زیتون، روغن، زیتون، که، برنامههای، تولید

کمترین مقدار این صفت بود. همچنین مقایسه میانگین داده ها نشان داد که بین ارقام به لحاظ درصد گوشت، نسبت گوشت به هسته، درصد تشکیل میوه و وزن میوه، درصد روغن در ماده خشک تفاوت معنی داری وجود دارد. بیشترین و کمترین درصد گوشت و نسبت گوشت به هسته و درصد تشکیل میوه به ترتیب مربوط به ارقام کنسروالیا و کایلت می باشد. همچنین کنسروالیا دارای بیشترین وزن میوه و رقم زرد دارای کمترین مقدار این صفت در میان ارقام مورد مطالعه بود. مانزانیلا و زرد دارای بیشترین و کمترین درصد روغن در ماده خشک بودند.بعد از تجزیه برگی، بیشترین مقدار عناصر پر مصرف در رقم مانزانیلا مشاهده گردید.
واژگان کلیدی: ارقام زیتون، صفات فنولوژیکی، پومولوژیکی، درام

فصل اول
مقدمه
فصل اول: کلیات
مقدمه
گیاه زیتون از جنس Olea و خانواده Oleaceae با بیش از 40-30 گونه می باشد. معروفترین گونه آن Olea europaea است که در اقصی نقاط دنیا کاشته می شود. زیتون یکی از قدیمیترین درختان میوه و منبع اصلی روغن خوراکی در حوزه مدیترانه برای هزاران سال بوده است. امروزه با پیشرفت علم و مشخص شدن خواص غذایی و درمانی زیتون و روغن آن، گرایش به مصرف آن افزایش چشمگیری داشته است، چراکه روغن زیتون دارای سطح بالایی از اولئیک اسید (یکی از سالمترین اسیدهای چرب) است (سیفی، 2008).
کشور ما با وجود نیاز مبرم به این ماده غذایی نقش چندانی در این توسعه نداشته است و سالیانه مقادیر زیادی از روغن مورد نیاز خود را (حدود 90 درصد) وارد می نماید که برای جلوگیری از واردات باید به توسعه کشت این محصول پرداخت اما متاسفانه بدلیل وجود برخی کاستی ها و ضعف های مشهود از جمله : تعیین بهترین رقم از لحاظ عملکرد، عدم سرمایه‌گذاری مناسب در صنایع تبدیلی، کمبود نیروی متخصص، ضعف آموزش‌ باغداران، ضعف بنیه مالی اغلب پیمانکاران طرح در مبارزه با اشاعه آفات و بیماری‌ها،. عدم مقابله جدی با «ورود روغن زیتون تقلبی و دانه‌های زیتون قاچاق و بدون قرنطینه» در بازار ، ضمن ایجاد رقابت ناسالم با تولیدکنندگان داخلی منجر به ورود آفات خطرناک به باغ‌های زیتون می‌شود. دلایل فوق از عواملی است که می‌تواند بر روند مطلوب اجرای توسعه باغ های زیتون تأثیر منفی بگذارد.
زیتون یکی از مهمترین محصولات باغی شهرستان طارم در استان زنجان است و سطح زیر کشت آن به ویژه در منطقه درام این شهرستان روبه افزایش است. و برنامه های متعددی جهت احداث باغ های زیتون و نیز اصلاح ارقام نا سازگار با روش پیوند در منطقه در حال اجرا است. لذا معرفی ارقام تجاری سازگار با شرایط این منطقه ضروری است. لذا هدف از مطالعه حاضر بررسی خصوصیات کمی مهم گل و میوه برخی از ارقام مهم زیتون موجود در منطقه درام است. از این طریق ضمن مقایسه ارقام با همدیگر می توان ارقام مناسب منطقه را معرفی و نیز با گروهبندی ارقام از نظر صفات کمی گل و میوه امکان گزینش والدین مناسب برای پیشبرد برنامههای اصلاحی از طریق اجرای تلاقیهای هدفمند فراهم میگردد.

بیان مسئله و ضرورت انجام تحقیق
کاشت زیتون در هر منطقه مستلزم کشتهای آزمایشی و اثبات عملکرد آنها است. به عبارت دیگر تنها زمانی میتوان به کشت یک رقم در منطقه مورد نظر اقدام کرد که قبلاً در کشتهای آزمایشی به ثمر رسیده باشد. خوشبختانه هماکنون در بسیاری از مناطق زیتونخیز کشور ارقام مختلف مطرح خارجی و داخلی زیتون در بلوکهای آزمایشی کاشته و مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. اما در سوی دیگر در باغهای کاشتهشدهای که بدون توجه به ارقام مناسب اقدام به کاشت شده است پس از گذشت چندین سال باغداران با مشکلات عدیدهای روبه رو شدهاند. زیتون یکی از قدیمیترین درختان میوه و منبع اصلی روغن خوراکی در حوزه مدیترانه برای هزاران سال بوده است. امروزه با پیشرفت علم و مشخص شدن خواص غذایی و درمانی زیتون و روغن آن، گرایش به مصرف آن افزایش چشمگیری داشته است، چراکه روغن زیتون دارای سطح بالایی از اولئیک اسید (یکی از سالمترین اسیدهای چرب) است (سیفی،2008).
بر اساس آمار شورای بین‌المللی زیتون (2011) میزان تولید روغن زیتون ایران 6 هزار تن برآورد شده که تقریباً 1/0 درصد تولید روغن زیتون دنیا است. همچنین در همین سال ایران با تولید 45 هزار تن کنسرو زیتون تنها 8/1 درصد از تولید دنیا را در اختیار داشته است. با توجه به وابستگی کشور به واردات دانههای روغنی، توسعه باغهای زیتون در دستور کار وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفته است. سطح باغهای بارور زیتون در کشور 35 هزار هکتار است اما بر اساس مطالعات انجام شده و با توجه به شرایط اقلیمی، انتظار میرود در پایان برنامه پنج ساله پنجم توسعه، 78 هزار هکتار باغ بارور جدید به سطح باغهای کنونی افزوده شود(بی نام، 1392). بی‌شک توسعه باغهای جدید نیازمند ارقام سازگار و پرمحصول زیتون اعم از روغنی، کنسروی و دو منظوره (روغنی و کنسروی) است. جهت اجرای برنامههای اصلاحی و دستیابی به ارقام جدید و متناسب با برنامههای توسعهای در صنعت زیتون، اساسیترین روش، تلاقی بین ژنوتیپها است و در این راستا انتخاب والدین مناسب بسیار مهم میباشد. گلدهی و تنظیم باردهی، عملکرد میوه و روغن بالا، تولید میوههای درشت تر در ارقام کنسروی و نسبت بالای گوشت به هسته میوه بویژه در ارقام روغنی از اهداف اصلاحی مهم در برنامه اصلاحی درخت زیتون میباشد (داووری و بالدونی،2007). تظاهر تفاوتهای ژنتیکی ارقام در قالب بروز تنوع وسیع از نظر صفات کمی گل و میوه باعث میگردد که این صفات به عنوان یکی از نشانگرهای عمومی، کاربردی و گزینشی برای مطالعه تنوع ژنتیکی، گروهبندی ارقام و انتخاب والدین مناسب برای اجرای برنامههای تلاقیهای هدفمند مورد استفاده قرار گیرند (جلیلی و همکاران، 1390). گروهبندی ارقام بر اساس تعداد زیادی صفات کمی و کیفی میتواند روشی مطمئن در تعیین شباهتها و فواصل خویشاوندی یا دوری ژنوتیپها باشد تا از این طریق ارقامی با بیشترین فاصله و تمایز ژنتیکی از نظر صفات مهم باغی انتخاب و در برنامههای اصلاحی برای ایجاد حداکثر تنوع ژنتیکی و دورگههای با ارزش مورد استفاده قرار گیرند. از لحاظ کمی هرچه والدین از یکدیگر دورتر باشند، تنوع بیشتری در نتاج حاصل از آنها ایجاد خواهد شد (دانایی و همکاران، 1380).
با توجه به این واقعیت که تنوع مورفولوژیکی و پومولوژیکی موجود در بین ارقام زیتون ریشه در تنوع ژنتیکی آنها دارد، ارزیابی چنین تنوعی منجر به شناسایی کلونهای باارزش در بین ارقام متعدد زیتون میشود. برای اینمنظور مجموعهای از معیارها از قبیل مشخصات درخت (شکل و ابعاد)، ساختار و اندازه میوه، شکل و اندازه برگ و هسته و غیره مورد استفاده قرار میگیرد (هاناچی و همکاران،2008). فهرستی از این مشخصات توسط انجمن بینالمللی روغن زیتون (IOC, 2000)، تهیه و اعلام شده است.
پرسش اصلی تحقیق
ویژگی های شاخص پومولوژیکی ارقام انتخاب شده در منطقه درام کدام است و آیا این ارقام برتری خاصی نسبت به رقم رایج منطقه (زرد( دارند و می توانند جایگزین آن گردند؟
اهداف تحقیق
بررسی و شناسایی صفات عملکردی ارقام مختلف زیتون و امکان جایگزینی آن با رقم زرد.
تعیین ارقام سازگار با شرایط محیطی منطقه درام شهرستان طارم جهت احداث باغ.
بررسی ارقام مختلف زیتون از لحاظ جذب عناصرغذایی و صفات فیزیولوژیکی.
فصل دوم
مرور منابع
2-1- مبدا و تاریخچه زیتون
2-1-1- تاریخچه زیتون در جهان
درخت زیتون یکی از اولین و قدیمیترین درختان میوه است. با آنکه منشأ اصلی درخت زیتون را عدهای از دانشمندان به کشورهای آسیایی نسبت میدهند معهذا عدهای دیگر با توجه به انتشار فعلی نژاد وحشی آن، منشأ آن را در منطقه مدیترانه ذکر نموده و معتقدند که از آنجا به سایر نواحی انتقال یافته است. از طرفی دیگر پیدایش درخت زیتون را به زمان های خیلی قدیم نسبت میدهند و عقیده دارند که این درخت در دوران سوم در اروپا به ظهور رسیده است و از این جهت است که گونههای آن به نام قاره اروپا” اولئا اروپئا” نامگذاری شده است (مقصودی، 1387).
2-1-2- تاریخچه زیتون در ایران زمان دقیق ورود زیتون به کشور کاملاً مشخص نیست ولی از شواهد موجود به نظر میرسد کشت زیتون در حدود 2000 سال قبل در ایران انجام گرفته است. اولین بار این گیاه در علیآباد گرگان مشاهده گردید (محمدی و وکیلی، 1385). کشت زیتون در استانهای زنجان، گیلان و قزوین که از مناطق عمده کشت زیتون در ایران میباشند) براساس اسناد و مدارک موجود سابقه 900 ساله دارد. در سالهای اخیر کشت زیتون از 13 استان شمالی به 23 استان تعمیم یافته است. مناطق مهم زیتون کاری ایران عبارتند از: استانهای گیلان، گلستان، مازندران، زنجان، قزوین، فارس، کهکیلویه و بویراحمد و کرمانشاه (مقصودی، 1387).
2-2- مشخصات گیاهشناسی زیتون
زیتون با نام علمی (Olea europeae L.) گیاهی متعلق به خانواده Oleaceae است. در این خانواده جنس های زیادی وجود دارد که اغلب آنها در نواحی گرمسیری یا نیمه گرمسیری رشد و نمو میکنند. جنس اولئا دارای 20 گونه است که عمدتاً در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری جهان میرویند. فقط گونه اولئا میوه خوراکی تولید میکند و کولتیوار تجاری زیتون به این گونه تعلق دارد. اکثر درختان زیتون کشت شده دیپلوئید بوده و دارای 46=x2=n2 کروموزوم هستند ولی زیتونهای تریپلوئید و تتراپلوئید نیز گزارش شده است. زیتون درختی است همیشه سبز با عمر طولانی که عمر آن را تا حدود 1000 سال گزارش نمودهاند. چوب آن در برابر پوسیدگی مقاوم است و چنانچه قسمتهای بالای درخت در اثر خسارت وسایل مکانیکی یا شرایط نامساعد محیطی از بین برود، با تولید پاجوش گیاه احیا میشود. هنگامی که زیتون از طریق قلمه تکثیر میشود، سیستم ریشهای آن معمولا کم عمق است و در خاکهای سنگین بیش از 150 سانتیمتر گسترش نمییابد. بخشهای هوایی درخت، از شاخ و برگهایی با میان گرههای کوتاه تشکیل شده و تاج متراکمی را تشکیل میدهد. گلآذین زیتون خوشهای و میوه آن شفت میباشد (صادقی، 1389).
برگهای زیتون ضخیم،‌چرمی هستند که بصورت متقابل قرار گرفته‌اند، معمولاً 2 تا 3 سال بر روی درخت باقی می‌مانند و در بهار سال دوّم و یا سوّم ریزش می‌کنند. رنگ زرد برگ‌ها در بهار نشانه فرآیند ریزش آن‌هاست ولی باید توجه داشت که گاهی برگهای زرد نشان‌دهنده مشکلات فیزیولوژیکی دیگری می‌باشد.
در بخش‌های هوایی درخت اعضاء تشکیل دهنده آن با تراکم بالا، میانگین‌های کوتاه و شاخ‌برگ متراکم دیده می‌شوند که نور به آسانی نمی‌تواند بداخل درخت نفوذ کند مگر اینکه با اعمال مدیریتی و هرس خوب کانال‌های هدایت نور به طرف تنه و داخل درخت ایجاد شود.
تاج اکثر درختان زیتون دست نخورده به شکل تقریبا کروی تا گسترده است که شاخه های اطراف تاج افتاده و آویزان به نظر می رسند.برگ ها در گونه های مختلف زیتون دائمی هستند که یک دوره زندگی تقریبا سه ساله دارند. برگ ها به طور متقابل روی شاخه ها قرار دارند که یکی از مهم ترین ویژگی های گیاهان خانواده زیتون می باشد. رنگ برگ ها در سطح رویی سبز درخشان و در سطح زیرین از کرک های انبوه و ظریف آجری یا نقره ای رنگ پوشیده شده شده است. در زیتون، شاخه هایی که در طی فصل بهار و حتی در فصل پاییز سال قبل رشد و نمو یافته اند، گل ها و میوه ها را به وجود می آورند. گل ها بدون پایک و براکته، کوچک و زود خزان و هرمافرودیت بوده و از چهار کاسبرگ پیوسته، چهار گلبرگ پیوسته، دو پرچم و دو برچه تشکیل شده اند. یک درخت زیتون بالغ در حدود 500000 گل در سال on تولید میکند (سیفی، 2008 ). جوانههای جانبی در هر گره شاخه یکساله استعداد تولید یک گلآذین را دارند (سیاری، 1382). گل آذین ها در محور هر برگ به وجود می آیند. معمولاً جوانه گل آذین زیتون در فصل رویشی جاری تشکیل می شود و در فصل بعدی شروع به نمو ظاهری می کند (فرگوسن و همکاران، 1994). گلآذینها خوشهای هستند و هر خوشه از خوشهچههایی تشکیل یافته و دارای 8 تا 25 گل است. رنگ گلها سفید صدفی و دارای 4 گلبرگ، 4 کاسبرگ، 2 پرچم و مادگی 2 خانهای است. گلها بر دو نوعاند: گلهای کامل که دارای اندامهای نر و ماده هستند و گلهای ناقص که فقط اندام نر دارند (مسچی و همکاران، 1381). نسبت گل های کامل به نر بسته به گل آذین، رقم و سال فرق می کند (فرگوسن و همکاران 1994).
میوه در زیتون شفت با میان بر (مزوکارپ) گوشتی و سرشار از روغن، تخم مرغی یا بیضی شکل و پوست میوه ( اپی کارپ ) کاملاً بسته و چسبیده به میان بر یا شفت است. تا رسیدن میوه، برون بر از رنگ سبز ملایم به رنگ بنفش مایل به قرمز و نهایتاً به رنگ سیاه در می آید که پس از جدا شدن از درخت، کاملاً چروکیده می شود. درون بر ( اندو کارپ ) از یک بذر دوکی شکل نسبتاً سخت تشکیل شده است و اکثراً دارای یک دانه یا هسته آلبومنی می باشد که دارای طعم تلخ است. معمولاً زیتون در خاک های کم عمق کاشته می شود و ریشه ها در اعماق 80 تا 120 سانتیمتری خاک محدود می شوند. حتی در خاک های عمیق تر نیز ریشه ها تمایل دارند در همین عمق باقی بمانند. معمولاً 70 درصد ریشه های زیتون حداکثر تا عمق 60 سانتی متری دیده می شوند.(صادقی، 1389) با وجود گلهای فراوان در زیتون تنها درصد کمی (1 تا 2 درصد) به میوه تبدیل میشوند (کوواز وهمکاران، 2001 ). عوامل تأثیرگذار بر درصد تشکیل میوه زیتون شامل نسبت گلهای نر به کامل، شرایط آب و هوایی طی زمان تشکیل میوه و میزان سازگاری ارقام میباشد گلدهی در شرایط بارندگی، دمای بالا و بادهای خشک منجربه اختلال در فرآیند تشکیل میوه میشود. بیشتر ارقام زیتون در حالت خودگشنی هم تولید میوه میکنند ولی محصول آنها در شرایط دگرگرده افشانی بهتر است. وزش بادهای گرم و خشک طی فصل گلدهی و زمان پدیدار شدن میوهها مضرند. مقدار زیاد گرده برای تولید مناسب میوه ضروری است زیرا گلها به کمک باد گرده افشانی میشوند (لاوی، 1978، فورناچاری و همکاران، 2000، اورلاند

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *