رقابت، علفهایهرز، باقلا، غلاف، زراعی، تداخل

مورفولوژیک ارقام باقلا
2. تعیین رقم برتر باقلا که بیشترین عملکرد و قدرت رقابت با علفهایهرز را در شرایط آب و هوایی منطقه ملاثانی دارد.
فصل دوم
مروری بر پیشینه موضوع
کلیات و مروری بر پیشینه موضوع
2-1 کلیات
2-1-1 منشأ و تاریخچه باقلا
کشت باقلا از قدیم بیشتر به منظور خوراک انسان مورد توجه بشر بوده است. در تمام منطقه مدیترانه، اتیوپی و بخشی از آمریکای جنوبی باقلا کشت میشده و در بعضی نقاط آمریکا، اروپا و استرالیا توجه زیادی را به خود جلب کرده است منشأ این گیاه ناحیه مدیترآنهای جنوب غرب آسیا است (کوچکی و بنایاناول، 1383).
2-1-2 وضع تولید در جهان و ایران
باقلا به دو منظور اصلی کشت میگردد، یکی تغذیه انسان که به صورت سبز و خشک طبق سلیقه مردم مصرف میشود و دیگری صرف تغذیه دام میگردد. مقدار پروتئین موجود در باقلا به طور متوسط 4/23 درصد است که از اهمیت خاصی در تغذیه برخوردار است (کوچکی و بنایاناول، 1383). سطح زیر کشت باقلا در جهان 2057883 هکتار، میزان تولید آن 3398330 تن و میانگین عملکرد آن 1651 کیلوگرم در هکتار است (آننیموس، 2013).
2-1-3 گیاهشناسی باقلا
نام علمی باقلا (vicia faba L.) و از خانواده بقولات است. باقلا تنوع زیادی در شکل، اندازه و رنگ بذر دارد و با اسامی مختلفی مثل انواع بذر ریز، انواع بذر متوسط، انواع بذر درشت نامگذاری میشود (مجنونحسینی، 1383؛ ارسدلی و همکاران، 2008 و داک و همکاران، 2010). در زبان فارسی به این گیاه باقلا گویند و در انگلیسی اسامی زیادی به آن اطلاق شده است. در اروپا بذر متوسط را فیلدبین، انواع بذر درشت را بردبین و انواع بهاره-پاییزه بذر متوسط را نیز هورسبین نام نهادهاند (مجنونحسینی، 1383). باقلا گیاهی یکساله است که ساقه چهارگوش آن بیش از یک متر رشد میکند، ریشههای آن قوی و منشعب هستند و تا یک متر در خاک نفوذ میکنند (هاشم آبادی و صداقتحور، 1385). برگها مرکب و دارای 7-2 برگچه، اولین برگها فقط دو برگچه دارند اما در برگهای تشکیل شده بعدی 7 برگچه وجود دارد (ماتئوس و مارسلوس، 2003).
2-1-4 سازگاری باقلا به شرایط محیطی
دامنه سازگاری این گیاه بسیار وسیع است و از 9 درجه تا بیش از 40 درجه عرض شمالی و از نزدیک سطح دریا تا بیش از 2000 متر بالای سطح دریا گسترده شده است. بنابراین باقلا در معرض رژیمهای مختلف دما و فتوپریود قرار دارد. کشت زمستانه آن در مناطق نیمهگرمسیر با زمستان ملایم و در شرایط آب و هوایی گرمسیر تا ارتفاع بالاتر از 1200 متر از سطح دریا رایج است. در مناطق معتدله برای اجتناب از دوره یخبندان شدید به عنوان گیاه زراعی بهاره کشت میشود (مجنونحسینی، 1383). باقلا یکی از قدیمیترین گیاهان زراعی در ایران است. با وجود پتانسیل عملکرد بالا یکی از محدودیتهای بزرگ در تولید آن تغییرات فصل و همچنین مکآنها است که در میزان محصول آن موثر است به همین دلیل در هر منطقه ارقام بخصوصی سازگار شدهاند (کوچکی و بنایاناول، 1383). باقلا جزء گیاهان مقاوم به سرما و محصول فصل خنک است و تا 5- درجه سانتیگراد را تحمل میکند. گرما اختلالاتی را در این گیاه ایجاد میکند. رشد و نمو و تشکیل میوه در این گیاه منوط به دمای کم و رطوبت بالای محیط است. این گیاه نسبتا روز بلند است. در بعضی منابع حداقل دمای جوانهزنی 3-2 درجه سانتیگراد ذکر شده است (هاشمآبادی و صداقتحور، 1385). باقلا به تنش رطوبت حساس است و در شرایط کمبود رطوبت خاک، تثبیت نیتروژن کاهش یافته و عملکرد بذر با نقصان مواجه میگردد (کوچکی و بنایاناول، 1383). این گیاه در طول دوره رویش حدود 550 میلیمتر آب مصرف مینماید و در تمام خاکها قادر به رشد بوده ولی طالب خاکهای رسی، حاصلخیز و سنگین است (مجنونحسینی، 1383). ارقام متوسط دانه دارای وزن صد دآنهای حدود 5/140 گرم هستند که این ارقام عمدتا در مناطق نیمهگرمسیر کشت میشوند. ارقام دانهدرشت عمدتا در نواحی گرمسیری و نیمهگرمسیری کشت میشوند و دارای وزن صد دآنهای حدود 200 گرم هستند (کوچکی و بنایاناول، 1383).
2-2 علفهایهرز
2-2-1 تعریف علفهرز
نجفی (1386) به استناد زیرمن، علفهایهرز را گیاهانی عنوان کرد که دارای 4 خصوصیت زیر باشند:
– در زیستگاههای تخریب شده مستقر شوند.
– جزء گیاهان جامعه اصلی محیط مربوط نباشند.
– فراوانی زیادی داشته باشند.
– از نظر اقتصادی ارزش زیادی نداشته باشند.
زند و همکاران (1383) نیز به استناد آکوریچ علفهایهرز را گیاهانی میدانند که منشأ آنها در محیطهای طبیعی است و در حال حاضر در واکنش به فشارهای انسان با شرایط طبیعی، با گیاهان زراعی و فعالیتهای انسان در تداخل باشند. تمامی این تعاریف حاکی از آن است که علفهایهرز علاوه بر دارا بودن برخی صفات بیولوژیک مشترک، درجهای از نامطلوبی نسبی دارند.
2-2-2 تعریف رقابت و اندازهگیری میزان رقابت بین گیاه زراعی و علفهایهرز
طبق تعریف، وقوع رقابت مستلزم نیاز افراد به مخزن مشترکی از منابع مانند: نور، آب، مواد غذایی و فضا است که آن منابع نیز با محدودیت مواجه هستند (زند و همکاران، 1383). صفات متعددی نظیر ارتفاع گیاه، زیستتوده اولیه، پنجهدهی، سرعت رشد اولیه گیاه، سرعت رشد نسبی گیاه، شاخص سطح برگ عامل افزایش توانایی رقابت گیاهان زراعی معرفی شدهاند (جانیک و همکاران، 2001؛ مولر، 2001 و نی و همکاران، 2000). ویژگیهای مورفولوژیکی از قبیل ارتفاع و سطح برگ در افزایش توان رقابت بسیار مهم هستند (مرتنسون و همکاران، 2000). رادسوییچ (1997) گزارش کرد که تداخل گیاه زراعی و علفهایهرز میتواند به وسیله پارامترهای آنالیز رشد مورد بررسی قرار گیرد که شامل وزنخشک گیاه، سطح برگ و سرعت رشد نسبی هستند و بیشتر در اوایل شروع فصل رویش باعث قدرت رقابتی میشوند (میشرا و همکاران، 2006). کاهش تعداد غلاف در بوته، تعداد شاخههایجانبی، وزن صد دانه و شاخصبرداشت گیاه نیز در اثر رقابت با علفهایهرز توسط ساکسنا (1996) گزارش شده است.
2-2-3 رقابت درونگونهای و برونگونهای علفهایهرز
تداخل یا رقابت به عنوان یکی از مهمترین روابط موجود در اجتماع گیاهی، عبارت از فرایندی است که در آن دو گیاه یا دو جمعیت گیاهی بر یکدیگر اثرمتقابل منفی دارند. رقابت وضعیتی است که در آن هر یک از گیاهان در مورد برخی از عوامل مانند منبع بحرانی با یکدیگر رقابت مینمایند (دباغمحمدینسب و همکاران، 2004). رقابت میتواند به صورت رقابت در بین اندامهای یک گیاه، رقابت درونگونهای یا اثرمتقابل منفی در بین گیاهان یک گونه و رقابت برونگونهای به صورت تداخل در میان گونههای مختلف گیاهی اتفاق بیفتد. قدرت رقابتی اثری است که یک واحد بیوماس یا سایر ویژگیها از یک گونه بر گونه دیگر دارد (حبیبیسوادکوهی و همکاران، 2008). بوت و همکاران (2003) به نقل از گرایم، اظهار داشتند رقابت یک گونه توسط ظرفیت، سرعت جذب و بهرهبرداری از آن منابع تعیین میگردد.
2-2-4 رقابت برای منابع رشد
2-2-4-1 رقابت برای مواد غذایی
بیشتر گیاهان برای نیتروژن، فسفر و پتاسیم با یکدیگر رقابت میکنند. معمولا فسفر محدودترین عنصر در اکوسیستمهای آبی و نیتروژن محدودترین عنصر در اکوسیستمهای کشاورزی به شمار میرود (بوت و همکاران، 2003). ایوانز و همکاران (2003) عنوان کردند که مصرف کود نیتروژن باعث افزایش شاخص سطح برگ و مانع رشد علفهایهرز میگردد.
وروردیهای عناصر غذایی به خاک بسته به نوع عنصر، خاک و گیاه به اشکال مختلف است:
– عناصر محلول در خاک با رونشینی تعادلی (قابل برگشت) در سطح کلوئید خاک
– عناصر با رونشینی غیرقابل برگشت در سطح کلویید خاک
– در قالب مواد آلی غیر قابل تجزیه یا ذرات معدنی
– از طریق پیوندهای محکم شیمیایی با گیاه
علفهایهرز ممکن است که در پاسخ به تفاوتها در حاصلخیزی خاک با هم متفاوت باشند برخی از آنها در سطوح پایین مواد غذایی رشد بهتری دارند در حالی که انعطافپذیری ژنتیکی به آنها اجازه میدهد از طریق جذب لوکس از عناصر استفاده کنند مثل تاجخروس ریشهقرمز که 7 برابر لوبیا فسفر دارد (بوت و همکاران، 2003).
2-2-4-2 رقابت برای آب
ورود آب به درون سیستم اصولا یکطرفه و از بالا است اما در شرایطی ممکن است آب از طریق جریان در خاک یا به صورت عمودی از پایین به بالا وارد منطقه ریشه شود. رطوبت خاک میتواند به شدت حرکت و فراهمی عناصر را تحت تأثیر قرار دهد (کوچکی و همکاران، 1380). رقابت برای آب زمانی ایجاد میشود که مناطق ریشهای دو گیاه مجاور با هم آمیخته شود (کوچکی و همکاران، 1380). موفقیت رقابتی هر گونه مجاور بستگی به توزیع ریشه در پروفیل خاک، ظرفیت جذب آب توسط ریشه و کارایی مصرف آب دارد (زند و همکاران، 1383).
2-2-4-3 رقابت برای نور
خصوصیات ساختاری کانوپی که خود به عواملی نظیر شاخص سطح برگ، سرعت توسعه و دوام سطح برگ، توزیع فضایی و زمانی سطح برگ، زاویه برگها و همچنین خصوصیات مورفولوژیکی مانند ارتفاع، تعداد پنجه یا شاخههایجانبی و غیره بستگی دارد تعیینکننده قابلیت رقابت گونهها برای بهرهگیری بهتر از نور است (دائوگوویچ و همکاران، 1999). در بین عوامل اشاره شده دو فاکتور شاخص سطح برگ و مادهخشک گیاه از مهمترین عواملی هستند که در تعیین شاخصهای رشدی گیاه موثر هستند (دائوگوویچ و همکاران، 1999). ساختار کانوپی به ویژه ارتفاع و نحوه قرارگیری برگها و ارتفاعی که بیشترین سطح برگ در آن لایه تشکیل شده تعیینکننده اثر رقابت برای نور است (حسینی و همکاران، 1388). در این ارتباط زارعفیضآبادی و همکاران (1388) اظهار داشتند ارقامی که سایهانداز خود را سریع تکمیل نمایند به خوبی میتوانند علفهایهرز را تحت فشار قرار دهند. محمدی و همکاران (2004) اظهار داشتند بسته شدن کانوپی نخودایرانی استقرار و توان رقابتی علفهایهرزی را که بعد سبز میشوند کاهش میدهد.
2-2-4-4 رقابت برای فضا
یکی دیگر از منابعی که گیاهان برای آن رقابت میکنند فضا است. فضای در اختیار گرفته هر گیاه که با توجه به الگوی کشت و تراکم مشخص میشود بیان کننده قلمرو هر گیاه است. رقابت برای فضا در زیر خاک برای رطوبت و مواد غذایی و در روی خاک برای به دست آوردن نور توسط گیاهان انجام میشود (زند و همکاران، 1383). رقابت در زیر خاک معمولا بیشتر از رقابت بر روی خاک عملکرد را تحت تأثیر قرار میدهد البته به استثنای رقابت علفهرز و گیاه زراعی که در آن، رقابت اندام هوایی با شدت بیشتری انجام میشود (بوت و همکاران، 2003).
2-2-4-5 اهمیت حذف علفهایهرز
وجود علفهرز در جامعه گیاهی در کنار گیاه زراعی، باعث افزایش تراکم گیاهی میشود. یکی از عواملی که باعث محدودیت آب، مواد غذایی و نور میگردد وجود علفهایهرز در کنار گیاه زراعی است (چائیچی و احتشامی، 1380). در برخی پژوهشها مشخص شد وجین در ابتدای فصل رشد ضروری نیست زیرا رقابت زیادی بین گیاه زراعی و علفهرز در ابتدا وجود ندارد (فرایزن، 1979).
2-3زمان وجین
2-3-1 ارتفاع بوته
رقابت گیاه زراعی با علفهایهرز بر خصوصیات مورفولوژیکی و عملکرد گیاه زراعی تأثیرگذار است. احمدی و همکاران (1383) نشان دادند که در گیاه سویا ارتفاع بوته با افزایش مدت تداخل علفهایهرز کاهش یافت. به نظر این محققان بیشترین ارتفاع بوته در تیمار کنترل تمامفصل و کمترین ارتفاع بوته در تیمار تداخل تمامفصل به دست آمد. محمدی و همکاران (2004) در آزمایشی در رابطه با ارتفاع بوته نخود اظهار کردند با افزایش طول دوره تداخل علفهایهرز طول اندام هوایی کاهش مییابد به نحوی که در تیمار تداخل تمامفصل در مقایسه با تیمار کنترل کامل ارتفاع بوته نخود 41 درصد کاهش یافت. به نظر این محققان تداخل علفهایهرز تولید مادهخشک در اندام هوایی را کاهش میدهد. از طرفی سمائی و همکاران (1385) به نقل از صادقی و همکاران افزایش ارتفاع بوته سویا را در رقابت با علفهایهرز گزارش دادند. به علاوه این محققان به نقل از هادیزاده و رحیمیان نیز بیان کردند که رقابت علفهایهرز باعث افزایش ارتفاع بوته میشود.
2-3-2 تعداد شاخهفرعی
به نظر میرسد که کاهش تعداد شاخههایفرعی در گیاه لوبیا در اثر رقابت سوروف و تاجخروس از طریق کاهش تعداد غلاف منجر به کاهش عملکرد دانه شده و بخش عمده تلفات عملکرد اقتصادی و بیولوژیک مربوط به کاهش ساقههایفرعی است (ایزدیدربندی و همکاران، 1382). سمائی و همکاران (1385) به نقل از هادیزاده و رحیمیان علت تغییرات تعداد غلاف را از طریق تغییر در شاخهدهی یا ریزش گلها دانستهاند. کوکر و بالیان (1999) در نخود اعلام کردند تداخل علفهایهرز اساسا تعداد غلاف و تعداد شاخهفرعی در گیاه را کاهش میدهد. همچنین طولانیتر شدن تداخل علفهایهرز در گیاه نخود باعث کاهش تعداد شاخهجانبی میشود (محمدی و همکاران، 2004).
2-3-3 تأثیر زمان وجین بر تعداد غلاف در بوته
سمائی و همکاران (1385) به استناد هارپر اظهار کردند که در گیاه سویا مهمترین جزء عملکرد تعداد غلاف در بوته است که به شدت تحت تأثیر رقابت علفهایهرز قرار میگیرد. به علاوه این محققان به نقل از هیوم و همکاران گزارش دادند که بین تعداد غلاف در بوته و عملکرد رابطه مستقیم وجود دارد که اغلب تحت تأثیر رقابت واقع میشود. ایزدیدربندی و همکاران (1382) با مطالعه اثر رقابتی علفهایهرز سوروف و تاجخروس بر عملکرد لوبیا مشاهده کردند که کاهش عملکرد ناشی از حضور گونههای تاجخروس و سوروف به علت کاهش تعداد غلاف است و کاهش تعداد غلاف به نوبه خود تعداد دانه را در بوته کاهش میدهد. به علاوه این محققان به نقل از فیلیپ و برادلی بیان کردند که علفهایهرز همانند تنشهای رطوبتی اغلب باعث کاهش تعداد غلاف میشوند. احتشامی و همکاران (1384) نیز بیان کردند که زمان حذف علفهایهرز بر روی تعداد غلاف در بوته سویا تأثیر بسیار معنیداری داشت. در نتیجه رقابت علفهایهرز، تعداد غلاف در بوته کاهش یافت. این محققان همبستگی بسیار بالایی را بین کاهش تعداد غلاف در بوته و درصد کاهش عملکرد در رقابت علفهایهرز مشاهده کردند. همچنین در این مطالعه مشخص شد که تعداد غلاف در گیاه حساسترین جزء عملکرد نخو

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *