مقالات

اثربخشی معنادرمانی گروهی بر رضایت زناشویی و خودکارآمدی- قسمت 5

نوجواني فرزندشان را با تنش زيادي تجربه مي¬کنند و ميزان رضايت زناشويي دستخوش تغييرات مي¬شود. پديده جالبي که در پايان اين مرحله به وجود مي¬آيد تغيير نقش¬هايي است که بسياري از زوجين براي اولين بار تجربه مي¬کنند.
4- فراوالديني
اين مرحله زماني آغاز مي شود که آخرين فرزند، خانه را ترک کرده و هنگام بازنشستگي فرا مي-رسد. سندرم آشيانة خالي ويژگي اين دوره است. بررسي¬ها نشان مي¬دهد اين مرحله براي بسياري از زوج ها دوره نسبتاً مثبتي بوده و رضايت¬مندي زناشويي نسبت به دو مرحله قبل بهبود مي¬يابد. در آن مرحله زوجين تفاوت¬هاي خود را فهميده و مي¬پذيرند و انرژي خود را صرف همراهي و مراقبت از يکديگر مي کنند. مشکلاتي مانند دور شدن فرزندان از خانه، مرگ والدين، دوستان و تحليل نيروهاي جنسي و جسمي سبب مي¬شود که همسران نزديکي عاطفي بيشتري به يکديگر پيدا کنند.
5- مرحله اوج
در مرحله پاياني چرخه زندگي مشترک، زوج¬ها دانسته¬اند که چگونه مي¬توانند همسران خوبي بوده و احساس رضايت¬مندي بيشتري داشته باشند (برچلر، 1980 به نقل از مهرآبادي، 1385).
در سال¬هاي اخير توجه فزآينده¬اي به امکان پيشگيري در پريشاني در روابط زناشويي، معطوف شده است در اين زمينه مارکمن و ديکسون(1984) سه رويکرد پيشگيرنده نارضايتي زناشويي را مطرح نموده¬اند که قابل توجه است:
1- مداخله پيش از ازدواج
2- برنامه¬هاي پربارسازي زناشويي که بر افزايش كيفيت تعاملات زوجين و گسترش دامنه آگاهي آنان از نيازهاي يکديگر متمرکز است.
3- برنامه¬هاي مهارت آموزي خانواده که بر شناسايي مهارت¬هاي غلبه بر مشکل در نظام خانواده آموزش رفتار خانواده متمرکز است (برنشتاين ، 1990 به نقل از پورعابدي، 1388).

2-3- 5- عوامل مؤثر بر افزايش رضايت زناشويي
نتايج يک بررسي که توسط (گرندون ، 1999) با اهداف شناخت عوامل ضروري در دستيابي به رضايت زناشويي انجام گرفت نشان داد که وجود 6 طبقه رفتاري در زوجين منجر به افزايش رضايت زناشويي مي¬شود که عبارتند از:
1- بروز عواطف : عواطف هم از طريق کلام و هم از طريق رفتار بيان مي¬شوند. بدون شک در شروع ارتباط، بروز عواطف آسان¬تر است، اما راه کار واقعي، حفظ و توسعه عواطف به منظور تثبيت و گسترش روابط مي¬باشد.
2- تعامل: از يک سو شامل توجه به افکار، عقايد، احساسات يکديگر است و از سويي ديگر اعتماد و اطمينان به يکديگر و توانايي بيان خود بدون ترس از قضاوت سخت گيرانه ديگران است.
3- عشق جنسي و تعلق : از جمله عوامل مهم در يک ازدواج، مي¬توان به عشق جنسي و تعلق اشاره نمود. عشق جنسي در روابط زناشويي يک نيروي قطعي و مهم محسوب مي¬شود. عشق جنسي و تعلق، به زوجين اين اطمينان را مي¬دهد ، که آنها ارزشمند، دوست داشتني و جذاب هستند بيشتر مواقع اين دو عنصر نشان دهنده پيوندهاي عميق شخصي و يا طرد شخصي هستند. علاوه بر آن وسيله ارضاي اين نياز اساسي، امنيت ارتباطي فراهم مي¬شود.
4- کنترل تعارض : عدم توافق در بين زوجين به خودي خود، مشکلي را ايجاد نمي¬کند، بلکه مشکل از آنجا شروع مي¬شود که هر يک از زوجين سعي مي¬کنند در راهي قدم گذارند که فقط خود و حرف خود را اثبات کنند. در اين مرحله آنها به دنبال انتقام گرفتن از يکديگر هستند. بعضي همسران سعي مي¬کنند تعارض را از طريق توجه به آرزوها و خواسته هاي همسرشان بدون توجه به احساسات شخصي خود ، کنترل کنند که نتيجه آن بروز خشم به طريق مخرب در جايي ديگر است.
5- آشفتگي نقش : رضايت از نقشي که زوجين در زندگي ايفا مي¬نمايند، يکي از عوامل مهم تعيين کننده سطح رضايت زناشويي آنان است. نقش¬ها با توجه به وضعيت اقتصادي، کاري، بچه دار شدن و نيازهاي اعضاي ديگر خانواده تغيير مي¬کنند. در طول سال زوجين ، نقش¬هاي متنوعي را در ارتباط با يکديگر، بازي مي¬کنند . نکته مهم جهت حفظ خشنودي در رابطه بين همسران حمايت از يکديگر در پذيرش نقش¬هاي جديد و انعطاف¬پذيري است، زماني که زمينه اين نوع حمايت از « تغيير نقش» از طرف هر دو همسر فراهم شود، روابط بين زوجين رضايت بخش¬تر خواهد شد.
6- توافق : چنانچه زوجين نتوانند بر روي کليه موضوعات مربوط به زندگي توافق داشته باشند، بهتر است بر موضوعات مرتبط با زندگي مشترکشان نظير پول، محيط زندگي، تفريح، والدين و روابطي که با ديگران دارند، توافق حاصل نمايند. با اين حال توافق بر موضوعات سياسي ضرورت چنداني ندارد. بنابراين بايد به اين نکته توجه نمود که همواره سطح مناسبي از توافق براي دستيابي به رضايت زناشويي و عملکرد خوب زوجين ضروري است(خانه یی، 1386).

2-3-6- عوامل آسيب رسان به رضايت زناشويي
1- وجود خطاهاي شناختي و باورهاي غلط و نادرست زوجين نسبت به يکديگر و زندگي مشترک-شان (خطاهاي شناختي رايج از قبيل تفکر سياه و سفيد، بزرگنمايي، تعميم بيش از حد و …).
2- ضعف در مهارت¬هاي بين فردي، ارتباطي و مهارت¬هاي مقابله¬اي مؤثر زوجين در برخورد با مسايل زناشويي.
3- ناپختگي عاطفي و نااستواري (بي ثباتي) هيجاني در خصوص شيوه¬هاي کنترل هيجانات و شيوه¬هاي مناسب و بروز و ظهور عواطف و احساسات در روابط زناشويي.
4- عدم وجود صميميت، همکاري متقابل و مسئوليت¬پذيري زناشويي.
5- وجود مسائل و مشکلات مادي و فشارهاي زندگي (رهنما، 1383).

2-4- خودکارآمدی
در سال 1998 بندورا خودکارآمدی را به این صورت بیان کرد : قضاوت شخصی فرد درباره ی توانائی¬های خود برای عملکرد موفق در تکالیف که نیازمند به گسترده شدن تلاش فرد و حفظ آن در شکل رویارویی با موانع است ( کلینکه ، ترجمه محمدخانی، 1392) . از نظر شارف، خودکارآمدی ( کارایی شخصی ) به عنوان داوری شخصی فرد در مورد توانایی¬هایش در جهت سازماندهی انجام پاره¬ای از اعمال که برای انجام یک تکلیف مورد نیاز می¬باشد، ارجاع داده می-شود، ( شارف ،1997). سازه خودکارآمدی به اعتقادات فرد مبنی بر توانایی انجام تکالیف در شرایط خاص اشاره دارد . علاوه بر این، نوع دیگرخودکارآمدی به باور کلی فرد در مورد توانمندی و قابلیت های خود اشاره دارد (مادوکس، 2002) .
بندورا انتظارات مربوط به عملکرد شخص را تحت عنوان باورهای خودکارآمدی برچسب زده است . او ادعا نمی¬کند که خودکارآمدی تنها متغیر ضروری برای تبیین رفتار می¬باشد، لیکن معتقد است که در جلسه درمانی این عامل یکی از متغیرهای مهم خواهد بود . به اعتقاد او هنگامی که افراد با موقعیت¬های مشکل، بویژه آن موقعیت¬هایی که برانگیختگی هیجانی ناخوشایندی را به همراه دارند، انطباق حاصل می¬کنند اطمینانشان در حد زیادی تغییر پیدا می¬کند . آنهایی که به تقاضاهای موقعیت با مهارت بیشتری پاسخ می¬دهند اطمینانشان بیشتر یا به اصطلاح خودکارآمدی¬شان بالاتر، آنهایی که سعی در غلبه بر مشکل دارند خودکارآمدی¬شان سخت¬تر و آنهایی که در این امر پافشاری می¬کنند خودکارآمدی¬شان پایدار است. بندورا از اینجا استنتاج می¬کند که روان درمانی¬هایی موفق هستند که در افزایش خودکارآمدی مؤثرتر عمل می¬کنند و در واقع این مکانیسم علت این امر را که چرا بعضی از درمان¬ها به طور کلی نسبت به درمان¬های دیگر بهتر هستند و این که چرا در همان نوع درمان بعضی از افراد نسبت به سایرین پیشرفت بیشتری نشان می¬دهند بیان می¬کند . سهم نظریه خودکارآمدی مشخص¬تر کردن انتظارات نسبت به آنچه که قبلاً انجام گرفته و این که این انتظارات بایستی چگونه سنجیده شوند و نیز این انتظارات از کجا سرچشمه گرفته¬اند می¬باشد ( کلینکه، ترجمه محمدخانی، 1392) .
افرادی که خودکارآمدی قوی دارند معتقدند که می¬توانند به طور مؤثر بر رویدادها و شرایطی که مواجه می¬شوند، برخورد نمایند از آنجایی که آنها در غلبه بر مشکلات انتظار موفقیت دارند، در تکالیف استقامت کرده واغلب درسطوح بالایی عمل می¬کنند. این افراد ازاشخاصی که خودکارآمدی ضعیف دارند، به توانایی¬های خود اطمینان بیشتری داشته و تردید کمی نسبت به خود دارند. آنان مشکلات را چالش می¬بینند، نه تهدید و فعالانه درجستجوی موقعیت¬های جدید هستند. خودکارآمدی قوی ترس از شکست را کاهش داده، سطح آرزو را بالا می¬برد و توانایی حل مسأله و تفکر تحلیلی را بهبود می¬بخشد.افرادی که خودکارآمدی ضعیف دارند، احساس می¬کنند که در اعمال کنترل بر رویدادهای زندگی درمانده و ناتوانند. آنان معتقدند هر تلاشی که می¬نمایند، بیهوده است. هنگامیکه آنان با موانعی روبرو می¬شوند، اگر تلاش¬های اولیه آنان در برخورد با مشکلات بی نتیجه باشند، سریعا قطع امید می¬نمایند. افرادی که خودکارآمدی ضعیفی دارند، حتی تلاش نمی¬کنند که بر مشکلات غلبه نمایند، زیرا آنان متقاعد شده¬اند که هر کاری انجام دهند بیهوده است و تغییری در اوضاع ایجاد نمی¬کنند. خودکارآمدی ضعیف می¬تواند انگیزش را نابود سازد، آرزوها را کم نموده، با توانایی شناختی تداخل نموده و تأثیر نامطلوب بر سلامت جسمانی بگذارد. افرادی که از خودکارآمدی قوی برخوردارند، تمایل دارند هر چه بیشتر خودشان را با تکلیف مورد نظر درگیر نمایند. هنگام مواجهه با مشکلات زمان بیشتری مقاومت می¬کنند و دوست دارند تکلیفی که به آنان واگذار شده را به نحو شایسته انجام دهند و برای رسیدن به هدف هر زمان که نیاز باشد راهکارهای خود را تغییر دهند ( فراهانی ، 1378 ).
کاپرارا و همکاران (2001) خودکارآمدی را باور فرد در مورد توانایی¬هایش برای موفق شدن در یک حوزه خاص دانسته و استدلال کرده¬اند که سطح تأثیرپذیری افراد و میزان فعالیت آنها بیشتر براساس باورهاست تا براساس سنجش های عینی . خودکارآمدی یکی از مؤلفه¬های کسب موفقیت و سازش یافتگی است و در حیطه روانشناسی مثبت جای می¬گیرد ( اشنایدر ، 2002) .
نظريه خودكارآمدي (بندورا، 1986؛ به نقل از طهماسيان، 1386) بيان مي‌كند كه ادراك و باور به توانمندي خود، نقش تعيين‌كننده‌اي در انجام هر عمل و رفتار دارد، بنابراين باور به خودكارآمدي به‌عنوان تعيين‌كننده‌ اين كه فرد در يك موقعيت چگونه رفتار خواهد كرد پيش بيني‌كننده افكار و عواطف تجربه‌شده وي در آن موقعيت است. بندورا (1977) اظهار مي‌كند كه تخمين فرد از خود در مورد توانايي‌هايش در يك موقعيت، به شدت بر تصميمات او اثر مي‌گذارد. تصميم در مورد اينكه چه فعاليتهايي را انجام دهد يا از چه فعاليت‌هايي اجتناب كند و در کدام مورد ایستادگی داشته باشد و در چه مواردی دست از کار بکشد و آن را رها کند (رودباخ ، 2006). شایان ذکر است که خودکارآمدی از توانایی¬های واقعی فرد نسبتاً مستقل است. خودکارآمدی، داشتن یقین در مورد کفایت است که بر اساس ارزیابی منابع مختلف اطلاعات در مورد توانایی فرد بنا شده است. با توجه به دیدگاه بندورا، خودکارآمدی نقش کلیدی در خودتنظیمی حالت¬های عاطفی دارد. خود بندورا می¬گوید” ناتوانی ادراک شده جهت تاثیرگذاری بر وقایع و شرایط اجتماعی که به طور جدی بر زندگی فرد اثرگذار است، می¬تواند احساسات بیهودگی و دلسردی مانند اضطراب را ایجاد کند”. به طور خلاصه، زمانی¬که افراد خودشان را در به دست آوردن پیامدهای ارزشمند ناموثر ادراک کنند، احتمالاً افسرده می¬شوند. از طرف دیگر، زمانی¬که افراد خودشان را در مقابله با وقایع تهدید کننده بالقوه نامجهز -ببینند، احتمالاً مضطرب میشوند (موریس ، 2002).
احساس خودکارآمدی به طور رسمی به این صورت تعریف می¬شود : قضاوت فرد درباره اینکه با توجه به مهارت¬هایی که دارد و موقعیت¬هایی که با آن مواجه می¬شود، چگونه در یک موقعیت خوب یا بد عمل کند . بندورا (2001) معتقد است که خودکارآمدی مهم¬ترین عامل تعیین کننده¬هایی است که ما برمی¬گزینیم و همچنین خودکارآمدی است که موجب می¬شود تا پس از رویارویی با تجربه ناکامی زا هنوز به فعالیت ادامه دهیم و یادگیری عمدی ما به وسیله خودکارآمدی تصوری سطح پایین محدود می¬شود و به وسیله خودکارآمدی سطح بالا افزایش می¬یابد ( هرگنهان والسون ، 2009، ترجمه سیف، 1389) .
علاوه بر این، مطالعات مختلفی نشان داده¬اند که باورهای خودکارآمدی با انواع متفاوتی از رفتارها و شرایط بالینی شامل فوبیاها، اعتیادها، افسردگی، خودکشی، اختلال¬های خوردن، مهارت¬های اجتماعی، عملکرد ورزشی، موفقیت تحصیلی و شغلی، استرس و سلامتی رابطه دارند و آن¬ها را پیش¬بینی می‌کنند (گادیانو و هربرت، 2006). به طور ویژه، باورهای خودکارآمدی ممکن است برای افراد دارای اضطراب اجتماعی مهم باشد. لیری و آترتون (1986؛ به نقل از استوار، 1386) خودکارآمدی در بافت اضطراب اجتماعی را تحت عنوان داشتن این باور تعریف کرده¬اند که افراد به این باور داشته باشند که قادر خواهند بود به ابراز خودشان در یک سبک مطلوب به منظور پیشگیری از ارزیابی منفی توسط دیگران بپردازند.
لیری و آترتون (1986؛ به نقل از گادیانو و هربرت، 2006) یک تعریف مختص اضطراب اجتماعی را در مورد خودکارآمدی گسترش دادند که به آن در اصطلاح انتظار کارآمدی خود ابرازی می¬گفتند، یعنی احتمال ذهنی رفتار کردن به شیوه¬ای به منظور انتقال یک تاثیرگذاری خاص. با وجود اهمیت خودکارآمدی در بحث اضطراب، مطالعاتی که به بررسی خودکارآمدی و اضطراب پرداخته¬اند معمولاً همبستگی¬های با طیف متوسط را گزارش کرده¬اند. نظریه اسناد و خود کار آمدی برنارد واینردر زمینه اسناد، یک طبقه‌بندی سه‌بعدی را بیان کرد که براساس آن اسنادهای مربوط به شکست و موفقیت را توصیف می‌کند. طبق نظریه سه‌بعدی واینر، مردم می‌توانند بازده‌های را علاوه بر عوامل درونی(شخصی) یا بیرونی(موقعیتی) به عواملی مانند پایداری یا ناپایداری و قابل کنترل یا غیر قابل کنترل بودن موقعیت نسبت دهند. از ترکیب این سه بعد، هشت نوع اسناد مختلف شکل می‌گیرد. تبیین‌های ما در زمینه موفقیت یا عدم موفقیت در امتحان یا مسابقه در قالب یکی از این اسنادها قرار می‌گیرد. طبقه‌بندی واینر، علاوه بر نقش واسطه‌ای مهمی که از جنبه شناختی دارد و ما را در تصمیم‌گیری برای پیامدهای اسناد علّی یاری می‌رساند، واکنش‌های هیجانی و احساسات متفاوتی را که به تبع اسنادهای علّی گوناگون به وجود می‌آیند نیز توجیه می‌کند. واینر نشان داده است که نوع اسناد افراد از عملکرد خود، می‌تواند پیامدهای انگیزشی و هیجانی متفاوتی به همراه داشته باشد ( شمس اسفند آبادی ، 1384 ). اولین بعد در این نظریه، درونی یا بیرونی بودن یک اسناد می‌باشد که عواطف وابسته به عزت نفس را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هنگامی که شخص در کار یا امتحانش موفق شود، اسنادهای درونی ( توانایی یا کوشش ) باعث احساس غرور می‌شود؛ در حالی که اسنادهای بیرونی ( سادگی امتحان، کمک هم‌کلاسی) فقط ممکن است احساس خوشحالی به دنبال داشته باشد. اگر ناکامی با علت‌های درونی توجیه شود(کمی کوشش، توانایی پایین)، ثمره‌اش شرمساری خواهد بود. اما اگر به علت‌های بیرونی اسناد داده شود(سختی امتحان)، ممکن است باعث غافلگیری یا عصبانیت بشود. دومین بعد به قابلیت کنترل علت‌های ادراک‌شده توجه می‌کند که باعث برانگیختن عواطف اجتماعی افراد می‌شود. اسناد درونی قابل کنترل مانند کوشش برای کسی که کوتاهی کرده و با ناکامی مواجه شده، احساس تقصیر یا گناه را به دنبال می‌آورد؛ در حالی که علت‌های غیرقابل کنترل مانند ناتوانی، کمی هوش و استعداد یا ویژگی‌های شخصیتی دیگر، افسردگی را موجب می‌شود. سومین بعد در نظریه واینر، پایداری یا ناپایداری عوامل می‌باشد که انتظارات آینده را تعیین می‌کند. علت‌های ناپایداری مانند عدم توجه در موقع امتحان در موقعیت‌ها و زمان‌های مختلف، نوسان می‌یابند. اما علت‌های پایداری مانند مشکل بودن درس نسبتا کمتر تغییر می‌کنند. علت‌های پایداری ممکن است افسردگی ناشی از احساس درماندگی را به دنبال داشته باشد، در حالی که علت‌های ناپایدار احساس تقصیر و عزم برای جبران در آینده را در پی دارد ( کریمی ،1384) .
نظریه پردازان شناختی معتقدند که باورهای خودکارآمدی با قضاوت¬های افراد درمورد توانایی¬ها خود، مسیر فعالیت و جریان عملکرد افراد را مشخص ساخته و سازماندهی می¬نماید .همچنین باورهای خودکارآمدی، تلاش، انتخاب¬ها و پشتکار افراد را در برابر سختی¬ها تحت تأثیر قرار می¬دهند. تا حدی باورهای خودکارآمدی می توانند به نحو مطلوبی پیش بینی کننده رفتار، نه توانایی واقعی رفتار باشند ، به خاطر آن که اینگونه باورها ابزاری هستند که تعیین کننده آن هستند که افراد با داشتن توانایی و دانش مهارت¬ها چه اعمالی را می¬توانند انجام دهند. نقش واسطه¬ای ( میانجی ) این باورها این است که آنان تبیین کننده آن هستند که چرا افراد با داشتن دانش و مهارت¬های مشابه عملکردهای متفاوتی دارند( اعرابیان ،1383 ).

2-4-1- برداشت انسان از خودکارآمدی
برداشت انسان از خودکارآمدی گسترده است و موارد زیر را شامل می¬شود :
1- افراد به چه فعالیت¬هایی می¬پردازند،
2- برای چه مدت در برابر موانع ایستادگی می¬کنند،
3- واکنش¬های هیجانی افراد به هنگام پیش بینی یک موقعیت یا هنگام وقوع آن چگونه است .
بدیهی است که تفکر، انگیزش، احساسات و رفتار انسان در موقعیت¬هایی که به توانایی خود احساس اطمینان می¬کند متفاوت با رفتار وی در موقعیت¬هایی است که در آنها احساس عدم امنیت یا فقدان صلاحیت دارد . درک انسان از خودکارآمدی بر الگوهای تفکر، انگیزش، عملکرد و برانگیختگی هیجانی فرد تأثیر می¬گذارد (شولتز و شولتز، 1990 ترجمه سید محمدی، 1389) .

2-4-2- منابع خودکارآمدی
1- تجربه¬های مهارت: با نفوذترین منبع خودکارآمدی تجربه¬های مهارت، یعنی، عملکردهای قبلی هستند. به‌طور کلی، عملکرد موفقیت‌آمیز، تجربیات کارایی را افزایش می‌دهد؛ شکست آنها را کاهش

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *