پایان نامه ها

شوری، اسمزی، شوري، سورگوم، تنشهاي، زراعی

قرار مي‌گيرد. واريته‌هاي با ظرفيت توليد بالا در شرايط آب و هوايي مناسب در ايران در 3- 2 چين 100 تا 150 تن در هكتار علوفه تر توليد مي‌كنند كه 25- 20 درصد آن ماده خشك است. ميزان پروتئين سورگوم علوفه‌اي بسته به ارقام مختلف متفاوت است و از 9 تا 18 درصد تغيير می‌کند. در ساقه سورگوم به خصوص در نوع شيرين آن مقداری قند وجود دارد که از شيره آن مي‌توان به صورت شربت در كمپوت سازي، نوشابه‌سازي و ساير صنايع استفاده كرد. سورگوم شيرين از انواع سورگوم مي باشد كه نسبت به شوري و كم‌آبي تا حدودي مقاوم بوده و در اكثر خاك‌هاي شني تا رسي داراي راندمان بالايي از نظر توليد قند مي‌باشد و به همين خاطر امكان كشت سورگوم شيرين در نواحي خشك و نيمه‌خشك كه داراي مشكل شوري و كم‌آبي مي‌باشند، وجود‌ دارد ( اهدایی، 1381).
2-2- تنش‌های محیطی
گیاهان در هر کجا که رشد میکنند، با تنشهاي متعددي روبرو هستند. این تنشها شانس نمو و بقاي آنها را محدود میسازند. هرگونه شرایط محیطی که سبب شود تولید پایینتر از مقدار پتانسیل ژنتیکی باشد ممکن است تنش نظر گرفته شود (لویت، 1980). تنشهاي محیطی را معمولاً به دو دسته تقسیم کردهاند، تنشهاي زیستی و تنشهاي غیرزیستی. تنشهاي زیستی شامل حمله آفات، امراض و سایر موجودات به گیاهان میباشد. در بین تنش‌های غیر زیستی خسارات تنشهاي کمبود آب، شوري و دما در سطح جهان گستردهتر بوده و بههمین جهت بیشتر مورد مطالعه قرار گرفتهاند. به طور کلی تنش‌های محیطی از عوامل محدود کننده عملکرد گیاهان زراعی در سطح جهانی هستند. تنش‌های محیطی با تاثیر بر فرایندهای بیوشیمیایی و فیزیولوژیک گیاه، باعث کاهش عملکرد گیاه زراعی و در موارد شدیدتر حتی باعث مرگ گیاه می‌گردند.
2-3- تنش شوری
شوری زمانی ایجاد می‌شود که غلظت نمک‌های محلول خاک در ناحیه ریشه تا حدی بالا رود که مانع از رشد بهینه گیاه شود. شوري پس از خشکی از مهمترین و متداول ترین تنش هاي محیطی در سطح جهان و از جمله ایران است. شوري محیط به طور عمده از طریق دو مسیر می تواند رشد و نمو گیاهان را محدود کند. الف) کاهش پتانسیل اسمزي خاك و القاي تنش کم آبی درگیاه و ب) ایجاد سمیت توسط مقادیر زیاد یون‌هاي ایجاد کننده شوري (جهانی و همکاران، 1390). شوري يكي از مهمترين تنش‌هاي غير زيستي است كه كميت و كيفيت گياهان را تحت تأثير قرار مي‌دهد. آبیاری بیش از حد با آب شور و زهکشی نامناسب خاکها سبب افزایش شوری خاک میگردد؛ زیرا پس از تبخیر و تعرق آب خالص از سطح خاک و گیاه، غلظت املاح خاک افزایش یافته و این موجب کاهش پتانسیل آب میگردد. البته بدون تغلیظ املاح نیز آب شور دارای پتانسیل منفیتر از آب غیر شور میباشد (کافی و گلدانی، 1380). بر اساس آمار فائو حدود نیمی از زمینهای زراعی آبی دنیا در معرض خسارت شوری قرار دارند. وسعت اراضی شور در جهان دقیقا معلوم نیست، ولی بر اساس برآوردهای انجام شده 7 درصد از اراضی جهان شور و 3 درصد بسیار شور می باشند (علوی پناه، 1371). نشانه‌های آسیب‌دیدگی ناشی از وجود شوری معمولا هنگامی در گیاه آشکار می‌شود که غلظت املاح محلول در خاک بسیار بالا باشد. گیاهان مبتلا به شوری اغلب ظاهری معمولی دارند عموماً کوتاه بوده، برگ آنها ضخیم‌تر، پرآب‌تر و به رنگ سبز تیره هستند (همائی، 1381). تنش شوری عاملی است که به طور جدی تولید محصولات زراعی را در مناطق مختلف از جمله مناطق خشک و نیمه خشک محدود می‌کند. آبیاری با آب‌‌های نامناسب و شور مهم‌ترین عامل افزایش نمک و شور شدن خاک و در نتیجه ایجاد تنش شوری است. پاسخ گیاهان به تنش شوری متفاوت بوده و به میزان سمیت و پتانسیل اسمزی نمک و مدت زمان تنش بستگی دارد (کومبا و همکاران، 1998). تنش شوري تنها بر یک مرحله رشدي گیاه تاثیر سوء نمی‌گذارد بلکه با توجه به شدت تنش، نوع تنش، میزان مقاومت گیاه، مراحل مختلف رشدي و نوع بافت و اندام گیاهی ( سیر تکاملی) متفاوت می‌باشد (مس و گریو، 1990). در بررسی اثر شوری بر گیاه سورگوم توسط نتوندا و همکاران (2004) در گیاهچه‌های سورگوم در شرایط گلخانه‌ای، شوری شدید موجب کاهش و توقف رشد شده و در شوری دراز مدت سرعت رشد نسبی کاهش یافت. تأثیر شوری بر فتوسنتز از طریق بسته شدن روزنه‌ها و تا حدودی تداخل با دستگاه فتوسنتزی برگ است.
2-3-1- طبقه بندی خاکها بر اساس قابلیت هدایت الکتریکی
شوری خاک با تعیین هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک برحسب دسیزیمنس بر متر (ds/m) یا میلی موس بر سانتیمتر بیان میشود، و چنانچه مقدار هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک از 4 دسیزیمنس بر متر بیشتر باشد، آن خاک را خاک شور مینامند. خاکهای شور براساس هدایت الکتریکی (EC)و درصد سدیم قابل تبادل ESP)) طبقه‌بندی و شامل انواع زیر میباشند:
خاکهای غیرشور، یا غیر سدیمی ( ( ESP ≤15% ; EC ≤ 1ds/m
خاکهای شور (ESP ≤ 15%; EC > 4 ds/m)
خاکهای سدیمی یا قلیایی (ESP > 15%; EC ≤ 4 ds/m)
خاکهای شور و سدیمی(ESP >15%; EC > 4 ds/m)
2-3-2- واکنش گیاهان به تنش شوری
شوری به طور مستقیم به سه روش اسمزی، سمّیّت یونی و تغییر در تعادل عناصر غذایی، رشد و عملکرد گیاه را محدود می‌سازد (میر محمدی میبدی و قره یاضی، 1381).
الف- اثر اسمزی
به نظر می‌رسد کاهش رشد گیاه بیشتر ناشی از اثر غیر اختصاصی شوری است بدین معنی که می‌توان آنرا مستقیما به کل غلظت املاح محلول و یا پتانسیل اسمزی آب خاک مرتبط دانست. با کاهش پتانسیل اسمزی، انرژی آزاد آب کاهش یافته و گیاه برای بدست آوردن مقداری مشخص آب باید انرژی بیشتری صرف کند. بنابراین بخشی از انرژی که خود گیاه برای رشد و نمو نیاز دارد صرف بدست آوردن آب شده و بدین ترتیب رشد عمومی آن کاهش می‌یابد. به این اثر اصطلاحاً اثر اسمزی گویند (همایی، 1381). وجود نمک و یا املاح مختلف در خاک‌های شور و آب باعث کاهش پتانسیل اسمزی می‌شود. هر دو پتانسیل اسمزی پایین خاک و پتانسیل پایین ماتریک در نتیجه کاهش آب موجود در خاک باعث ایجاد پتانسیل آب کم در گیاهان می‌شوند و گیاهان را در معرض یک تنش ثانویه اسمزی قرار می‌دهندکه از نظر فیزیولوژیک می‌توان آن را تنش خشکی فیزیولوژیک نامید. اگر یک گیاه یا قسمتی از یک گیاه از یک محیط با شوری کم به شوری زیاد منتقل شود، بلافاصله دچار آب‌کشیدگی اسمزی می‌شود. این عمل در مواردی که سلول‌ها غوطه‌ور گردند سریع‌تر صورت می‌گیرد و سبب کاهش در حجم، فشار اسمزی و پتانسیل آب می‌گردد. حتی اگر تنظیم اسمزی باعث تولید فشار تورژسانس بالایی گردد، میزان توسعه سلولهای گیاهی کشت شده در شرایط تنش خشکی، کمتر میگردد (میر محمدی میبدی و قرهیاضی، 1381). ماس و هافمن، (1997) و اشرف و مک‌نیلی (2004) گزارش کردند که کاهش پتانسیل تورژسانس در نتیجه شوری مهمترین عامل بازدارندگی رشد گیاهان، تحت شرایط شوری است، چون رشد سلولها در ابتدا با پتانسیل آب در ارتباط است. کاهش فشار تورژسانس روی تقسیم سلولی و طویل شدن و همچنین بسته شدن روزنهها در گیاهان حساس به شوری اثر میگذارد. تبادل گازی (فتوسنتز و تنفس) کاهش مییابد و در نتیجه باعث جلوگیری از رشد میشود. در گیاهان عالی هنگامی که ریشهها در معرض تنش شوری قرارگیرند پتانسیل اسمزی برگها کاهش مییابد.
ب- اثر سمیّت یونی
این اثر مربوط به وجود یون‌های



قیمت: 11000 تومان

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *