عوامل اصلی افزایش مصرف انرژی در بخش کشاورزی شامل افزایش جمعیت، مهاجرت نیروی کار از روستا به شهر، محدودیت زمینهای قابل کشت، ارزان بودن سوخت و کود، توسعه تکنیکهای جدید تولید و افزایش سطح زندگی و توقعات کشاورزان است. از طرفی با توجه به بحران انرژی و انتشار گازهای گلخانهای (به علت مصرف بیرویه سوختهای فسیلی) که خطرهای زیادی برای محیط زیست و انسان دارد، تمام تلاشها بر آن است که مصرف انرژی به ویژه سوختهای فسیلی تا حد امکان کاهش یابد و حتیالامکان مصرف سوختهای فسیلی کارایی بیشینه صورت گیرد. لذا یکی از اهداف عمده مکانیزاسیون کشاورزی بهینهسازی استفاده از توان موتوری در انجام عملیات کاشت، داشت و برداشت محصولات کشاورزی با عنایت به کارایی مصرف انرژی میباشد (کوچکی، 1368).
ارزیابی جریانهای مختلف انرژی دخیل در تولیدات کشاورزی اساس تحلیل انرژی را تشکیل میدهد. یکی از اهداف تحلیلهای انرژی، کاهش نهادههای انرژی و جایگزینی منابع انرژی تجدیدپذیر در فرآیند کشاورزی و حتیالمقدور کاهش هزینههای تولید و روشهای تولید دوستدار طبیعت به عنوان قسمتی از یک سامانه مدیریت بهینه میباشد. مدیریت نوین از طریق کشاورزی دقیق، صرفهجویی در انرژی را با کاربرد مقادیر صحیح بذر، کود و آفتکشها مطابق با شرایط محل، کمینه کردن تردد ماشین و استفاده از ماشینهایی با اندازه مناسب و مصرف سوخت قابل قبول، انجام عملیات در زمان بهینه، استفاده از فناوریها با نیاز کم انرژی مانند بذور پر بازده و اصولاً هر روشی که بر تولید بیافزاید یا مصرف انرژی را کاهش دهد، امکانپذیر میسازد (الماسی و همکاران، 1380).
کشت محصولات کشاورزی در گلخانه از تاریخچه طولانی برخوردار نیست و تقریباً از حدود نیم قرن گذشته، در ایران آغاز شده است. با این حال کشت گلخانهای که در سالهای اخیر رشد شایان توجهی داشته است، به دلیل ماهیت تولید در خارج فصل، دارای مصرف بالای انرژی میباشد. در طی این مدت، تحول چندانی در زمینه کنترل عوامل محیطی در ایران صورت نگرفته و تجهیزات خاص این عرصه نه تنها در داخل کشور ساخته نشده است، بلکه به علت عدم شناخت گلخانهداران نسبت به این تجهیزات، از کشورهای خارجی نیز وارد نشده است. به همین دلیل بازده و عملکرد در واحد سطح گلخانهها در ایران بسیار پایینتر از کشورهای خارجی است. با توجه به مطالب گفته شده، افزایش در کارایی مصرف انرژی در کشت گلخانهای یکی از مهمترین بخشهای مطالعات انرژی در کشاورزی بوده و هر گونه موفقیتی در زمینه افزایش کارایی انرژی مصرف شده در تولیدات گلخانهای، میتواند باعث استفاده بهینه از منابع با ارزش انرژی گردد.
تولیدکنندگان محصولات گلخانهای عمدتاً مشکلات عدیدهای در بهرهبرداری بهینه از انرژی مصرفی در گلخانهها دارند و حذف یارانه حاملهای انرژی نیز مشکلات اقتصادی آنها را دو چندان کرده است. حذف یارانه انرژی علاوه بر افزایش هزینه تولید، به طور غیرمستقیم نیز هزینه حمل و نقل محصول و نهادههای کشاورزی را افزایش میدهد. استفاده از سامانههای گرمایشی فرسوده با بازدهی بسیار پایین، توزیع نامتناسب و غیرهمگن گرمای تولیدی در فضای گلخانه و هدر رفت انرژی گرمایی به طرق مختلف از عمده مشکلات گلخانهداران میباشد. میزان هدر رفت انرژی در گلخانههای ایران به طور علمی مورد بررسی قرار نگرفته است و با توجه به روند رو به رشد توسعه این صنعت، تحقیق و بررسیهای علمی به منظور افزایش کارایی و کاهش هدر رفت انرژی مصرفی امری ضروری و اجتنابناپذیر است (Ahmadi, 2011).
اندازهگیری بهرهوری و تعیین راهبردها و سیاستهای اجرایی در جهت افزایش بهرهوری و حساسسازی اذهان عمومی برای مصرف بهینه انرژی میتواند زمینهساز تسهیل پذیرش پیام در گروههای هدف (مخاطبین) و حساسسازی محیط کار و فعالیت گردید و گلخانهداران را در نیل به هدف بهینهسازی انرژی کمک نماید. با توجه به مسائل و مشکلات موجود بخش انرژی کشور، تنها راهحل منحصر به فرد و اصولی، ارتقا بهرهوری در زمینههای مختلف بخش انرژی میباشد (امامی میبدی، 1379، غجه بیگ، 1388).
توجه به افزایش روز افزون قیمت انرژی از هر نوع و همچنین آثار زیست محیطی استفاده از حاملهای انرژی، لزوم بهرهوری بهینه از این نهاده مهم را بیش از پیش مطرح میسازد. در گلخانههای ایران بیشتر از گازوئیل آن هم به شکل نامطلوب (به عنوان مثال در صورت خراب یا قدیمی بودن گرمکن، مقدار انرژی تولید شده نسبت به سوخت مصرفی کمتر است) به عنوان منبع انرژی استفاده میشود. مصرف سوخت گازوئیل برای محصولاتی مانند سبزی و صیفی معمولا کمی بیشتر از گلخانههایی است که در آنجا گل پرورش داده میشود، در مناطق نیمهگرمسیری 20 تا 25 هزار لیتر سوخت تنها برای 1000 متر مربع گلخانه در یک سال و برای نقاط سردسیر به ازای همین مقدار 30000 لیتر مورد نیاز است. به منظور استفاده بهینه از این سوخت، انجام مطالعات و اقداماتی ضروری است (یلینژاد، 1376).
در کشت هیدروپونیک هر گیاهی میتواند پرورش یابد ولی برای محصولات مقاوم از قبیل گوجهفرنگی، خیار، توتفرنگی، گیاهان برگی مثل کاهو، سبزی و گیاهانی که رشد سریعی دارند، ایدهآل است. در این شیوه مصرف سموم و کودهای شیمیایی و آب مصرفی کاهش مییابد و از مصرف فاضلابهای شهری و صنعتی و آلودگیهای فلزات سنگین و میکروبی در آن خبری نیست. همچنین آثاری از مگسها و پشههای خاک گلدانی و یا بوی تعفن وجود نخواهد داشت (تولایی، 1380).
از آنجائیکه هزینه احداث گلخانهها نسبتاً زیاد است با توجه به سرمایهگذاری بالا در این زمینه باید راهکارهایی ارائه کرد تا کشت محصولات در گلخانه مقرون به صرفه باشد. در این تحقیق میزان مصرف انرژی و شاخصهای اقتصادی و هزینههای مربوط به ساخت و سرمایهگذاری اولیه ارزیابی شده و در بهینهسازی فرآیند تولید محصولات گلخانهای منطقه به کار گرفته خواهند شد. محصول تولیدی در گلخانههای استان زنجان عمدتاً خیار، گوجهفرنگی و توتفرنگی بوده که این محصولات علاوه بر اینکه نسبت به سرمای زمستان آسیبپذیر هستند، با توجه به اقلیم سرد منطقه از قدرت رقابتپذیری کمتری نسبت به مناطق گرمسیری برخوردار میباشند، لذا نیاز به بررسی مصرف انرژی و اقتصادی تولیدات گلخانهای در این منطقه وجود دارد. اهمیت مصرف انرژی در این گلخانهها آنچنان است که در اثر خاموش شدن مولدهای انرژی در گلخانه، در برخی مناطق سردسیر (به مدت یک الی دو ساعت) ممکن است گیاهان در اثر شوک ناشی از اُفت شدید دما آسیب دیده و یا اینکه به طور کلی دچار سرمازدگی شوند. در چنین شرایطی هیچگونه راهی برای نجات گلخانه وجود ندارد و تولیدکننده متحمل ضرر مالی فراوان میشود. بهرهگیری از نتایج این مطالعات ضمن شناسایی نقاط ضعف در جهتدهی و سیاستگذاریهای مناسب تولیدات گلخانهای در چهارچوب چشمانداز آینده استان کمک شایانی خواهد بود که در آن



قیمت: 11000 تومان

  • 2

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *