متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید متن کامل پایان نامه را در سایت منبع 2 fuka.ir می توانید ببینید

*97

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

دانشکده علوم
پایان نامه کارشناسی ارشد در رشته‌ی
زیست شناسی- سیستماتیک و اکولوژی گیاهی
مطالعه فلوریستیکی و زیستگاهی کوههای روستای سیوند شهرستان مرودشت، استان فارس
به کوشش
سیده زهرا موسوی کردشولی
استاد راهنما
دکتر احمد رضا خسروی
شهریور 1393

به نام خدا
اظهار نامه
اینجانب سیده زهرا موسوی کردشولی دانشجوی رشته زیست شناسی گرایش علوم گیاهی-سیستماتیک اکولوژی دانشکده علوم اظهار می‌کنم که این پایان نامه حاصل پژوهش خودم بوده ودر جاهایی که از منابع دیگران استفاده کرده‌ام، نشانه دقیق و مشخصات کامل آن را نوشته‌ام. همچنین اظهار می‌کنم که تحقیق و موضوع پایان نامه تکراری نیست و تعهد می‌نمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه‌ی حقوق این اثر مطابق با آیین مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: سیده زهرا موسوی
کردشولی
تقدیر
ماحصل آموخته هایم را تقدیم می‌کنم به آنان که مهر آسمانی شان آرام بخش آلام زمینی‌ام است به استوارترین تکیه‌گاهم، دستان پرمهر پدرم و به سبزترین نگاه زندگیم،چشمان سبز مادرم که هرچه آموختم در مکتب عشق شما آموختم و هرچه بکوشم قطره‌ای از دریای بی‌کران مهربانیتان را سپاس نتوانم بگویم. امروز هستی ام به امید شماست و فردا کلید باغ بهشتم رضای شما. را آوردی گران سنگ‌تر از این ارزان نداشتم تا به خاک پایتان نثار کنم، باشد که حاصل تلاشم نسیم گونه غبار خستگیتان را بزداید.
بوسه بر دستان پرمهرتان
سپاسگذاری
سپاس خدای را که سخنوران، در ستودن او بمانند و شمارندگان، شمردن نعمت‌های او ندانند و کوشندگان، حق او را گزاردن نتوانند. و سلام و دورد بر محمّد و خاندان پاک او، طاهران معصوم، هم آنان که وجودمان وامدار وجودشان است؛ و نفرین پیوسته بر دشمنان ایشان تا روز رستاخیز…اینک که به لطف الهی به پایان تلاش چندین ساله‌ام نزدیک می‌شوم، قبل از هر چیز پروردگار بزرگ را شاکرم که به من توفیق داد تا یکی دیگر از مراحل زندگی‌ام را با موفقیت پشت سر گذارم ودر سایه رحمت بی پایانش، توفیق یافتم تا از محبت‌های بندگانش نیز تقدیر نمایم اکنون که این رساله به پایان رسیده وظیفه خودم می‌دانم از استاد با کمالات و شایسته؛ جناب آقای دکتر خسروی که در کمال سعه صدر، با حسن خلق و فروتنی، از هیچ کمکی در این عرصه بر من دریغ ننمودند و زحمت راهنمایی این رساله را بر عهده گرفتند که بدون مساعدت ایشان، این پروژه به نتیجه مطلوب نمی‌رسید تشکر کنم. از استاد صبور و با تقوا ، جناب آقای دکتر محسن زاده که زحمت مشاوره این رساله را متقبل شدند و از استاد فرزانه و دلسوز؛ جناب آقای دکتر صادقی که زحمت داوری این رساله را متقبل شدند؛ کمال تشکر و قدردانی را دارم.
خالصانه ترین سپاسگزاریم را به دو اسطوره محبت و ایثار، آنان که وجودم جز هدیه وجودشان نیست، پدرو مادر عزیزم تقدیم می‌کنم. از خواهر و برادرم که در مطالعات صحرایی همراه و پشتیبان من بودند تشکر می‌کنم.
بسیار بجاست از همه همکلاسی‌ها و دوستان عزیزم که در این دو سال، بهترین لحظات را در کنارشان سپری کردم و تمام کسانی‌که به نحوی مرا در انجام این رساله یاری دادند، تشکر کنم.
چکیده
مطالعه فلوریستیکی و زیستگاهی کوههای روستای سیوند
شهرستان مرودشت، استان فارس
به کوشش
سیده زهرا موسوی کردشولی
هدف از این پژوهش بررسی فلور، جوامع گیاهی، زیستگاه‌ها و ریز زیستگاه‌های موجود در کوه‌های سیوند واقع در شمال شرق استان فارس است، که در 30 درجه و 5 دقیقه عرض شمالی و 52 درجه و 55 دقیقه طول شرقی قرار دارد. نمونه‌های گیاهی در سال‌های 91، 92 و 93 جمع‌آوری و شناسایی شد و زیستگاه‌ها و جوامع گیاهی مربوط به هر نمونه مشخص گردید. بررسی فلور این منطقه 315 گونه که به 65 تیره و 237 جنس تعلق داشتند را نشان می‌دهد. گیاهان گلدار در منطقه غالب بودند. غنی‌ترین تیره‌ها از نظر تعداد گونه و جنس، تیره Asteraceae با 39 جنس و 50 گونه می‌باشد و پس از آن تیره‌های Brassicaceae (30 گونه)، Poaceae (30 گونه)، Fabaceae (22 گونه)، Lamiaceae (21 گونه) قرار می‌گیرند. در این بررسی تروفیت‌ها بیشترین درصد شکل زیستی را دارا بودند. بر اساس سیستم EUNIS هفت زیستگاه بزرگ موجود در منطقه شامل: 1- علفزار 2- بوته‌زار 3-درختچه‌زار 4- مناطق کم‌پوشش یا بی‌پوشش با بستر سنگی و صخره‌ای 5- آب‌های سطحی درون سرزمینی 6- زیستگاه‌های کشت شده زراعی، باغبانی یا مسکونی 7- زیستگاه‌های احداثی، صنعتی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی.است. در این بررسی بیشترین گونه‌ها متعلق به زیستگاه علفزار بود و حضور گیاهان درشیب‌های غربی نسبت به سایر شیب‌ها بیشتر بود. و منطقه از نظر جغرافیای گیاهی به ناحیه ایران- تورانی تعلق دارد.
واژه های کلیدی: فارس، سیوند، مطالعه فلوریستکی و زیستگاهی
فهرست مطالب
عنوانصفحه
TOC o “1-3” h z u مقدمه PAGEREF _Toc405123222 h 131-1- کلیات PAGEREF _Toc405123223 h 131-2- تعریف فلور و فلوریستیک PAGEREF _Toc405123224 h 141-3- تعریف زیستگاه PAGEREF _Toc405123225 h 141-4- پیشینه مطالعات فلوریستیک PAGEREF _Toc405123226 h 151-5- ویژگی‌های سرزمین ایران PAGEREF _Toc405123227 h 171-6- نواحی فلوریستیکی ایران: PAGEREF _Toc405123228 h 181-7- معرفی منطقه مورد مطالعه PAGEREF _Toc405123229 h 201-7-1- رودخانه سیوند PAGEREF _Toc405123230 h 211-8- ویژگی‌های زمین شناسی استان فارس PAGEREF _Toc405123231 h 221-8-1- پهنه سنندج-سیرجان: PAGEREF _Toc405123232 h 231-8-2- زاگرس مرتفع PAGEREF _Toc405123233 h 231-8-3- زاگرس چین خورده PAGEREF _Toc405123234 h 241-9- ناهمواری‌های استان و نحوه شکل گیری آن‌ها PAGEREF _Toc405123235 h 241-10- زمین شناسی منطقه مورد مطالعه: PAGEREF _Toc405123236 h 261-11- آب و هوا PAGEREF _Toc405123237 h 261-11-1- ناحیه کوهستانی شمال، شمال باختر و باختر PAGEREF _Toc405123238 h 271-11-2- ناحیه مرکزی PAGEREF _Toc405123239 h 271-11-3- ناحیه جنوب و جنوب خاوری PAGEREF _Toc405123240 h 271-12- جریان‌های توده‌های هوایی استان: PAGEREF _Toc405123241 h 281-12-1- بادهای شمالی PAGEREF _Toc405123242 h 281-12-2- بادهای باختری PAGEREF _Toc405123243 h 281-12-3- توده‌های هوای جنوبی PAGEREF _Toc405123244 h 29عنوانصفحه
1-13- طبقه بندی اقلیمی استان PAGEREF _Toc405123245 h 291-14- اقلیم منطقه PAGEREF _Toc405123246 h 301-15- پوشش گیاهی منطقه PAGEREF _Toc405123247 h 331-16- اهداف و ضرورت انجام پروژه PAGEREF _Toc405123248 h 33مواد و روش‌ها PAGEREF _Toc405123249 h 362-1- نحوه انجام مطالعات صحرایی PAGEREF _Toc405123250 h 362-2- مطالعات آزمایشگاهی PAGEREF _Toc405123251 h 37نتایج PAGEREF _Toc405123252 h 443-1-1- زیستگاه‌های موجود در منطقه سیوند PAGEREF _Toc405123253 h 553-1-2- ریز زیستگاه‌های موجود در منطقه PAGEREF _Toc405123254 h 603-1-3- توصیف پوشش منطقه PAGEREF _Toc405123255 h 62بحث و بررسی داده ها PAGEREF _Toc405123256 h 674-1- پوشش گیاهی منطقه PAGEREF _Toc405123257 h 674-2- تنوع زیستگاهی منطقه PAGEREF _Toc405123258 h 674-3- اشکال زیستی منطقه PAGEREF _Toc405123259 h 684-4- گونه های بومی و عناصر انسان زاد در منطقه PAGEREF _Toc405123260 h 704-5- فیتوجغرافیایی PAGEREF _Toc405123261 h 714-6- عوامل انتشار گونه‌ها در منطقه سیوند PAGEREF _Toc405123262 h 724-6-1- توپوگرافی PAGEREF _Toc405123263 h 724-6-2- اقلیم PAGEREF _Toc405123264 h 764-6-3- خاک: PAGEREF _Toc405123265 h 774-6-4- عوامل زیستی PAGEREF _Toc405123266 h 794-7- پیشنهادات PAGEREF _Toc405123267 h 80منابع PAGEREF _Toc405123268 h 82منابع فارسی PAGEREF _Toc405123269 h 82منابع انگلیسی PAGEREF _Toc405123270 h 87عنوانصفحه
پیوست PAGEREF _Toc405123271 h 89پیوست جدول1: لیست کامل گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه مشخصات نقاط جمع‌آوری، شکل زیستی و کورولوژی PAGEREF _Toc405123272 h 90پیوست: جدول2: لیست گونه‌های جمع‌آوری شده به همراه زیستگاه و ریززیستگاه(شیب) PAGEREF _Toc405123273 h 120
فهرست جدول‌ها
عنوان و شمارهصفحه
جدول شماره 1-1: مشخصات ایستگاه هوا شناسی تخت جمشید………………………………………….29
جدول شماره1-3 : تعداد تیره، جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی………….42
جدول شماره 2-3: لیست غنی‌ترین تیره‌های گیاهان آوندی…………………………………………………45
جدول شماره 3-3: لیست غنی‌ترین جنس‌های گیاهان آوندی………………………………………………46
جدول شماره4-3: گونه‌های بومی ایران در مناطق مورد مطالعه…………………………………………….48
جدول شماره 5-3: برخی از گیاهان دارویی وخوراکی منطقه……………………………………………….49
جدول شماره6-3: تعدادی از علف‌های هرز منطقه…………………………………………………………………50
فهرست شکل‌ها
عنوان…………………………………………………………………………………………………………………………………… صفحه
شکل شماره1-1: نواحی فلوریستیک ایران بر اساس تقسیم بندی زهری1973…………………..17
شکل شماره2-1: موقعیت منطقه مورد مطالعه……………………………………………………………………….19
شکل شماره 3-1: پهنه بندی اقلیمی در استان فارس……………………………………………………………28
شکل شماره 4-1: نمودار میانگین بارندگی ماهیانه در 10 سال (1390_1377)……………….29
شکل شماره 5-1: نمودار رطوبت ماه های مختلف در 10 سال (1390-1377)…………………30
شکل شماره 6-1: نمودار دمای ماه های مختلف در 10 سال (1390-1377)………………….. 30
شکل شماره 7-1: نمودار تغییرات میزان دما و بارندگی میانگین در 10
سال (1390-1377) …………………………………………………………………………………………………………….31
شکل شماره 1-2: کلید شناسایی زیستگاه های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS……38
شکل 1-3: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه همرا با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها(برگرفته از Google earth ) 42
شکل 2-3: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف (برحسب درصد)……………..43
شکل شماره 3-3: نمایش سهم هر یک از گروه های گیاهی در پوشش منطقه بر
حسب درصد………………………………………………………………………………………………………………………………44
شکل4-3 : سهم غنی ترین تیره ها در پوشش گیاهی منطقه (بر حسب درصد)…………………..46
شکل 5-3: تعداد گونه ها و جنس های غنی ترین تیره ها در پوشش گیاهی………………………..47
شکل6-3: نمودار شکل زیستی گیاهان منطقه برحسب درصد……………………………………………….51
شکل7-3: نمودار کورولوژی گیاهان منطقه برحسب درصد…………………………………………………..52
شکل8-3: نمودار تعداد گونه ها‌ی موجود در زیستگاه‌ها و ریز زیستگاه‌های منطقه………………58
شکل 9-3: تعداد گونه‌ها در شیب‌های مختلف منطقه مورد مطالعه………………………………………59
شکل10-3: سهم هریک از فرم های رویشی در شیب های مختلف برحسب درصد………………60
شکل1-4: نمایش جوامع اصلی پوشش گیاهی در منطقه با توجه به ارتفاع…………………………..72
فهرست نشانه‌های اختصاری
تروفیت…………………………………………………………………………………………………………………….Th
فانروفیت………………………………………………………………………………………………………………….Ph
کریپتوفیت………………………………………………………………………………………………………………..Cr
کامفیت……………………………………………………………………………………………………………………Ch
همی کریپتوفیت……………………………………………………………………………………………………..He
اروپا – سیبری………………………………………………………………………………………..Euro – Sib
ایران – آناتولی………………………………………………………………………………………………..Ir – An
ایران – تورانی………………………………………………………………………………………………..Ir – Tur
بومزاد……………………………………………………………………………………………………………………..end
جهان وطن……………………………………………………………………………………………………………..Cos
چند منطقه‌ای…………………………………………………………………………………………………………….Pl
زراعی……………………………………………………………………………………………………………………..Cult
صحرا – عربستان……………………………………………………………………………………Sah – Arab
گرمسیری…………………………………………………………………………………………………………….Trop
مدیترانه‌ای………………………………………………………………………………………………………..Medit
نوبوسندی……………………………………………………………………………………………Nobo – Sind
هیمالیا………………………………………………………………………………………………………………..Hima
شیب جنوب شرقی………………………………………………………………………………………………………..SE
شیب جنوب غربی……………………………………………………………………………………………………….SW
شیب جنوبی……………………………………………………………………………………………………………………..S
شیب شرقی………………………………………………………………………………………………………………………E
شیب شمال شرقی………………………………………………………………………………………………………..NE
شیب شمال غربی……………………………………………………………………………………………………….NW
شیب شمالی…………………………………………………………………………………………………………………….N
شیب غربی……………………………………………………………………………………………………………………..W
فصل اول
مقدمه1-1- کلیاتجوامع گیاهی تامین کننده‌ی غذای دام‌های وحشی و اهلی، مآمن و پناهگاهی برای وحوش و تامین کننده‌ی بسیاری از گیاهان دارویی و خوراکی است. پوشش گیاهی تنظیم کننده‌ی جریان آب‌های سطحی و زیرزمینی است و اهمیت زیادی در حفظ خاک و جلوگیری از فرسایش دارد (33).
گیاهان، طیف بسیار وسیعی از موجودات را شامل می‌شوند که بین آن‌ها تفاوت‌های زیادی وجود دارد. این تفاوت‌ها در شکل، اندازه، خصوصیات ریخت شناسی، تشریحی، فیزیولوژیکی، تغذیه، چرخه زندگی، تولیدمثل و بسیاری از صفات دیگر قابل مشاهده می‌باشد این تفاوت‌ها سبب می‌شود که گیاهان در شاخه‌ها و گروه‌های کوچک و بزرگ قرار گیرند(32)
شناخت علمی گیاهان در هر یک از این زمینه‌ها، چه از نظر پژوهش و چه به لحاظ کاربرد، اهمیت بنیادی و کلیدی حاصل کرده است. برای شناخت بهتر گیاهان، دانش سیستماتیک یا تاکسونومی که روش رده‌بندی گیاهان بر پایه اختصاصات و صفات ثابت و اصلی و مشترک آن‌ها قرار دارد، به ما امکان می‌دهد تا طبق قاعده و نظم معینی، به طور دقیق گیاهان را بشناسیم(26).
1-2- تعریف فلور و فلوریستیکFloristics)): شاخه ای از علم گیاهشناسی است که به شناسایی و لیست کردن همه گونه‌های گیاهی یک منطقه می‌پردازد.
به کتاب و یا دیگر آثاری که رستنی‌های یک منطقه را شرح می‌دهد (Flora) گفته می‌شود. رستنی‌های یک منطقه را نیز، فلور((Flora می‌نامند(13).
برسی فلوریستیکی هر منطقه ازاهمیت بالایی برخوردار است. زیرا فهرست فلوریستیک شناسنامه‌ای برای هر منطقه است که حضور گیاهان و وضعیت آن‌ها را نشان می‌دهد. هم چنین بررسی فلوریستیکی هر منطقه موثرترین روش برای مدیریت و حفاظت از محیط زیست است(14).
فلورهر منطقه نتیجه واکنش‌های جامعه زیستی در برابر شرایط کنونی و تکامل گیاهان در دوران گذشته است. (38).
برای شناخت فلور و پوشش گیاهی یک منطقه داشتن اطلاعات کلی از تاریخچه، اکولوژی، منابع شناسایی، موقعیت جغرافیایی، عوامل دیرینه شناسی و ویژگی‌های کمی و کیفی آن فلور ضروری است(39).
1-3- تعریف زیستگاهزیستگاه‌ها واحد‌های ساختمانی اساسی از محیط زیست هستند که توسط حیوانات و گیاهان اشغال می‌شوند که به عنوان واحد برای توصیف مکان و مدیریت حفاظت محیط زیست مهم هستند(6).
به طور کلی زیستگاه به نوع محلی اشاره دارد که یک گونه گیاهی از نظر اکولوژیکی به آن محل سازش یافته است. نوع محل با توجه به جامعه گیاهی و محیط فیزیکی آن مشخص می شود(15).
یک موجود زنده ممکن است دارای دو یا تعداد بیشتری زیستگاه متقابل باشد که بتواند در آن‌ها بقای خود را حفظ کند(28). بیشتر زیستگاه‌ها براساس ویژگی‌های رویشی آن‌ها تقسیم بندی می‌شوند.
می توان به راحتی پراکنش بسیاری از موجودات زنده به ویژه نمونه‌های بزرگتر را بر حسب برخی واحد‌های زیستگاهی نظیر جنگل، علفزار، ساحل و دریاو..مورد مطالعه قرار داد. با این حال حتی درون این قبیل واحد‌های محیطی یا زیستگاها اغلب گونه‌ها پراکنش مخصوص به خود دارند.
1-4- پیشینه مطالعات فلوریستیکتردیدی نیست که اولین جمع‌آوری کنندگان گیاهان در ایران به احتمال بسیار زیاد طبیبان و کسانی بوده‌اند که برای مداوای امراض مردم داروهای گیاهی را تجویز می‌کرده‌اند. مرحوم پروفسور احمد پارسا که از بنیان‌ گذاران علم گیاه‌‌شناسی نوین در ایران است، از ابن سینا – دانشمند بزرگ ایرانی – به عنوان بنیان ‌گذار فلور در آسیا و ایران یاد می‌کند(39).
سرآغاز‌ سفرهای گیاهشناسان خارجی به ایران احتمالاً در سال 1684 میلادی بود که دکتر کمپفر انگلیسی به جنوب قفقاز, رشت, قزوین, اصفهان, شیراز و کرانه‌های خلیج فارس رفت. پس از بازگشت به اروپا یک مجموعه بزرگ از گیاهان مختلف جمع‌آوری کرد. پس از او تا سال1977 حدود 41 گیاه شناس اروپایی جمع‌آوری گیاهان ایران را انجام دادند (9). گیاه شناسان دیگری که در این زمینه فعالیت کرده‌اند محققان زیر قابل ذکرند: گملن، میشوکس، اولیویه، برونی‌ یر، بلانژ، اوشر، الوی، بونژ، کافر و بوآسیه – همه از فرانسه – برنمولر، ‌هوشکنخت، هوپر، فیلد، لازار، رشینگر (مؤلف مجموعه‌ی گرانبهای فلورا ایرانیکا که یکی از معتبرترین منابع شناسایی برای فلور ایران است)، آلن، گائوبا و غیره (39).
تا قبل از تاسیس هرباریوم در ایران گیاه شناسان غربی به علت نبود دانشگاه، موزه گیاه شناسی و هرباریوم گیاهان جمع‌آوری شده را به خارج ایران منتقل می‌کردند. اولین موزه گیاهشناسی در ایران توسط گائوبا در سال 1312 در محل دانشکده کشاورزی فعلی کرج پایه گذاری شد(2).
در دوران بعد از تاسیس اولین هرباریوم در ایران و به ویژه از زمانی که حجم حضور خارجیان از جمله گیاه‌شناسان در این کشور کاهش چشمگیری یافت، پس از یک دوره رکود طولانی، گیاهشناسی در ایران به صورت جهشی پیشرفت نمود و اغلب این دستاوردها نیز حاصل تلاش گیاه‌شناسان ایرانی بوده است(39).
در استان فارس هرباریوم دانشگاه شیراز در سال 1963 توسط مارتین ال گرانت تاسیس شد پس از آن دکتر ممتاز حسن بخاری که به عنوان استاد گیاهشناسی بخش زیست‌شناسی مشغول به کار بود از سال 1988-1972 کارهای گرانت را ادامه داد و به جمع‌آوری گیاهان استان فارس و استان‌های مجاور پرداخت.
و از سال 1368 تاکنون توسط دکتر خسروی کارهای گیاهشناسی و جمع‌آوری گیاهان ادامه پیدا کرد و هم اکنون نیز ادامه دارد. هم اکنون نزدیک 100 هزار نمونه گیاهی در این هرباریوم نگهداری می‌شود (11).
در دانشگاه شیراز نیز افرادی بر روی گیاهان استان فارس در قالب کار پایان نامه مطالعاتی انجام داده‌اند که از آن جمله می‌توان به بردبار شیبانی(5)، پور مهدی(7)، حاتمی(10)، جعفر پور(8)، صفری(22)، مرادی محمود آبادی(31)، مظلومی(34)، اسدی(2)، زارع(18) و سادات سیدی(20) اشاره کرد.
در منطقه مورد مطالعه نیز افرادی جمع‌آوری‌هایی انجام داده‌اند که از آن جمله می‌توان به اتو استاف در سال 1885 ، بهبودی در سال 1949 و خسروی در سال 1390 اشاره کرد.
1-5- ویژگی‌های سرزمین ایرانکشور پهناور ایران با مساحتی حدود 1648000 کیلومتر مربع به دلیل وضعیت خاص پستی و بلندی‌ها و عوامل آب و هوایی دارای شرایط زیستی و اکولوژیکی گوناگونی است. کشور ایران به دلیل تضادهای گسترده اقلیمی، پیشینه تاریخی زیستی و نیز توان بالای گونه‌زایی زیستگاه‌های مساعدی را جهت استقرار گونه‌های متنوع گیاهی و جانوری پدید آورده است و وجود مناطقی مانند مناطق خزری، کویری، کوهستانی و گرمسیری حاشیه خلیج فارس زیستگاه‌های متنوعی را فراهم ‌آورده است که به نوبه خود بر تنوع زیستی ایران ‌افزوده است (30).
فلور نسبتا غنی و متنوع ایران از یک‌سو و وسعت نسبی زیاد کشور از سوی دیگر از دیرباز کاوشگران خارجی و در سال‌های اخیر گیاه‌شناسان علاقه مند فعال ایرانی را به خود جلب کرده است که حاصل آن‌ها کشف و جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی بسیار زیاد از این پهنه‌ی وسیع و پر برکت است. لیکن هنوز از اهمیت این کاوش‌ها کاسته نشده و مطالعات فلورستیکی منطقه با روش‌های جدید اهمیت خاصی دارد. اما به رغم تلاش‌های فراوان که به دست گیاه‌شناسان خارجی و ایرانی صورت گرفته، هنوز کارهای زیادی در پیش‌رو داریم (37).
1-6- نواحی فلوریستیکی ایران:امروزه کل خشکی‌های کره زمین طبق سیستم ارائه شده توسط آرمن تختجان- گیاه شناس ارمنستانی- به 6 قلمرو، 35 ناحیه و 152 حوزه تقسیم می‌شود (49).
قلمرو‌های ششگانه عبارتند از:
هولارتیک، پالئوتروپیک، نئوتروپیک، کاپ، استرالیا و آنتارکتیک
فلور ایران به دو قلمرو هولارکتیک و پالئوتروپیک تعلق دارد. بخش کوچکی از نواحی جنوبی کشور در امتداد سواحل خلیج فارس و دریای عمان به قلمرو پالئوتروپیک و بقیه نقاط کشور به قلمرو هولارکتیک متعلق است(شکل1-1).
در طبقه‌بندی که حاصل جمع‌بندی نظرات پژوهشگران متعددی از جمله زهری است و سازگاری بیشتری با واقعیات دارد نواحی رویشی ایران اینگونه شرح داده می‌شود.
1-قلمرو هولارکتیک
-زیر قلمرو بورال
– ناحیه اروپا سیبری
– زیر حوزه هیرکانی
– زیر قلمرو تتیان (مدیترانه)
– ناحیه ایران- تورانی
– زیر حوزه ارمنستان- ایران
– زیر حوزه کردستان- زاگرس
– زیر حوزه ایران مرکزی
– ناحیه صحرا عربی
2- قلمرو پالئو تروپیک
– زیر قلمرو آفریقا
– ناحیه صحرا- سندی
– حوزه نوبو- سندی(46).

ناحیه صحرا عربستان ناحیه ایران تورانی
ناحیه صحرا سندی ناحیه اروپا سیبری
شکل شماره1-1 : نواحی فلوریستیک ایران بر اساس تقسیم بندی زهری1973
منطقه مورد مطالعه در استان فارس واقع است که به ناحیه ایران تورانی تعلق دارد.
1-7- معرفی منطقه مورد مطالعهاستان فارس با مساحت 122661/073 کیلومتر مربع حدود 7/4% مساحت کل کشور را تشکیل می‌دهد. این استان بین 27 درجه و 20 دقیقه تا 31 درجه و42 دقیقه عرض شمالی و 50 درجه و 42 دقیقه تا 55 درجه و36 دقیقه طول شرقی قرار گرفته است . ارتفاع متوسط استان 1350 متر از سطح دریا بوده و از شمال به استان‌های اصفهان و یزد، از شرق به استان کرمان، از جنوب به استان هرمزگان و از غرب با استان‌های بوشهر و کهکیلویه و بویر احمد محدود است (55).
استان فارس استانی چهار فصل است که وسعت منابع طبیعی آن 10/98 میلیون هکتار است که شامل1/25 میلیون هکتار جنگل و مرتع مشجر، 1/2 میلیون هکتار بیابان، 8/5میلیون هکتار مرتع می‌باشد. وجود اقلیم چهارگانه موجب شده است تا فلور این منطقه جزء متنوع‌ترین مناطق رویشی ایران باشد. از مساحت منابع طبیعی استان اراضی جنگلی و مرتعی سطحی معادل 9 میلیون هکتار در دو منطقه استپی و نیمه استپی واقع شده است (30).
روستای سیوند از توابع شهرستان مرودشت در شمال شرقی استان فارس و در فاصله 80 کیلومتری شهر شیراز قرار دارد (52). منطقه مورد مطالعه در30 درجه و 5 دقیقه عرض شمالی و 52 درجه و 55 دقیقه طول شرقی قراردارد. دامنه ارتفاعی منطقه از 1605 متر بالاتر از سطح دریا تا بلندترین منطقه با ارتفاع2650 مربوط به کوه سیاه را شامل می‌شود (52).
منطقه مورد مطالعه شامل کوه‌های سیوند و تنگ خشک می‌باشد. تنگ خشک، تنگه‌ای در5 کیلومتری شمال سیوند است و منطقه مورد مطالعه نماینده بخشی از اکوسیستم زاگرس جنوبی است که بخشی از کوه‌های تنگ خشک را شامل می‌شود. در منطقه رودخانه سیوند نیز جریان دارد که تقریبا در تمام طول منطقه امتداد یافته است.
36125151098550022317135842602231713110454217047848228800

شکل شماره 2-1: موقعیت منطقه مورد مطالعه
1-7-1- رودخانه سیوندرودخانه سیوند، دراز‌ترین شاخه از رودخانه کر است. این رودخانه، از بخش‌های جنوبی کوه حنا (رودخانه شادکام و سارتیان در شهرستان اقلید) سرچشمه گرفته و به دریاچه کافتر می‌ریزد. رودخانه تنگ بلاغی که حاصل سرریز آب دریاچه کافتر در شهرستان اقلید است، در مسیر خود، ضمن دریافت آب چشمه سرکت، مازاد آب چشمه دهبید و نیز دریافت آب رودخانه سیمکان، پس از عبور از منطقه‌ای کوهستانی، به دشت مرغاب در شهرستان مرودشت وارد می شود. در ابتدای این دشت، رودخانه‌ی سیوند، پس از دریافت آب چشمه بناب و گذشتن از تنگ سعادت آباد، وارد دشت سعادت شهر می‌شود.
در مرکز این دشت، رودخانه در مسیری نسبتآ مارپیچ، به حرکت خود ادامه می‌دهد، در این مسیر تعداد زیادی نهرهای سنتی از رودخانه منشعب شده و آب آن‌ها، برای مصارف کشاورزی روستاهای واقع در دشت، مورد استفاده قرار می‌گیرند. رودخانه سیوند، پس از عبور از دشت سعادت‌شهر، وارد دشت خفرک وسپس وارد دشت مرودشت شده و در محل پل‌خان، به رودخانه کر می‌پیوندد.
آب رودخانه سیوند، به جز در ماه‌های دی تا اردیبهشت که ماه‌های سیلابی به شمار می‌آید، در بقیه طول سال تقریبآ ثابت است. آبدهی رودخانه سیوند در بهار، بیشتریت مقدار خود را داراست. بستر رودخانه‌ی سیوند در دشت‌های خفرک و مرودشت زاینده است، به گونه‌ای که در قسمت‌هایی از دشت مرودشت، با توجه به بالا بودن سطح آب زیر زمینی، آب رودخانه به طور ناگهانی افزایش می‌یابد(21).
1-8- ویژگی‌های زمین شناسی استان فارسفارس یکی از استان‌های جنوبی ایران است که میان اشکال مورفولوژیک و ویژگی‌های زمین شناسی آن همخوانی در خور توجهی وجود دارد. از دیدگاه ژئومورفولوژی نواحی واقع در شمال و شمال غربی استان متشکل از ارتفاعات بهم پیوسته و دره‌های عمیق است، در حالیکه در گستره‌های جنوب و جنوب غربی استان در حد فاصل کوه‌ها، دشت‌های حاصلخیز شیراز، کازرون، نی ریز، مرودشت و… قرار دارد که توسط رود‌ها آبیاری می‌شوند، این رود‌ها در نهایت به دریاچه بختگان، پریشان، مهارلو و کافتر می‌ریزند (53).
براساس تقسیمات حوضه‌های ساختاری- رسوبی، استان فارس در بر گیرنده منطقه سنندج- سیرجان و منطقه زاگرس است و بیشتر برجستگی‌ها و ساختار‌ها روند شمال غربی- جنوب شرقی دارند(53).
از نگاه ساختاری، حاشیه شمال غربی استان فارس محل برخورد دو ورقه قاره‌ای است. به همین لحاظ در این گستره صفحه‌های رانده شده بسیار زیاد است که حاصل آن شکل‌گیری ساختمان‌های دوبلکس با شیب راندگی (گسل‌های معکوس با شیب کم) به سمت شمال- شمال شرقی است. سیستم‌های راندگی که در هر رویداد زمین ساختی بوجود آمده‌اند، در روی ساختمان‌های قبلی قرار‌گرفته،آن‌ها را قطع نموده ویا جا به جا کرده و به این ترتیب در شمال شرقی استان فارس مجموعه‌ای از صفحه‌های تراستی را می‌توان دید(53).
در یک روند شمال شرقی به جنوب غربی، فارس را می‌توان به زیر پهنه‌های مورفولوژیک و ساختاری_رسوبی زیر تقسیم کرد:
1-8-1- پهنه سنندج-سیرجان:ویژگی‌های ساختاری و سنگی نوار باریکی از حاشیه شمال شرقی استان فارس واقع در شمال شرق اقلید و شمال شرق کفه و نی‌ریز شباهت کامل به پهنه سنندج- سیرجان دارد (53). در این نواحی سنگ‌های پلاتفرمی (صفحه‌های بسیار وسیع) پالئوزوئیک پایین و بالا، ضمن داشتن حجم‌های در خور توجه، در اثر تکان‌های زمین و به صورت جریان‌های آشفته به قسمت‌های ژرف نقل مکان یافته‌اند. افزون بر ناآرامی‌های هم‌زمان، رسوب‌گذاری، شواهد چینه‌شناسی و ساختاری نشان می‌دهد که ساختار حاکم بر این باریکه از نوع راندگی‌های ورقه‌ای است که حاصل جابه‌جایی ورقه‌ها و افزایش ستبرای پوسته است(53).
1-8-2- زاگرس مرتفعدر این نواحی ، سنگ‌های مزوزوئیک، نهشته‌های رادیو لاریتی (مواد سیلیسی کف دریا) به همراه مجموعه‌های اولترا مافیکی (دارای یون‌های دو ظرفیتی آهن و منیزیم زیاد) هستند که در حوضه‌های عمیق شرق زاگرس انباشته شده‌اند و امروزه بر اثر کنش راندگی‌ها بلندترین قسمت‌های زاگرس را تشکیل می‌دهند(53).
1-8-3- زاگرس چین خوردهبخش بیشتر استان فارس قسمتی از پهنه ساختاری-رسوبی زاگرس چین خورده است که به نام پلاتفرم (صفحه‌های بسیار وسیع) فارس از آن یاد می‌شود. در این نواحی برونزد توالی‌های پروکامبرین پسین- تریاس میانی محدود به رخنمون‌هایی از گنبد‌های نمکی و یا برونزدهایی است که گسترش محدود دارند(53).
1-9- ناهمواری‌های استان و نحوه شکل گیری آن‌هاکوه‌های زاگرس ، بخش اعظم استان را در بر گرفته است . در مجموع بخش چین خورده رشته کوه‌های  زاگرس ، خود به 3 قسمت زاگرس شمال غرب (منطقه کرمانشاه و ایلام ) ، زاگرس میانی (منطقه لرستان و بختیاری ) و زاگرس جنوب شرق (منطقه فارس ) تقسیم می‌شود . بخش سوم زاگرس به طور کلی در استان پهناورفارس گسترده شده و به همین دلیل است که به آن زاگرس فارس نیز می‌گویند(54).
این واحد زاگرس ،حداکثر پهنا را داشته و چهره ظاهری آن با دو بخش دیگر زاگرس تفاوت دارد . در فارس امواج چین‌ها ملایم‌تر و بازتر شده و بیشتر به صورت چاله‌های ناودیسی و برجستگی‌های طاقدیسی ساده مشخص میگردد . همین چاله‌های ناودیسی به مرور زمان تبدیل به دشت‌های وسیع گردیده است . از دیگر مشخصات زاگرس فارس این است که هر چه از طرف شمال غرب استان به طرف شرق و جنوب شرق استان پیش می‌رویم ، محور چین‌ها از جهت شمال غرب جنوب شرق به سمت غرب به شرق منتهی می‌گردد (54).
از نظر زمین شناسی در کوه‌های استان فارس طبقات ائوسن، توده‌های عظیمی را تشکیل داده است. زاگرس در فارس بر روی سنگ‌های شیستی، آهکی و مارنی و تشکیلات جوان‌تر متعلق به دوره کرتاسه تشکیل شده که دارای سنگواره پالئوسن می‌باشد. بعد از مدتی محیط رسوبی عمیق‌تر شده و لایه‌های آهکی به وجود آمده همراه با مارن و شیست بوجود آمده‌اند . در حوضه رسوبی زاگرس رسوب‌گذاری از دوره الیگوسن به میوسن همچنان ادامه داشته و سازند آهک آسماری تشکیل شده است(54).
   در این سازند دو بخش تبخیری و ماسه سنگی نیز شناخته شده است. در سازند فارس رخساره‌های نرم تنان، خار پوستان، مرجان‌ها و میکرو فسیل‌ها مختلف دیده شده است. بنابراین به طور کلی ناهمواری‌های استان فارس مربوط به دوره یا عهد  میوسن و قسمتی از پلیوسن ((از دوره ترشیاری و از دوران سنوزوئیک)) ودر مجموع ناهمواری‌های جوان می‌باشد. از مشخصات این چنین مناطقی زلزله خیز بودن است . کما اینکه از سال 1900 میلادی تا کنون 1115 زمین لرزه دستگاهی در استان فارس رخ داده است. وگاه و بیگاه نیز شاهد بروز زلزله در نواحی مختلف استان می‌باشیم که این خود ناشی از جوان بودن منطقه از نظر زمین شناسی و برخورد مداوم سپر عربستان به سپر ایران می‌باشد (54).
1-10- زمین شناسی منطقه مورد مطالعه:محیط رسوبی و چینه نگاری سکانسی سازند فهلیان در منطقه مورد مطالعه نشان می‌دهد که نهشته‌های سازند فهلیان در بر گیرنده سه زیر گروه رخساره کربناته تالابی، سدی و دریای باز همراه با رسوبات دوباره نهشته شده هستند.
رسوبات یاد شده در یک پلاتفرم شلف حاشیه‌دار کربناته پدید آمده‌اند. سازند فهلیان از دو سکانس رسوبی تشکیل شده است. مرز پایینی سکانس یک (مرز پایین سازند فهلیان با سازند سورمه) ناپیوستگی نوع یک است. مرز بالایی سکانس دوم (مرز بالایی سازند فهلیان با سازند داریان) و مرز بین سکانس‌های سازند فهلیان (فهلیان1و2) ناپیوستگی نوع دومند. سکانس‌های تشخیص داده شده با بخش سوم زون پایینی از سوپر سکانس زونی هم‌خوانی دارند و به اشکوب‌های تیتونین بالایی تا والانژینین پایینی وابسته‌اند (16).
1-11- آب و هوادر استان فارس، تحت تاثیر ویژگی‌های توپوگرافیک، سه ناحیه آب و هوایی مشخص پدیدار شده است.
1-11-1- ناحیه کوهستانی شمال، شمال باختر و باختر
دارای زمستان‌های سرد معتدل و پوشش گیاهی قابل توجه می‌باشد. میزان بارندگی این ناحیه در حدود 400 تا 600 میلی‌متر در سال گزارش شده است (53).
1-11-2- ناحیه مرکزیاین ناحیه درزمستان‌ها آب و هوای نسبتا معتدل توام با بارندگی و در تابستان‌ها، هوایی گرم وخشک دارد. آب و هوای این ناحیه به علت بارندگی نسبی ارتفاعات، نسبت به شمال و شمال باختر وضعیتی کاملا متفاوت دارد، میزان باران این ناحیه بین 200 تا 400 میلی‌متر در سال است. شهرهای شیراز، کازرون، فسا و فیروزآباد در این ناحیه قرار گرفته‌اند (53).
1-11-3- ناحیه جنوب و جنوب خاوریبه علت کاهش ارتفاع و پهنای جغرافیایی و نحوه استقرار کوه‌ها، میزان بارندگی این ناحیه درفصل زمستان نسبت به دو فصل بهار و پاییز کم‌تر می‌باشد. هوای این ناحیه در زمستان‌ها معتدل و در تابستان‌ها بسیار گرم و میزان بارندگی سالانه آن 100 تا 200 میلی‌متر است. شهرهای لار، اوز و خنج جزو این ناحیه خشک به شمار می‌روند (53).
1-12- جریان‌های توده‌های هوایی استان:
استان فارس تحت تاثیر بادهای شمالی، باختری، جنوبی و محلی نیز قرار دارد، به طوری که جریان توده‌های هوایی آن به چهار گروه تقسیم می شود:
1-12-1- بادهای شمالی
که از سیبری به ایران می‌‍وزند و بسیار سرد و خشک هستند و باعث برودت هوا در زمستان، به ویژه در مناطق کوهستانی می‌شود (56).
1-12-2- بادهای باختری
که از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه به سوی ارتفاعات زاگرس می‌وزند و جزو بادهای باران آوری هستند که سبب ریزش برف و باران می‌شوند. این بارندگی از اواسط بهار ادامه پیدا می کند (56).
1-12-3- توده‌های هوای جنوبیکه از عربستان به سوی استان فارس می‌وزند. این توده‌های گرم و خشک هستند و سبب افزایش دما در تابستان می‌شوند. بادهای محلی که از سمت کوهستان به دشت می‌وزند عکس این مسیر را می‌پیمایند. نام یکی از آن‌ها باد قهره است که در ممسنی در امتداد رودخانه فهلیان می‌وزد (56).
1-13- طبقه بندی اقلیمی استانبراساس طبقه بندی اقلیمی دمارتن گسترش یافته، محاسبه رابطه بین آن بین ایستگاه‌های مختلف استان، نوع اقلیم موجود به شرح زیر مشخص شده است:
11/8 درصد از سطح استان دارای اقلیم فرا خشک سرد تا فرا خشک گرم می‌باشد.
36/5 درصد از سطح استان دارای اقلیم خشک فرا سرد تا خشک گرم می‌باشد.
40/7 درصد از سطح استان دارای اقلیم نیمه خشک فرا سرد تا نیمه خشک گرم می‌باشد.
5/3 درصد از سطح استان دارای اقلیم مدیترانه‌ای فراسرد تا مدیترانه‌ای معتدل می‌باشد.
2/8 درصد از سطح استان دارای اقلیم نیمه مرطوب فرا سرد تا نیمه مرطوب معتدل می‌باشد.
2/3 درصد از سطح استان دارای اقلیم مرطوب فرا سرد تا فراسرد معتدل می‌باشد.
0/6 درصد از سطح استان دارای اقلیم خیلی مرطوب فراسرد تا سرد می‌باشد.(1)

شکل شماره 3-1: پهنه بندی اقلیمی در استان فارس
1-14- اقلیم منطقهاقلیم منطقه مورد مطالعه از نوع نیمه خشک است. به منظور بررسی کلی آب و هوای منطقه از آمار هواشناسی ایستگاه تخت جمشید که در27 کیلومتری روستای سیوند قرار دارد استفاده شده است. (جدول1-1). بارندگی سالانه در منطقه مورد مطالعه از ماه‌های پاییز تا میانه بهار روی می‌دهد. متوسط بارندگی درسال 90-91، 320 و در سال 91-92، 326 میلی‌متر در سال بود. متوسط حداقل دما 9.0 و متوسط حداکثر دما 7/25 درجه سانتی‌گراد است (51). داده‌های آماری مربوط به وضعیت دما و بارندگی طی 13 سال از سال 1377-1390 است که می‌تواند بیانگر اقلیم منطقه باشد. اما با توجه به دور بودن ایستگاه از منطقه و تفاوت ارتفاع آن‌ها انتظار می‌رود میزان بارندگی در منطقه و سردی هوا هوا بیشتر باشد. (شکل‌های4-1، 5-1، 6-1، 7-1).
جدول شماره1-1: مشخصات ایستگاه هوا شناسی تخت جمشید
سینوپتیک تکمیلی نوع ایستگاه
1352 سال تاسیس
1605 متر ارتفای از سطح دریا
52 درجه و 54 دقیقه شرقی طول جغرافیایی
29 درجه و 56 دقیقه شمالی عرض جغرافیایی

شکل شماره 4-1: نمودار میانگین بارندگی ماهیانه در ده سال (1377-1390)

شکل شماره 5-1: نمودار رطوبت ماه‌های مختلف طی 10 سال (1377-1390)

شکل شماره 6-1: نمودار دمای ماه‌های مختلف طی 10 سال (1377-1390)

شکل شماره 7-1: نمودار تغییرات میزان دما و بارندگی میانگین در 10 سال (1377-1390)
1-15- پوشش گیاهی منطقهعرصه جنگلی شهرستان مرودشت بالغ بر 76136 هکتار است که از این وسعت حدود 3 درصد به جنگل انبوه و 19/7 درصد به جنگل نیمه انبوه و 77/3 درصد به جنگل‌های تنک اختصاص دارد. در منطقه مورد مطالعه پوشش غالب جنگل‌های تنک است که گونه‌های غالب منطقه بنه، انواع بادام، کیکوم وگون می‌باشد (21).
1-16- اهداف و ضرورت انجام پروژهامروزه فعالیت‌های انسانی منجر به کاهش تنوع زیستی گیاهان شده است. شناسایی پوشش گیاهی و بررسی زیستگاه‌های یک ناحیه، ضمن این که اساس بررسی‌ها وتحقیقات بوم شناختی است. در عین حال عامل موثری در سنجش و ارزیابی وضعیت کنونی و پیش‌بینی ‌وضعیت آینده به شمار می‌رود که برای اعمال مدیریت در منطقه نقش به‌سزایی دارد (29).
شناسایی عناصر گیاهی و تجزیه وتحلیل ویژگی‌های اکولوژیکی آن‌ها می‌تواند راهنمای خوبی برای تشخیص خصوصیات اکولوژیکی و پتانسیل رویشی آن منطقه محسوب شود، از این‌رو انجام چنین مطالعاتی در رویشگاه‌های ویژه به منظور مطالعه دقیق و متمرکز ترکیب فلوریستیکی ضروری است. هم چنین مطالعه پوشش گیاهی در حل مسائل اکولوژیکی مانند حفاظت بیولوژیکی و مدیریت منابع طبیعی مفید بوده و بر اساس نتایج حاصل از آن می‌توان روند تغییرات آینده را پیش بینی کرد (17).
با توجه به این که منطقه مورد مطالعه جزء مناطق حفاظت شده‌ی کشوری نیست و بررسی فلوریستیکی منطقه بسیاری ضروری است. مهم‌ترین اهداف این مطالعه عبارتند از:
– تهیه فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه که شامل کرولوژی و شکل زیستی آن‌ها نیز می باشد.
– بررسی زیستگاه‌ها و ریز زیستگاه‌های منطقه مورد مطالعه
– بررسی گونه‌های بومزاد، گونه‌های مهم از نظر غذایی و دارویی و گونه‌های علف هرز منطقه
– تعیین جوامع گیاهی منطقه
– بررسی شرایط اکولوژیکی منطقه بر نحوه گسترش و پراکندگی گیاهان
– بررسی تخریب‌های انسانی بر پوشش گیاهی منطقه و ارائه پیشنهاد جهت رفع این فشار‌ها و تخریب های انسانی و ایجاد زمینه برای حفاظت بهتر از فلور منطقه است.
به علاوه نتایج حاصل از این مطالعه به تعیین هر چه دقیق‌تر تنوع گونه‌ای در استان و کشور کمک خواهد کرد و امکان مقایسه میان نواحی تخریب شده و مناطق حفاظت شده را از لحاظ تنوع گونه‌ای فراهم می‌کند. هم‌چنین این مطالعه می‌تواند در پی بردن به پتانسیل گیاهی قابل بهره‌برداری استان از لحاظ گیاهان دارویی، مرتعی، جنگلی، صنعتی و …کمک نماید.
فصل دوم
مواد و روش‌هابا مطالعات انجام شده و با استفاده از اطلاعات افراد بومی، بکر‌ترین منطقه از نظر پوشش گیاهی در روستای سیوند وسپس حیطه مورد مطالعه مشخص گردید. مطالعات صحرایی و جمع‌آوری نمونه‌های گیاهی در منطقه انجام شد. در نهایت نمونه‌های گیاهی پس از پرس و خشک شدن در محیط آزمایشگاهی بررسی شدند.
2-1- نحوه انجام مطالعات صحراییجمع‌آوری گیاهان منطقه مورد مطالعه به طور منظم در طول فصل رویشی از زمستان91 تا تیر ماه 93 انجام شد. در طی این مدت در فصل‌های مختلف سال، و زمان‌های مختلف به منطقه مراجعه شده و اقدام به جمع‎‌آوری نمونه‌های گیاهی شد. نمونه‌ها در 104 ایستگاه مختلف جمع آوری شدند و با کمک دستگاه GPS ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی هر ایستگاه مشخص شد. بعلاوه جامعه گیاهی هر منطقه مشخص گردید و فرم رویشی و زیستگاه‌ها و یا ریز زیستگاه‌های هر گونه نیز یادداشت گردید.
با بیست وپنج بار مراجعه به منطقه با استفاده از بیلچه، قیچی باغبانی و تیشه نمونه‌های گیاهی جمع‌آوری شده و بلافاصله دسته‌بندی و شماره‌گذاری شدند: هر شماره مشخص کننده ایستگاه، طول و عرض جغرافیایی، ارتفاع و زمان جمع‌آوری بود. حین جمع‌آوری و پس از پرس کردن نمونه‌ها، عکس‌هایی از آنها جهت مستند سازی تهیه گردید.
نمونه‌های جمع‌آوری شده با کمک تخته پرس، مقوای خشک کن و روزنامه، پرس و خشک شدند. مقوای خشک کن نمونه‌ها، با توجه به نوع نمونه‌های گیاهی هر روز تعویض می‌شدند که خشک شدن نمونه‌ها از یک روز برای گیاهان علفی کوچک تا سه هفته برای گیاهان گوشتی و آبدار به طول می‌انجامید. نمونه‌های خشک شده جهت مطالعات بعدی دسته بندی شده و به هرباریوم منتقل شد.
نمونه برداری تقریبا از انواع زیستگاه‌ها و ریز زیستگاه‌های مختلف موجود در منطقه مانند دره ها، مناطق دست خورده، باغات و زمین‌های کشاورزی، رودخانه‌ها و آب‌های موقت ، دامنه و قله کوه‌ها، شیب شمالی و جنوبی وشرقی و غربی کوه‌ها و… انجام شد. با این حال سعی شد که نوع نمونه‌برداری یک خط ترانسکت در طول کوه باشد تا نحوه تغییر پوشش گیاهی با تغییر ارتفاع بررسی گردد به طور کلی نمونه‌برداری به نحوی صورت گرفت که گویای زیستگاه‌های موجود و پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه باشد.
هم چنین با مراجعه به مراکز پژوهشی و تحقیقاتی و منابع موجود، کلیه اطلاعات و آمار منطقه اعم از اطلاعات زمین‌شناسی، قابلیت اراضی، پوشش گیاهی، اقلیم، آب و هوا وغیره تهیه شد.
2-2- مطالعات آزمایشگاهی2-2-1- شناسایی نمونه‌ها
در آزمایشگاه با کمک میکروسکوپ تشریح نمونه‌های گیاهی مورد بررسی قرار گرفت . در ابتدا با جوشاندن اجزای مهم گیاه مانند گل، تیره گیاه و سپس با استفاده از فلور‌های مختلف موجود از جمله فلور ایرانیکا (48)، فلور ایران (3)، فلور ترکیه (42) و فلو عراق (50) و با کمک استاد راهنما، تا سطح گونه شناسایی شدند.
2-2-2- شناسایی شکل زیستی هر گونه
شکل زیستی هر گونه گیاهی ویژگی ثابتی است که بر اساس سازش‌های مورفولوژیک گیاه با شرایط محیطی بوجود آمده است. تفاوت شکل‌های زیستی در جوامع مختلف گیاهی، اساس ساختار آن‌ها را تشکیل می‌دهد. رده بندی‌های مختلفی از شکل‌های زیستی وجود دارد. اما در میان آن‌ها سیستم رانکایر دارای بیشترین کاربرد است (23).
برای تعیین شکل زیستی از روش Raunkiaer (1934) استفاده گردید.که کاربردی ترین شکل زندگی را ارائه می‌کند. طبقه‌بندی رانکیائر براساس حداکثر ارتفاع جوانه پایدار یا اندامی از سطح زمین است که در فصل سرد یا خشک برای بقای گیاه زنده می‌ماند. در این سیستم طبقه بندی گیاهان براساس موقعیت جوانه تجدید کننده حیات به 5 دسته تقسیم می‌شوند (38).
گروه1: فانروفیت که گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آنها بالاتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 2: کاموفیت‌ها که گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آنها کمتر از 25 سانتی‌متر از سطح زمین قرار گرفته است.
گروه 3: همی کریپتوفیت‌ها که گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آنها در نزدیک سطح زمین قرار گرفته است.
گروه4: کریپتوفیت‌ها یا ژئوفیت‌ها که گونه‌هایی هستند که جوانه پایدار آنها در زیر خاک یا آب قرار گرفته است.
گروه5: تروفیت‌ها که گونه‌هایی هستند که دوره نامساعد را به صورت بذر می‌گذرانند و لذا جزو گونه‌های یکساله هستند (34).
2-2-3- تعیین کرولوژی گونه‌ها
مشخص کردن منطقه‌ی فیتو جغرافیایی که گونه گیاهی به آن‌جا تعلق دارد کورولوژی نام دارد.
دراین پژوهش کرولوژی هرگونه نیز مشخص و یادداشت گردید.
2-2-4- شناسایی زیستگاه‌ها
برای شناسایی زیستگاه‌ها از دستور العمل طبقه بندی زیستگاهی اروپا EUNIS (40) و زیستگاه‌های ایرلند (44) و آمریکای جنوبی (46) استفاده شد. در این طبقه بندی‌ها زیستگاه‌ها به صورت سلسله مراتبی طبقه بندی می‌شوند. گر چه این طبقه بندی‌ها برای کشورهای دیگر تهیه شده، اما رتبه‌های بالای آن برای کشور ایران نیز قابل استفاده است. در دستور العمل برای شناسایی زیستگاه‌ها در هر رتبه از یک کلید طبقه‌بندی زیستگاهی اتحادیه اروپا (EUNIS) استفاده می‌شود که در شکل (1-2) کلید ارائه شده برای رتبه 1 نشان داده شده است.
زیستگاه‌های ارائه شده در رتبه 1 در بر دارنده:
-A زیستگاه‌های دریایی (Marine habitat)، -B.زیستگاه‌های ساحلی (Coastal habitat)
-C آب‌های سطحی (Inland surface water)، -D مرداب‌ها، باتلاق‌ها و لجنزار‌ها (Mires, bogs and fen)، -Eچمنزار‌ها و زمین‌هایی با غالبیت علف‌های پهن برگ، گلسنگ و خزه ها (Grassland and lands dominated by forb, moss or lichens)، -Fخلنگ‌زار، بوته‌زار و توندرا (Heathland scrub and tundra)، -G جنگل‌های فشرده، جنگل‌های تنک و سایر زمین‌های پوشیده شده توسط درخت (Woodland, forest and other wooded land)، -H زمین‌های بدون پوشش یا با پوشش اندک (Inland unvegetated and sparsely vegetated habitat)، -I زیستگاه‌هایی که به طور منظم یا نا منظم باغبانی و کشاورزی درآن‌ها صورت می‌گیرد (Regularly or recently cultivated or agricultural, horticultural and domestic habitat)، -Jزیستگاه‌های صنعتی، ساختمانی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی(41).

شکل شماره 1-2: کلید شناسایی زیستگاه‌های رتبه 1 بر اساس طبقه بندی EUNIS
2-2-5- تعیین پوشش گیاهی منطقه
گونه های گیاهی در منطقه به تنهایی زندگی نمی‌کنند. آن‌ها همواره به طور جمعی، منطقه‌ای را اشغال می‌کنند. جامعه گیاهی (plant community) مجموعه ای از گونه‌های گیاهی است که با هم در محل ویژه ای رشد می‌کنند. واژه جامعه جنبه‌ی عمومی دارد و می‌تواند هر اندازه و مساحتی داشته باشد (33).
در منطقه مورد مطالعه جامعه گیاهی براساس گونه غالب که بیشترین درصد تاج‌پوش را به خود اختصاص می‌دادند تعیین شد.
2-2-6- تهیه بانک اطلاعات
در نهایت تمام مشخصات نمونه‌های شناسایی شده در یک بانک اطلاعات وارد شد. اطلاعات بدست آمده شامل: نام تیره، جنس، گونه، نام جمع‌آوری‌کننده، تاریخ جمع‌آوری، ارتفاع و طول وعرض جغرافیایی، جهت شیب و نوع زیستگاه وریززیستگاه، شکل زندگی، کرولوژی وغیره در بانک اطلاعات Access ثبت شد. مختصات جغرافیایی نمونه‌های جمع‌آوری شده در بانک اطلاعات به کمک برنامه 11.5 Mapinfo به فرمت KML تبدیل شد تا بتوان نقاط جمع آوری را در برنامه Google earth نشان داد. با این کار جهت شیب دقیق‌ترمشخص شد.
2-2-7- تهیه برچسب‌های شناسایی نمونه‌ها
سپس با استفاده از نرم افزار Word برچسب‌هایی برای هر نمونه تهیه گردید که دارای اطلاعاتی از قبیل: شماره گونه، نام تیره، جنس، موقعیت جغرافیایی (شامل طول، عرض و ارتفاع)، جهت شیب، نوع زیستگاه و ریز زیستگاه، نام علمی صحیح برای گونه، نام محلی گونه، نام شناسایی کننده، نام جمع‌آوری‌کننده بود. تمام نمونه‌ها و دوبلیکیت‌های(مضاعف) آن‌ها پس از تنظیم نهایی و چسابانده شدن بر روی مقوای مخصوص و نصب برچسب‌های شناسایی برآن‌ها، تحویل هرباریوم دانشگاه شیراز گردید.
بعد از شناسایی گیاهان و تهیه بانک اطلاعات، فهرستی از گونه‌های گیاهی منطقه همراه با فرم رویشی و کرولوژی آن‌ها تهیه شد.
هم چنین جهت تهیه نمودار‌های مختلف از نرم افزار Excel استفاده شد.
فصل سوم
نتایجدر این مطالعه در مجموع 499 نمونه گیاهی در 103 ایستگاه جمع‌آوری گردید. بیشترین جمع‌آوری‌ها در فصل بهار انجام شد چرا که بیشترین میزان گلدهی گیاهان در فصل بهار می باشد(شکل 2-3).

شکل 1-3: تصویر ماهواره‌ای از منطقه مورد مطالعه همرا با موقعیت و شماره‌ی ایستگاه‌های جمع‌آوری نمونه‌ها
(برگرفته از Google earth)(57)

شکل 2-3: نمودار میزان گلدهی گیاهان منطقه در فصول مختلف (برحسب درصد)
نمونه‌های جمع‌آوری شده، مورد شناسایی قرار گرفتند (جدول 1پیوست). نهایتا تعداد 315 گونه گیاهی متعلق به 65 تیره و237 جنس در منطقه شناسایی گردید. گیاهان گلدار در منطقه غالب بودند که گیاهان دولپه با 54 تیره 201 جنس و273 گونه (%6/86)، متنوع‌ترین بوده و پس از آن گیاهان تک لپه ای با 8 تیره، 33 جنس و 39 گونه (%4/12) قرار می‌گیرد. نهانزادان آوندی با 2 گونه (%7/0) و بازدانگان با 1 گونه (%3/0) بین نمونه‌های جمع‌آوری شده حضوردارند(جدول3-1).
جدول شماره 1-3: تعداد تیره، جنس و گونه‌ی مربوط به هر کدام از گروه‌های گیاهی
گروه گیاهی تیره جنس گونه
دو لپه 54 201 273
تک لپه 8 33 39
نهانزاد آوندی 2 2 2
بازدانه 1 1 1
مجموع 65 237 315

شکل شماره 3-3: نمایش سهم هر یک از گروه‌های گیاهی در پوشش منطقه بر حسب درصد
غنی‌ترین تیره‌ها از نظر تعداد گونه به ترتیب عبارتند از:
Asteraceae (39 جنس و 50گونه)، Brassicaceae (24 جنس و 30گونه)، Poaceae (24جنس و 30گونه)، Fabaceae (11جنس و 22گونه)، Lamiaceae (16جنس و 21گونه) ، Caryophyllaceae (9جنس و 14گونه)، Apiaceae (13جنس و 14گونه)، Scrophulariaceae (5جنس و 10گونه)، Boraginaceae (8جنس و 10 گونه) و Rosaceae (6جنس و 8 گونه).(جدول 3-2) و شکل (3-2).
جدول شماره 2-3: لیست غنی‎ترین تیره‌های گیاهان آوندی
تیره تعداد گونه تعداد جنس
Asteraceae 50 39
Brassicaceae 30 24
Poaceae 30 24
Fabaceae 22 11
Lamiaceae 21 16
Caryophyllaceae 14 9
Apiaceae 14 13
Boraginaceae 10 8
Scrophulariaceae 10 5
Rosaceae 8 6

شکل شماره4-3: سهم غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی منطقه (بر حسب درصد)
متنوع‌ترین جنس‌های موجود در منطقه عبارتند از:
10) Astragalusگونه) و Bromus ، Centaurea، Silen ، Veronica (هر کدام با چهار گونه)
جدول شماره 3-3: لیست غنی‌ترین جنس‌های گیاهان آوندی
نام جنس تعداد گونه
Astragalus L. 10
Bromus L. 4
Veronica L. 4
Centaurea L. 4
Silene L. 4

شکل شماره 5-3: تعداد گونه‌ها و جنس‌های غنی‌ترین تیره‌ها در پوشش گیاهی
گونه‌های بومی در منطقه نیز 28 گونه (8/9%) می‌باشد. که اسامی آنها در جدول 4-3 آورده شده است.
جدول شماره 4-3: گونه‌های بومی ایران در مناطق مورد مطالعه
Acantholimon shirazianum Boiss.
Acer monspessulanum L.
Ajuga chamaecistus Ging. ex Benth.
Amygdalus eburnea Spach.
Amygdalus scoparia Spach.
Anthemis gayana Boiss.
Astragalus cephalanthus DC.
Astragalus effusus Bunge.
Astragalus fasciculifolius Boiss.
Astragalus globiflorus Boiss.
Astragalus gossypinus Fisch.
Astragalus kerkukiensis Bornm.
Astragalus sivendicus Podlech & Maassoumi.
Campanula persepolitana Kotschy ex Boiss.
Dianthus subaphyllus (Lemberg) Rech. f.
Dionysia diapensifolia Boiss.
Echinophora platyloba DC.
Echinops ceratophorus Boiss.
Echinops endotrichus Rech. f.
Erysimum persepolitanum Boiss.
Helichrysum leucocephalum Boiss.
Isatis raphanifolia Boiss.
Nepeta glomerulosa Boiss.
Polygonum aridum Boiss. & Hausskn. ex Boiss.
Polygonum salicornioides Jaub. & Spach.
Rheum persicum Losinsk.
Scabiosa persica Boiss.
Zataria multiflora Boiss.
با توجه به اهمیت گیاهان دارویی و خوراکی منطقه و حفظ آن‌ها، فهرستی از این گیاهان که اهالی بومی برای مصارف مختلف استفاده می‎کنند در جدول آمده است.
جدول شماره 5-3: برخی از گیاهان دارویی و خوراکی منطقه
نام گونه نام محلی
Achillea wilhelmsii K. Koch. برنجاسف (Berenjasf)
Alhagi pseudalhagi (M. Bieb.) Desv. خارشتر
Amygdalus scoparia Spach. الوک(Aluk)
Anthemis odontostephana Boiss. بابونه
Cheilanthes acrostica (Balbis) Tod. پر سیاوش
Cichorium intybus L. کاسنی
Fumaria asepala Boiss. شاهتره
Glycyrrhiza glabra L. مهک(Mahk)
Micromeria persica Boiss. چای کوهی
Pistacia atlantica Desf. بنه
Plantago major L. بارهنگ
Rheum persicum Losinsk. ریواس
Solanum nigrum L. روا تربک((Roa torbak
Teucrium polium L. حلپه(Halpe)
Zataria multiflora Boiss. آویشن برگ پهن
Ziziphora tenuior L. پدن کوهی (Peden e kouhi)
علف‌های هرز منطقه نیز شناسایی شد که بیشتر علف‌های هرز مربوط به زمین‌های کشت شده زراعی و باغبانی می‌باشد. تعدادی از علف‌‌های هرز منطقه مورد مطالعه در جدول 6-3 آورده شده است.
جدول شماره 6-3: تعدادی از علف‌‎های هرز منطقه
نام گونه
Achillea wilhelmsii K. Koch.
Alhagi pseudalhagi (M. Bieb.) Desv.
Amaranthus retroflexus L.
Avena wiestii Steud.
Capsella bursa-pastoris (L.) Medik.
Cardaria draba (L.) Desv.
Chenopodium album L.
Convolvulus arvensis L.
Datura stramonium L.
Descurainia sophia (L.) Webb ex Prantl.
Erysimum repandum L.
Lamium amplexicaule L.
Malva sylvestris L.
Mentha longifolia (L.) Huds.
Peganum harmala L.
Plantago major L.
Portulaca oleracea L.
Salsola kali L.
یکی از روش‌های توصیف پوشش گیاهی بر اساس فرم رویشی است. فرم رویشی غالب در منطقه تروفیت‌ها (57%) بود، پس از آن همی‌کریپتوفیت‌ها (24%) غالب بودند. در شکل4-5 درصد شکل‌های رویشی نشان داده شده است.

شکل شماره 6-3: نمودار شکل زیستی گیاهان منطقه برحسب درصد.(CH=کاموفیت، G= ژئوفیت،
HE=همی کریپتوفیت، PH= فانروفیت، TH= تروفیت)نواحی فلوریستیکی گونه‌ها نیز مشخص شد که نتایج آن در شکل 7-3 نشان داده شده است. در این بررسی بیشترین گونه‌ها با 33%متعلق به ناحیه ایران- تورانی بود وپس از آن ناحیه ایران-تورانی و مدیترانه‌ای با 24% بیشترین گونه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند.

شکل شماره 7-3: نمودار کورولوژی گیاهان منطقه برحسب درصد (COSM =کازموپولیت، ES = اروپا سیبری، ES,M = اروپا سیبری- مدیترانه ای، IT = ایران تورانی، IT,ES = ایران تورانی-اروپا سیبری،IT,M = ایران تورانی- مدیترانه ای، IT,M,ES = ایران تورانی- مدیترانه ای- اروپا سیبری، PL = چند ناحیه ای، M= مدیترانه های، IT,SA= ایران تورانی- صحرا عربی، IT,SA,M= ایران تورانی- صحرا عربی_ مدیترانه ای، IT,NOBO= ایران تورانی _ نوبوسندی، NOBO= نوبوسندی، IA= ایران- آناتولی )
3-1-1- زیستگاه‌های موجود در منطقه سیوند بر اساس سیستم EUNIS در رتبه 1، هفت زیستگاه بزرگ در منطقه یافت می‌شود که در بر دارنده1- علفزار. 2- بوته‌زار. 3-درختچه‌زار. 4- مناطق کم پوشش یا بی پوشش با بستر سنگی و صخره‌ای. 5- آب‌های سطحی درون سرزمینی. 6- زیستگاه‌های کشت شده زراعی، باغبانی یا مسکونی. 7- زیستگاه‌های احداثی، صنعتی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی.
شرح زیستگاه‌ها و عناصر گیاهی آنها
3-1-1-1- درختچه زار
درختچه‌زار‌ها مکانی هستند که در آن درختچه ها و بوته‌های بلند خاردار و درختان از رشد باز مانده به صورت غالب مشاهده می‌شوند. بلند‌ترین تاج‌پوش در درختچه‌زار‌ها از کمترین اندازه تاج‌پوش در درخت‌زار‌ها (4متر) کمتر است. پوشش گیاهی درختچه‌زار‌ها بیشتر از 30% است. در این زیستگاه 50 درصد از پوشش را درختچه‌ها و درختان از رشد باز مانده تشکیل می‌دهند.
گونه‌های غالب قابل مشاهده در منطقه در این نوع زیستگاه عبارتند از:
Amygdalus eburnea Spach.،Amygdalus scoparia Spach. ،Acer monspessulanum L.، Cerasus microcarpa Boiss.،Crataegus aronia Bosc.، Daphne mucronata Royle. و Pistacia atlantica Desf.
در اواخر فصل زمستان و اوایل فصل بهار پوشش غالب زیر این تاج پوش گیاهان یکساله هستند. از گونه‌های یک ساله می‌توان به گونه‌های زیر اشاره کرد.
Erodium cicutarium (L.) L’Her. exAiton ، Lens cyanea Alef.، Anthemis odontostephana Boiss. و .Clypeola jonthlaspi L
اشاره کرد. با گرم‌تر شدن هوا گیاهان تیره Poaceae در زیر تاج پوش به صورت غالب و انبوه مشاهده می‌شوند از جمله گونه‌های غالب این تیرهNardurus maritimus (L.) Murb. Poa bulbosa L. و Bromus tectorum L. هستند. با گرم‌تر شدن هوا در فصل تابستان گیاهانی همچون: .Centaurea bruguierana، . Scabiosa olivieri Coultو .Scariola orientalis (Boiss.) Sojak در زیر تاج پوش مشاهده می‌شوند.
3-1-1-2- علفزار
علفزار‌ها از ارتفاع 1800 تا 2000 متر از سطح دریا مشاهده می‌شوند. در علفزار‌ها عنصر اصلی گونه‌هایی از تیرهPoaceae هستند که زیر تاج‌پوشی از درختچه‌های بسیار تنک قرار گرفته‌اند. این علفزار‌ها در خاک‌های آهکی رشد می‌کنند و از غنای گونه‌ای نسبتآ خوبی برخوردارند. در این زیستگاه‌ها گرس‌های چند ساله و کمتر یکساله حضور دارند که در اواخر بهار رشد می‌کنند و پوشش درختی از 25% بیشتر نمی‌شود. در علفزارها پوشش گیاهی بیشتر از 30% است. عناصر اصلی در این زیستگاه عبارتند از:
Alyssum szowitsianum Fisch. & C.A. Mey، Ar–isia sieberi Besser.، Boissiera squarrosa (Banks & Sol.) Eig، .Bromus tectorum L، Buglossoides arvensis (L.) I.M. Johnst.، Bunium caroides (Boiss.). Hausskn. ex Bornm، .Clypeola aspera Turrill، .Clypeola jonthlaspi L، Erysimum persepolitanum Boiss، .Erysimum repandum L، . Galium ceratopodum Boiss، .Minuartia hamata Mattf، .Poa bulbosa L، Trigonella fischeriana Ser.، Vicia michauxii Spreng.و Vicia monantha Retz.
3-1-1-3- بوته زار
بوته‌زارها زیستگاه‌هایی هستند که پوشش گیاهی آن‌ها کم است و حداقل 25% از گیاهان آن‌ها را بوته‌های کوتوله تشکیل می‌دهند؛ در این زیستگاه درختان و درختچه‌ها می‌توانند حضور داشته باشند اما نه به صورت فراوان.
درمنطقه مورد مطالعه در این نوع زیستگاه گونه‌های زیر حضور دارند.
Astragalus cephalanthus DC.، .Astragalus curvirostris Boiss، Astragalus dactylocarpus Boiss.، Astragalus gossypinus Fisch.، Centaurea virgata Lam.، Convolvulus leiocalycinus Boiss.، . Cousinia calcitrapa Boiss، Ebenus stellata Boiss. ، Eremopoa persica (Trin.). Roshev،.Gundelia tenuisecta Freyn & Sint، . Helichrysum leucocephalum Boiss، . Heterocaryum subsessile Vatke، . Polygonum salicornioides Jaub. & Spach، . Pterocephalus plumosus Coult، Scripoides holoschoenus (L. ) Sojak. وScrophularia striata Boiss.
3-1-1-4- صخره‌های بیرون زده
زیستگاه‌های غیر ساحلی با پوشش گیاهی کمتر از 30% ، اکثرأ در شکاف صخره‌ها، سنگریزه‌ها و تخته سنگ‌ها که خشک‌اند یا به صورت فصلی با سفره‌های آب نزدیک یا بالای سطح زمین در کمتر از نیمی از سال مرطوب می‌شود. گیاهان این ناحیه تابع فاکتور‌های آب و هوایی هستند، که بوسیله ارتفاع، شیب و در معرض نور خورشید بودن مشخص می‌شوند.
این نوع زیستگاه در منطقه در تمامی شیب‌ها وجود دارد. از گیاهان شاخص موجود در این زیستگاه می‌توان گونه‌های زیر را نام برد.
Campanula incanescens Boiss، . Cerastium inflatum Link ex Sweet، Cheilanthes acrostica (Balbis) Tod.، . Crepis kotschyana Boiss، Micromeria persica Boiss.، . Parietaria judaica L، . Phagnalon nitidum Fresen، Rosularia sempervivum (M. Bieb.) A. Berger، . Silene lagenocalyx Fenzl ex Boiss، . Stachys benthamiana Boiss، Tanacetum polycephalum Sch. Bip. و Zataria multiflora Boiss.
3-1-1-5- آب‌های سطحی درون سرزمینی
آب‌های سطحی درون سرزمینی، منابع آبی شیرین و شور غیر ساحلی و باز هستند. (مانند رودخانه‌ها، نهرها، برکه‌ها و چسمه سارها و سواحل آن‌ها). منابع درون سرزمینی مصنوعی مانند کانال‌ها، استخرها و غیره با جوامع نیمه طبیعی گیاهی و جانوری نیز در این رده قرار می‌گیرند. منابع آبی فصلی، که فصولی از سال خشک هستند مانند رودخانه‌ها و دریاچه‌های موقت و سواحل آن‌ها در این رده قرار می‌گیرند. آب‌های سطحی درون سرزمینی به سه گروه زیستگاه تقسیم می‌شوند شامل: آب‌های ساکن، آب‌های روان و سواحل آن‌ها که از این سه گروه، آب‌های روان و سواحل آن‌ها در منطقه یافت می‌شود.
دو گونه‌ گیاهی شاخص این نوع زیستگاه که در منطقه جمع‌آوری شدند Veronica anagallis-aquatica L. و Polypogon fugax Nees ex Steud. هستند.
3-1-1-6- زیستگاه‌های کشت شده زراعی، باغبانی یا مسکونی
زیستگاه‌هایی که فقط با کشت متوالی یا متروکه شدن زمین کشت، پایدار می مانند. مانند زمین‌های زراعی، باغبانی یا مسکونی کشت شده مانند باغچه.
در منطقه مورد مطالعه تعداد زیادی از گیاهان از این نوع زیستگاه جمع‌آوری گردید که این نوع زیستگاه در بردارنده باغات و زمین‌های کشاورزی زیادی است که گیاهان این زیستگاه‌ها، انسان‌زاد هستند. علف‌های هرز از جمله این گیاهان هستند.
تعدادی از گیاهان این زیستگاه در منطقه عبارتند از
Xanthium strumarium L.، Datura stramonium L.، Solanum nigrum L. Hordeum vulgare L.، Silene chaetodonta Boiss. ، Platanus orientalis L.،Sisymbrium altissimum L. ، Mentha arvensis L.،Agrimonia eupatoria L.،Alopecurus myosuroides Huds. ،Erodium cicutarium (L.) L’Her. ex Aiton.، Malva neglecta Wallr.،Plantago lanceolata L. ، Sanguisorba minor Scop.،Sonchus oleraceus L. ،Glycyrrhiza glabra L. ، Senecio vulgaris L.وRumex crispus L.
3-1-1-7- زیستگاه‌‎های احداثی، صنعتی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی
مناطق مسکونی، ساختمانها، شهرک‌های صنعتی، راه‌های حمل و نقل و محل دفع زباله جز این زیستگاه‌ها هستند. در منطقه سیوند، جاده‌ها و مناطق استقرار عشایرو دامهایشان جز این زیستگاه است. گیاهان مستقر در این مناطق جز گیاهان انسان زادند. دوگونه‌ گیاهی Alhagi pseudalhagi (M. Bieb.) Desv. و Picris strigosa M. Bieb. از گونه‌های شاخص جمع‌آوری شده در اطراف راه‌های حمل و نقل می‌باشند.
تعداد گونه‌ها در زیستگاهای مختلف متفاوت است. تعداد گونه‌های جمع‌آوری شده مربوط به هر زیستگاه در (شکل3-11) نشان داده شده است.

شکل شماره 8-3: : نمودار تعداد گونه‌ها‌ی موجود در هرزیستگاه‌ در منطقه برحسب درصد
3-1-2- ریز زیستگاه‌های موجود در منطقهیکی از مهم‌ترین ریز زیستگاه‌های بررسی شده در این پژوهش شیب‌ها هستند. شیب و جهت شیب دو متغیر مهم توپوگرافی هستند که حرکت آب و مواد را در خاک کنترل می‌کنند. جهت شیب با ایجاد اقلیم محلی یا مزوکلیما، در تعیین نوع گونه‌های گیاهی ایفای نقش می‌کند و در نتیجه ترکیب فلوریستیکی در جهات مختلف جغرافیایی، متفاوت می‌باشد. گیاهان از شیب‌های شمالی (N)، شمال شرقی (NE)، شمال غربی (NW)، شیب‌های جنوبی (S)، جنوب شرقی (SE)، جنوب غربی (SW)، شیب‌های شرقی (E) و شیب‌های غربی (W) و زمین‌های بدون شیب جمع‌آوری شد. درصد گونه‌های مربوط به هر شیب نشان می‌دهد که بیشترین گونه‌ها مربوط به زمین‌های بدون شیب است و پس از آن به ترتیب شیب‌های غربی و جنوبی بیشترین تعداد گونه‌ها به خود اختصاص می‌دهند. کم‌ترین تعداد گونه‌ها مربوط به شیب‌های شمالی است که به دلیل جمع‌آوری کم‌تر در این شیب‌ها می‌باشد (شکل 9-3).

شکل شماره 9-3: تعداد گونه‌ها در شیب‌های مختلف منطقه مورد مطالعه
درصد هر یک از فرم رویشی را در شیب‌های مختلف منطقه مورد بررسی نیز مشخص شدکه نتایج آن در شکل 10-3 نشان داده شده است.

شکل شماره 10-3: سهم هریک از فرم‌های رویشی در شیب‌های مختلف برحسب درصد
3-1-3- توصیف پوشش منطقه3-1-3-1- جامعه گیاهی
جامعه گیاهی به مفهوم گروه گیاهی یا مجموعه گیاهانی است که در یک محل گرد آمده‌اند. جامعه گیاهی ترکیبی از گونه‌هایی است که بعضی از آن‌ها گونه‌های شاخص می‌باشند. که وابستگی زیادی به جامعه دارند و سایر گونه‌ها به عنوان گونه‌های همراه در نظر گرفته می شوند. جامعه غالب مشاهده شده در منطقه سیوند جامعه بادام و بنه است.
منطقه مورد مطالعه شامل کوه‌های تنگ خشک و کوه‌های همند، کل بادی و پل سنگی می باشد. با توجه به تنوع شرایط ذکر شده و دخالت‌های آدمی در تخریب بخش‌هایی از پوشش گیاهی می‌توان رویشگاه‌های مناطق مورد مطالعه را به صورت زیر بررسی کرد.
3-1-3-2- رویش گیاهی منطقه تنگه خشک
منطقه تنگه خشک که در 5 کیلومتری شمال سیوند قرار دارد شامل کوه‌های فراوانی است. کوه‌های بررسی شده در این منطقه شامل کوه شکاف، کوه دره بادام‌دار، کوه تل سنگ آبی، کوه تم کرم و کوه آب‌برون است. این کوه‌ها دارای پوشش گیاهی یکسان هستند. که گیاهان غالب مشاهده شده درمنطقه شامل Pistaci atlantica Desf.، Acer monspessulanum L.، Amygdalus scoparia Spach.، Amygdalus eburnea Spach. و Crataegus aronia Bosc. هستند.که از ارتفاعات پایین در منطقه حضور دارند و تشکیل جامعه درختچه‌زار خشکی پسند تنک می‌دهند.
‌شیب‌های شرقی کوه شکاف و تل سنگ آبی دارای پوشش یکسان می‌باشند که از ارتفاع پایین تا ارتفاع 1830 متر گونه‌های .Amygdalus scoparia Spach و Pistaci atlantica Desf. غالب هستند. و از ارتفاع 1830 متر تا 1870 متر و ارتفاعات بالاتر از تعداد گونه‌های Pistaci atlantica Desf. کاسته می‌شود و هرچه به سمت ارتفاعات بالاتر می‌رویم گونه‌های .Amygdalus scoparia Spach غالبیت بیشتری دارد.
شیب های شرقی کوه شکاف و تم کرم نیز بررسی شد که در این شیب از ارتفاع پایین تا ارتفاع 1830 گونه‌های Amygdalus scoparia Spach. ، Acer monspessulanum L. و Pistaci atlantica Desf. تشکیل جامع گیاهی درختچه‌زار خشکی پسند تنک می‌دهند که هر سه گونه در این اجتماع غالبیت یکسان دارند.
هرچه به سمت ارتفاعات بالاتر می‌رویم از تعدادگونه‌های Acer monspessulanum L. و Pistaci atlantica Desf. کاسته می‌شود وگونه Amygdalus scoparia Spach غالبیت بیشتری دارد.
در این پژوهش شیب جنوبی کوه‌های دره بادام دار نیز بررسی شد در این منطقه در شیب جنوبی از ارتفاع پایین تا ارتفاع‌های بالاتر (1857-1881 متر) گونه‌های Amygdalus scoparia Spach.، Acer monspessulanum L. و . Pistaci atlantica تشکیل جامع گیاهی درختچه‌زار خشکی پسند تنک می‌دهند که در این اجتماع گونه‌های Amygdalus scoparia Spach. و Pistaci atlantica Desf. غالب هستند.
3-1-3-4- رویش گیاهی کوه‌های همند، کل بادی و پل سنگی
کوه‌های پل سنگی و کل بادی شیب غربی بررسی شد که دارای پوشش مشابه بودند.
از ارتفاع1750-1770متر، گونه‌هایEbenus stellata Boiss. ،Astragalus spp. Gundelia tenuisect. Freyn & Sint. و Convolvulus leiocalycinus Boiss. تشکیل جامع گیاهی بوته‌زار و اشکال بالشتی شکل خاردار می‌دهند. که در این اجتماع گونه‌های Ebenus stellata Boiss.، Astragalus cephalanthus.و Astragalus fasciculifolius Boiss. غالبیت بیشتری دارند. از ارتفاع1830 متر تا ارتفاعات بالاتر گونه‌های Amygdalus scoparia Spach.، Acer monspessulanum L.، Pistaci atlantica Desf.، Amygdalus eburnea Spach.و Crataegus aronia Bosc. تشکیل جامع گیاهی درختچه زار خشکی پسند تنک می‌دهند که در این اجتماع گونه‌های Acer monspessulanum L. و Amygdalus scoparia Spach. غالبیت بیشتری دارند.
شیب شرقی کوه همند نیز بررسی شد که از ارتفاعات پایین تا ارتفاع 1949 گونه‌های Amygdalus scoparia Spach. ، Acer monspessulanum L.، Pistaci atlantica Desf. و Crataegus aronia Bosc. تشکیل جامع گیاهی درختچه‌زار خشکی پسند تنک می‌دهند که در این اجتماع هر چهارگونه غالب هستند. هر چه به سمت ارتفاعات بالاتر می رویم به تعداد درختان بنه در جامعه افزوده می‌شود.
گونه‌های انگلی در منطقه از جنس Orobanch L. و Cuscuta L. هستند.
فصل چهارم
بحث و بررسی داده ها4-1- پوشش گیاهی منطقهجامعه غالب قابل مشاهده در منطقه جامعه بادام بنه است که این اجتماعات مشخصه بخش‌های مرتفع ایران مرکزی می‌باشد. بادام نیز یک عنصر اصلی در مناطق کوهستانی ایران تورانی است با این حال در برخی مناطق حضور این گونه به تنهایی می‌تواند نشانه یک توالی ثانویه باشد که پس از ازبین رفتن بخشی از پوشش درختی بنه در منطقه آغاز شده است. در اوایل فصل بهار پوشش غالب زیر این تاج پوش گیاهان یکساله هستند که علت آن بارندگی در این فصل می‌باشد. اما با گرم شدن هوا و کاهش بارندگی گیاهان چند ساله را در زیر این تاج پوش می‌توان مشاهده کرد که این امر به دلیل کمتر شدن بارندگی در منطقه وگرمتر شدن هوا است که شرایط مناسب برای رشد این نوع گونه‌ها را فراهم می‌کند.
4-2- تنوع زیستگاهی منطقهتنوع در زیستگاه‌ها به علت تنوع توپوگرافیکی و ارتفاع است. هریک از زیستگاه‌ها دارای خاک، شرایط ریز اقلیم و اقلیم محلی خاص خود هستند که باعث حضور گیاهان متفاوت در هر یک شده است. حضور زیستگاه‌های مختلف و ریز زیستگاه‌ها از عوامل تنوع زیستی در منطقه به حساب می‌آید. از ده زیستگاه اصلی در دنیا، هفت زیستگاه در منطقه سیوند یافت می‌شود. اما دو زیستگاه یعنی زیستگاه‌های زراعی و باغبانی و زیستگاه‌های احداثی انسان ساز بوده و در جهت کاهش تنوع گونه‌ای در زیستگاه‌های دیگر عمل کرده است.
تنوع گونه‌ای در زیستگاه‌های منطقه یکسان نیست. بیشتر گونه‌ها مربوط به زیستگاه علفزار و کمترین گونه‌ها مربوط به زیستگاه‌های احداثی، صنعتی و دیگر زیستگاه‌های مصنوعی است. بیشتر بودن تنوع گونه‌ای در زیستگاه علفزار می‌توان اینگونه تفسیر کرد که در علفزار‌ها زیستگاه‌های خرد مختلف زیادی وجود دارد و تعداد این زیستگاه‌های خرد یک فاکتور مهم تعیین کننده تعداد گونه‌‎هایی است که ممکن است یک زیستگاه را اشغال کنند (28).
از ریز زیستگاه‌های تاثیر گذار در منطقه جهت شیب است. شیب‌های جنوبی و شمالی به دلیل تفاوت در برخورداری از نور، حرارت، رطوبت و باد دارای پوشش گیاهی متفاوتی هستند.
گیاهان در در شیب‌های جنوبی و غربی به علت گرم‌تر بودن هوا در این شیب کمی زودتر به گل می‌روند. شیب‌های شمالی و شرقی به علت رطوبت بیشتر دارای تعداد گونه‌ها و تنوع گونه‌ای بیشتری است. در شیب شمالی گونه‌های درختی بیشتری مشاهده می‌شود و از غنای گونه‌ای بیشتری برخوردار است. در منطقه تمامی شیب‌ها بررسی شدند اما جمع‌آوری نمونه‌ها در تمامی شیب‌ها بصورت یکسان انجام نشد به نحوی که در شیب شمالی جمع‌آوری بسیار کم صورت گرفت. در نهایت تعداد گونه‌ها در شیب‌های غربی نسبت به سایر شیب‌ها بیشتر بود.
4-3- اشکال زیستی منطقهشکل زیستی (Life form) هر گونه گیاهی براساس سازش‌های اکولوژیک گیاه با شرایط محیطی به وجود آمده است. در واقع این سیمای ظاهری نوعی سازش فیلوژنتیک با شرایط محیطی معین است. گیاهانی که با شکل زیستی مشابه در کنار هم رشد می‌کنند ممکن است به طور مستقیم با یکدیگر برای فضا یا آشیان اکولوژیک رقابت نمایند این تشابه ساختاری و شکل بیانگر مشابهت در سازش جهت بهره‌گیری از منابع طبیعی موجود در یک مکان معین است. به طور کلی اشکال زیستی در هر اجتماع گیاهی متفاوت می‌باشند و در واقع همین تفاوت اشکال زیستی، اساس ساختار اجتماعات گیاهی را تشکیل می‌دهد (27).
یکی از مشهور ترین روش‌های طبقه بندی اشکال زیستی، روش رانکایر است که بر اساس محل ظهور جوانه‌های رشد در هر گونه استوار است (27).
در این منطقه تروفیت‌ها بیشترین درصد شکل زیستی را دارا بودند، که علت فراوانی تروفیت‌ها، در منطقه را می‌توان اینگونه توضیح داد: این منطقه یک منطقه نیمه خشک است و اکثر باران های این منطقه در فصل زمستان و بهار صورت می‌پذیرد و در سایر فصل‌ها بارندگی در منطقه اتفاق نمی‌افتد، از این رو فصل بهار فصل بسیار مناسبی برای رویش گونه‌های گیاهی یکساله‌ای است که در فصول دیگر قدرت رویارویی با عوامل نا مساعد آب و هوایی را ندارند. کاهش بارندگی و خشکسالی‌های اخیر می‌تواند در فراوانی گیاهان یکساله منطقه موثر باشند. پس از تروفیت‌ها درصد همی‌کریپتوفیت بیشتر از سایر شکل‌های زیستی است. طبق نظر آرچیبلد، همی‌کریپتوفیت در یک منطقه نشان دهنده اقلیم سرد و کوهستانی در آن منطقه است (36).

متن کامل و مطالب مشابه در سایت هماتز

« (Previous Post)
(Next Post) »

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *