مقاله های ارشد - نمونه مقاله

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

مطالعه سبک زندگی سلامت محور زنان واقع در سنین باروری (49 – 15 ساله)
در شهر شیراز
به کوشش
فاطمه روستا
سبک زندگی سلامت محور، منبعی ارزشمند برای کاهش شیوع و تاثیر مشکلات بهداشتی و سازش با عوامل استرس زای زندگی و بهبود کیفیت آن است. زنان نیمی از افراد جامعه را تشکیل میدهند و به عنوان یکی از اقشار آسیبپذیر در معرض آسیبهای بیشتری قرار دارند، از اینرو توجه به وضعیت سلامتی آنان از جمله سبک زندگی سالم بسیار حائز اهمیت میباشد. هدف از انجام این پژوهش، مطالعه سبک زندگی سلامت محور زنان سنین باروری میباشد. جامعهی آماری این تحقیق شامل زنان سنین باروری ساکن شهر شیراز است و حجم نمونه 392 نفر، با روش نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای انتخاب شد. دادهها با استفاده از پرسشنامه ساخت یافته از محلات انتخابی شیراز جمع آوری شد. و در دو سطح توصیفی و استنباطی با نرم افزارSPSS تجزیه و تحلیل شد. مطالعه بر پایهی مدل ارتقاء سلامت پندر با برخی تجدید نظرها انجام شد. نتایج ضریب آلفای کرونباخ برای آزمون روایی جنبههای مختلف سبک زندگی شامل مدیریت استرس، مسئولیت سلامتی، روابط اجتماعی، رشد روحی، تغذیه و فعالیت فیزیکی به ترتیب 46/0، 68/0، 62/0، 85/0، 76/0 و 83/0 است. یافته ها نشان داد که سبک زندگی سالم زنان شهر شیراز (متغیر وابسته) در سطح متوسط رو به بالایی میباشد و بین تحصیلات، میزان مطالعه در حوزهی سلامت، میزان استفاده از وسایل ارتباطی، هویت طبقاتی، حمایت اجتماعی، خودکارآمدی، سلامت عمومی خودگزارش شده، آگاهی از رفتار سلامتی با سبک زندگی سلامت محور رابطهی معناداری وجود دارد. مطالعه نشان داد بین سن پاسخگویان، وضعیت تاهل، وضعیت اشتغال، بعد خانواده، درآمد و تجربه برخی بیماریهای خاص با متغیر وابسته رابطه معناداری وجود ندارد. نتایج مدل های رگرسیونی نشان داد 4 متغیر شامل خودکار آمدی سلامت، سلامت عمومی خود گزارش شده، مطالعه در حوزه سلامت و آگاهی از رفتار سلامتی توانستند 46 درصد از تغییرات واریانس سبک زندگی سلامت محور زنان سنین باروری را تبیین کنند که در این میان خودکارآمدی سلامت، موثرترین متغیر است.
واژههای کلیدی : ارتقاء سلامت، سبک زندگی سلامت محور، زنان، سنین باروری، شیراز.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC h z t "باب 1;1;باب 2;2;باب 3;3;باب 4;4" فصل اول .......................................................................................................................................................... PAGEREF _Toc369049871 h 11-1- مقدمه PAGEREF _Toc369049873 h 21-2- بیان مسئله PAGEREF _Toc369049874 h 71-3- اهمیت و ضرورت PAGEREF _Toc369049875 h 101-4- اهداف تحقیق PAGEREF _Toc369049876 h 12فصل دوم ....................................................................................................................................................... 13
2-1- تحقیقات داخلی PAGEREF _Toc369049878 h 142-2- تحقیقات خارجی PAGEREF _Toc369049879 h 19فصل سوم ...................................................................................................................................................... 23
3-1- نظریات مرتبط با موضوع PAGEREF _Toc369049881 h 24 3-1- 1- مدل باور بهداشتی PAGEREF _Toc369049882 h 25 3-1-2- نظریهی کنش منطقی و رفتار برنامهریزی شده PAGEREF _Toc369049883 h 26 3-1-3- مدل تغییر رفتار PAGEREF _Toc369049884 h 28 3-1-4- مدل قصد رفتاری PAGEREF _Toc369049885 h 29 3-1-5 - مدل ارتقاء دهنده سلامت PAGEREF _Toc369049886 h 31 3-1-6- نظریهی شناخت اجتماعی PAGEREF _Toc369049887 h 32 3-1-7- نظریهی شبکه و حمایت اجتماعی PAGEREF _Toc369049888 h 353-2- چارچوب نظری PAGEREF _Toc369049889 h 363-3- مدل مفهومی و تجربی تحقیق PAGEREF _Toc369049890 h 413-4- فرضیات تحقیق PAGEREF _Toc369049891 h 43فصل چهارم ...................................................................................................................................................... 43

متن کامل در سایت امید فایل 

4-1- روش و تکنیک تحقیق PAGEREF _Toc369049893 h 454-2- ابزار جمع آوری اطلاعات PAGEREF _Toc369049894 h 464-3- جامعه آماری و واحد تحلیل PAGEREF _Toc369049895 h 464-4- حجم نمونه و شیوه نمونه گیری PAGEREF _Toc369049896 h 474-5- پایایی ابزار سنجش PAGEREF _Toc369049897 h 484-6- تکنیکهای آماری تحلیل دادهها PAGEREF _Toc369049898 h 494-7- تعاریف متغیرها PAGEREF _Toc369049899 h 49 4-7-1 - متغیرهای مستقل PAGEREF _Toc369049900 h 50 4-7-2 - متغیر وابسته PAGEREF _Toc369049901 h 52 4-7-3- متغیرهای بینابین PAGEREF _Toc369049902 h 52فصل پنجم ..................................................................................................................................................... 52
5-1- آمار توصیفی PAGEREF _Toc369049904 h 555-2- آمار استنباطی PAGEREF _Toc369049905 h 70 5-2-1- بررسی فرضیات PAGEREF _Toc369049906 h 71 5-2-2- تحلیلهای چند متغیره PAGEREF _Toc369049907 h 85 5-2-2-1- نتایج تحلیل رگرسیون چند متغیره PAGEREF _Toc369049908 h 85 5-2-2-2- مدل تحلیل مسیر PAGEREF _Toc369049909 h 88فصل ششم ...................................................................................................................................................... 92
6-1- پیشنهادات PAGEREF _Toc369049911 h 1056-2- محدودیتها PAGEREF _Toc369049912 h 106منابع PAGEREF _Toc369049913 h 107منابع فارسی PAGEREF _Toc369049914 h 108منابع انگلیسی PAGEREF _Toc369049915 h 114
فهرست جداول
عنوان صفحه
TOC p " " h z t "باب 5;5" جدول 1-4 ضریب آلفای کرونباخ مقیاس های پرسشنامه .......................................................................................... PAGEREF _Toc369050645 h 48جدول 5-1-1 توزیع فراوانی و درصدی سن پاسخگویان و آمارههای توصیفی ....................................................... PAGEREF _Toc369050646 h 56جدول 5-1-2 توزیع فراوانی و درصدی وضعیت تاهل پاسخگویان ........................................................................... PAGEREF _Toc369050647 h 57جدول 5-1-3 توزیع فراوانی و درصدی وضعیت اشتغال پاسخگویان ....................................................................... PAGEREF _Toc369050648 h 58جدول 5-1-4 توزیع فراوانی و درصدی بعد خانوار پاسخگویان ................................................................................. PAGEREF _Toc369050649 h 59جدول 5-1-5 توزیع فراوانی و درصدی تحصیلات پاسخگویان ................................................................................. PAGEREF _Toc369050650 h 60جدول 5-1-6 توزیع فراوانی و درصدی درآمد ماهیانهی خانواده پاسخگویان ........................................................ PAGEREF _Toc369050651 h 61جدول 5-1-7 توزیع فراوانی و درصدی مطالعه پاسخگویان در حوزهی سلامت..................................................... PAGEREF _Toc369050652 h 61جدول 5-1-8 توزیع فراوانی و درصدی میزان استفادهی پاسخگویان از وسایل ارتباطی...................................... PAGEREF _Toc369050653 h 62جدول 5-1-9 توزیع فراوانی و درصدی هویت طبقاتی پاسخگویان .......................................................................... PAGEREF _Toc369050654 h 63جدول 5-1-10 آمارههای توصیفی نمرهی مقیاس حمایت اجتماعی و ابعاد آن .................................................. PAGEREF _Toc369050655 h 64جدول 5-1-11 آمارههای توصیفی نمرهی مقیاس سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ................................. PAGEREF _Toc369050656 h 65جدول 5-1-12 سطوح سبک زندگی سلامت محور زنان مورد مطالعه .................................................................... PAGEREF _Toc369050657 h 66جدول 5-1-13 آمارههای توصیفی نمرهی مقیاس سلامت عمومی خودگزارش شده .......................................... PAGEREF _Toc369050658 h 66جدول 5-1-14 آمارههای توصیفی نمرهی مقیاس خودکارآمدی سلامت عمومی.................................................. PAGEREF _Toc369050659 h 67جدول 5-1-15 توزیع فراوانی و درصدی سابقهی بیماری........................................................................................... PAGEREF _Toc369050660 h 68جدول 5-1-16 توزیع فراوانی و درصدی پاسخگویان برحسب سابقهی بیماری .................................................... PAGEREF _Toc369050661 h 69جدول 5-1-17 آمارههای توصیفی سابقهی بیماری .................................................................................................... PAGEREF _Toc369050662 h 69جدول 5-1-18 آمارههای توصیفی نمرهی مقیاس آگاهی زنان از رفتار سلامتی .................................................. PAGEREF _Toc369050663 h 70جدول 5-2-1 نتایج ضریب همبستگی سن پاسخگو و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن .......................... PAGEREF _Toc369050664 h 72جدول 5-2-2 نتایج تحلیل واریانس آنوا سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن بر حسب وضعیت تاهل ...... PAGEREF _Toc369050665 h 73جدول 5-2-3 نتایج تحلیل واریانس سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن بر حسب وضعیت اشتغال............ PAGEREF _Toc369050666 h 75جدول 5-2-4 نتایج ضریب همبستگی بعد خانواده و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ............................ PAGEREF _Toc369050667 h 76جدول 5-2-5 نتایج ضریب همبستگی تحصیلات پاسخگو و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن .............. PAGEREF _Toc369050668 h 77جدول 5-2-6 نتایج ضریب همبستگی درآمد ماهیانه خانواده و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ......... PAGEREF _Toc369050669 h 77جدول 5-2-7 نتایج تحلیل واریانس سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن برحسب میزان مطالعه در حوزه سلامت ..................................................................................................................................................................................... PAGEREF _Toc369050670 h 78جدول 5-2-8 نتایج ضریب همبستگی میزان استفاده از وسایل ارتباطی و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ............................................................................................................................................................................................. PAGEREF _Toc369050671 h 79جدول 5-2-9 نتایج تحلیل واریانس سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن برحسب هویت طبقاتی ............... PAGEREF _Toc369050672 h 80جدول 5-2-10 نتایج ضریب همبستگی حمایت اجتماعی و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ............... PAGEREF _Toc369050673 h 81جدول 5-2-11 نتایج ضریب همبستگی سلامت عمومی خود گزارش شده و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن ............................................................................................................................................................................................. PAGEREF _Toc369050674 h 82جدول 5-2-12 نتایج ضریب همبستگی خودکارآمدی سلامت و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن......... PAGEREF _Toc369050675 h 83جدول 5-2-13 نتایج ضریب همبستگی سابقهی بیماری و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن................... PAGEREF _Toc369050676 h 84جدول 5-2-14 نتایج ضریب همبستگی آگاهی از رفتار سلامتی و سبک زندگی سلامت محور و ابعاد آن .... PAGEREF _Toc369050677 h 84جدول 5-2-15 نتایج رگرسیون گام به گام سبک زندگی سلامت محور.................................................................. PAGEREF _Toc369050678 h 87جدول 5-2-16 متغیرهای خارج شده از معادله رگرسیون در مرحلهی نهایی......................................................... PAGEREF _Toc369050679 h 88جدول 5-2-18 ضرایب رگرسیونی متغیرهای تاثیر گذار بر شاخص خودکارآمدی سلامت عمومی .................. PAGEREF _Toc369050680 h 89جدول 5-2-19 ضرایب رگرسیونی متغیرهای تاثیر گذار بر شاخص سلامت عمومی خودگزارش شده............. PAGEREF _Toc369050681 h 89جدول 5-2-20 ضرایب رگرسیونی متغیرهای تاثیر گذار بر شاخص آگاهی از رفتار سلامتی.............................. PAGEREF _Toc369050682 h 90جدول 5-2-21 میزان تاثیر مستقیم، غیرمستقیم و کل متغیرهای مستقل بر متغیر وابسته ............................. PAGEREF _Toc369050683 h 93جدول 1-6 نتایج آزمون فرضیههای تحقیق.................................................................................................................... PAGEREF _Toc369050684 h 98
فهرست نمودارها
عنوان فهرست
TOC p " " h z t "باب 6;6" نمودار 3-1 : مدل نظریهی عمل منطقی و رفتار برنامهریزی شده ............................................................................. PAGEREF _Toc368996141 h 28نمودار 3-2 : طرح مدل قصد رفتاری ................................................................................................................................ PAGEREF _Toc368996142 h 31نمودار 3-3 : اجزای اصلی نظریهی شناخت اجتماعی ................................................................................................... PAGEREF _Toc368996143 h 33نمودار 3-4 : مدل ارتقاء سلامت پندر ............................................................................................................................... PAGEREF _Toc368996144 h 40نمودار 3- 5 : مدل مفهومی تحقیق ................................................................................................................................... PAGEREF _Toc368996145 h 41نمودار 3 – 6 : مدل تجربی تحقیق .................................................................................................................................... PAGEREF _Toc368996146 h 42نمودار 5-1 مدل تحلیل مسیر- روند تاثیرگذاری متغیرهای جمعیتی، اجتماعی – اقتصادی و سلامتی بر سبک زندگی سلامت محور .............................................................................................................................................................. PAGEREF _Toc368996147 h 91
فصل اول

کلیات1-1- مقدمه یکی از ارکان عمده پیشرفت جوامع، ارتقاء بهداشت و تامین سلامت افراد میباشد. از آنجا که رفتار ارتقاءدهنده سلامت به عنوان یک موضوع کلیدی در مفهوم ارتقاء سلامت توجه ویژهای به خود جلب کرده است، لذا کاربرد الگوهای رفتاری مثبت در زندگی نه تنها در ارتقاء سلامت فردی بلکه در حفظ، بهبود و پیشبرد سلامت عمومی و برنامههای مرتبط با آن نقش به سزایی دارد.
تعریف سلامت در مرکز دیدگاه رفتار ارتقاء دهنده سلامت، قرار میگیرد. در این مرحله سلامتی با استفاده از کیفیتهای مثبت که توسط سازمان جهانی بهداشت پیشنهاد شده است، تعریف میشود. سلامتی به معنی تحقق بخشی به پتانسیل انسان و حفظ تعادل و جهت گیری هدفدار در محیط است (طل و همکاران، 1390 : 443).
مهمترین جنبه اهداف و استراتژیهای سازمان جهانی بهداشت در طرح «سلامت برای همه» در سال 2000، تاکید بر «ارتقای سلامت» بود. این مفهوم در اولین کنفرانس بین المللی ارتقای سلامت که در سال 1986 در اتاوای کانادا برگزار شد، به عنوان جریانی تعریف شد که «طی آن مردم تلاش میکنند سلامت خود را افزایش دهند و کنترل بهتری بر آن داشته باشند» (سونمزر و دیگران ، 2012 : 1241). به عبارت دیگر این مفهوم اشاره میکند به «جریان توانمندسازی مردم برای افزایش کنترل و مدیریت سلامتشان و پیشرفت دادن آن جهت دستیابی به وضعیت بهزیستی کامل اجتماعی، فیزیکی و روانی. پس افراد و گروهها باید قادر به تشخیص آرزوها و مطلوبات خود برای جبران نیازها و تغییر یا انطباق با محیط باشند» (سازمان جهانی بهداشت : 1986).
ارتقاء سلامت با توجه به نقش محوری آن در مراقبتهای بهداشتی مورد توجه روز افزون است. امروزه با توجه به هزینه بالای مراقبتهای بهداشتی لزوم تغییر رویکرد درمانی به رویکرد پیشگیری بیشتر مورد توجه قرار گرفته است. در همین راستا، سازمان جهانی بهداشت معتقد است ارتقاء سلامت شامل تشویق سبک زندگی سلامت محور، ایجاد محیطهای حمایتی برای سلامت، تقویت اقدام جامعه، جهتدهی مجدد خدمات بهداشتی و تعیین سیاستهای بهداشت عمومی است (آدامز، 2000 : 23).
امروزه انجام رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت یکی از بهترین راههایی است که مردم توسط آن میتوانند سلامتی خود را حفظ و کنترل کنند (مروتی شریف آباد و دیگران 2003 : 24). زیرا تحقیقات بسیاری نشان داده است که علت بسیاری از بیماریهای مزمن، سبک زندگی و رفتارهای انسان است (شعبان، 2007 : 24).
سبک زندگی سلامت محور، عبارتی است که به وفور در مباحث ارتقای سلامت، سلامت همگانی و اجرای مداخلات مربوط به سلامت به کار میرود. سبک زندگی سلامتمحور، منبعی ارزشمند برای کاهش شیوع و تاثیر مشکلات بهداشتی، و نیز منبعی با ارزش برای ارتقای سلامت، سازش با عوامل استرسزای زندگی و بهبود کیفیت آن است (نوری، 1385 : 8).
مفهوم «سبک زندگی» متکی بر این ایده است که مردم به طور معمول الگوی قابل تشخیصی از رفتار (برای مثال، مسایل عادی کار، فراغت، زندگی اجتماعی و ...) را در زندگی روزانهشان به نمایش میگذارند. شیوه زندگی به عنوان یکی از تعیین کنندههای سلامت و بیماری مورد تاکید قرار گرفته است. تعریفی که للوند از شیوه زندگی ارائه کرده است، به قرار زیر میباشد : «مجموعه تصمیمات اتخاذ شده توسط افراد که بر سلامتشان تاثیر می گذارد و از سوی دیگر کما بیش تحت کنترل خود آنهاست. عادات بد بهداشتی افراد، موجب ایجاد مخاطرات خود خواسته برای آنها میشود. وقتی مخاطرات مذکور موجب بیماری یا مرگ شود، میتوان شیوه زندگی قربانی را عامل مؤثر یا موجب بیماری یا مرگش دانست» (للوند، 1974؛ به نقل از نوری، 1385 : 8). همچنین سبک زندگی سلامت محور توسط والکر چنین تعریف شده است : «الگویی چند بعدی از ادراکات و اعمال آغاز شده با انگیزه خود شخص که به تدوام و تقویت سطح سلامت و خود شکوفایی شخصی کمک میکند» (والکر، 1990 : 270). پندر رفتارهای سبک زندگی سلامت محور را به 6 بخش تقسیم میکند : مسئولیت در قبال سلامتی، ورزش، تغذیه، روابط بین فردی، رشد روحی و مدیریت استرس (پندر، 1996؛ به نقل از آدامز، 2000 : 2 ).
تعریف سازمان جهانی بهداشت حاکی از آن است که الگوهای رفتاری به طور مداوم در پاسخ به شرایط متغیر اجتماعی و محیطی تعدیل میشوند. طبق تعریف مذکور، تلاش برای بهبود سلامت از طریق توانمندسازی مردم برای تغییر شیوه زندگیشان باید هم در راستای تغییر فرد و هم در راستای تغییر شرایط زیستی و اجتماعی موثر در رفتار یا شیوه زندگی تنظیم گردد. تعریف سازمان جهانی بهداشت بیشتر مؤید آن است که شیوه زندگی ایده آل یا حداکثری وجود ندارد و عوامل زیادی در تعیین راه مناسب برای زندگی هر فرد موثرند (نوری، 1385: 8).
اهمیت یافتن مبحث ارتقاء سلامت نتیجه تغییر در ماهیت مسایل سلامتی است که صاحب نظران علوم سلامت از آن با عنوان «انتقال اپیدمولوژیک» یاد میکنند. در گذشته عامل بسیاری از بیماریها و به تبع آن مرگ و میرها، عفونت بوده است، لذا در اواخر قرن نوزدهم با تغییراتی که در سبک زندگی افراد (تغذیه و بهداشت فردی) اتفاق افتاد، این نوع بیماریها کاهش یافته و جای خود را به بیماری های مزمن داده است، که نمی توان از طریق دارو درمان کرد. بیماریهای مزمن اغلب بر حسب شرایط زندگی ناسالم ایجاد شده اند. این بیماریها را می توان از طریق تغییر در سبک زندگی کاهش داد. با تغییر علل مرگ و میر از بیماریهای عفونی به بیماریهای مزمن، توجه مراقبان بهداشتی به سرچشمه این بیماریها، یعنی سبک زندگی و رفتار انسانها معطوف گشته است. عواملی مانند استعمال سیگار، الگوی تغذیه نامناسب، نداشتن فعالیت جسمی، صدمه دیدن و غیره از مهم ترین عوامل مرگ و میر بودهاند (قاسمی و دیگران، 1387 :184 – 183).
گزارش هاروارد از پیشگیری سرطان و کنترل علتهای آن در سال 1996 نشان می دهد که بیشتر علتهای عمده مرگ و میر و ناتوانی در جوامع مدرن، مربوط به سبک زندگی ناسالم مانند : سیگار کشیدن، شیوه زندگی راکد و عادات غذایی نامناسب میباشد (لام و دیگران، 2006 : 1846).
دپارتمان خدمات انسانی و سلامتی آمریکا در سال 1996 و سازمان جهانی بهداشت در سال 2003 اعلام کردهاند که عدم فعالیت فیزیکی بهمراه غذا و سبزیجات ناکافی عوامل خطرآفرین بیماریهای قلبی-عروقی و نوع خاصی از سرطانها هستند. همچنین پژوهشهای بسیاری نشان میدهد که افراد ناسالم تمایل دارند که تعدادی از رفتارهای سبک زندگی ناسالم را انجام دهند. رفتارهایی که خطر برای سلامتیشان را افزایش میدهد (بین و برگ،1990؛ سفتون و ونکل، 1994؛ فروچارت و همکاران، 1998؛ به نقل از لام و دیگران، 2006 : 1846).
انتقال اپیدمولوژیک بهمراه آگاهی از ارتباط بین وضعیت سلامتی و سبک زندگی و درک این مهم که مراقبت پزشکی لزوماً تواناییاش را به کنترل اختلالات در جوامع مدرن محدود کرده است- منجر به نوعی انتقال در مدل سلامت و بیماری از دههی 1970 به بعد شده است. در پی این تغییر، مدل ترکیب عوامل اجتماعی- روانی جایگزین مدل صرف پزشکی شده است (پل و توماس، 2002 :32). بدین ترتیب لزوم پرداختن به تعیین کنندههای اجتماعی سلامت و بیماری و رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت، از جمله سبک زندگی سلامت محور امری ضروری به نظر میرسد.
از آنجا که فعالیتهای ارتقاءدهنده سلامت و شیوه زندگی بهداشتی، استراتژیهای اصلی تسهیل و حفاظت از سلامتی هستند (محمدی زیدی و همکاران، 1390 : 104)، لذا توجه به سلامت و رفاه اجتماعی زنان که نیمی از جمعیت جامعه را تشکیل می دهند، نه تنها به عنوان یک حق انسانی شناخته شده، بلکه تاثیر آن در سلامت خانواده و جامعه نیز اهمیت روزافزونی یافته است. سلامت زنان به طور کلی چارچوب مفهومی یک رویکرد مرتبط و موثر را در برنامههای ارتقاءسلامت و پیشگیری از بیماری ارائه می دهد و از آنجا که نقش زنان در مراقبت از خود و در منزل از کودکان، سالمندان، بیماران و سایر اعضای خانواه بسیار با اهمیت است (احمدی و همکاران، 1387 : 116)، بنابراین انتخاب هر نوع سبک زندگی به وسیله زنان، نه تنها بر زندگی شخصی خودشان، بلکه بر رفتارها و سبک زندگی سایر افراد نیز تاثیر می گذارد. زیرا این گروه از افراد جامعه میتوانند به عنوان یک مجرا و کانال ترویج دهنده مسایل مربوط به ارتقای سلامت خود، خانواده و جامعه باشند.
سنین باروری به دلیل تاثیرگذاری بر مجموعه تغییرات و انتقالهای عمده در زندگی زنان از اهمیت فوق العادهای برخوردار است. لذا انتخاب نوع سبک زندگی و رفتارهای مرتبط با آن، نه تنها نقشی اساسی در سلامتی زنان دارد بلکه پیامدها و نتایجی در سالهای آینده خواهد داشت که می تواند بر عملکرد و بهزیستی جسمی، روانی- ذهنی و اجتماعی آنان موثر باشد. همچنین این امکان را به وجود میآورد که در آینده نسلهای سالمتری داشته باشیم.
1-2- بیان مسئلهبا توجه به گذار اپیدمولوژیک و تغییر در ماهیت مسایل سلامتی و بیماریها، از حاد به مزمن، امروزه بیماریهای غیرواگیردار به علت پدیده نوسازی جوامع، پیشرفت فناوری و تراکم جمعیت در مناطق شهری، تغییر سبک و شیوه زندگی و گرایش افراد به عادات نامناسب شیوع گستردهای پیدا کرده است (پل و توماس، 2002 :7 ).
از آنجا که زنان بخش عمدهای از جمعیت را تشکیل میدهند و همواره از آنان به عنوان محور سلامت خانواده و جامعه یاد میشود، توجه به سلامت آنان و رفتارهای مرتبط با آن مانند سبک زندگی، به علت تاثیرگذاری بر سلامت سایر افراد، اهمیت بسزایی دارد.
کجرویک (1377: 21) در بررسی خود تحت عنوان «زنان در سلامت و بیماری» به این نتیجه میرسد که اگر چه زنان بیشتر از مردان عمر میکنند و ظاهراً از نظر ژنتیک بر مردان برتری دارند (با توجه به بعضی از بیماریهای مغلوب در زنان که در مردان غالب است)، اما اغلب بیش از مردان دچار بیماری میشوند.
مای در یک بررسی ابتدا به اهمیت موضوع سلامت برای مادر و جنین اشاره میکند و سپس نشان میدهد که رفتارهای ناسالم یا سبک زندگی ناسالم مثل سیگار کشیدن، نوشیدن الکل و عدم استفاده صحیح از دارو، ممکن است هم سلامت مادر و هم سلامت جنین را به خطر بیاندازد (مای، 2001؛ لین و دیگران، 2009 : 651).
لئون و لانگی، سبکزندگی را، روشزندگی مردم معرفی میکنند که تحتتاثیر متقابل خصوصیات فردی و تعاملات اجتماعی و محیط زندگی قرار میگیرد. (لئون و لانگی،2000؛ به نقل از یداالهی و دیگران، 1385 : 82).
سلامتی مستلزم ارتقاء سبک زندگی بهداشتی است. از آنجا که سبک زندگی علاوه بر جنبه فردی، دارای جنبه و تاثیرات اجتماعی میباشد، لذا انتخاب نوع و کیفیت زندگی هر فردی میتواند اثرات عمدهای بر زندگی سایر افراد داشته باشد.
کاکرهام سبک زندگی سالم را اینگونه تعریف میکند : «سبک زندگی؛ الگوهای جمعی از رفتارهای سالم مبتنی بر انتخابهای مردم و مطابق با موقعیت زندگی آنان است. فعالیتهایی مثل استفاده از الکل، سیگارکشیدن، بستن کمربندایمنی و ... میتوانند موفقیت زندگی یک شخص را تقویت یا تضعیف سازد». وی همچنین لزوم تحقیق در مورد سبک زندگی سالم را یادآوری میکند اما معتقد است اندازه گیری و تجزیه و تحلیل نباید در سطح فردی متوقف شود، بلکه بایستی با در نظر گرفتن الگوهای جمعی رفتار مربوط به سلامتی که سبک زندگی سلامت محور را تشکیل میدهد، گسترش یابد. سبک های زندگی مختلف باید در ارتباط با زمینهی اجتماعی که در آن رخ میدهند، مورد توجه قرار گیرند (قاسمی و دیگران، 1387 : 189).
در دهه گذشته سازمان جهانی بهداشت به میزان زیادی بر اهمیت سبک زندگی سالم تاکید کرده است. بحثهای اولیه در مورد سبک زندگی در درجه اول بر تغذیه، ورزش، سیگار و استفاده از الکل متمرکز بود درحالی که امروزه درک سبک زندگی و رابطه آن با سلامتی تغییر کرده است. در همین راستا یکی از اهداف تعیین شده سازمان جهانی بهداشت تا سال 2020 ارتقاء سبک زندگی سالم در بین افراد است که بر اساس آن تمامی کشورها باید تا سال2020 فعالانه راهبردهایی را که در بهبود زندگی فردی و اجتماعی مؤثر هستند در دستور کار خود قرار دهند و عواملی که به سلامتی افراد آسیب میرسانند مثل فعالیتهای فیزیکی نامناسب، تغذیه غلط، روابط فردی معیوب، استفاده از مواد مخدر و رابطه جنسی غیر ایمن را کاهش دهند. دارا بودن سبک زندگی خاص دلالت بر انتخاب آگاهانه یا ناآگاهانه یک سری از رفتارها دارد (یداللهی، 1385 : 82-81).
زنان به طور کلی حوادث و انتقالهای عمدهای همچون ازدواج، بارداری، مادر شدن و ... را در زندگی خود تجربه میکنند لذا هر مرحله از این انتقالها و تجارب، مستلزم سبک زندگی خاصی است که نه تنها با مسئله سلامت زن که با کیفیت سلامت و سبک زندگی دیگر اعضای خانواده و در مرتبهی بالاتر، سایر افراد جامعه در ارتباط است. مثلاً میزان بهرهمندی یک زن تازه ازدواج کرده از سلامت جسمی، روحی- روانی و اجتماعی بر ادامه زندگی زناشویی وی بسیار مؤثر است یا سبک زندگی مادران در دوران بارداری و بعد از آن با میزان سلامت کودک در ارتباط است، همچنین با توجه به نقش همراهی زنان در دوران کهنسالی با شریک زندگی خود، سلامت و نوع سبک زندگی آنان از اهمیت روزافزونی برخوردار است. در نتیجه متناسب با احساس مسئولیت پذیری بیشتر زنان در قبال سایر اعضا و با توجه به نقش تعیینکنندگی آنان در خانواده و جامعه، از زنان انتظار بیشتری میرود که توجه عمدهای به سلامت خود و سایر اعضاء نشان دهند. بنابراین این برای زنان بسیار مهم است که سبک زندگی سالمی داشته باشند و پیگیری بیشتری جهت ارتقاءسلامت خود و سایر اعضاء نشان دهند.
از جمعیت 75149669 نفری کشور در سال 1390، 22390943 آن را زنان در سنین باروری تشکیل میدهند. با این وجود، تحقیقات بسیار اندکی به مطالعه سبک زندگی سلامت محور زنان در این سنین پرداختهاند.
با توجه به مباحث ذکر شده، درک بهتر از رفتارهای سلامتی زنان در سن باروری و تعیین کننده های جمعیتی و اجتماعی- اقتصادی آن این امکان را به وجود میآورد که سلامت این گروه اجتماعی در جنبههای متفاوتی به منظور ارتقاء کیفیت زندگی، افزایش یابد.
در این پژوهش تلاش شده است با توجه به تعریف سازمان جهانی بهداشت از سلامت و رفتارهای ارتقاءدهنده آن مانند سبک زندگی سلامت محور، به موضوع پرداخته شود. لذا پژوهش حاضر به دنبال بررسی ابعاد سبک زندگی سلامت محور زنان است، این که سبک زندگی سلامت محور زنان در شهر شیراز به عنوان نمونه، چگونه است و تعیین کنندههای جمعیتی و اجتماعی – اقتصادی آن کدامند؟
1-3- اهمیت و ضرورت
با توجه به نقش کلیدی و عمده سلامت افراد در عملکرد و ایفای نقش فردی و اجتماعی آنها، سلامت و ابعاد مختلف آن اهمیت روزافزونی پیدا کرده است. نگاه ویژه اندیشمندان از جمله جمعیت شناسان و ایجاد زیر شاخههایی مانند جمعیتشناسی سلامت، از پیامدهای چنین اهمیتی است.
همچنین از آنجا که سلامت و ارتقای آن به کانون مطالعات بسیاری از متفکران و متخصصان تبدیل شده است و در بعد عمومی، امروزه بیشتر افراد، سعی در انجام رفتارهای پیشگیرانه قبل از ابتلا به بیماری و ارتقای سلامت خود دارند، لذا پرداختن به رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت از اهم فعالیتهای روزمره هر فردی است (پل و توماس، 2002 : 7).
رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت به عنوان عامل زمینهای در عدم ابتلا به بسیاری از بیماریها شناخته شده است و ارتقاءسلامت و پیشگیری از بیماریها مستقیماً با این رفتارها در ارتباط میباشد (اندریو، 2001؛ به نقل از حبیبی سولا و دیگران، 1386 : 333). آمار ارائه شده در مورد دلایل اصلی مرگ و میر، بیانگر آن است که 53 درصد از علل مرگ و میرها به سبک زندگی و رفتارهای غیر بهداشتی مربوط می باشد (استنهوپ و دیگران، 2000 : 575). اهمیت سبک زندگی بیشتر از آن جهت است که برکیفیت زندگی و پیشگیری از بیماریها مؤثر میباشد. برای حفظ و ارتقای سلامتی، تصحیح و بهبود سبک زندگی ضروری است.
با توجه به تحولات عمده اجتماعی در کشور و تعریف و بازبینی مجدد نقش و جایگاه زنان در خانواده و جامعه و همچنین تغییر در وضعیت جمعیت کشور بخصوص تحولات ساختار سنی، احتمال مرگ و میر کمتر زنان، زنانه شدن هرم سنی در سنین کهنسالی و احتمال بیشتر ابتلای آنان به بیماریهای مزمن آشنایی با سبک زندگی سلامت محور زنان و تأثیر عوامل جمعیتی و اجتماعی- اقتصادی و سلامتی موثر بر آن ضرورت مییابد.
این آشنایی هم برای زنان و آگاهی از وضعیت خودشان مفید است و هم شناخت آن برای سایر گروههای اجتماعی و هم آمادهسازی برای یک نقش محوری مثبت در جامعه و برنامهریزی در مورد آنان مورد استفاده قرار میگیرد (زنجری، 1390 : 12). همچنین، وجود خلاءها وکمبودهای تحقیقاتی پیرامون موضوع سبک زندگی سلامت محور زنان و تعیین کنندههای اجتماعی- اقتصادی و جمعیتی آن در ایران با توجه به اینکه اکثر تحقیقات در حوزه سبک زندگی سلامت محور در ارتباط با سایر گروههای آسیب پذیر جامعه مانند کهنسالان صورت گرفته است و از آن جا که زنان به عنوان یکی از گروههای تعیینکننده سلامت جامعه در ارتباط با موضوع مورد بحث کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند، ضرورت تحقیق و مطالعه درباره آن را افزایش می دهد.
از طرف دیگر، با توجه به دوره های مختلف زندگی زنان، گریز از عوامل استرس زا و دوری از مواجهه با تغییرات شتابنده امکان پذیر نیست. درچنین وضعی آنها می توانند خود را برای مقابله مؤثر با موقعیت پر استرس زندگی آماده کنند، که امکان بهزیستی و تامین سلامت جسمی و روانی را از پیش فراهم نموده باشند. تقویت قوای جسمی و روانی، استحکام بخشیدن به جان مایه های درونی و شخصیتی و همچنین ارتقاء کیفیت روابط، و حمایتهای اجتماعی از طریق تعمیق ارتباطها و تخفیف تعارضها، راهبردهای اساسی هستند که تا اندازه زیادی تندرستی انسان را تامین می کنند (پیروی، 1389 : 302).
1-4- اهداف تحقیقهر تحقیقی دارای اهداف خاصی است که باید پژوهشگر بدان توجه کند، هدف باید صریح و روشن باشد و از تناقضگویی پرهیز شود، و طوری طراحی شود که قابل پژوهش و عملی باشد (ساروخانی، 1382 : 147) .
پژوهش با مشخص کردن اهداف، میتواند جهت و مسیر خود را نمایان سازد. اهداف این پژوهش به دو دستهی کلی و جزئی تقسیم میشود .
هدف کلی این پژوهش «بررسی سبک زندگی سلامت محور زنان واقع در سنین باروری (49-15 ساله) در شهر شیراز» میباشد.
با توجه به هدف کلی تحقیق، اهداف جزئی شامل موارد زیر میباشد :
- بررسی میزان برخورداری زنان از سبک زندگی سلامت محور.
- بررسی ارتباط عوامل جمعیتی (سن، بعد خانواده، وضعیت تاهل و وضعیت اشتغال) با سبک زندگی سلامت محور زنان.
- بررسی ارتباط عوامل اجتماعی- اقتصادی (تحصیلات، درآمد، هویت طبقاتی، میزان استفاده از وسایل ارتباط جمعی، میزان مطالعه در حوزهی سلامت، حمایت اجتماعی) با سبک زندگی سلامت محور زنان.
- بررسی ارتباط عوامل سلامتی (سلامت عمومی خودگزارش شده، خودکارآمدی سلامت، سابقهی بیماری و آگاهی زنان از رفتار سلامتی) با سبک زندگی سلامت محور.
فصل دوم

پیشینهی تحقیق
یکی از اولین و مهم ترین مراحل در نوشتن تحقیق، اشاره به مطالعاتی است که قبلاً در این زمینه انجام شده است. آگاهی از پیشینه انجام شده، ضمن آشکار ساختن ابعاد جدید مسئله، از تکرار بیهوده تحقیق در مورد جنبههایی که دیگران بررسی کردهاند جلوگیری خواهد کرد. همچنین سئوالات یا فرضیه های تحقیق دقیقتر خواهند شد و امکان شراکت در تجربیات محققان قبلی فراهم میشود.
2-1- تحقیقات داخلیمطالعات و تئوریهای مختلف، نشان دادهاند که عوامل گوناگونی بر سبک زندگی سلامت محور موثر است. که می توان آنها را به طور کلی به عوامل جمعیتی، اقتصادی- اجتماعی و عوامل مربوط با سلامتی تقسیم بندی کرد.
در ارتباط با عوامل جمعیتشناختی میتوان به بررسی رفتارهای ارتقاءدهندهی سلامت در بین گروه های مختلف سنی اشاره کرد. در این زمینه انجی زب و همکارانش (2012) به این نتیجه رسیدند که زنان میانسال ایرانی وضعیت مطلوبی در ابعاد سلامت ذهنی مانند مدیریت استرس، روابط بین فردی و رشدروحی دارند در حالی که رفتارهای آنان در ابعاد سلامت فیزیکی مانند مسئولیت سلامتی، فعالیت فیزیکی و تاحدودی تغذیه، بسیار نامطلوب است. بنابراین برای داشتن سالمندی مطلوب، آنها باید به بهبود سبک زندگیشان، در سنین میانسالی اولیه بپردازند. پژوهش میرغفوروند و همکارانش (2012) در مطالعهی ترکیبی از تجربهی زنان سنین باروری در ارتباط با رفتارهای ارتقاءدهندهی سلامت نشان داد بالاترین نمرهی پاسخگویان مربوط به روابط بینفردی و پایینترین امتیاز از آن فعالیت فیزیکی بود. آنها 7 نوع رفتار ارتقاءدهندهی سلامت (برقراری الگوی مناسب تغذیه، متعادل سازی الگوی استراحت/ فعالیت، معنویتگرایی، مدیریت استرس، حساسیت و مسئولیتپذیری فردی، برقراری الگوی تعاملات اجتماعی، پرداختن به تفریحات سالم مورد علاقه) را در بین زنان سنین باروری تشخیص دادند. زنجری (1390) در پژوهش خود اشاره میکند سبک زندگی سلامتمحور سالمندان شهر شیراز در سطح متوسطی میباشد. یافتههای وی نشان داد پایینترین نمرهی میانگین سالمندان مربوط به بعدهای فعالیت فیزیکی و مسئولیتسلامتی است، درحالی که تغذیهی سالمندان شهر شیراز، وضعیت مطلوبی داشته است. هر چند وی یادآوری میکند علت این امر، افزایش بیماریهایی مانند چربیخون در سنین بالا و عدم رعایت اصول تغذیهی سالم در طول زندگی افراد میباشد. مطلق و همکارانشان (1389) با بررسی رفتارهای ارتقاءدهندهی سلامت دانشجویان سنین (19 تا 23 سال) نشان دادند که دانشجویان مورد بررسی از نظر رشد روحی، روابط بین فردی، مدیریت استرس و تغذیه در سطح مطلوب و از نظر فعالیت فیزیکی و مسئولیت پذیری سلامتی در سطح نامطلوبی قرار داشتند.
وضعیت تاهل، یکی از عوامل جمعیتشناختی است که در مطالعات مختلف، تاثیرات متفاوتی بر رفتارهای سلامتی داشته است. طاهرپذیر و همکارانش (1391) در مطالعهی خود به این نتیجه رسیدند که افراد متاهل موانع بیشتری بر سر راه به کارگیری رفتارهای ارتقاءسلامت داشتند. گاه عدم پذیرش و همراهی همسر و حتی فرزندان در تغییرات صحیح شیوهی زندگی میتواند مانعی بر سر راه انجام رفتارهای ارتقاء سلامت باشد. نجیمی و عظیمی (1391) به این نتیجه رسیدند که وضعیت تاهل تاثیری بر سبک زندگی سالم سالمندان ندارد. آنان معتقدند حضور عواملی همچون سطح تحصیلات و خصوصیات اقتصادی و اجتماعی سبب میشود وضعیت تاهل سالمندان فاقد نقش تعیینکننده در سبک زندگی سالم آنان باشد. یافتههای دانش (1389) در این ارتباط نشان داد که سطح کلی سلامت جسمی- روانی و شادکامی در بین دانشجویان متاهل بیش از دانشجویان مجرد است. در مطالعهی وی نشانههای بدنی، علایم اضطراب و اختلال در خواب، میزان افسردگی و اختلال در کارکرد اجتماعی در دانشجویان متاهل کمتر از دانشجویان مجرد بوده است. عزیزی و عینی (1386) خطر بیماریهای غیر واگیردار را برای زنان متاهل بیش از زنان مجرد میدانند. با توجه به اینکه زنان متاهل مسئولیت بسیاری در انجام امور منزل دارند، معمولا با فعالیت بدنی محدود، تغذیهی ناسالم و عدم توجه به سلامت فردی مواجهاند که معمولاً ریشه در سبک زندگی ناسالم آنان دارد.
وضعیت اشتغال نیز میتواند به عنوان متغیر جمعیتی، تاثیرات مختلفی بر سلامت و رفتارهای سالم افراد داشته باشد. طاهرپذیر و همکارانش (1391) با مطالعهی بیماران مبتلا به بیماری قلبی- عروقی به این نتیجه رسیدند بیمارانی که در طبقهی شغلی کارمند مشغول به کار بودند درک بالاتری از منافع به کارگیری رفتارهای ارتقاءسلامتی داشتند. طبق نتایج به دست آمده از مطالعه کرمان ساروی و همکاران (1390)، زنان شاغل نسبت به زنان خانه دار، بجز در عملکرد جسمانی، کلیهی مقیاسهای کیفیت زندگی مربوط به سلامت را در سطحی بالاتر و بهتر گزارش کردهاند. به طوری که این تفاوتها در مقیاسهای سلامت روانی و نشاط معنیدار بود. صادقی و همکاران (1390) با مقایسهی شیوهی زندگی سالم زنان خانهدار و شاغل دریافتند که زنان شاغل نسبت به افراد خانهدار وضعیت تغذیهی نامطلوب اما فعالیت فیزیکی مطلوبتری داشتند. همچنین فراوانی بیماریهای چربیخون، چاقی و دیابت در زنان خانهدار کمتر و خطر نسبی به طور مختصر در زنان شاغل بالاتر بود.
نتایج پژوهش زارعی پور و همکاران (1391) نشان داد که با افزایش تعداد اعضای خانواده، مشکلات سلامتی افراد نیز افزایش مییابد. در همین راستا، داوود- ادهم (2008) و رادفر و همکارانش (1384) نیز به این نتیجه رسیدند که در خانوادههای پرجمعیت میزان بروز علائم بیماری روانی بیشتر است. افزایش استرسها، مشکلات اقتصادی و افزایش تعاملها و تعارضهای بینفردی می تواند دلیل این یافتهها باشد.
با توجه به تحقیقات انجام شده، تحصیلات یکی از مهمترین متغیرهای تاثیر گذار بر سبک زندگی سالم افراد است. مطالعهی خیرجو و همکاران (1391) نشان داد با افزایش تحصیلات، بیماران مورد مطالعه (زنان مبتلا به التهاب مفاصل)، در فعالیتهای ارتقاءدهندهی سلامت بیشتر شرکت میکنند. در تحقیق آنان از بین عوامل مؤثر درنظر گرفته شده (سن، تحصیلات، مدت ابتلاء به بیماری و درآمد)، تحصیلات بیشترین تغییرات سبک زندگی سالم را پیش بینی کرد. احتمال میرود تحصیلات بالاتر، اهمیت سلامت را بیش از پیش نزد افراد روشن میکند و آنان را به انجام رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت تشویق مینماید. همچنین در بین افراد مبتلا به وضعیتهای مزمن، تحصیلات بیشتر، درک بیماری را افزایش میدهد و افراد را به داشتن دانش بیماری رهنمون میکند. قنبری و همکاران (1390) نیز تحصیلات و سن زنان را قویترین پیشبینیکنندهی سطح سواد سلامت آنان گزارش کردهاند. همچنین یداالهی و همکارانش (1385) در بررسی سبک زندگی زنان باردار به این نتیجه رسیدند که هر اندازه سطح تحصیلات زنان افزایش مییابد عملکرد آنان در ارتباط با رفتارهای تغذیهی سالم و فعالیت فیزیکی نیز مطلوبتر میشود. آنان معتقدند افزایش سطح تحصیلات با افزایش آگاهی نسبت به فعالیتهای جسمی و رعایت الگوی مناسب تغذیهای ارتباط دارد.
قنبری و دیگران (1390) دریافتند وضعیت اقتصادی ضعیف با سواد سلامت ناکافی مرتبط است. میرزایی و قهفرخی (1388) نیز در بررسی خود، نشان دادند که افراد طبقات اجتماعی پایینتر، نسبت به افراد طبقهیاجتماعی بالاتر، سلامت خودادراک پایینتری را گزارش کردند. رشیدخانی و همکارانش (1387)، با مطالعهی الگوی غذایی زنان دریافتند که وضعیت بهتر اقتصادی- اجتماعی با داشتن الگوی غذایی سالم (به عنوان یک رفتار سلامتی) مرتبط است. همچنین آنان به این نتیجه رسیدند که درآمد بالای کل خانوار در ماه، رابطهی معکوسی با الگوی غذایی ناسالم نشان میدهد.
صالحی و همکارانش (1387) در یک مطالعهی کیفی اظهار کردند که تبلیغات نقش بسیار مهمی در عادات و ترجیحات مردم دارد. رسانههای جمعی به ویژه تلویزیون میتواند در اتخاذ یک شیوهی زندگی سالم افراد، تعیین کننده باشد.
یکی از متغیرهایی که به دلیل اهمیت در ارتقای سلامت افراد، بیشتر مورد بررسی و آزمون قرار گرفته است، حمایت اجتماعی میباشد. در برخی مطالعات مربوط به رفتارهای سالم افراد، حمایت اجتماعی بیشترین تاثیرگذاری را بر نمرهی سبک زندگی ارتقاءدهندهی سلامت به دست آورده است (میرغفوروند و همکاران، 2012؛ زنجری، 1390). در بررسی سبک زندگی ارتقاءدهندهی سلامت دانشجویان، طل و همکاران (1390)، از حمایت اجتماعی و روابط بینفردی به عنوان پایدارترین شاخصهای سلامت افراد نام میبرند. همچنین مطالعهی طاهر پذیر و همکارانش (1390) نشان داد که حمایت اجتماعی ضعیف، میتواند یکی از موانع انجام رفتارهای ارتقاءسلامت محسوب شود. در ارتباط با ابعاد حمایت اجتماعی، مطالعهی نبوی و همکاران (1389) نشان داد حمایت عاطفی بیشترین تاثیر را بر سلامت عمومی دارد.
در این قسمت به متغیرهایی که به عنوان زمینههای سلامتی در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته اند، اشاره میشود. در ارتباط با متغیر خودکارآمدی، مطالعهی تقدیسی و همکاران (1391) گویای این یافته بود که خودکارآمدی (اعتقاد فرد به تواناییهایش جهت انجام موفقیت آمیز یک رفتار) مهمترین عامل تسهیل کننده در اتخاذ سبک زندگی سالم سالمندان به شمار میرود. نویدیان و همکارانش (1391) به این نتیجه دست یافتند که خودکارآمدی سبک زندگی مربوط به کنترل وزن در افراد چاق نسبت به افراد با وزن طبیعی پائینتر بود. بنابراین آنها پیشنهاد میکنند توجه به افزایش و حمایت از خود کارآمدی فرد در برنامههای کاهش وزن ضروری میباشد. نجفی و فولاد چنگ (1386) دریافتند که میزان خودکارآمدی با بیماریهای جسمانی رابطه معکوس دارد به طوری که احساس کارآیی شخصی و توانمند بودن در مقابله با بیماری اثر گذاشته و فرد میتواند بهتر با آن کنار بیاید. باورهای خودکارآمدی بر رفتارهای مربوط به سلامت جسمی تاثیر و بر عملکرد زیستی در سلامت جسمانی نقش دارد.
مطالعهی آوازه و همکارانش (1389) که به بررسی آگاهی و نگرش زنان در خصوص تغذیه و ورزش (به عنوان رفتارهای سالم) پرداختند، نشان داد که زنان علی رغم برخورداری از آگاهی نسبی نسبت به عوامل خطر بیماریهای قلبی و عروقی، دارای عملکرد ضعیف میباشند. به نظر میرسد داشتن آگاهی نسبی یا صرف، منجر به رفتارهای بهداشتی نمیشود، عملیاتی شدن دانش و آگاهی مستلزم ارتقای سطح آگاهی از طریق برنامهی آموزشی مداوم بوده، تحولات بنیادی در زمینههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را می طلبد. پژوهش ایمانی پور و همکارانش (1387) نیز گواه آن است که ممکن است افراد از آگاهیهای لازم و دانش کافی راجع به یک رفتار سلامتی برخوردار باشند ولی این آگاهی تغییری در عملکرد آنان ایجاد نمیکند. از طرف دیگر مطالعهی رمضانخانی و همکارانش (1392) نشان داد سالمندان در سطح متوسطی از دانش و نگرش و عملکرد نسبتاً خوبی دربارهی شیوهی زندگی سالم هستند.
هم چنین مطالعاتی نیز به مقایسه رفتارهای سالم افراد مبتلا به بیماری های مزمن با افراد سالم پرداخته اند. شعاعکاظمی و مومنیجاوید (1391) در این ارتباط به این نتیجه دست یافتند که زنان مبتلا به سرطان در مقایسه با زنان سالم خودکارآمدی و توانمندی پایینتری داشتند. بدین صورت که بیماری میتواند بر خودکارآمدی و میزان توانمندی افراد تاثیر بگذارد. مطالعهی خیرجو و همکارانش (1391) گویای این نتیجه است که در سبک زندگی سالم و مؤلفههای آن، بجز در مولفهی مدیریت استرس بین زنان سالم و زنان مبتلا به التهاب مفاصل، تفاوت معناداری وجود دارد. هکاری و همکارانش (1391) نیز با مقایسهی سبک زندگی زنان مبتلا به بیماری عروق کرونر با زنان غیر مبتلا، نشان دادند که میانگین امتیاز سبک زندگی در زنان گروه غیر مبتلا نسبت به گروه مبتلا بیشتر بود. البته تفاوت آماری معنادار بین این دو گروه، بیشتر از نظر امتیاز عادات غذایی، فعالیت فیزیکی و استرس بود. در بین سایر اجزاء سبک زندگی مانند مصرف سیگار، روش های مقابله با استرس، خواب و استراحت تفاوت آماری معناداری مشاهده نشد.
2-2- تحقیقات خارجیدر ارتباط با مطالعات خارجی انجام شده در این زمینه نیز تا حدود زیادی دسته بندی عوامل مؤثر رعایت شده است. برای اشاره به تاثیر عوامل جمعیتی، می توان از بررسی سونمزر و همکارانش (2012) نام برد که با مطالعهی رفتارهای ارتقاءدهندهی سلامت زنان سنین 64-18سال، به این نتیجه رسیدند که رفتارهای سالم زنان ترکیهای، به طور کلی در سطح متوسطی است. بالاترین نمرهی میانگین زنان این مطالعه، مربوط به بعد روابط بین فردی و پایین ترین آن مربوط به فعالیت فیزیکی بود. لین و همکارانش (2009)، نیز با بررسی رفتارهای سالم در بین زنان باردار اظهار کردند که زندگی ارتقاء دهندهی سلامت زنان باردار، در سطح متوسطی است. همچنین مطالعهی آلتی پارمک و کی یوتلا (2009)، درباره سبک زندگی سالم زنان 49-15 سال، نشان دادند سطح رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت آنان پایین بود. بالاترین نمره در این مطالعه، از آن خودشکوفایی زنان و پایینترین آن مربوط به الگوی تغذیه بود.
مطالعهی لیم و همکاران (2010)، نشان داد وجود همسر، احتمال پیروی از رفتارهای ارتقاء سلامت را افزایش میدهد. در مطالعهی وستون (2008) نیز افرادی که تنها زندگی میکردند موانع بیشتری در پیروی از رفتارهای ارتقاء سلامت داشتند. ویلسون و اوسوالد (2005)، به این نتیجه رسیدند که میزان مرگومیر افراد متاهل کمتر و سلامت جسمی و روانی آنها و همچنین طول عمرشان، بیشتر است. از طرف دیگر لاسک و همکاران (1995؛ به نقل از بسر و دیگران) گزارش دادند که تفاوت برجستهای بین وضعیت تاهل و رفتارهای ارتقاءدهنده سلامت و ابعاد آن وجود ندارد.
پژوهش بیوتل (2002 ؛ به نقل از کرمان ساروی و همکاران، 1389) نشان داده است زنان خانهدار در معرض خطر بیشتری نسبت به زنان شاغل در جهت تهدید کیفیت زندگی هستند. لاروسا (1998)، در مطالعهی خود نشان داد که زنان شاغل نسبت به زنان بیکار و یا خانه دار کمتر در معرض افزایش عوامل خطر بیماری های غیر واگیر دار قرار دارند.
در ارتباط با عوامل اجتماعی- اقتصادی در نظر گرفته در این پژوهش، میتوان به مطالعات زیر اشاره کرد. سونمزر و همکارانش (2012) به این نتیجه دست یافتند که زنان با تحصیلات دانشگاهی، نمرهی بالاتری در سبک زندگی سالم دارند در مقایسه با زنانی که تحصیلاتشان ابتدایی یا پایین است. در مطالعه لیم و همکاران (2010) کسانی که از سطح تحصیلات پایین تری برخوردار بودند، کمتر از رفتارهای ارتقاءسلامت پیروی میکردند. هم چنین لین و همکارانش (2009) با مطالعهی سبک زندگی سالم زنان باردار، اظهار کردند که زنان با سطح تحصیلاتی بالاتر، وضعیت اقتصادی- اجتماعی بهتر و عدم تجربهی بیماری مزمن، توانایی بیشتری برای داشتن سبک زندگی سالم دارند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *