انگور، آفت، خوشه‌خوار، ویتامین، حشرات، می‌باشد.

زیستی در هر نسل و روند زندگی و فعالیت آفات را مشخص کند. اگر پایش دقیق باشد، می‌توان از آن در پیش‌آگاهی از خسارت و مبارزه با آفت استفاده‌ی بسیاری نمود (فادامیرو، 2004). بدون داشتن پیش‌آگاهی، قضاوت در مورد استفاده از سموم شیمیایی کاری مشکل است.
کارآمدی پیش‌آگاهی بیشتر به نوع پایش بستگی دارد. تله‌های فرمونی ابزارهای بسیار سودمندی برای پایش روند زیستی و خسارت آفات می‌باشند. به‌طور معمول حشرات در طبیعت به‌ کمک مواد شیمیایی با هم ارتباط برقرار می‌سازند. برای نمونه در مراحل جفت‌یابی و جفت‌گیری یکی از جفت‌ها اقدام به پراکندن مواد شیمیایی در طبیعت می‌کند و جنس مخالف با دریافت این مواد به سمت منبع پراکنش می‌رود. امروزه در بسیاری از حشرات این مواد شناخته شده و در آزمایشگاه‌ها به طور مصنوعی ساخته شده‌اند. بنابراین می‌توان از این مواد در قالب تله‌های فرمونی جنسی جهت بررسی روند زندگی آفت در یک محیط بهره برد و زمان پدیدار شدن نسل‌ها، مراحل مختلف زیستی هر نسل آن و اوج خروج حشرات کامل را پایش کرد. سرانجام با پایش آفت و پیش‌آگاهی روند زیستی و خسارت آن می‌توان زمان مبارزه‌ی شیمیایی علیه آفت را به نحو دقیق‌تری تعیین و از تعداد دفعات سمپاشی‌های غیر ضروری جلوگیری کرد. این امر منجر به حفاظت بهتر محصول، کاهش مصرف سموم و کاهش هزینه‌های اقتصادی برای کشاورزان خواهد شد (ویتزگال و همکاران، 2000).
این تحقیق در همین راستا در منطقه‌ی بیضا‌ی فارس برای دستیابی به اهداف زیر پایه‌ریزی گردید:
تعیین تعداد نسل کرم خوشه‌خوار انگور.
تعیین زمان پدیدار شدن نخستین حشرات کامل در نسل‌های مختلف به‌ویژه برای نسل اول.
تعیین زمان اوج پرواز حشرات کامل در نسل‌های مختلف.
یافتن ارتباط منطقی میان دمای محیط و زمان پدیدار شدن نخستین حشرات کامل و اوج پرواز آن‌ها.
با انجام این تحقیق و دستیابی به اهداف یاد شده می‌توان زمان مبارزه‌ی شیمیایی با کرم خوشه‌خوار انگور را به صورت دقیق‌تر پیش‌بینی و به باغداران توصیه نمود.
فصل دوم
مبانی نظری و پژوهش‌های پیشین
2- 1- انگور
انگور در زمره‌ی گیاهانی است که بشر آن را از دوران شروع کشاورزی و حتی دوران ماقبل تاریخ شناخته و مورد استفاده قرار داده است. در مورد دیرینگی انگور دو نظریه وجود دارد؛ عده‌ای معتقدند که انگور به صورت خودرو در جنگل‌ها وجود داشته و پیش از پیدایش غلات، انسان‌های نخستین از برگ و میوه‌ی آن استفاده می‌کرده‌اند. اما عده‌ای دیگر، دیرینگی انگور را در حدود 6 تا 7 هزار سال تخمین می‌زنند. کاشت انگور در ایران حداقل 2000 سال قبل از میلاد مسیح آغاز گردیده است. نام علمی آنVitis vinifera (Linneaus, 1758) می‌باشد و جایگاه سیستماتیکی آن در جدول 2-1 آورده شده است.
جدول 2- 1- طبقه بندی علمی انگور (اقتباس از: http: // www.plants.usda.gov)
فرمانرو گیاهان Plantae
دسته گیاهان گل‌دار Magnoliophyta
رده دولپه‌ای‌ها Magnoliopsida
راسته انگوریان Rhmanales
تیره انگورسانان Vitaceae
ویتیس تنها جنس از خانواده‌ی انگورسانان می‌باشد که میوه‌ی آن خوراکی بوده و دارای 600 گونه و 10000 رقم نام‌گذاری شده است. گونه‌ی وینیفرا مهم‌ترین گونه‌ی تجاری این جنس می‌باشد (مولینس و همکاران، 1992).
این درختچه در دامنه‌ی وسیعی از خاک‌ها رشد می‌کند، اما خاک‌های شنی- لومی عمیق با زهکشی خوب و pH در حدود 3/5- 6 مطلوب این گیاه می‌باشند. متداول‌ترین روش تکثیر آن در بیشتر نقاط انگورخیز دنیا، ازدیاد پیوندی است. با مناطق معتدله سازگاری بهتری دارد، به طوری که مناطق کاشت انگور باید فاقد یخبندان‌های بهاره و سرمای زودرس پاییزه باشد (تفضلی و همکاران، 1370). دمای پایین‌تر از 15- درجه سلسیوس باعث خشک شدن شاخه‌های انگور می‌گردد، اما برای بیداری از خواب زمستانه به 2- 3 ماه سرمای زمستانه با دمایی بین7+ تا 15- درجه سلسیوس نیاز است. از سویی دیگر، برای رسیدن میوه‌ها‌یش، به فصل رشدی نسبتاً طولانی نیاز دارد. طول فصل رشد بیشتر ارقام در شرایطی با میانگین دمایی 18 درجه سلسیوس، 157- 170روز است. به طور کلی برای رسیدن میوه، ارقام زود‌رس به 1500- 2000 روز-درجه سلسیوس و ارقام دیررس به 3000 روز-درجه سلسیوس نیاز دارند.
کشت انگور در اکثر کشورهای دنیا صورت می‌گیرد. مناطق عمده‌ی پرورش انگور در ناحیه‌ای بین عرض‌های جغرافیایی 34- 49 درجه واقع شده‌اند. سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد کشورهای تولید کننده‌ی انگور دنیا در جدول 2-3 آورده شده است. همان طور که دیده می‌شود ایران از نظر میزان تولید در جایگاه نهم قرار دارد.
جدول 2- 2- سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد انگور در سال 2012 (منبع: www.fao.org)
ردیف کشور سطح زیر کشت (هکتار) میزان تولید (تن) عملکرد (تن در هکتار)
1 چین 602800 9600000 16
2 ایالات متحده 389349 6600000 1/17
3 ایتالیا 696756 5800000 3/8
4 فرانسه 760805 5300000 7
5 اسپانیا 943000 5200000 5/5
6 ترکیه 462296 4200000 2/9
7 شیلی 204000 3200000 6/15
8 آرژانتین 220000 2800000 7/12
9 ایران 215000 2150000 10
10 آفریقای جنوبی 124000 1800000 8/14
ایران به عنوان یکی از مبادی پیدایش و گسترش انگور در دنیا می‌باشد و ساکنین این مرز و بوم از 2-3 هزار سال قبل از میلاد با پرورش انگور آشنایی داشته و سازگاری اقلیم‌های مختلف به خصوص مناطق معتدل و وجود خاک‌های آهکی عمیق در این مناطق موجب گسترش آن در سطح وسیعی از مناطق جنوبی کشور تا مرز آذربایجان و از حاشیه‌ی کویر تا مناطق غرب در کوه‌های زاگرس شده است (شانموگاولو،2003).
انگور در جهان هم سطح زیرکشت بالایی را به خود اختصاص داده است و هم از نظر اقتصادی و تغذیه‌ای دارای ارزش بالایی است .ارزش این محصول به لحاظ قابلیت مصرف آن به طرق مختلف از جمله تازه‌خوری و تهیه‌ی کشمش، کنستانتره، آب میوه، فرآورده‌های تخمیری، مربا، شیره و روغن بذر انگور بسیار زیاد است و از این لحاظ نقش مهمی در اقتصاد کشورهای تولید کننده‌ی آن دارد. علاوه بر این، فرآورده‌های دیگری چون اتانول و آنتوسیانین از انگور تهیه می‌شود که در بخش صنعت به کار می‌رود.
میوه‌ی انگور از نقطه نظر غذایی از ارزش خوبی برخوردار است و دارای مقدار زیادی عناصر و ویتامین‌ها می‌باشد. ترکیبات موجود در 100 گرم میوه‌ی انگور در جدول 2- 3 آورده شده‌ است.
جدول 2- 3- ترکیبات موجود در 100 گرم میوه‌ی انگور (اقتباس از: Database USDA Nutrient)
ترکیبات میزان آب g 89/90 کربوهیدرات‌ها g 08/8 فیبر g 1/1 پروتئین g 63/0 چربی g 10/0 پتاسیم mg 139 کلسیم mg 12 منیزیم gµ 8 فسفر mg 8 آهن mg 09/0 روی mg 07/0 ویتامین A gµ 46 ویتامین B1 (تیامین) µg 36 ویتامین B2(ریبوفلاوین) µg 20 ویتامین B3(نیاسین) µg 250 ویتامین B6 µg 42 ویتامین B9(فولات) gµ 3 ویتامین C mg 4/34 ویتامین E µg 130 2- 2- کرم خوشه‌خوار انگور
2- 2- 1- رده‌بندی و پراکنش
نام این آفت در زبان انگلیسیEuropean grapevine moth (شب‌پره‌ی اروپایی انگور) و نام علمی امروزی آن Lobesia botrana (Denis & Schiffermüller, 1775) می‌باشد. در منابع قدیمی با نام‌های دیگری از قبیل Lobesia rosmariana، Polychrosis botrana و Tortrix botrana نیز از آن نام برده می‌شود. جدول 2-4 جایگاه کرم خوشه‌خوار انگور را در سیستم رده‌بندی موجودات زنده نشان می‌دهد.
جدول 2- 4- طبقه‌بندی علمی کرم خوشه‌خوار انگور
سلسله جانوران Animalia
شاخه بندپایان Arthropoda
رده حشرات Insecta
راسته بال پولک‌داران Lepidoptera
خانواده خانواده‌ی کرم سیب Tortricidae
جنس کرم انگور Lobesia
گونه کرم انگور botrana
این شب‌پره نخستین بار در سال 1775 از نمونه‌هایی که از کشور ایتالیا جمع‌آوری شده بود توصیف و در سال 1800 در اتریش به عنوان یک آفت قلمداد شد. متعاقب آن از سایر کشور‌های اروپایی و روسیه گزارش گردید. سپس دامنه‌ی گسترش آن به خاورمیانه و شمال و غرب آفریقا کشیده شد. براساس شواهد جمع‌آوری شده این آفت تا قبل از سال 1974 به ژاپن وارد گردید. از ورود آن به قاره‌ی آمریکا مدت زمان زیادی نمی‌گذرد. سال 2008 از شیلی و سال 2009 برای اولین بار از شمال آمریکا گزارش شد (ورلا و همکاران، 2010). در ایران اولین بار توسط کوثری در سال 1324 از تاکستان‌های ارومیه گزارش شد (بهداد، 1388). در حال حاضر این آفت پراکنش بسیار گسترده‌ای داشته و در حوزه‌ی مدیترانه و آسیای صغیر در بین عرض‌های جغرافیایی 29 – 47 درجه از آفات اصلی و مهم می‌باشد (ردیتاکیس و کاراندینوس، 2001). شکل 2- 1 وضعیت پراکندگی این آفت را در سطح جهان نشان می‌دهد.
شکل 2- 1- پراکنش جغرافیایی کرم خوشه‌خوار انگور در کشورهای مختلف جهان (ورلا و همکاران، 2010)
2- 2- 2- ریخت‌شناسی
حشره‌ی کامل شب‌پره‌ای است که عرض بدن آن با بال‌های باز کمی بیشتر از یک سانتی‌متر (11- 13 میلی‌متر) و طول آن کمتر از یک سانتی‌متر (6- 8 میلی‌متر) است. ماده‌ها کمی‌‌ بزرگ‌تر‌ از نرها می‌باشند. رنگ زمینه در بال‌های جلوئی کرم تیره می‌باشد و در این زمینه لکه‌های با رنگ‌های گوناگون مانند سیاه، قهوه‌ای و آبی خاکستری دیده می‌‌شود. بال جلو در انتها ریشک‌دار می‌باشد. بال‌های عقبی شب‌پره خاکستری و دارای حاشیه‌ی ریشک‌دار هستند. در حالت استراحت بال‌ها به صورت شیروانی روی بدن قرار می‌گیرند.
تخم‌ها پهن و بیضی شکل، قطر آن‌ها حدود 6/- 8/ میلی‌متر و با چشم غیرمسلح دیده می‌‌شوند. در ابتدا تخم‌ها سفید متمایل به کرم هستند. در مراحل جنینی کم‌کم به رنگ زرد درآمده و پس از تشکیل کپسول سر، به رنگ تیره در می‌‌آیند (شکل 2- 2- الف و ب).
این آفت دارای پنج سن لاروی می‌باشد. اندازه‌ی لارو از یک میلی‌متر در سن یک تا 15 میلی‌متر در لارو کامل رشد یافته‌ی سن پنج متغیر است. لارو سن یک هنگام خروج از تخم دارای بدنی سفید متمایل به کرم و سر سیاه رنگ می‌باشد. اما به تدریج و با تغذیه لاروها از مواد گیاهی لارو به رنگ سبز تیره تا قرمز آلبالویی تغییر رنگ می‌دهد (شکل 2- 2- ج و د). پاهای سینه‌ای در لاروها قهوه‌ای تیره تا سیاه می‌باشند.
شفیره به رنگ قهوه‌ای روشن تا قهوه‌ای تیره است (شکل 2- 2- ه). شفیره‌ نر 4- 7 میلی‌متر و شفیره ماده 5- 9 میلی‌متر طول دارد (کوپرو همکاران، 2010).
2- 2- 3- زیست‌شناسی و خسارت
کرم خوشه‌خوار انگور یک گونه‌ی پالئارکتیک است و معمولاً در شرایط آب و هوایی خشک به سر می‌برد. چند نسلی است و تعداد نسل‌ها از یک نسل در رومانی (فیلیپ، 1986)، تا 4 نسل در اسپانیا (کاسکلا، 1997) و حتی 5 نسل در ترکمنستان گزارش شده است. عوامل گوناگونی مانند دما، رطوبت، طول روز و کیفیت غذا در تعداد نسل آفت مؤثر می‌باشند. به طور کلی این آفت در مناطق سرد و عرض‌های جغرافیایی بالا 2 نسل و در مناطق معتدل و عرض‌های جغرافیایی پایین 3 نسل دارد (گابل و موکو، 1984).
میزبان اصلی این آفت انگور است اما خسارت آن بر روی دیگر سته‌ها مانند کیوی، خرمالو، زیتون، زرشک و تمشک دیده شده ‌است (ویتزگال و همکاران، 2000).
این آفت زمستان را به صورت شفیره در پیله‌ی ابریشمی، زیر پوست ساقه‌های مو یا زیر برگ‌های ریخته شده یا شکاف‌ها و پناهگاه‌های مختلف می‌گذراند. در بهار پس از این‌که به مدت 10- 12 روز، دمای هوا از 10 درجه سانتی‌گراد بگذرد، شب‌پره‌ها ظاهر می‌شوند. خروج شب‌پره‌ها تدریجی و حدود 10- 15 روز طول می‌کشد که این زمان مصادف با شروع باز شدن جوانه‌ها و رشد آن‌ها می‌باشد. شب‌پره‌های نر یک هفته زودتر از ماده‌ها پیدا می‌شوند. طول دوره‌ی زندگی این شب‌پره‌ها 6- 10 روز است. شب‌پره‌ها پس از تغذیه و جفت‌گیری تخم‌ریزی می‌کنند. شب‌پره‌های نسل اول (نسل زمستان‌گذران) روی خوشه‌های گل و دم‌گل‌ها، اما نسل‌های بعدی روی حبه‌های انگور تخم‌ریزی می‌کنند (تئری و گابل، 2000).
دوره رشد جنینی این حشره با توجه به شرایط دمایی 12- 16 روز و دوره‌ی لاروی 25- 30 روز طول می‌کشد. شفیره‌ها در لابلای خوشه گل، زیر پوست ساقه و یا شکاف‌های زمین درون پیله شکل می‌گیرند. دوره شفیرگی 10- 14 روز طول می‌کشد.
لاروهای نسل اول با تنیدن تار‌، گل‌ها را به همدیگر می‌‌چسبانند و درون این گل‌های به هم‌بافته از گل‌ها و ساقه‌ی گل‌دهنده تغذیه می‌‌کنند (فوولر و لاکین، 2002). آن‌ها ممکن است وارد ساقه‌ی گل‌دهنده شده و موجب خشک شدن خوشه و افتادن آن‌ها شوند (شکل 2- 3- الف). خسارت این نسل در مقایسه با خسارت نسل‌های بعد کمتر می‌باشد. لاروهای دومین نسل، غوره‌ها یا حبه‌های کال و سبز را سوراخ کرده و پس از خوردن محتویات، هسته و پوست را رها کرده و به سمت حبه‌ی دیگر می‌‌روند (شکل 2- 3- ب). نسل‌های بعد (نسل سوم و دیگر نسل‌ها در صورت وجود) با سوراخ کردن حبه‌های شیرین انگور از آن‌ها تغذیه می‌کنند (شکل 2-3- ج). خسارت این نسل فقط به تغذیه از حبه‌ی شیرین انگور محدود نمی‌شود بلکه لاروها با تغذیه از حبه‌ها، تنیدن تار و آلوده کردن آن‌ها با فضولات موجب می‌شوند تا حبه‌ها و کل خوشه در معرض انواع آلودگی‌های ثانوی قارچی و حشره‌ای قرار گیرند.
قارچ‌ بوتریتیس (Botrytis cinerea Vilches) از جمله قارچ‌های ساپروفیتی است که به انگورهای آلوده به کرم خوشه‌خوار خسارت قابل توجهی وارد می‌کند. همچنین آفات ثانویه مثل شب‌پره‌های کشمش، مگس‌های میوه و مورچه‌ها به حبه‌های خسارت دیده جلب شده و خسارت را تشدید می‌کنند (ورلا و همکاران، 2010؛ زالوم و همکاران، 2013).
ج
ب
الف

ی
و
د

شکل 2-2- مراحل مختلف زندگی کرم خوشه‌خوار انگور از تخم تا حشره کامل (منبع: اصلی)
الف و ب- تخم. ج و د- لارو. و- شفیره. ی- حشره کامل.

شکل 2- 3- خسارت نسل‌های اول تا سوم کرم خوشه‌خوار انگور ( منبع: اصلی)
2- 2- 4- فرمون جنسی کرم خوشه‌خوار انگور
خیلی از حشرات برای پیدا کردن جفت خود، از فرمون جنسی استفاده می‌کنند (بلومکیوئیست و وگت، 2003). فرمون جنسی توسط غده‌ی تولید کننده‌ی فرمون از انتهای بدن شب‌پره‌ی ماده در هو

این نوشته در پایان نامه ها ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *