ماهیان، سیستم، ایمنی، برای، محرک، افزایش

افزوده می‌شود. تراکم نگهداری یک عامل کلیدی در ارزیابی میزان تولید و سوددهی یک مزرعه تجاری پرورش ماهیان است. مزارع تجاری از ترکیبی از مشاهدات و تجارب به منظور تصمیم‌گیری در مورد تراکم مناسب نگهداری بهره می‌برند. حال آن‌که گونه‌های مختلف، واکنش‌های متفاوتی را نسبت به تراکم محیط از خود نشان می‌دهند [33]. پرورش متراکم ماهی محیط فیزیکی استرس‌زایی را به وجود می‌آورد که منجر به کاهش عملکرد سیستم ایمنی و حساسیت به بیماری‌های عفونی می‌شود [22]. حساسیت بالای ماهیان به استرس و گسترش سریع بیماری‌ها در آب، پرورش‌دهندگان آبزیان را ملزم به متمرکزکردن فعالیت‌هایشان به منظور ایمن‌کردن ماهیان در برابر بیماری‌های عفونی کرده است [61]. علاوه‌ براین، وجود مواد شیمیایی مضر در محیط باعث ایجاد بیماری‌های مختلف و اثرات نامطلوب در محیط آب می‌شود [22].
در حال حاضر، بیماری یکی از عوامل محدودکننده پرورش بسیاری از گونه‌های ماهیان است که مانع از رشد اقتصادی و توسعه اجتماعی در برخی از کشورها شده است[22]. تلاش‌هایی نظیر پیشگیری‌های بهداشتی، ضد عفونی و دارودرمانی (با تاکید بر آنتی‌بیوتیک‌ها) برای کنترل بیماری‌ها انجام شده است [33].
استفاده تجاری از آنتی‌بیوتیک‌ها و دیگر داروهای شیمیایی در پرورش ماهی به دلیل ایجاد مقاومت باکتریایی، آلودگی محیط زیست و تجمع مواد آلاینده در بدن ماهی به شدت مورد انتقاد قرار گرفته است. بر همین اساس اتحادیه اروپا قانونی را مبنی بر منع استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های مصنوعی در سال 2006 مصوب کرد (آیین نامه 1831/2003/EC) [22]. از سوی دیگر سازمان سلامت جهانی (WHO) به‌منظور کاهش استفاده از مواد شیمیایی و جایگزینی آن‌‌ها، استفاده از گیاهان دارویی را توصیه می‌کند. تلاش‌های زیادی برای استفاده از مواد طبیعی نظیر گیاهان دارویی بعنوان افزودنی مواد غذایی برای افزایش کارایی غذا، افزایش تولید جانوران پرورشی و سلامت محصول تولید شده انجام شده است [21].
افزایش نگرانی‌های عمومی در مورد اثرات سوء ایجاد شده به علت تجمع بیش از حد مواد شیمیایی مصنوعی در محیط باعث توجه بیشتر به ترکیبات سبز نظیر مواد آلی و محصولات غذایی فاقد مواد مصنوعی شد. یک امر ضروری برای اجرایی شدن تولید ماهیان ارگانیک، توسعه درمان‌های آنتی‌بیوتیکی بر پایه ترکیبات حاصله از منابع طبیعی است [16]. استفاده از آنتی‌اکسیدان‌های مصنوعی در صنایع غذایی حتی در مقادیر بسیار اندک به شدت محدود شده است [30].
بر همین اساس در سال‌های اخیر توجه بسیاری به مواد محرک سیستم ایمنی معطوف شده است. مواد محرک سیستم ایمنی، عصاره‌های زیستی و یا ساختگی هستند که رشد موجود و هم چنین پاسخ‌های ایمنی بدن را تحریک می‌کنند. مواد متنوعی وجود دارند که به عنوان ماده محرک سیستم ایمنی شناخته شده‌اند، اما تعداد کمی از آن‌ها برای استفاده در آبزی‌پروری مناسب هستند [39]. مواد محرک سیستم ایمنی به طور عمده عملکرد سلول‌های فاگوسیت را بهبود بخشیده و میزان فعالیت آنتی‌باکتریایی، فعالیت سلول‌های مهاجم بدن، فعالیت لیزوزیمی و پاسخ آنتی‌بادی را در ماهیان افزایش می‌دهند [33]. بدین‌ترتیب مکانیسم دفاعی سیستم ایمنی افزایش یافته و میزان مقاومت در برابر بیماری‌های عفونی با افزایش مکانیسم‌های دفاعی بدن بالا می‌رود. در نتیجه به طور غیرمستقیم باعث افزایش میزان رشد در ماهیان می‌شوند [61]. امروزه افزایش تقاضای مصرف‌کنندگان برای بهبود اوضاع بهداشتی در مزارع پرورش ماهی، ابعاد جدیدی را در مورد کیفیت و سلامت محصول، حذف آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد سرطان‌زا از فرآیند تولید مطرح کرده است [33].
طبیعت شیمیدان ماهری است که توانایی خود را در تولید کربوهیدرات‌ها، پروتئین‌ها، چربی‌ها، ویتامین‌ها و تعداد بیشماری از متابولیت‌های ثانویه با استفاده از آب، کربن‌دی‌اکسید و مواد معدنی نشان داده است. استفاده از گیاهان که محصولاتی ارزان و مطمئن هستند قدمتی به اندازه خلقت بشریت دارد [18].
داروهای گیاهی گروه عمده‌ای از ترکیبات بدست‌آمده از گیاهان هستند که عموما در میوه‌ها، سبزیجات، دانه‌ها و غلات و نوشیدنی‌ها گیاهی یافت می‌شوند. ترکیب شیمیایی مربوط به ترکیبات فعال گیاهی را بر اساس ساختار آن‌ها می‌توان به آلکالوئیدها، فلاونوئیدها، رنگدانه‌ها، فنول‌ها، ترپن‌ها، استروئیدها و روغن‌های ضروری طبقه‌بندی کرد. ترکیبات گیاهی همچنین دارای خواص ضد استرس، محرک رشد، محرک سیستم ایمنی و ضد میکروبی هستند. استفاده از مواد گیاهی به عنوان دارو، در کشورهای آسیایی تاریخچه طولانی دارد و ممکن است منبع مفیدی از داروهای جدید و ترکیبات فعال زیستی برای درمان موثر بیماری‌های عفونی را در ماهیان فراهم آورند و باعث افزایش میزان سلامتی ماهیان و فرآورده‌های آن‌ها و حفظ محیط زیست شوند [22].
در آبزی‌پروری از گیاهان دارویی به منظور جلوگیری از فعالیت میکروبی، تسهیل رشد و بلوغ گونه‌های پرورشی استفاده می‌شود. استفاده از عصاره‌های گیاهی و دیگر فرآورده‌های آن‌ها با غلظت‌های مختلف بصورت خوراکی و یا تزریق باعث افزایش ایمنی ماهیان مختلف آب شیرین و آب شور و نرم‌تنان علیه باکتری‌ها، ویرو‌س‌ها و انگل‌ها شده است. افزایش بیش از حد غلظت مواد محرک سیستم ایمنی، فاقد اثرات جانبی مضر بوده و به افزایش ایمنی کمک می‌کند [33].
قابلیت آنتی‌اکسیدانی و ضد‌میکروبی گیاهان، باعث شده که آن‌ها به عنوان یک منبع مهم از داروها در پرورش ماهیان به شمار روند [22]. مطالعات نشان داده است که تمایل به استفاده از گیاهان دارویی به عنوان منبع جدیدی از عوامل آنتی‌اکسیدانی و ضد‌میکروبی رو به فزونی است [30]. به عنوان مثال، متابولیت‌های ثانویه گیاهی نظیر روغن‌های ضروری و فلاونوئیدها به طور گسترده‌ای بخاطر فعالیت‌های ضد میکروبی، حشره‌کشی، ضد قارچی، ضد باکتریایی و فعالیت‌های ضد مسمومیت مورد مطالعه قرار گرفته‌اند [78]. ترکیبات فنولی که به طور گسترده‌ای در گیاهان وجود دارند، نقش مهم آنتی‌اکسیدانی را علیه فعالیت‌های مخرب اکسیداسیونی در ارگانیزم‌های زنده ایفا می‌کنند و می‌توانند آن‌ها را در برابر سرطان، تصلب شرائین و پیرشدن سلول‌ها محافظت کنند [79].
گیاه رزماری (Rosmarinus officinalis) ادویه‌ای بسیار مشهور و گیاهی خانگی است که در اکثر نقاط جهان کشت می‌شود. این گیاه در ساخت مواد طعم‌دهنده غذا، مواد آرایشی و داروهای تجاری برای محافظت از کبد و فعالیت‌های ضد سرطانی استفاده می‌شود. عصاره رزماری در صنعت غذا به عنوان یک ترکیب فعال و در داروسازی به عنوان منبع مهمی از داروها مطرح است. روغن رزماری بطور گسترده‌ای مورد مطالعه قرار گرفته است [40]. رزماری یکی از ادویه‌هایی است که دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی بالا می‌باشد. از روغن رزماری به عنوان ماده‌ای با خاصیت آنتی‌باکتریایی و ضدقارچی، آنتی‌اکسیدانی، آنتی‌میکروبی و ضدسرطانی استفاده می‌شود. ترکیبات بسیاری نظیر فلاونوئیدها، دی‌ترپن‌ها، استروئیدها و تری‌ترپن‌ها از رزماری استخراج شده است [30،40].
ماهیان خاویاری که از مهم‌ترین ماهیان دریای خزر محسوب می‌شوند، به عنوان فسیل‌های زنده ماهیان شناخته شده‌اند [37]. متاسفانه ساخت سدها، صید بی‌رویه، تخریب زیستگاه‌ها و مناطق تخمریزی این ماهیان بدلیل احداث کارخانه‌های صنعتی و آلودگی‌های کشاورزی، این گونه‌ها را در لیست قرمز گونه‌های در معرض خطر انقراض سازمان جهانی حفاظت از محیط زیست (IUCN) قرار داده است. بطوری‌که در سال 1997، تمامی ماهیان خاویاری در ضمیمه انجمن جهانی تجارت گونه‌های در معرض خطر انقراض (CITES) قرار گرفتند [39].
جدول 1-1 جایگاه سیستماتیک فیل‌ماهی
Binomial nameSpecies Genus Family Order Class Phylum Kingdom
Huso huso(Linnaeus, 1758) H. huso HusoAcipenseridaeAcipenseriformesActinopterygiiChordataAnimaliaتاس‌ماهیان دارای پنج ردیف صفحات استخوانی بر روی بدن خود هستند. دهان در این ماهیان تحتانی و فاقد دندان بوده، به صورت مستقل از دهان ماهیان استخوانی به وجود آمده و مشخصا به همراه اسکلت غضروفی به رشد خود ادامه داده است. از دست دادن استخوان به اجزای دهان اجداد ماهیان غضروفی استخوانی این امکان را داده است تا آزاد بوده و بتوانند دهان را برای مکش غذا به داخل حمایت کنند. باقی‌ماندن و عمل‌آوری غذا توسط گروهی از غضروف‌های پهن (مجموعه کامی) بر روی سقف دهان صورت می‌گیرد که در امتداد بالشتک زبان به همراه برجستگی‌های تیز موجود بر روی آن حرکت می‌کنند و به شکستن غذا می‌پردازند. ماهیان خاویاری را با توجه به آمیزه‌ای از بدن دوکی شکل و قوی و پوزه پهن،‌ می‌توان به عنوان گشت زنان کف بستر به حساب آورد. آن‌ها با پیدا کردن تکه‌هایی از طعمه و سپس مکیدن آن‌ از کف بستر به سمت بالا به تغذیه می‌پردازند. یافتن طعمه از طریق سیبیلک‌های بسیار حساس و اندام‌های آمپولی الکتریکی صورت می‌گیرد. این آمپول‌ها بر روی سطح تحتانی پوزه آن‌ها قرار گرفته است [8].
در جنسHuso غشاهای پایه آبششی به طور وسیع به یکدیگر متصل بوده و از ناحیه گلو آزاد هستند. دهان در تاس‌ماهیان بزرگ و هلالی شکل است اما در جنس Huso کوچک و عرضی است. فیل‌ماهی Huso huso یکی از مهم‌ترین گونه‌های ماهیان خاویاری در دریای خزر محسوب می‌شود [39]. بیشینه درازا، وزن و سن این ماهی تاکنون به ترتیب 500 سانتی‌متر، 2072 کیلوگرم و 118 سال گزارش شده است. ماهی کفزی و رودکوچ است که در آب‌های شیرین، لب شور و دریایی (مناطق معتدل) در اعماق180-70 متر به سر می‌برد و از اهمیت صیادی و پرورشی بالایی برخوردار است [8]. این گونه دارای رشد بسیار سریع بوده و برای آبزی‌پروری گونه مناسبی محسوب می‌شود. پرورش فیل‌ماهی تا سایز بازاری باعث کاهش فشار بر جمعیت‌های طبیعی در دریای خزر شده و می‌تواند بعنوان یک منبع پروتئینی و هم‌چنین تولید خاویار مورد توجه قرار گیرد [37].
مطالعات بسیاری در مورد احتیاجات غذایی، شرایط محیطی و پرورشی، استفاده از مواد محرک رشد و سیستم ایمنی به منظور بهبود پارامترهای رشد، پارامترهای خون‌شناسی، ترکیب لاشه، فلور میکروبی و افزایش بازماندگی فیل ماهی انجام شده است [11،17،37،39،44،59،61،67].
به علت عدم وجود اطلاعاتی در مورد تاثیر گیاه رزماری بر شاخص‌های رشد و سیستم ایمنی ماهیان، این تحقیق با هدف بررسی تاثیر عصاره روغنی رزماری بر میزان رشد، عملکرد سیستم ایمنی غیراختصاصی و پارامترهای بیوشیمیایی خون فیل‌ماهیان جوان پرورشی انجام شد.
-487045-177863500فصل دوم
کلیات و مروری بر منابع
اثر داروهای گیاهی بر سلامتی انسان و بسیاری از جانوران خشکی‌زی بررسی شده و اطلاعاتی نیز راجع به استفاده از این گیاهان در پرورش ماهیان در دسترس می‌باشد. محققان تلاش‌های زیادی را برای معرفی و گسترش مکمل‌های غذایی و افزودنی‌های سالم که باعث افزایش طول عمر، سلامتی و کارایی سیستم ایمنی در ماهیان پرورشی می‌شود به انجام رسانده اند. تحقیقات اخیر اثرات مفید استفاده از گیاهان دارویی و محصولات گیاهی در پرورش ماهیان را به اثبات رسانده‌ است. گیاهان به علت فعالیت آنتی‌اکسیدانی و ضد‌میکروبی آن‌ها، به عنوان یک منبع مهم از داروها در پرورش ماهیان به شمار می‌رود [22].
2-1- استفاده از گیاهان دارویی بعنوان محرک سیستم ایمنی
ماده محرک سیستم ایمنی یک ماده شیمیایی است که موجب افزایش پاسخ سیستم ایمنی شده و از این طریق باعث مقاومت جانور در مقابل بیماری می‌شود [19]. پیشرفت روش‌های مدیریت بیماری‌ها در پرورش ماهیان مستلزم توجه ویژه برای یافتن مواد محرک سیستم ایمنی، نظیر منابع گیاهی (که هم برای ماهی و هم برای انسان بی‌خطر هستند) است [20]. در ماهیان استخوانی، مواد محرک سیستم ایمنی باعث افزایش فعالیت سلول‌های فاگوسیت، سلول‌های لنفوسیت، فعالیت لیزوزیمی و تولید آنتی‌بادی میگردد [62]. مواد محرک سیستم ایمنی ممکن است با تزریق، حمام‌دادن و یا به صورت خوراکی به ماهیان داده شود که شیوه آخر موثرترین شیوه محسوب می‌شود [42]. استفاده از روش تزریق برای انتقال دارو، مواد محرک سیستم ایمنی را قادر می‌سازد تا سریعا جذب شده و تاثیر بگذارند، اما انجام این کار بسیار سخت، پرزحمت و استرس‌زا است. بنابراین، به نظر می‌رسد استفاده از روش خوراکی روش موثری برای تعداد زیادی از ماهیان و با تمام اندازه‌ها است [63]. مواد محرک سیستم ایمنی طبیعی، سازگار با موجود، قابل تجزیه، کم‌هزینه و برای محیط زیست نیز بدون زیان هستند [49]. داروهای گیاهی مختلف به عنوان داروهای تجاری برای تحریک عملکرد سیستم ایمنی انسان به کار می‌روند و برای تحریک علمکرد سیستم ایمنی ماهیان پرورشی نیز توصیه شده‌اند به طوری‌که
استفاده از ترکیبات گیاهی بعنوان عامل محرک سیستم ایمنی به سرعت جایگزین استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های مصنوعی خطرناک شده است [42].
2-2- استفاده از گیاهان دارویی در ماهیان مختلف
2-2-1- کپور
یوان و همکاران (2007) تاثیر استفاده ازگیاهان آستراگالوس ممبرانسوس (Astragalus membranaceus)، پلی‌گونوم مولتیفلورام (Polygonum multiflorum)، ایساتیس تینکتوریا (Isatis tinctoria) وگلیسیریزا گلابرا (Glycyrrhiza glabra)(شیرین‌بیان) در جیره کپور معمولی را مورد بررسی قرار دادند [77]. یین و همکاران (2011) از گیاه شیرین‌بیان در جیره کپور معمولی استفاده کرده و خاصیت آنتی‌اکسیدانی آن‌ را تایید نمودند [76]. چیو و همکاران (2002) اثرات آنتی‌اکسیدانی و حذف‌کنندگی رادیکال‌های آزاد گیاه Polygonum multiflorum را در کپور معمولی به اثبات رساندند [25]. ژای و جو (1987) اثرات ضد التهابی ریشه گیاه Isatis tinctoria را در کپور معمولی به اثبات رساندند [80]. پراستی و همکاران (2007) با بررسی گیاه تانین در جیره ماهی روهو (Labeo rohita) (از کپور ماهیان هندی) تاثیر معنی‌دار این گیاه بر افزایش عملکرد سیستم ایمنی را به اثبات رساندند [53]. هاریکریشنان و همکاران (a2009) با بررسی تاثیر ترکیب س

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *