اين، گياهان، دارويي، گياه، كه، مي

ماده اوليه محصولات آرايشي و بهداشتي نيز مورد استفاده قرار مي گيرند (امیدبیگی، 1376).
درواقع گياهاني كه حداقل داراي صفات زير باشند،گياه دارويی ناميده ميشوند:
1- در پيكر اين گياهان مواد ويژه اي به عنوان مواد مؤثر يا متابوليتهاي ثانويه ساخته و ذخيره میشوند كه براي مداواي برخي از بيماريها مورد استفاده قرار ميگيرند. مواد مذكور طي فرآيندهاي ويژه و پيچيده بيوشيميايي و به مقدار بسيار كم (به طور معمول كمتر از يك درصد وزن خشك گياه)، ساخته میشوند.
2- اغلب ممكن است اندام ويژهاي چون ريشه، برگها، ساقه، گل، ميوه و غيره بيشترين مواد مؤثر را داشته باشند، بنابراين هميشه نمیتوان كل اندام گياه را منبع ماده دارويي ويژهاي دانست.
3- اندام گياهي برداشت شده، آماده سازي و فرآوري میشوند، يعني تحت تأثير عمليات ويژهاي مانند جداسازي، خرد شدن، خشك كردن، تخمير و غيره قرار گرفته و سپس استفاده ميشوند. به طور معمول اين اندامها به صورت سنتي و فقط با خشك كردن به عنوان کالای عطاری عرضه میشوند.
جايگاه اقتصادي گياهان دارويي در جهان و ايران
رويكرد روز افزون استفاده از گياهان دارويي و فرآوردههاي حاصله از آن نقش اين گياهان را در چرخه اقتصاد جهاني پررنگتر كرده است. طوريكه مصرف روبه تزايد آن تنها به كشورهاي در حال توسعه اختصاص نداشته، بلكه يكي از فاكتورهاي مهم بهداشتي كشورهاي پيشرفته نيز محسوب ميگردد. در جهان 130 ميليون تن گياه دارويي سالانه خريد و فروش ميشود و حدود يك ميليون كارخانه دارويي در چند سال اخير افزايش يافته است. طبق برآوردهاي صورت گرفته در سالهاي اخير، ارزش بازارهاي جهاني داروهاي گياهي كه شامل گياهان دارويي و فرآوردههاي آنها است، رشد قابل توجهي داشته است. بخش اعظم بازار گياهان دارويي دنيا، به توليد و عرضه متابوليتهاي ثانويه مشتق از اين گياهان مربوط ميشود. متابوليتهاي ثانويه معمولاً از ارزش افزوده بسيار بالايي برخوردارند به طوريكه ارزش فروش برخي از اين تركيبات مانند شيكونين ، ديجيتوكسین و عطرهاي همچون روغن جاسمين ، از چند دلار تا چند هزار دلار به ازاي هر كيلوگرم تغيير مي كند. همچنين قيمت هر گرم از داروهاي ضد سرطان گياهي مانند وين بلاستين ، وينكريستين ، آجماليسين و تاكسول به چند هزار دلار ميرسد. تاكسول يكي ازتركيبات دارويي است كه از پوست درخت سرخدار به دست میآيد و در درمان سرطانهاي سينه و تخمدان مورد استفاده قرار ميگيرد. ورود دارو بودجه زیادی را به خود تخصیص میدهد اين در حالي است كه ايران با داشتن خصوصيات اكولوژيكي و اقليمي متنوع، يكي از كشوهاي كم نظير در توليد گياهان مختلف میتواند باشد به طوري كه ايران از 13 اقليم موجود در جهان، 11 اقليم را به خود اختصاص داده است. و به تقريب 8000 گونه گياهي كه معادل 2 برابر فلور كل اروپا است ازديگر ويژگيهاي كشورمان مي باشد، كه اين بانك ژن اهميت اقتصادي زيادي دارد. براي مثال كشور فليپين حجم عظيمي از درآمد خود را از فروش گياهان دارويي و گياهان وحشي به ديگر كشورها بدست میآورد (میرجلیلی، 1382). بنابراين، اگرچه در زمينه توسعه صنعت گياهان دارويي در ابتداي راه هستيم، ولي ميتوانيم با برنامهريزي صحيح، بخش قابل توجهي از بازارهاي جهاني را به خود اختصاص دهيم. شايد در ابتداي كار نتوانيم با كشورهايي كه محصولات خود را به توليد انبوه رسانده اند، رقابت نماييم، اما به لحاظ تنوع گونهاي و توليد طبيعي گونههايي دارويي رقباي چنداني در جهان نداريم و در مواردي حتي بیرقيب هستيم. همه اينها منوط به اين نكته است كه داراييهاي كشور را بشناسيم و بتوانيم از آنها استفاده بهينه نماييم. در اين صورت حتي مي توان تا 5 درصد از توليد ناخالص ملي را از اين طريق تأمين نمود (امیری،2006).
1-3- ضرورت توجه به پرورش گياهان دارويي
با ظهور داروهاي شيميايي و بيولوژيك، نقش و اهميت گياهان دارويي در تأمين سلامت بشر، در معرض فراموشي قرار گرفت .اما با گذشت زمان، استقبال از گياهان دارويي با رشد قابل توجهي روبرو شده است. به نظر ميرسد مردم جهان از يك سري نارساييهاي طب مدرن خسته شده اند و به طور روز افزون به سمت داروهاي گياهي روي ميآورند به همين دليل، امروزه حدود 50 درصد داروهاي توليد شده در جهان منشاء طبيعي دارند كه با تغييراتي به عنوان دارو مورد استفاده قرار میگيرند كه نيمي از اين مقدار از منابع معدني، حيواني و باكتريايي بهدست میآيد و نيمي ديگر منشاء گياهي دارد. براي مثال، تمام هورمونهاي مصرفي گياهي هستند و از گياهان مختلفي نظير سيب زميني مكزيكي، شنبليله و غيره به دست ميآيند. هم چنيين تركيباتي مثل وين بلاستين و وين كريستين كه از داروهاي ضد سرطان هستند از گياه بدست ميآيند و يا گليكوزيدهاي قلبي از جمله اين گروه داروها محسوب ميشوند (قاسمي دهكردي و طالب، 1380). گياهان دارويي به دليل ماهيت طبيعي و وجود تركيبات همولوگ دارويي در كنار هم، با بدن سازگاري بهتري دارند و معمولا فاقد عوارض ناخواسته هستند لذا به خصوص در موارد مصرف طولاني و در بيماريهاي مزمن، بسيار مناسب ميباشند. به عنوان مثال، گياهان دارويي در بسياري از اختلالات اعصاب و روان به عنوان بهترين انتخاب خواهند بود.
ايرانيان از ديرباز و حتي پيش از ديگران در زمينه گياهان دارويي و كاربرد درماني آنها از دانش پيشرفتهاي برخوردار بوده است. نمونه بارز آن كتاب باستاني اوستاست. در يكي از پنج كتاب تشكيل دهنده اوستا( كه در مجموع دست كم 2500 سال پيشينه دارد)، بخش هاي پرشماري به گياه درماني، معرفي گياهان دارويي و كاربرد آنها اختصاص يافته است. در قرن هشتم و نهم ميلادي، اطباء ايراني رونق خاصي به طبابت ايران و جهان بخشيدند بهطوريكه با پيدا شدن دانشمندان و نوابغي نظير ابوعلي سينا و محمد زكرياي رازي با انشار كتابهاي معروف خود (قانون و الحاوي) پيشرفتهاي زيادي نصيب ملت ايران و جهان گرديد. اين پيشرفتها همچنين در قرون بعد نيز ادامه يافت. در قرن 13 ميلادي، ابن بيطار، اختصاصات متجاوز از 1400 گياه را كه خود شخصاً مي شناخت را در كتابش شرح داد (دوازده امامی، 1386).
1-4- گياه شناسي رازیانه:
رازيانه گياهي است علفي، معطر و چند ساله از تيرة چتريانUmbelliferae با نام علمي Foeniculum vulgare که ارتفاع آن حدود 2 متر، ساقههاي آن قائم، استوانه اي، منشعب و سبز رنگ است. ريشة غدهاي، دوكي شكل و مستقيم، برگهاي اين گياه متناوب با پهنك منقسم به قطعات نازك و نخي شكل، گلها زرد رنگ و مجتمع كوچك و منظم به صورت چتر مركب است. شاخكهاي چترهاي آن بلند و شامل پايههاي نامساوي است؛ به طوريكه تعداد آنها به 15 نيز ميرسد. پهناي گل آذين چتري آن در حدود 15 سانتي متر است. گلهاي اين گياه عسل دهندههاي خوبي محسوب ميشوند. میوه آن کوچک، دو فندقه به طول 6 تا 12 و عرض2 تا 4 میلی متر و دارای بوی معطر است)کمالی و همکاران،1380).

فرمانرو: گیاهان
دسته: گیاهان گلداررده: دولپهای
راسته: آپیالس
تیره: چتریان
سرده: رازیانه
گونه: F.vulgare
نام علمی: Foeniculum vulgare
1-5- اندام داروئي:
تمام اجزاي رازيانه قابل استفاده است. از آن جمله شكوفهها و دانههاي آنرا بلافاصله بعد از رسيدن و برگهاي آنرا در تيرماه چيده و در سايه خشك ميكنند و همچنين ريشة رازيانه را ميتوان در اواخر پائيز برداشت نموده و خشك كرد.(سیکوتی و همکاران، 2008)
1-6- نيازهاي اكولوژيكي:
رازيانه بيشتر بر روي شيبهاي صخرهاي و كوهستاني خشك، آهكي، آفتابگير، قابل نفوذ و فاقد رطوبت زياد میرويد.
1-7- پراكنش جغرافيائي:
رازيانه گياهي است مديترانه اي، هواي گرم براي رشد و نمو آن مطلوب مي باشد. به طور كلي كشت اين گياه در مناطق با هواي گرم (تابستان طولاني و زمستان بيش از اندازه سرد نداشته باشد) موفقيت آميز است (دامژانویک و همکاران، 2005). این گیاه بومی نواحی مدیترانه و آسیا بوده، امروزه در جنوب فرانسه ، ایتالیا و سایر نقاط جهان کشت میشود. در ایران رازيانه به صورت خودرو در مناطقي مثل شمال، تهران، كرمان، كردستان، اصفهان و … مي توان يافت و در اكثر نقاط ايران قابل كشت است. جوانه زني بذور در دماي 6-8 درجه سانتيگراد انجام ميگيرد ولي درجه حرارت مطلوب براي جوانه زني 16-65 درجه سانتی گراد ميباشد. pH مناسب براي اين گياه 8/4 تا 8 است. خاكهاي لومي رسي با مواد و عناصر غذائي و تركيبات هوموسي كافي خاكهاي مناسبي براي رويش اين گياه مي باشد. دماي مطلوب در طول رويش و در طول زمان تشكيل ميوه 20-22 درجه سانتي گراد است. در زمستانهاي طولاني و بسيار سرد ريشههاي گياه دچار سرمازدگي ميشوند. آبياري در مراحلي از رشد، رويش اوليه، مرحلة تشكيل ساقه و مرحلة نمو گلها، تأثير قابل توجهي بر كميت و كيفيت مواد مؤثره اين گياه دارد.(باقری و همکاران، 1376)
در شکل زیر قسمتهای آنالیز میکرسکپی پودر رازیانه نشان داده شده است .

Tracheids Vittae Endosperm Endocarp Mesocarp
گرد رازیانه را از میوه های خشک شده گیاهی به نام فینکولوم ولگا را از تیره چتریان بدست می آورند . گردی است سبز مایل به زرد با بوی تند شبیه بوی انتول (معطر) ، مزه آن ابتدا تند و کمی شیرین سپس تلخ و کافوری می شود . در زیر میکرسکوپ شامل قسمتهای زیر می باشد :
الف- تکه هائی از پارانشیم حفره ای (سلولهای دندانه ای شکل) از قسمت مزوکارب ، زیاد و اختصاصی می باشد.
ب- تکه هائی از اپیدرم پوشش داخلی با سلولهای کف پوشش مانند همراه با پارانشیم تحتانی که در طرف راست تصویر قرار دارد و باقیمانده هائی از لوله های روغنی (تکه هائی از لوله های ترشحی شیزوشس که اطراف آن را سلولهای مخاطی احاطه نموده است) ، زیاد و اختصاصی می باشد.
پ- تکه هائی از بافت کلانشیم نزدیک آوندهای هدایت کننده با دیواره های سلولی قرمز مایل به قهوه ای زیاد و اختصاصی می باشد.
ت- قطرات زرد رنگ روغنی ، زیاد و اختصاصی نمی باشد.
ث- تکه هائی از اندوسپرم همراه با بلورهای ریز ستاره ای شکل اکسالات کلسیم ، شفاف ، دیواره های سلولی ضخیم ، خیلی زیاد ولی اختصاصی نبوده و چون در دانه های دیگر گیاهان چتریان نیز دیده میشود.
ج- تکه های شکسته شده از فیبرهای اسکرانشیم شده از کارپوفور (1) کم و اختصاصی نمی باشد.
توجه : این گرد باید فاقد تارو آوندهای بیش از 10 میلی میگرون قطر باشد. امکان مخلوط با گرد زیره نیز مشاهده است. (یاسن و همکاران، 2009)
1-8 – آفات و بيماريها:
رازيانه يك گياه شته دوست مي باشد و در شرايط مناسب به گياه حمله مي كند. آفات در طول رويش ممكن است خسارات سنگيني به رازيانه وارد كنند. خسارت عموماً از جانب سنهاي لكه دار(Cygaeus) كه متعلق به خانواده ميريده(Miridae) هستند وارد مي شود. همچنين يكي ديگر از آفات مهم رازيانه شته است. اين حشرات با مكيدن شيرة گياه سبب ضعف آن و كاهش عملكرد مي گردند براي مبارزه با سنها مي توان از سم ديتريفون(Ditrifon). و يا وفاتوكس (Wefatox) براي مبارزه با شته ها مي توان از شكارگرهاي طبيعي مثل كفشدوزكها و يا سموم شيميائي سيستماتيك مثل متاسيتوكس استفاده شود)داس و همکاران 2008)
1-9- مهمترين خاصيت درماني و داروهاي ساخته شده:
تسكين دردهاي قاعدگي و ضد سرفه از مهمترين خواص داروئي اين گياه است كه فرآورده هاي توليد شده از رازیانه نیز با خواص فراوان دارویی، التیام بخش بسیاری از بیماری ها از جمله سرفه و سرماخوردگی است. رازیانه، نوعی گیاه دارویی است که مصارف مختلفی دارد . تمام بخش های مختلف این گیاه یعنی دانه، برگ و ریشه آن خوراکی است، ولی روغن حاصل از دانه های رازیانه، سمی بوده و حتی مصرف کم آن، می تواند منجر به ایجاد دانه های پوستی، مشکلات تنفسی وحالت تهوع گردد. این گیاه دارای طعم تند، تلخ و شیرین است و کمی به طعم نعنا شبیه است. مصرف رازیانه باعث افزایش شیرمادر و نیز کاهش وزن می شود. قابل توجه: مصرف بیش از اندازه این گیاه، ممکن است منجر به تشنج عضلانی و حتی توهم شود. رازیانه حاوی مقادیر فراوانی ویتامین و مواد معدنی است: فیبر، منگنز، پتاسیم، منیزیم، کلسیم، آهن، ویتامین C ، B3 و غیره ویتامین C موجود در پیاز رازیانه، ضد باکتری بوده و برای سیستم ایمنی بدن بسیار مفید است. علاوه برآن، این بخش از گیاه، دارای فیبر فراوانی بوده که برای کاهش کلسترول ، مفید است و از ابتلا به سرطان روده پیشگیری می کند. رازیانه همچنین دارای مقدار فراوانی پتاسیم است که باعث کاهش فشارخون می شود و به این ترتیب فرد، دچار حمله قلبی نمی شود.این گیاه دارویی،سموم بدن راپاک می کند و بیماری التهاب دهان رااز بین می برد و برای درمان سرماخوردگی و نیز سرفه، به خاطر خاصیت خلط آورش، مفید است. بخار حاصل از جوشاندن برگ های این گیاه در آب، بیماری آسم و برونشیت را تسکین می دهد.مصرف دانه های رازیانه، باعث تسکین دل درد می شود و عمل هضم را آسان تر می کند، کرم روده کودکان را از بین می برد، باعث تقویت چشم می شود، حساسیت های چشم را از بین می برد و دارای خواص فراوانی برای کبد، طحال و مثانه است.(سیپوریدیس و تومیریدیس، 2003)
تمام بخش ‌های مختلف این گیاه یعنی دانه، برگ و ریشه آن خوراکی است، ولی روغن حاصل از دانه‌ های رازیانه، سمی بوده و حتی مصرف کم آن، می‌ تواند منجر به ایجاد دانه ‌های پوستی، مشکلات تنفسی و حالت تهوع گردد.
اما توجه داشته باشید که مصرف بیش از اندازه این گیاه، ممکن است منجر به تشنج عضلانی و حتی توهم شود.
1-10- پیاز رازیانه
رازیانه حاوی مقادیر فراوانی ویتامین، مواد معدنی و فیبر است. منگنز، پتاسیم، منیزیم، کلسیم، آهن، ویتامین Cو B3 از این موارد می باشند.
این بخش از گیاه، دارای فیبر فراوانی بوده که برای کاهش کلسترول، مفید است و از ابتلا به سرطان روده پیشگیری می ‌کند .رازیانه همچنین دارای مقدار فراوانی پتاسیم است که باعث کاهش فشارخون می‌ شود و به این ترتیب برای افرادی ک

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *