ذرت، ساقه، بذر، غلات، علف، پروتئین

. علفهای هرز از طریق رقابت با گیاهان زراعی مجاور خود بر سر نور، آب و مواد غذایی عملکرد گیاهان زراعی را تحت تاثیر قرار می دهند (راجکان و سوانتون، 2001). علیرغم اینکه کاربرد کود در شرایط عدم رقابت منجر به افزایش عملکرد محصول زراعی می گردد از سوی دیگر موجب افزایش تراکم و بیوماس علف های هرز نیز می گردد که ممکن است افزایش تولید بذر آنها را بدنبال داشته باشد و از آنجا که تولید بذر همبستگی مثبتی با بیوماس می تواند داشته باشد لذا مصرف کود ها بخصوص نیتروژن بر تولید بذر علف های هرز موثر خواهد بود (فاوکتت و اسلیف، 1978 و سالاس و همکاران، 1997). سالاس و همکاران (1997) نشان دادند که نوع ترکیب کودی بکار رفته نیز می تواند بر نحوه عکس العمل علف های هرز موثر باشد.
امروزه بحث کاهش مصرف علف کشها، به علت مخاطرات زیست محیطی مصرف آنها، از جمله آلودگی آبهای زیرزمینی، بقایای علف کشها در غذا، تاثیر بر موجودات غیر هدف و نیز شیوع علفهای هرز مقاوم به علف کشها، به یک امر جدی مبدل گشته است (دیهیم فرد و همکاران، 1383). در بین سموم مورد استفاده در محصولات زراعی مختلف، علف کشهای مورد استفاده در کنترل علفهای هرز ذرت از شایع ترین آفت کشهای موجود در آبهای سطحی و زیرزمینی می باشند (کراف و همکاران، 1992و شورای ملی تحقیقات، 1989). بنابراین هر روشی مدیریتی که بتواند سبب کاهش مصرف این دسته از ترکیبات در زراعت ذرت شود خود می تواند گامی موثر در حفظ محیط زیست و سلامت غذا محسوب گردد. همچنین بکارگیری روشهای یک جانبه در کنترل علفهای هرز که باعث بوجود آمدن مشکلاتی در تولید محصولات زراعی، اعم از عدم کنترل مناسب علفهای هرز و نیز ظهور مقاومت می گردد، لزوم تلفیق روشهای کنترل علفهای هرز را ضروری ساخته است.
استفاده از انواع کودهای طبیعی و از جمله اسید هیومیک بدون اثرات مخرب زیست محیطی جهت بالا بردن عملکرد مفید می باشد، به طوری که مقادیر بسیار کم اسیدهای آلی به دلیل وجود ترکیبات هورمونی اثرات مفیدی در افزایش تولید و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی دارند. مالکوم و واگان(1979) نیز نشان دادند که جذب نیتروژن در حضور اسید هیومیک افزایش می یابد. به همین دلیل اسید هیومیک در افزایش طول ریشه و وزن خشک آن بسیار موثر است. تحقیقات نشان داده است که هر گونه افزایش رشد ریشه در دسترسی بهتر عناصر غذایی خاک و بالا بردن حاصلخیزی و باروری خاک موثر خواهد بود. به طور کلی کاربرد اسید هیومیک می تواند سبب کاهش مصرف کودهای شیمیایی و باعث کاهش آلودگی محیط زیست شود و چنین گفت که استفاده از اسید هیومیک علاوه بر افزایش در عملکرد ذرت، می تواند نقش به سزایی را در جهت نیل به اهداف کشاورزی پایدار ایفا کند. هدف از این تحقیق بررسی کاربرد اسید هیومیک به طور ترکیبی با تقسیط کود نیتروژن برروی گیاه ذرت و همچنین بر روی پتانسیل رقابتی ذرت با علف های هرز است که تا کنون تحقیقی انجام نشده است.
1-2- کلیات
1-2-1- اهمیت غلات در تغذیه انسان
از 350 هزار گونهی گیاهی موجود بر روی زمین، تنها 150 گونه آن به عنوان گونههای غذایی مورد استفاده قرار می گیرند که از این تعداد فقط 15 گونه در سطح تجاری تولید و بخش عمده عرضه غذا در بازار جهانی را تشکیل می دهند (گالاگر، 1984). بنابراین، غلات حایل بین بشر و گرسنگی هستند. مشارکت گندم در تأمین پروتئین مورد نیاز بشر برابر مجموع مشارکت پروتئین ناشی از گوشت، شیر و تخم مرغ است. به نظر نمی رسد غلات در آینده جایگزینی داشته باشند (ایوانز، 1993). غلات مهمترین گیاهان غذایی کره زمین و تأمین کننده 70 درصد غذای مردم کره زمین می باشند. گندم و برنج روی هم تقریباً 60 درصد انرژی مورد نیاز بشر را تأمین می کنند به طور کلی بیش از 3 4 انرژی و 1 2 پروتئین مورد نیاز بشر از غلات تأمین می شود (گالاگر، 1984) و براستی غلات پایه اصلی تغذیه و بقای بشر به شمار می روند (امام، 1383). گیاهان به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، تقریباً کل غذای مورد نیاز بشر را تأمین می کنند.
1-2-2- اهمیت اقتصادی ذرت
ذرت یکی از گیاهان زراعی است که در سطح جهان بطور وسیعی کشت می شود و از نظر تاریخی، زراعی و تجاری از مهمترین گیاهان در کشاورزی است. در سال 2010 سطح زیر کشت آن در دنیا حدود 162 میلیون هکتار با حدود 5/844 میلیون تن تولید بوده است (فائو، 2010).
عمده ترین کشورهای تولیدکننده ذرت در جهان در چند سال اخیر شامل: آمریکا، روسیه، رومانی، یوگسلاوی، مجارستان، ایتالیا، آفریقای جنوبی، چین، مکزیک، برزیل، آرژانتین، هند و اندونزی می باشند (کریمی، 1387). در مناطق با اقلیم خنک اهمیت اقتصادی ذرت سیلویی در تغذیه دام بیش از ذرت دانه ای می باشد (ایران نژاد و شهبازیان، 1384). سطح زیر کشت ذرت دانهای در کشور در سال زراعی 1388-1389 حدود240 هزار هکتار برآورد شده، که حدود 14/2 میلیون تن محصول بدست آمده است (جهاد کشاورزی، 1389- 1388).
در جهان امروز، ذرت به علت اهمیت فوق العاده زیادی که در تأمین غذای دامها و پرندگان و مصارف داروئی و صنعتی دارد، نسبت به افزایش سطح زیر کشت و همچنین بهبود تکنیک زراعت آن اقدامات اساسی بعمل آمده و در بیشتر کشورهای جهان که دارای شرایط آب و هوائی مناسب برای رشد این گیاه می باشند، محصول قابل توجهی تولید می نماید (خدابنده، 1377).
1- 2-3-ویژگیهای گیاهشناسی
ذرت با نام علمی (Zea mays L.) گیاهی تک لپه و یکساله از خانواده پوآسه (Poaceae) است که دارای تنوع فنوتیپی بسیار زیادی است. ارقامی از ذرت با طول ساقهی 60 سانیمتر و 7برگ تا ارقامی با ارتفاع 7 متر و 48 برگ وجود دارد. طول برگها از 30 تا 150 سانتیمتر و عرض آنها از 4 تا 15 سانتیمتر متغیر است (راشد محصل، 1376). ساقه آن مانند سایر غلات بندبند گرهدار و درمیان تهی، ولی معمولاً بدون انشعاب است. فاصله بین گرهها در انواع مختلف بین 6 تا 20 سانتیمتر تغییر می نماید. ساقه ها به طور مستقیم یا راست می باشد (خدابنده، 1377). برگ های ذرت دارای پهنک و غلاف هستند. غلاف به دور ساقه می پیچد و دارای لیگول است. ریشه اولیه ذر ت که بعد از جوانه زدن تولید می شود 5-3 عدد است و ریشه های بعدی که در عمق 5-3 سانتیمتری از زیر خاک خارج می شوند از پایین ترین گره ساقه ذرت که خارج از خاک هستند تولید می گردند و با تماس مجدد وارد خاک می گردند. ذرت گیاهی است یک پایه، لکن گلهای نر در انتهای ساقه و گلهای ماده که تشکیل دهنده میوه ذرت می باشد از محل گرههای ساقه و در محل اتصال برگ به ساقه بوجود می آیند. مادگی از یک محور اصلی قطور تشکیل دهنده که سنبلکهای آن روی ردیف های منظم قرار گرفته اند. هرسنبلک داری دو گل می باشد که فقط گل بالایی بارور شده و تبدیل به دانه می شود. مجموع آرایش ماده ذرت توسط غلافی به نام اسپات پوشیده شده که اصطلاحاً پوست بلال نامیده می شود. گردهافشانی در این گیاه معمولاً غیر مستقیم بوده و به وسیله ی باد صورت می گیرد. کلاله در روی محورهای باریک و بسیار طویلی قرار دارند که آن را خامه یا کاکل ذرت می نامند(خدابنده، 1377).
1-2-4- ارزش غذایی ذرت
دانه بدون آب ذرت حاوی 77 درصد نشاسته، 2 درصد قند، 9 درصد پروتئین، 5 درصد چربی، 5 درصد پنتوزان و 2 درصد خاکستر است. میزان درصد پروتئین و چربی ارقام مختلف ذرت کاملا متغییر می باشد. حداکثر پروتئین ذرت ممکن است به 15 درصد و حداقل آن به 6 درصد برسد. قریب 80 درصد پروتئین دانه ذرت در آندوسپرم آن می باشد. جنین که 1 10 دانه است حاوی حدود 1 5 کل پروتئین می باشد. پروتئین ذرت حاوی پرولامین بخصوص زئین (قابل حل در الکل) و گلوبولین (قابل حل در محلول نمک خنثی ) است. در بین غلات به استثنای یولاف، بیش از همه حاوی چربی می باشد که در بعضی از موارد چربی آن به 7 درصد می رسد. متجاوز از 70 درصد دانه ذرت هیدراتهای کربن است که به صورت نشاسته، قند و سلولز می باشد. نشاسته در آندوسپرم و قند در جنین و سلولز در لایههای دانه (سبوس) است. ویتامینهای ذرت بیشتر در جنین و لایه های بیرونی آندوسپرم ذخیره شده، در حالیکه بخش آندوسپرم از این لحاظ فقیر می باشد. ذرت حاویی ویتامین A و ویتامین تیامین می باشد که بیشتر در جنین ذخیره شده است. ریبو فلامین ذرت بیشتر از گندم و برنج و ppm20/1 میلی گرم در کیلوگرم است. قریب 3 4 کل مواد معدنی ذرت در جنین و بقیه در لایه های آندوسپرم می باشد.
1-2-5- مراحل رشد ذرت
هانوی (1971) مراحل رشد ذرت را مشخص کرده است و امروزه بطور وسیع بوسیله افرادی که با این گیاه سرو کار دارند مورد استفاده قرار می گیرد. این مراحل در جدول 2-1 توضیح داده شده است (کوچکی و همکاران، 1372).
جدول2-1- مراحل رشد ذرت (هانوی، 1971)
مرحله توضیح
0/0 گیاه از خاک خارج می شود
5/0 دو برگ بطور کامل خارج شدهاند (یقیه برگ قابل مشاهده است)
0/1 چهار برگ بطور کامل خارج شدهاند
5/1 شش برگ بطور کامل خارج شدهاند
0/2 برگ هشتم به طور کامل خارج شدهاست
5/2 برگ دهم بطور کامل خارج شده است
0/3 برگ دوازدهم بطور کامل خارج شده است
5/3 برگ چهاردهم بطور کامل خارج شده است
0/4 برگ شانزدهم بطور کامل خارج شده است. نوک تاج گل از داخل ساقه خارج شده است.
0/5 کاکلها خارج شدهاند. تاج گل بطور کامل خارج شده دانههای گرده ریزش می کند.
0/6 دانهها در مرحله پرشدن می باشند. چوب بلال، غلاف بلال و ساق بلال بطور کامل توسعه یافتهاند.
0/7 مرحله خمیری. دانه به سرعت در حال پرشدن است.
0/8 شروع مرحله دندانهای. جنین بسرعت در حال توسعه است.
9/0 تمام دانهها بطور کامل داندانهای شدهاند.
0/10 رسیدگی فیزیولوژیکی حداکثر تجمع ماده خشک.
1-2-6-کولوژی
1-2-6- 1- حرارت
نیاز حرارتی ذرت در دوره رشد نسبتاً زیاد بوده و کاشت آن در مناطق گرم بهترین محصول را تولید می نماید. این گیاه از حدود 50 درجه عرض شمالی تا 42درجه عرض جنوبی رشد می نماید. نیاز حرارتی ذرت در مرحله تولید جوانه بیش از گندم و جو می باشد و حداقل درجه حرارت مورد نیاز در این مرحله حدود 6 درجه سانتی گراد است. هرگاه در زمان کاشت، درجه حرارت محیط به 6 درجه برسد، تولید جوانه از بذر ذرت متوقف می گردد. مناسب ترین درجه حرارت در طول دوره رشد ذرت حدود 20 تا 30 درجه است. به طور کلی نیاز حرارتی ذرت های زودرس که دوره زندگی آنها کوتاه است، نسبت به ذرت های دیررس کمتر بوده و بین 1500تا 1800 درجه روز و در مورد ذرتهای دیررس و خیلی دیررس حدود2240 تا 2300 درجه روز می باشد.
1-2-6-2- نور
ذرت جزو گیاهان روز کوتاه بوده و کاهش نور در هفتههای اول پس از سبز شدن طول مراحل رشدی را کوتاه مینماید. گیاهک در مراحل اولیه روزانه به 5/11-5/10 ساعت روشنایی نیاز دارد که بعدا به 13 ساعت افزایش می یابد. البته عکس العمل ارقام مختلف ذرت نسبت به طول روشنایی متفاوت است ( ایران نژاد و شهبازیان، 1384).
1-2-7-کاشت ذرت
به دلیل گوناگونی زیاد در ارقام ذرت، امکان کشت آن در محدوده های گستردهای از شرایط آب و هوایی وجود دارد. ذرت در خاکهای گوناگونی به عمل می آید و قدرت تحمل pH در محدوده 5 تا 8 را داراست (اسپراگو و همکاران، 1988). دمای کمینه برای جوانه زنی ذرت 10 درجه سانتیگراد است. کاشت زود هنگام ذرت بهاره با هدف استفاده بیشتر از انرژی تابشی، ممکن است نهال بذر را با خطر سرمای اول فصل روبرو کند. چنانچه در اول فصل، هوا سرد (کمتر از 10 درجه سانتیگراد) و مرطوب باشد، رشد اولیه نهالهای بذر بسیار کند خواهد بود و ممکن است سبز شدن بذرها تا یک ماه به طول انجامد (اسپراگو و همکاران، 1988). بر عکس، در خاکهای گرم و مرطوب، ممکن است بذر ذرت 4 تا 5 روز سبز شود (فائو، 2000 و تولنار و همکاران، 1999). عمق کاشت بذر در ذرت زیادتر از گندم است. بذر های ذرت دانهای در شرایطی که رطوبت فراهم باشد، در عمق 5 تا 5/7 سانتیمتری سطح خاک و در شرایط کمبود رطوبت و زیاد بودن دمای سطح خاک گاهی تا عمق 10 سانتیمتری سطح خاک کشت می شود (فائو، 2000).
1-2-8- آبیاری ذرت
ذرت گیاهی است یکساله و با رشد خیلی زیاد، ارتفاع ساقه های آن نسبتاً زیاد بوده و از طرفی برای رشد و نمو و تولید محصول کافی لازم است در مناطق گرم و معتدل کاشته شود، بدین منظور یکی از مسائل مهم و قابل توجه در مورد ذرت تأمین آب مورد نیاز آن و همچنین مراحل مختلف آبیاری این گیاه است. در مناطقی که طول دوره رشد آن، بارندگی کامل برای تأمین مقدار آبی که این گیاه احتیاج دارد ریزش نداشته باشد، میباید مزارع ذرت را به موقع آبیاری نمود. مقدار آب و مراحل آبیاری بسته به شرایط جوی محیط، بافت خاک و مقدار رطوبت موجود در خاک دارد و با در نظر گرفتن درجه حرارت محیط هر 7 تا 12 روز یکبار باید ذرت را آبیاری نمود. ذرت در دوران رشد خود به آب نسبتاً زیادی نیاز دارد و در مناطقی که میزان بارندگی به 600 تا 700 میلیمتر و با پراکندگی زمانی مناسب برسد، بخوبی رشد و نمو می نماید. مقدار آب مورد نیاز برای ساختن یک کیلوگرم ماده خشک در ذرتهای زودرس حدود 250 تا 300 لیتر و در مورد ذرتهای دیررس 350 تا 400 می باشد. مقدار آب مورد نیاز در دوره رشد نسبت به تغییرات درجه حرارت و مراحل مختلف رشد متفاوت بوده و در زمان تولید گل و گرده افشانی احتیاج آن به آب بیشتر می باشد (خدابنده، 1377).
1-2-9- نیاز غذایی ذرت
جذب مواد غذایی توسط گیاه ذرت در مراحل رشدی مختلف انجام می پذیرد. ذرت در مقایسه با غلات پاییزه دارای طول زمان رشدی نسبتا کوتاه و سریع است. لذا نیاز آن به مواد غذایی که مدت کوتاهی در اختیار آن قرار می گیرد، بالا است. این گیاه 15-10 روز قبل و 30-25 روز بعد از ظهور گل نر 75-70 درصد از کل مواد معدنی مورد نیاز را جذب می کند. در هرحال برای رسیدن به حداکثر محصول بایستی نیاز کودی گیاه تامین شود (ایران نژاد و شهبازیان، 1384).
1-2-9-1- کودهای حیوانی و سبز
ذرت به کودهای حیوانی که زمین را از جهات مختلف اصلاح می کنند احتیاج زیاد دارد.

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *