*84

دانشگاه شیراز
دانشکده آموزش های الکترونیک
گروه فناوری اطلاعات
پایان نامه کارشناسی ارشد
عنوانعوامل موثر در ترغیب افرادبرای شرکت در انتخابات اینترنتی
نگارشفرید علیزاده
استاد راهنماخانم دکتر مرضیه احمدزاده
استادان مشاورآقای دکتر یزدیآقای دکتر بوستانی
92

گواهی اعضای کمیته
امضای استاد راهنما : سرکار خانم دکتر احمدزاده……………………………..
امضای استاد مشاور : جناب آقای دکتر یزدی……………………………..
امضای استاد مشاور : جناب آقای دکتر بوستانی……………………………..

تقدیم به آنکس که بداند و بداند که بداند
و آنکس که نداند و بداند که نداند و بخواهد که بداند
تشکر نامه
در تدوین و اجرای این پایان نامه افراد زیادی دخیل بوده و با راهنمایی های خود و گوشزد کردن نکات، کمک شایانی به تهیه کننده رسانده اند. در اینجا می خواهم از استاد بزرگوار، سرکار خانم مرضیه احمدزاده که بعنوان استاد راهنمای این پایان نامه در جهت دهی به تلاشهای اینجانب تاثیر بسزایی داشتند کمال تشکر را بنمایم و همچنین از کمیته استادان مشاور که با بررسی این پروژه در مراحل مختلف آماده سازی و ارائه نظراتشان بنده را در تدوین هرچه بهتر پایان نامه حاضر یاری کردند سپاسگزاری کنم.
جا دارد که از مدیریت دانشگاه شیراز و مدیریت و کارکنان دانشکده آموزشهای الکترونیکی دانشگاه شیراز بخاطر زحماتی که در طول دوره دو ساله تحصیلم در مقطع کارشناسی ارشد رشته فناوری اطلاعات گرایش تجارت الکترونیک متحمل شده اند و فرصت تحصیل و کسب تجربه را برایم فراهم نمودند قدردانی کنم. همچنین از استاد گرامی جناب آقای دکتر خوارزمی تشکر ویژه دارم به این دلیل که حضور در کلاسهای ایشان باعث پدید آمدن ایده تحقیق در زمینه موضوع این پایان نامه در ذهن من بود.
در نهایت بسیار خرسندم که اکنون که در پایان دوره تحصیلم قرار دارم فرصتی پیش آمده تا بتوانم بصورت رسمی و از اعماق وجودم از زحمات پدر و مادر عزیزم که در طول دوره تحصیل یاورم بودند و در این راه چیزی را از من دریغ نکردند تقدیر و تشکر کنم و از خداوند منان برای آنها سلامتی مسئلت دارم .

چکیده
هدف تحقیق پیش رو، مطالعه و شناسایی فاکتورهایی است که بیشترین تاثیر را در ترغیب افراد ( با تاکید بر ساکنین نواحی شهری) برای شرکت در رای گیری اینترنتی از خود نشان می دهند. این مطالعه با الگوگیری از رای گیری های اینترنتی انجام شده در کشورهای پیشرفته ای نظیر هند و ژاپن و آمریکا به بررسی تکنولوژی لازم برای انجام اینکار پرداخته و عواملی که باعث ترجیح شهروندان این کشورها به استفاده از رای گیری اینترنتی می شوند را در مورد کشور ایران مورد بررسی قرار می دهد. این عوامل تاثیر گذار شامل فاکتورهای شخصیتی رای دهندگان در کنار عقیده و باور آنها برای مشارکت در رای گیری ها و نظر آنها در مورد دولت و استفاده از تکنولوژی های آنلاین می باشد .
در ادامه تحقیق، با توجه به روند رو به رشد فناوری اطلاعات و میزان استقبال و اعتماد مردم نسبت به این فناوری ها و کارایی ای که استفاده از این فناوری ها برای ما ایجاد خواهند کرد، به تحلیل و پیش بینی میزان موفقیت رای گیری آنلاین در سالهای آینده خواهیم پرداخت. بعلاوه برای اینکه داده های آماری لازم را در مورد موضوع تحقیقمان جمع آوری کنیم ، از یک نظرسنجی به روش آنلاین در کنار نسخه دستی آن که در بین کاربران اینترنت و دانشجویان دانشگاه های معتبر کشور و افراد بالای 18 سال ترتیب خواهیم داد استفاده کرده و نتایج را در این تحقیق منعکس خواهیم کرد تا جنبه های علمی آن را افزایش داده و بحث های انجام گرفته را با مقادیر آماری لازم تکمیل کنیم. انتخاب سوالات مطرح شده در این پرسشنامه با توجه به تئوری هایی که در ادامه این پژوهش مورد بحث قرار خواهیم داد صورت گرفته است؛ از جمله این تئوری ها می توان به تئوری گسترش نوآوری ، تئوری اعتماد و تئوری پذیرش فناوری اشاره نمود .
از نتایج حاصل از این بررسی ها می توان برای برنامه ریزی و سیاست گذاری و طراحی و پیاده سازی رای گیری اینترنتی در کشورمان استفاده کرد. بعلاوه با استفاده از نکاتی که ارائه خواهد شد می توان سیاست هایی را اتخاذ کرد که باعث افزایش مشارکت افراد در رای گیری ها ( چه سنتی و چه الکترونیکی ) شود و نمونه ای دیگر از کاربرد این تحقیق در اصلاح نحوه تعامل دولت با شهروندان است که چگونه و با چه اقداماتی بتواند اعتماد مردم را جلب کرده و شرکت در انتخابات آزاد را بعنوان یک وظیفه در ذهن آنها ماندگار کند.
واژه های کلیدی : رای گیری آنلاین- کاربرد ICT در انتخابات- دولت الکترونیک- فاکتورهای مشارکت در انتخابات- مدیریت افکار عمومی
فهرست مطالب
TOC o “1-3” h z u فصل اول PAGEREF _Toc345109759 h 11.مقدمه و طرح مسئله PAGEREF _Toc345109760 h 11.1.سوالات تحقیق ( فرضیه ها ) PAGEREF _Toc345109761 h 3فصل دوم PAGEREF _Toc345109762 h 52.مبانی نظری تحقیق و پیشینه تحقیقاتی PAGEREF _Toc345109763 h 52.1.کاربرد فناوری اطلاعات در سیاست و محدودیت های آن PAGEREF _Toc345109765 h 52.2.وضعیت فعلی انتخابات الکترونیک PAGEREF _Toc345109766 h 92.3.آینده رای گیری الکترونیک PAGEREF _Toc345109767 h 122.4.دموکراسی و رای گیری الکترونیک PAGEREF _Toc345109768 h 142.5.ترکیب انتخابات و نوآوری های جدید PAGEREF _Toc345109769 h 162.6.مزایای ویژه پیاده سازی رای گیری توسط اینترنت ( روش سوم ) PAGEREF _Toc345109770 h 172.7.انتخابات و امنیت PAGEREF _Toc345109771 h 172.8.روش های انتخاب بین کاندیداها PAGEREF _Toc345109772 h 182.9.تهدیدات امنیتی PAGEREF _Toc345109773 h 192.10.الزامات امنیتی PAGEREF _Toc345109774 h 212.11.روشهای تامین امنیت در طراحی سیستم های انتخابات الکترونیک PAGEREF _Toc345109775 h 232.12.مقایسه روشهای تامین امنیت PAGEREF _Toc345109776 h 242.13.دولت الکترونیک و فرآیند رای گیری PAGEREF _Toc345109777 h 252.14.نظریه های عمومی در مسیر تطبیق و پذیرش فناوری PAGEREF _Toc345109778 h 28فصل سوم PAGEREF _Toc345109779 h 353.فرضیه های تحقیق و مدل مفهومی ارائه شده برای انتخابات اینترنتی PAGEREF _Toc345109780 h 353.1.فرضیات تحقیق PAGEREF _Toc345109782 h 353.2.مدل منطقی انتخابات اینترنتی PAGEREF _Toc345109783 h 383.3.تشریح مدل PAGEREF _Toc345109784 h 38فصل چهارم PAGEREF _Toc345109785 h 414.روش و متدولوژی تحقیق PAGEREF _Toc345109786 h 414.1.جامعه آماری و ابزار جمع آوری داده PAGEREF _Toc345109788 h 414.2.تحلیل داده PAGEREF _Toc345109789 h 434.3.اعتبار سنجی و قابلیت اتکا PAGEREF _Toc345109790 h 44فصل پنجم PAGEREF _Toc345109791 h 455.آنالیز داده ها PAGEREF _Toc345109792 h 455.1.تحلیل توصیفی PAGEREF _Toc345109794 h 455.2.تحلیل پایایی پرسشنامه و قابلیت اعتماد داده ها PAGEREF _Toc345109795 h 475.3.آزمون همبستگی متغیر ها PAGEREF _Toc345109796 h 485.4.تحلیل و تست فرضیه ها PAGEREF _Toc345109797 h 50فصل ششم PAGEREF _Toc345109798 h 586.نتایج تحقیق ، پیشنادات و محدودیت ها PAGEREF _Toc345109799 h 586.1.تشریح نتایج مطالعه PAGEREF _Toc345109801 h 596.2.محدودیت های تحقیق PAGEREF _Toc345109802 h 616.3.پیشنهاد برای مطالعات آینده PAGEREF _Toc345109803 h 626.4.کلام آخر PAGEREF _Toc345109804 h 63منابع و ماخذ PAGEREF _Toc345109805 h iپیوست 1 : پرسشنامه PAGEREF _Toc345109806 h ivپیوست 2 : آمار توصیفی PAGEREF _Toc345109807 h xپیوست 3 : آمار مشارکت رای واجدین شرایط در انتخابات ایران PAGEREF _Toc345109808 h xv پیوست 4 : نمودار پراکندگی متغیرهای مستقل………………………………………………xvii
فهرست اشکال
TOC h z c “شکل” شکل ‏21 : کاربرد فناوری اطلاعات در سیاست ( Electronic Journal of e-Government ,2003) PAGEREF _Toc348296410 h 6شکل ‏22: رابطه تکنولوژی ها در رای گیری ( 2001 Watson and Mundy ,) PAGEREF _Toc348296411 h 15شکل ‏23 : چارچوب روش MixNet برای تامین امنیت (2004 Aditya, ) PAGEREF _Toc348296412 h 23شکل ‏24: تقسیم بندی استقبال کنندگان ( 1995Rogers, ) PAGEREF _Toc348296413 h 30شکل ‏25: فرآیند تصمیم گیری پذیرش نوآوری (1995 Rogers, ) PAGEREF _Toc348296414 h 31شکل ‏26: مدل پذیرش فناوری (1989 Davis , ) PAGEREF _Toc348296415 h 32شکل ‏31: مدل منطقی انتخابات الکترونیک PAGEREF _Toc348296416 h 38

فهرست جداول
TOC h z c “جدول” جدول ‏21 : کاربردهای دولت الکترونیک در مدیریت جامعه و افکار عمومی ( Joseph & Kitan,2008 ) PAGEREF _Toc348303003 h 26جدول ‏51: خلاصه آمار توصیفی بدست آمده PAGEREF _Toc348303004 h 46جدول ‏52: بررسی اعتبار پرسشنامه با استفاده از آزمون آلفا PAGEREF _Toc348303005 h 48جدول ‏53: آزمون ضریب همبستگی PAGEREF _Toc348303006 h 50جدول ‏54 : خلاصه تحلیلی فرضیه ها PAGEREF _Toc348303007 h 50جدول ‏55 : نتایج آزمون تحلیل رگرسیون درباره تاثیر تجربه تکنولوژیکی بر گرایش به مشارکت PAGEREF _Toc348303008 h 51جدول ‏56 : ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون درباره تاثیر تجربه تکنولوژیکی بر گرایش به مشارکت PAGEREF _Toc348303009 h 52جدول ‏57 : جدول ANOVA فرضیه چهارم PAGEREF _Toc348303010 h 55جدول ‏58 : جدول Coeficiency فرضیه چهارم PAGEREF _Toc348303011 h 55جدول ‏59 : خلاصه آزمون رگرسیون فرضیه پنجم PAGEREF _Toc348303012 h 56جدول ‏510: نتایج آزمون تحلیل رگرسیون درباره تاثیر متغیر اعتماد به دولت بر ترغیب به مشارکت PAGEREF _Toc348303013 h 57جدول ‏511: ضرایب آزمون تحلیل رگرسیون درباره تاثیر متغیر اعتماد به دولت بر ترغیب به مشارکت PAGEREF _Toc348303014 h 57

فصل اولمقدمه و طرح مسئلهاستفاده از سیستم های رای گیری اینترنتی برای برگزاری انتخابات ملی ، یکی از کاربردهای جدید فناوری اطلاعات است که می توان از آن برای بهبود کیفیت سیستم رای گیری موجود استفاده کرد. در واقع استفاده از اینترنت، تنها یکی از روشهای کاربرد فناوری اطلاعات در مبحث رای گیری الکترونیک که خود زیر مجموعه ای از یک مفهوم گسترده تر به نام دولت الکترونیک یا دموکراسی الکترونیک است ، می باشد ( Zissis and Lekkas ,2011 ) .
تاکنون بارها از ابزارهای الکترونیکی برای برگزاری رای گیری در کشورهای مختلف جهان استفاده شده است اما هنوز استفاده از این ابزارها و بخصوص استفاده از اینترنت برای برگزاری انتخابات در سطح ملی برای مردم جهان عادی نشده و به دلیل جدید بودن این مبحث، بسیاری از مردم ترجیح می دهند از روش سنتی استفاده کنند ( Riza Adita and Byoungcheon Lee,2004 ) و این در حالی است که Alvarez and Hall (2007 ) بیان می کند ” رای گیری اینترنتی آینده ی رای گیری در کشور آمریکا خواهد بود و بنابراین مسئله این نیست که آیا از اینترنت برای اینکار استفاده کنیم یا نه، بلکه بحث بر سر این است که چگونه و در چه زمانی این کاربرد بصورت کامل پیاده سازی شود و مورد بهره برداری موثر قرار بگیرد.”
همه ما شاهد این موضوع بوده ایم که جایگزینی سیستم سنتی با سیستم مدرن در هر زمینه ای ، باعث ایجاد تغییرات مهم و اساسی در فرایند کاری آن زمینه شده است ( William Fielding ,2008 ) ؛ بنابراین استفاده از فناوری اطلاعات در زمینه انتخابات نیز از این امر مستثنی نیست و فناوری اطلاعات می تواند روند برگزاری انتخابات را تغییر داده و بهبود بخشد ( Briony j Oates, 2003 ) . یکی از این تغییرات می تواند اثرگذاری آن روی نگرش رای دهندگان بالقوه که در شرایط فعلی در رای گیری ها شرکت نمی کنند باشد که با جذب آنها مشارکت افزایش خواهد یافت. بنابراین یکی از سوالاتی که این کتاب در صدد پاسخ گویی به آن است تاثیر انتخابات الکترونیک بر ترغیب افراد جدید برای مشارکت در انتخابات خواهد بود.
از آنجا که رای گیری اینترنتی بعنوان یک کاربرد جدید از فناوری اطلاعات در سطح جهان مطرح شده است، هنوز کشورها در حال تحقیق و بررسی و اعتبارسنجی در مورد آن هستند. پژوهش حاضر نیز تلاش دارد با بررسی و تحقیق در زمینه عوامل موثر بر ترغیب رای دهندگان بالقوه برای شرکت در رای گیری و استفاده از روش رای گیری اینترنتی ، یافته های خود را بعنوان دانش جدیدی در این عرصه به جهان عرضه کند و بخصوص با ارائه اطلاعات آماری و پژوهشی ، راه را برای برگزاری این نوع انتخابات در کشور فراهم نماید. فاکتورهایی که در این تحقیق به بررسی آنها خواهیم پرداخت شامل دیدگاه افراد نسبت به دولت، رای دادن و استفاده از تکنولوژی در کنار فاکتورهای آماری و سایر فاکتورهای شخصیتی و فرهنگی شهروندان می باشد. هرچه تاثیر این فاکتورها را بهتر درک کنیم، می توان برای اتخاذ سیاست های آینده، بهبود فرایند رای گیری موجود و طراحی و توسعه فناوری های مربوطه بهتر تصمیم گیری کرد و علاوه بر پیشبرد تکنولوژیکی، برنامه ریزی هایی انجام داد که میزان مشارکت مردم در رای گیری را افزایش دهد ( John H.Strange, 2006 ) . به همین خاطر فرضیه هایی که در اینجا مطرح خواهند بود بگونه ای طراحی شده اند که این فاکتور ها را پوشش داده و با طراحی پرسشنامه بر اساس آنها و جمع آوری اطلاعات مورد نیاز، بتوان به هدف بیان شده در این تحقیق دست یافت .
سوالات تحقیق ( فرضیه ها )این تحقیق بنا دارد به پنج سوال اصلی که هر سوال نماینده یکی از بخشهای پرسشنامه است پاسخی ارائه دهد . این سوالات بر اساس تئوری هایی که در فصل دوم در مورد آنها صحبت خواهیم کرد تدوین شده اند . یکی از سوالات این تحقیق در بخش قبل مطرح شد که عبارت بود از : تاثیر انتخابات الکترونیک بر ترغیب افراد جدید برای مشارکت در انتخابات ؛ سایر فرضیه های مطرح شده عبارتند از :
سن افراد در میزان تمایل آنها برای استفاده از روش الکترونیکی انتخابات تاثیر گذار است.
به کمک این فرضیه می خواهیم مشخص کنیم که اولا، سن می تواند عاملی تاثیر گذار در رغبت افراد برای استفاده روش الکترونیکی جهت مشارکت در انتخابات باشد یا خیر و ثانیا، در صورت مثبت بودن پاسخ، چه سنینی اقبال بیشتری به این قضیه نشان خواهند داد .
تجربه در امر استفاده از اینترنت یک عامل تاثیر گذار در انتخاب روش الکترونیکی برای شرکت در انتخابات است .
هدف از مطرح کردن چنین فرضیه ای سنجش میزان اهمیت آشنایی یا عدم آشنایی افراد با محیط اینترنت و دنیای مجازی در استفاده از انتخابات الکترونیک است. آیا باید انتظار داشت که فقط افرادی که قبلا برای انجام اموراتشان از اینترنت استفاده می کردند، از روش جدید انتخابات استقبال نمایند یا اینکه اگر کسی به مشارکت در انتخابات علاقه داشته باشد ولی حتی اگر به استفاده از تکنولوژی جدید کاملا آشنا نباشد نیز برای تطبیق دادن خود با شیوه جدید تلاش خواهد کرد؟ چگونه می توان افرادی که زیاد با محیط مجازی سروکار ندارند را به استفاده از e-Voting ترغیب کرد؟
کسانی که به تکنولوژی های جدید اعتماد دارند و آن را مفید می دانند تمایل بیشتری به استفاده از انتخابات الکترونیک بجای روش های سنتی انتخابات دارند .
افرادی که از حس اعتماد خوبی نسبت به دولت برخوردار هستند کسانی هستند که می توان آنها را به استفاده از e-Voting ترغیب کرد.
در فصل دوم این کتاب به بررسی تئوری های مورد نیاز این فرضیه ها پرداخته و آنها را معرفی میکنیم و موارد کاربرد آنها را در تحقیقات مشابه شرح خواهیم داد، در این فصل علاوه بر معرفی تئوریات، پیرامون نقش فناوری اطلاعات در سیاست و وضعیت فعلی و آینده انتخابات الکترونیک بحث خواهیم کرد .
تا کنون محققان و دانشگاه های داخلی مطالعات خوبی در زمینه انتخابات الکترونیک انجام داده اند اما مطالعات انجام شده در زمینه های فنی و امنیتی این موضوع بوده و کمتر به مسائل اجتماعی و سیاسی قضیه پرداخته بودند. در مجالی که این مطالعه در اختیار قرار داده به مطالعه جنبه های روانی مسئله پرداختیم و عواملی که بر ترغیب افراد برای استفاده از روش الکترونیکی برای مشارکت در انتخابات دخالت دارند را مشخص کرده و نسبت اثر گذاری هر یک را مشخص کرده ایم.
در فصل سوم فرضیه های این تحقیق را به تفصیل معرفی کرده و دلیل هر سوال و نتیجه ای که از آزمایش آنها انتظار داریم را بیان می کنیم . در این فصل مدل منطقی ای را که برای موفقیت پیاده سازی انتخابات الکترونیکی در ایران پیش بینی کرده ایم معرفی کرده و بخش های مختلف آن را شرح می دهیم. سپس در فصل چهارم نحوه و ابزار جمع آوری داده ها و انواع تست های اعتبار سنجی و تست قابلیت اعتماد انجام شده روی این داده ها را بررسی میکنیم و روش تحلیل انتخابی را شرح خواهیم داد . جامعه آماری انتخاب شده برای جمع آوری داده ها نیز در این فصل معرفی خواهد شد . فصل پنجم به آنالیز داده ها خواهد پرداخت و با استفاده از نرم افزار SPSS انواع تست های آماری و تحلیلی را بر روی داده های جمع آوری شده صورت خواهد داد. در این فصل صحت یا رد سوالات مطورحه در این مطالعه آزمایش خواهد شد و قابلیت اعتماد نتایج بدست آمده اندازه گیری می شوند. اطلاعات آماری شرکت کنندگان در امر جمع آوری داده محاسبه شده و داده های غیر معتبر از جمع داده های بدست آمده کنار گذاشته خواهند شد.
در نهایت در فصل ششم نتایج بدست آمده از تحلیل انجام گرفته به تفصیل شرح داده خواهند شد . در این فصل محدودیت هایی که برای مطالعات با موضوع انتخابات الکترونیک وجود خواهد داشت معرفی شده و پیشنهاداتی برای بهتر شدن مطالعات آینده ارائه می گردد .
فصل دوممبانی نظری تحقیق و پیشینه تحقیقاتیرای گیری اینترنتی زیرمجموعه ای از مفهوم گسترده دولت الکترونیک و دموکراسی الکترونیک می باشد ( Zissis and Lekkas ,2011 ) . در این بخش ابتدا مقدماتی پیرامون کاربرد فناوری اطلاعات در سیاست را بیان خواهیم کرد و وضعیت فعلی و آینده انتخابات الکترونیک در مناطق مختلف جهان را بررسی میکنیم؛ سپس از مخاطرات این روش و روشهای تامین امنیت آن صحبت کرده و در نهایت به مرور مقالاتی که در گذشته و با موضوعات مربوط به تطبیق و پذیرش تکنولوژی ، و تئوری ها و مدل هایی که برای پیاده سازی و کاربرد دولت الکترونیک ارائه شده اند پرداخته و می بینیم که چه کارهایی در این موارد صورت گرفته است تا بتوانیم از آنها در تحقیق حاضر یاری بگیریم. البته در این بازبینی بر جنبه هایی از مقالات تمرکز می کنیم که اطلاعاتی در مورد رای گیری الکترونیک در اختیار ما قرار می دهند.
کاربرد فناوری اطلاعات در سیاست و محدودیت های آنبطور کلی ICT میتواند در سه سطح از فعالیت های سیاسی بکار گرفته شود ( Tsagarou,1999 ) :
1- جمع آوری و کسب اطلاعات
2- بعنوان ابزار ارزیابی و بررسی اطلاعات جمع آوری شده
3- تسهیل کننده اخذ تصمیم نهایی
این مراحل می توانند به ترتیب یا بصورت موازی با هم به انجام برسند ( jankowski ,2000 ) . همانگونه که در شکل مشاهده می کنید، دسترسی آزادانه و راحت به اطلاعات درباره یک مسئله سیاسی پیش نیازی برای بحث و تفکر و ارائه نظر درمورد آن مسئله می باشد و از طرف دیگر عملی کردن آن مسئله نیازمند این است که افراد در مورد آن به بحث و تبادل نظر بپردازند حال خواهی این فعالیت یک فعالیت رسمی سیاسی نظیر رای گیری باشد یا یک فعالیت سیاسی غیر رسمی نظیرتظاهرات.

شکل STYLEREF 1 s ‏2 SEQ شکل * ARABIC s 1 1 : کاربرد فناوری اطلاعات در سیاست ( Electronic Journal of e-Government ,2003)در این بخش به چگونگی بکارگیری فناوری اطلاعات در سه سطح بیان شده و نحوه پشتیبانی آن از این سطوح خواهیم پرداخت ضمن اینکه با محدودیت هایی که فناوری اطلاعات در این راه با آنها مواجه است آشنا خواهیم شد.
کسب اطلاعات
baber (1984) و ( hal (1999 بیان می دارند که عدم دسترسی شهروندان به اطلاعات مورد نیازشان راجع به یک فعالیت سیاسی می تواند باعث عدم مشارکت آنها در آن فعالیت شود ؛ بنابراین با توجه به این حقیقت ، می توان از فناوری اطلاعات به منظور فراهم آوردن و در دسترس قرار دادن اطلاعات استفاده کرد. بعنوان مثال وب سایتهایی که توسط سازمان های دولتی یا احزاب و طرفداران آنها ایجاد و اداره می شوند و همچنین سرویس های خبری آنلاین را می توان از جمله موارد کاربرد فناوری اطلاعات در کسب اطلاعات برشمرد. بعلاوه می توان ازفناوری اطلاعات و تکنولوژی های ارتباطات دیجیتالی برای انتشار بیست و چهار ساعته اخبار وقایع سیاسی جاری و به اشتراک گذاری نظرات کاربران و سیاسیون استفاده کرد .
با این وجود گروهی از متخصصین ضمن تاکید بر ضروری بودن وجود راه های کسب و تبادل اطلاعات توسط شهروندان، استفاده از فناوری اطلاعات را برای اطلاع رسانی و رفع نیازهای اطلاعاتی عموم جامعه ناکافی دانسته اند؛ آنها معتقدند که حتی اگر وب سایت های فراوانی برای اطلاع رسانی درباره مسائل سیاسی وجود داشته باشد، هیچ تضمینی نیست که شهروندان ازآنها استفاده کنند. این افراد به مطالعات انجام شده استناد کرده و بیان می دارند که در انتخابات گذشته افرادی که بیشتر از وب سایت های سیاسی یا اخبار تلوزیون استفاده می کردند کسانی بودند که نسبت به فعالیت های سیاسی علاقه مند بودند و افرادی که هنوز تصمیمی برای شرکت یا عدم شرکت در انتخابات نگرفته بودند جزو مخاطبان پروپا قرص اخبار و اطلاعات سیاسی هم نبوده اند و کمتر به سایت های با مضمون سیاسی وارد می شدند ( Norris et al;1999 ) . یکی دیگر از عواملی که باعث نگرانی این متخصصین در استفاده از فناوری اطلاعات برای فعالیت های سیاسی شده است این است که ازدیاد کانال های خبری و رسانه های انتقال اطلاعات که توسط فناوری اطلاعات فراهم شده است ممکن است باعث کم اهمیت جلوه دادن مسائل سیاسی نزد شهروندان شود بعلاوه وب سایتهایی که راجع به مسائل سیاسی بحث می کنند باید ظاهری رسمی داشته باشند و اگر در این سایت ها بیش از حد از گرافیک استفاده شود و کمتر متن بکار برده شود از ابهت فعالیت های سیاسی می کاهد ( Nielsen; 2000 ) .
بررسی و ارزیابی اطلاعات
با بررسی انتخابات سالهای 1997 تا 2003 که در انگلستان برگزار شده اند مشخص شد که همواره میزان مشارکت شهروندان در حال کاهش بوده است ( Cabinet office; 2002 ) اما این کاهش فقط در میزان مشارکت نبوده بلکه توجه مردم و اعضای احزاب نسبت به فعالیت های سیاسی نیز با کاهش روبرو بوده است ( Bryan el al 1998 ) اما علارقم این کاهش در فعالیت های رسمی سیاسی ، همواره اعضای گروه های سیاسی غیر رسمی مانند گروه های مخالف جنگ ، حمایت از حقوق زنان ، گروه های ضد جهانی سازی و غیره که فقط یک هدف سیاسی دارند و به یک موضوع خاص می پردازند رو به افزایش بوده است ( Demos; 2002 , Cabinet office; 2002 ) .
اینکه افراد ترجیح می دهند بجای مشارکت در یک شکل و ارگان رسمی در چنین گروه های غالبا غیر رسمی ای حضور یابند نشان دهنده نگرانی آنها از نادیده گرفته شدنشان و نشنیده ماندن نظر آنها در زمینه های دیگر است که این امر بخاطر فاصله ای است که بین دولت و شهروندان بوجود آمده است ( Hale et al 1999 ) . در این موقعیت است که فناوری اطلاعات می تواند با فراهم کردن لینک های ارتباطی بین شهروندان و دولت این فاصله یا گپ را پر کند و باعث شود شهروندان بتوانند از راههای گوناگون و با سهولت بیشتری نظرات خود را منتقل کنند. برای مثال ایمیل کانال ارتباطی ای است که از رسمیت چندانی برخوردار نیست ولی نسبت به روشهای سنتی ( ارسال نامه بین اعضای یک حزب یا بین حزب و دولت) دارای سرعت بیشتری است یا سایت هایی مانندFaxYourMP.com این امکان را برای اعضای یک حزب فراهم می کنند که بتوانند نامه های خود را بصورت الکترونیکی به این سایت ها بفرستند و این سایت آن را برای همه اعضای حزب فکس کند ( FaxYourMP.com ) .
اما از طرفی استفاده از فناوری اطلاعات برای توسعه و گسترش لینک های ارتباطی بین شهروندان و نمایندگان آنها نیازمند این است که دولت و نمایندگان خود را متعهد به مراجعه و سرکشی از این کانالها و دریافت نظرات ارسالی از طرف شهروندان بدانند وگرنه وجود راه های ارتباطی هیچ کمکی به شنیده شدن نظر افراد نخواهد کرد و فاصله بین دولت و شهروندان افزایش خواهد یافت. طبق گزارشی که سایت FaxYourMP.com ارائه کرده است گزارش شده که از بین ده هزار فکسی که از طریق این سایت و در بازه زمانی آوریل تا سپتامبر 2002 ارسال شده است تنها شصت و یک درصد از آنها ظرف چهارده روز که حداکثر زمان مورد قبول برای پاسخگویی است پاسخ داده شده اند و این نشان دهنده این امر است که حتی با وجود کانال های ارتباطی ، طرف مقابل باید خود را متعهد به مراجعه به این کانالها و دریافت نظرات بداند.
فناوری اطلاعات می تواند بعنوان کانال ارتباطی بین شهروندان نیز مورد استفاده قرار بگیرد. قبل از بکار گیری فناوری ، گروه های طرفدار احزاب بیشتر بر اساس کلاس هویتی گرد هم جمع می شدند بنابراین نظرات همه آنها تقریبا یکسان بود و هیجانی وجود نداشت و همین امر باعث می شد که این گروه ها به تدریج ضعیف شده و حالت راکد به خود بگیرند (Norris 1999 ) بعدها با بکارگیری فناوری اطلاعات تلاش شد که با جایگزینی این گروه ها با انجمن های اجتماعی که سطح گسترده تری از افراد در آن شرکت خواهند داشت، با این بی علاقگی و بی تفاوتی سیاسی مقابله شود و با گسترش راه های ارتباطی نظیر ایمیل ، فهرست ها و اتاق های گفتگو (Chat Room) و فضاهای مجازی بحث و تبادل نظر این امکان بوجود آمد که افراد بتوانند نظرات خود را به افراد بیشتری عرضه کرده و با متقاعد کردن آنها ، آنها را با نظر خود همراه کنند (Tsagarou 1998 ) . اما استفاده از فناوری اطلاعات بعنوان کانال ارتباطی بین شهروندان نیازمند فرهنگ سازی و آموزش های لازم برای استفاده از آن است وگرنه بجای اینکه از این امکانات برای پیشرفت و در جهت مثبت استفاده شود، می تواند باعث انحراف در مسائل سیاسی شود ( Habermas 1984,1986; Wihelm 1999 ) . برای مثال در سایت یا انجمنی که افراد می توانند به تبادل نظر بپردازند باید بین آزادی بیان و عقلانیت و اعتدال تعادل برقرار باشد تا به بهانه آزادی بیان وسیله ای برای اهداف خاص مثل نژادپرستی و تروریستی ایجاد نشود ( Tsagarous 1998) .
تسهیل کننده اخذ تصمیم نهایی
نمونه بارز استفاده از فناوری اطلاعات در مرحله اخذ تصمیم ، استفاده از روش رای گیری الکترونیک می باشد که باعث راحتی انجام کار خواهد بود و افراد می توانند با مراجعه به ایستگاهای الکترونیک رای گیری و یا توسط اینترنت و از هر نقطه زمین در رای گیری شرکت کنند ( LGA; 2002 ) و این امر حتی شمارش آرا را تسهیل خواهد کرد. با این وجود نگرانی های بعضا مهمی نیز در استفاده از رای گیری الکترونیک وجود دارد که از آن جمله می توان به حفظ محرمانگی فرآیند رای گیری ، امنیت آرا و شمارش آنها ، دسترسی همگان به تکنولوژی های رای گیری و توانایی و دانش استفاده افراد از فناوری های جدید اشاره کرد ( LGA 2002 ; Electoral commission 2003 ) .
یکی از اهداف این تحقیق بررسی این مسئله است که آیا تسهیل فرآیند رای گیری باعث افزایش مشارکت در آن خواهد شد یا خیر؟ با اثبات این قضیه می توان مزیت یا عیب دیگری برای فناوری اطلاعات در زمینه سیاسی معرفی کرد. البته مطالعات در کشورهایی مثل انگلستان نشان دهنده تاثیر مثبت استفاده ازICT در میزان مشارکت افراد بوده است که در اینجا شرایط را برای کشور خودمان بررسی می کنیم و امکان دارد نتیجه ای عکس نتایج بدست آمده در انگلستان حاصل شود.
وضعیت فعلی انتخابات الکترونیکهم اکنون تعدادی از کشورها مانند برزیل ، هلند و بلژیک در حال استفاده از نمونه هایی از رای گیری الکترونیک هستند و تمایل برای استفاده از این فناوری هر روز در حال افزایش است. شیوه ای که در این کشور ها پیاده سازی شده است به این صورت است که افراد به اماکن رای گیری مراجعه کرده و توسط رایانه یا پایانه هایی که در آنجا قرار دارند رای خود را اعلام می کنند و نتیجه به مرکز اصلی شمارش آرا ارسال می شود تا به نتایجی که از سایر ترمینالها به مرکز فرستاده شده اعمال شود و مورد شمارش قرار بگیرد. کشور استونی نیز اولین کشوری بود که در سال 2003 اجازه پیاده سازی رای گیری بصورت آنلاین و از طریق اینترنت و در سطح کل کشور را صادر کرد و برنامه هایی برای پیاده سازی آن فراهم آورد ( Emarketer.com/stanews) .
آمریکا
اولین رای گیری رسمی اینترنتی مربوط به انتخابات مقدماتی ریاست جمهوری در ایالت آریزونا کشور ایالات متحده آمریکا بود که در بازه زمانی 7 تا 11 مارس سال 2000 و پس از اینکه قوه قضایی آمریکا رای گیری الکترونیک را از نظر امنیتی مورد پذیرش قرار داد، برگزار شد.
انتخابات این شهر بصورت دو مرحله ای پیاده سازی و اجرا شد و نتیجه موفقیت آمیزی از آن بدست آمد. مراحل کار به این صورت بود که افرادی که برای شرکت در رای گیری تمایل داشتند می توانستند طی روزهای 7 تا 10 مارس به وب سایت Elections.com مراجعه کرده و رای خود را اعلام کنند و در مرحله دوم افرادی که موفق به شرکت در رای گیری آنلاین نشده بودند می توانستند در روز 11 مارس بصورت حضوری به باجه های اخذ رای مراجعه کرده و رای خود را در صندوق بیاندازند .
نمونه ای دیگر از رای گیری الکترونیک در شهر فلوریدا برگزار شد که در آن افراد کارتی مانند کارت عابر بانک مخصوص خود داشتند و برای تشخیص هویت باید کارت را در ترمینال مربوطه قرار می دادند و رای خود را اعلام می کردند که البته این روش نمونه موفقی نبود و جنجال های زیاد بوجود آورد و همچنین کار شمارش آرا را هم با مشکل مواجه کرد؛ به همین دلیل ، دانشگاه های MIT و Caltech در صدد برآمدند که روشهای بهتری برای پیاده سازی انتخابات با کمک کارت ارائه دهند ( Vote.caltech.edu ) .
اروپا
پروژه ای با نام CyberVote در بازه زمانی سالهای 2000 تا 2003 در کشورهای آلمان ، فرانسه و سوئد بصورت همزمان آزمایش شد که بیش از 3000 رای دهنده در آن شرکت داشتند و هدف آن شناسایی مشکلات احتمالی انواع روشهای الکترونیک در رای گیری ها بود. در این پروژه این امکان برای شهروندان اروپایی بوجود آمده بود که بتوانند از طریق تلفن های همراه یا سایر دستگاه هایی که قابلیت اتصال به اینترنت را داشتند در انتخابات شرکت کرده و نظر خود را اعلام کنند. نکته جالب توجه ای که وجود دارد این است که با اینکه این پروژه فقط یک آزمایش بود اما باعث شد تعداد رای دهندگان در این بازه افزایش داشته باشد ( Europe Commission; 2003 ) . بعدها نتایج بدست آمده از این آزمایش توانست در پیاده سازی سیستم های مبتنی بر Html و جاوا و امنیت مورد نیاز این تکنولوژی ها تاثیر بسزایی داشته باشد.
ژاپن
دولت ژاپن نیز در سال های اخیر قوانینی برای بهره گیری از رای گیری الکترونیک و شمارش آرا بصورت ماشینی به تصویب رسانده است و نمونه هایی از رای گیری الکترونیک را بصورت آزمایشی در شهر هیروشیما به اجرا گذاشته است و برای توسعه آن به شهر های دیگر و کل کشور برنامه ریزی کرده است. در سال 2002 اولین رای گیری با استفاده از ادوات الکترونیکی در این کشور مورد آزمایش قرار گرفت و پس از آن شهرهای مختلف ژاپن چیزی حدود 20 نمونه از روش های انتخابات الکترونیک را مورد بهره برداری و آزمایش قرار داده اند. این تلاشها در راستای عمل به برنامه ای با نام ” استراتژی ژاپن الکترونیکی ” که در سال 2001 به تصویب رسیده بود انجام شدند. این میزان از تلاشها برای آزمایش و پیاده سازی نمونه های انتخابات الکترونیک در این کشور نشان دهنده عزم ژاپن برای پیاده سازی و بهره برداری کامل از آن می باشد ( Masahiro lwasaki,2009 ) .
کره
در کره جنوبی چندین شرکت برنامه ریزی هایی را برای عقد قرارداد با شرکت های معتبر خارجی که در زمینه رای گیری الکترونیک تجاربی دارند انجام داده اند و شرکت PIBKorea با همکاری Evotesys–s.com آژانسی را برای این امر تاسیس کرده است. همچنین پروژه ای به نام Korean-Style راه اندازی شده است که با مطالعاتی که در این پروژه در حال انجام است سعی در حرکت رو به جلو در مبحث انتخابات الکترونیک و امنیت آن است.
ایران
کشور ایران برای برگزاری نهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی بصورت الکترونیک، زیرساخت هایی را فراهم کرده است و این روش را در باجه های رای گیری محدودی پیاده سازی کرد که میتوان آن را شروعی برای پیاده سازی روش های گوناگون انتخابات الکترونیک از جمله انتخابات اینترنتی در این کشور دانست . البته روشی که در این دوره مورد استفاده قرار گرفت در واقع پایین ترین سطح از انتخابات الکترونیک بوده که در آن مشخصات افرادی که رای خود را به صندوق می انداختند در رایانه درج می شد تا بصورت آزمایشی روش الکترونیکی را بعنوان جایگزین ممهور کردن شناسنامه مورد آزمایش و بررسی قرار دهند .
آینده رای گیری الکترونیکسیستم های رای گیری الکترونیکی که در آینده جایگزین روش های سنتی خواهند شد سیستم هایی هستند که به تسهیل فرآیند رای گیری ، دقت و امنیت در طول فرآیند توجه ویژه ای خواهند داشت ؛ برای دستیابی به چنین سیستم هایی باید به چهار شاخص دخیل در آن که عبارتند از : مکان رای گیری ، آموزش افراد در مباحث سیاسی برای استفاده از روشهای جدید رای گیری ، آمادگی برای مقابله با تهدیدهایی که این نوع از رای گیری با آنها مواجه است و در آخر سازگاری بین تجهیزات الکترونیکی مورد استفاده توجه نمود ( Kitalan; 2010 ).
مکان رای گیری
اولین موردی که باید در پیاده سازی یک سیستم رای گیری الکترونیک مورد توجه قرار بگیرد ، مکانی است که رای گیری در آن انجام خواهد شد. برای این منظور دو گزینه وجود دارد، یکی اینکه افراد برای اعلام رای خود به مکانی مخصوص مراجعه کرده و با استفاده از ابزار های الکترونیکی نصب شده در آن مکان، رای خود را اعلام کنند و دیگری اینکه افراد از هر مکانی بتوانند در رای گیری شرکت کنند که این مکان می تواند خانه یا اداره یا هرجای دیگری که شخص رای دهنده در آنجا حضور دارد باشد. با وجود اینکه مورد دوم با مشکلات تکنیکی ای مواجه است که لازم است کنترل شوند اما گزینه ای خواهد بود که در آینده مورد استفاده قرار خواهد گرفت. در این روش برای شناسایی افراد و اطمینان از اینکه هر شخص فقط یک بار رای دهد می توان از شماره شناسایی منحصر به فرد که به اشخاص تخصیص داده می شود یا از اسکن اثر انگشت او استفاده کرد.
آموزش
افرادی که برای مدت زمان طولانی از روش های سنتی برای شرکت در انتخابات استفاده می کردند و با آن روش ها آشنایی کامل داشتند احتمالا نسبت به استفاده از روش های جدید و الکترونیک در بحث انتخابات بی میل خواهند بود؛ از طرف دیگر، افرادی که با روش جدید هیچ آشنایی ندارند و استفاده از تکنولوژی برایشان راحت نیست ممکن است با مشکلاتی مواجه شوند که این مشکلات می تواند برای افراد مسن تر بسیار جدی باشد.
Avi Rubin (2000) اجبار افراد برای رای دادن به فردی خاص ، خرید و فروش رای و فریب رای دهنده را از جمله مشکلات برگزاری انتخابات به روش آنلاین می داند و اذعان می کند که ممکن است افرادی که به کاندیدای خاصی متمایل هستند با اصرار و خواهش یا حتی با فریب و پول نظر دیگران را جلب کرده و رای آنها را کسب کنند. به همین خاطر نیاز اساسی شیوه های جدید رای گیری این است که در مورد مسائل سیاسی و اینکه رای افراد چه نقشی در سرنوشت آنها و کشور دارد آموزش های لازم داده شود. بعلاوه لازم است که سیستم هایی که برای انتخابات الکترونیک استفاده می شوند توسط کمیته مدیریت انتخابات تحت بررسی و بازبینی قرار بگیرند چرا که ممکن است متصدیان این سیستم ها با شیوه های خاص در نتیجه انتخابات تقلب کنند .
آمادگی در برابر تهدیدات
سیستم های رای گیری الکترونیک همواره در معرض تهدید و خطا هستند و این تهدیدات در مقایسه با تهدیداتی که روش های سنتی اخذ رای با آنها مواجه بودند دارای طبیعت جدی تر و پیچیده تری هستند. خطای متصدی سیستم ، حمله سایبری از بیرون مجموعه رای گیری و یا عملکرد بد خود سیستم و خطاهای داخلی آن از جمله تهدیداتی هستند که می توانند بروز کنند و هرچقدر هم که این سیستم ها را ایمن سازی کنیم باز نمی توان بطور کامل از بروز خطاهای تکنیکی جلوگیری کرد.
یک سیستم انتخابات الکترونیکی ایمن سیستمی است که در آن همه خطاهای احتمالی در نظر گرفته شده و بررسی ها و اندازه گیری های دقیق در مورد آنها انجام شده باشد. علاوه بر این مشکلاتی که نام برده شد، باید مشکلات مربوط به امنیت انتقال اطلاعات را هم در نظر داشت که ممکن است در بحث رمزگذاری یا کانالهای ارتباطی و غیره بوجود آید.
سازگاری تجهیزات
تجهیزاتی که هم اکنون در حال توسعه و استفاده در رای گیری ها می باشند مبتنی بر کامپیوتر هستند در حالی که در آینده این تجهیزات بگونه ای توسعه خواهند یافت که از آنها بتوان در دستگاه های همراه نیز استفاده کرد. به عبارت دیگر، علاوه بر اینکه محدودیت مکانی از سر راه رای دهندگان برداشته می شود، این امکان نیز برای آنها فراهم می شود که با هر وسیله ای که مدنظرشان است بتوانند در انتخابات شرکت کنند. البته برای اینکه این ایده به واقعیت تبدیل شود لازم است دستگاه های جدید طوری توسعه یابند که با یکدیگر سازگار بوده و بتوانند با هم کار کنند مثلا سیستم عامل دستگاه ها یا پیمایشگرهای مورد استفاده در آنها با هم سازگار باشند و همچنین اگر قرار بود مثلا از اثر انگشت برای شناسایی افراد استفاده شود همه دستگاه ها یی که در انتخابات بکار خواهند رفت امکان اسکن اثر انگشت را داشته باشند ( Internetpolicy.com ) .
اما از آنجا که ممکن است فرآیند انتخابات در کشورهای مختلف از نظر تجهیزات و شیوه شمارش آرا و … با هم متفاوت باشد به نظر می رسد که ایجاد چنین سازگاری ای مشکل خواهد بود؛ به همین دلیل در آینده استانداردهای سخت افزاری و نرم افزاری مورد مطالعه قرار خواهند گرفت تا بتوانند این مشکل را برطرف کنند.
دموکراسی و رای گیری الکترونیکطبق تعریفی که از دموکراسی الکترونیک ارائه شده ، می توان آن را مدلی در نظر گرفت که با استفاده از ابزارها و محیط های ارتباطی جدید در صدد بالا بردن سطح کیفی و کمی مشارکت عمومی در دولت است ( Kakadadse & Kouzman,2003 p.47 ) . یکی از اهداف دموکراسی الکترونیک استفاده از فناوری اطلاعات برای بهبود و افزایش کارایی دموکراسی است.
Watson and Mundy (2001) دولت الکترونیک و سیاست الکترونیک را زیر مجموعه ای از دموکراسی الکترونیک معرفی می کنند؛ این طور که این محققان بیان می کنند، دولت الکترونیک می تواند باعث آگاهی شهروندان از نحوه عملکرد منتخبانشان باشد و به این وسیله باعث افزایش و بهبود کارایی دولت شود همچنین از آنجا که اکثر فعالیت ها در دولت الکترونیک بصورت آنلاین انجام می گیرد ، این امر هم باعث بهبود کارایی دولت خواهد شد. در اینجا سیاست الکترونیک به این صورت تعریف می شود : استفاده از اینترنت برای بهبود در تصمیم گیری ها با آگاهی بخشی به شهروندان درباره فرآیند تصمیم گیری پیرامون یک مسئله و مشارکت دادن آنها در تصمیم هایی که گرفته می شود ( Waison & Mundy ,2001 ) . بنابراین می توان رای گیری الکترونیک را زیر مجموعه ای برای سیاست الکترونیک در نظر گرفت.
اغلب مراجع دموکراسی الکترونیک را مدلی دو مرحله ای تعریف کرده اند ( Moreno-Jimenz & Polasek,2003 ) ؛ مرحله اول مشاوره و تبادل نظر است که از طریق گفتگو های آنلاین و تبادل اطلاعات با استفاده از تکنولوژی های آنلاین صورت می پذیرد و مرحله دوم مرحله اخذ رای نهایی است. می توانید رابطه مفاهیمی که تا کنون تعریف کردیم را در شکل زیرمشاهده کنید.

شکل STYLEREF 1 s ‏2 SEQ شکل * ARABIC s 1 2: رابطه تکنولوژی ها در رای گیری ( 2001 Watson and Mundy ,)رای گیری الکترونیک به ICT و فناوری های وابسته به آن متکی است و با استفاده از این فناوری ها این ظرفیت را پیدا می کند که میزان مشارکت شهروندان در رای گیری و سایر فعالیت های دولتی را افزایش دهد. با توجه به مطلبی که بیان شد، باید رای گیری هایی را که در گذشته با استفاده از کارت های پانچ و کارتهای اسکن لیزری برگزار می شدند را نمونه ای از رای گیری الکترونیک دانست چرا که در آنها اخذ و شمارش آرا با کمک ابزارهای الکترونیک انجام می گرفت. با این وجود این روشها هم جزو روشهایی بود که آنلاین نبوده و بسیار شبیه به روش سنتی عمل می شد.
علاوه بر روشی که بیان شد، دو روش دیگر برای رای گیری الکترونیک وجود دارد ، در روش دوم پیاده سازی انتخابات بصورت الکترونیک، از ابزارهایی استفاده می شود که رای شهروندان را به صورتی ایمن و مطمئن دریافت و ذخیره می کند. این روش از ابزارهایی نظیر ضبط الکترونیکی بصورت مستقیم ، صفحات لمسی و اسکنر های لیزری بهره می برد. در سال 2004 تقریبا 30 درصد از جمعیت شرکت کننده در انتخابات ریاست جمهوری امریکا از ابزارهای الکترونیکی برای اعلام رای خود استفاده کردند که بیشتر آنها از همین دو روشی که نام برده شد بهره بردند ( Bitpipe,2008 ) . روش سوم در برگزاری الکترونیک انتخابات، استفاده از اینترنت در فرآیند رای گیری است که موضوع اصلی تحقیق حاضر در رابطه با این شیوه از انتخابات الکترونیک می باشد. در روش های قبلی علاوه بر اینکه افراد می بایست در محل رای گیری حاضر می شدند و رای خود را از طریق ابزارهای الکترونیکی مستقر در محل اعلام می کردند، برای شمارش آرا نیز به این صورت عمل می شد که اطلاعات روی رسانه های دیجیتال مثل دیسکت یا نوار مغناطیسی ثبت شده و به مرکز اصلی شمارش منتقل می شد تا مورد شمارش قرار بگیرد اما در روش اخیر نه رای دهنده مجبور است به محل مراجعه کند و نه دیگر از رسانه های واسط خبری است بلکه رای توسط اینترنت و از مکان رای دهنده اخذ و مستقیما به مرکز اصلی شمارش ارسال می شود و بصورت در لحظه مورد شمارش قرار می گیرد.
ترکیب انتخابات و نوآوری های جدیددرحالی که تبدیل روش سنتی برگزاری انتخابات به روش الکترونیک باعث از میان برداشته شدن برخی از مشکلات شده است اما سبب ایجاد مجموعه جدیدی از مشکلات هم بوده است ( VoterUnite.org, 2007 ) . برای مثال ،Kohno, Stubblefield and Rubbin (2004) یکی از تکنولوژی های برگزاری انتخابات الکترونیک در سال 2002 را مورد بررسی و آنالیز قرار داده و دریافتند که این تکنولوژی مشکلات امنیتی و عملکردی فراوانی را در خود نهفته دارد ؛ مشکلاتی که در طبقه بندی های دسترسی غیر مجاز، استفاده ناصحیح از رمز نگاری ، آسیب پذیری شبکه در برابر تهدیدات و نرم افزارهای ضعیف قرار می گیرند. مشکل دیگری که در اینجا وجود دارد این است که متصدیان رایانه ها امکان دست کاری در آرار را داشتند و این خود یک ایراد امنیتی به حساب می آید. اما در کنار همه این معیاب، استفاده از تکنولوژی در انتخابات مزایایی را هم در بر خواهد داشت که باعث می شوند مشکلات اساسی ای را که روش های سنتی با آنها مواجه بودند رفع گردند. مزایایی که از جمله آنها می توان افزایش و گسترش مشارکت ، کاهش هزینه ها و سرعت یافتن فرآیند رای گیری را نام برد؛ همچنین استفاده از تکنولوژی های جدید باعث افزایش دقت و راحتی فرآیند رای گیری شده و مسیر را برای استفاده از تکنولوژی های قویتر در سایر عرصه های سیاسی هموار ساخته است ( Morse, 2002) .
مزایای ویژه پیاده سازی رای گیری توسط اینترنت ( روش سوم )علاوه بر مزایایی که در بخش قبل برای رای گیری الکترونیک برشمردیم، پیاده سازی اینترنتی آن مزایای مهم دیگری را برای جامعه به ارمغان خواهد آورد. رای گیری اینترنتی با حذف نیاز به حضور در محل های مخصوص اخذ رای و ایستادن در صفه های طولانی برای دریافت برگه رای، باعث سهولت دسترسی به امکانات رای گیری توسط شهروندان خواهد شد؛ از جانب دیگر ، اینترنت می تواند بسیاری از هزینه های روش سنتی را حذف کند یا کاهش دهد. بعنوان مثال هزینه های که برای تهیه کاغذ، چاپ برگه رای ، انتقال برگه ها به سراسر کشور و آموزش افرادی که در حوزه های رای گیری کار می کنند دیگر وجود نخواهند داشت ( Laeson, 2001 ) .
در برخی از کشورها، افراد حتی پس از رسیدن به سن قانونی اجازه شرکت در رای گیری را نخواهند داشت و برای کسب این اجازه باید برای اولین رای خود ثبت نام به عمل بیاورند. پیاده سازی انتخابات اینترنتی در این کشورها عمل ثبت نام را هم تسهیل می کند بطوری که نیازی به مراجعه به مراکز دولتی برای اینکار نخواهد بود.
انتخابات و امنیت
فرآیند انتخابات از چهار مرحله تشکیل می شود که عبارتند از :
مرحله آماده سازی
در این مرحله همه پارامترهایی که در انتخابات نقش دارند تعیین و مشخص می شود. برخی از این پارامترها عبارتند از: کاندیداها ، رای دهندگان ، نقاط عطف امنیتی و اعتبارسنجی ، فرآیند انتخابات ، قوانین اعتبارسنجی برگه های رای و قوانین مربوط به شمارش آرا. ثبت نام کاندیداهای صلاحیت دار و تشکیل کمیته های نظارت بر صحت انتخابات نیز در این مرحله انجام می گیرد و بعد از آن کاندیداها شروع به تبلیغات می کنند تا عموم مردم آنها را بشناسند.
مرحله ثبت نام رای دهندگان
ثبت نام رای دهندگان برای شرکت در انتخابات در این مرحله و توسط کمیته های مربوطه و با استفاده از قوانینی که در مرحله اول تعیین شده اند انجام می پذیرد .
مرحله برگزاری انتخابات
در این مرحله افرادی که برای شرکت در انتخابات و اعلام رای ثبت نام کرده بودند طی مراحل زیر رای خود را اعلام می کنند :
بررسی می شود که فرد ثبت نام کرده است و آیا ثبت نام او مورد تایید قرار گرفته است یا خیر. افراد تایید شده برگه رای را دریافت کرده و رای خود را در اتاقکی که تعبیه شده بصورت خصوصی روی برگه می نویسند . رای دهنده برگه را طوری که کسی از محتوای آن مطلع نشود داخل صندوق می اندازد تا کسی نتواند آن را دستکاری کرده یا بفهمد رای او به چه کاندیدایی بوده است.
شمارش آرا
در این مرحله آرای کسب شده در مرحله قبل مورد شمارش و اعتبار سنجی قرار می گیرد و نتیجه انتخابات طی مراحل زیر بدست می آید:
1- در روش رای گیری سنتی صندوق رای توسط کمیته نظارت از حالت پلمپ خارج می شود.
2- برگه ها بر اساس قوانین تعیین شده در مرحله اول مورد بررسی و تایید قرار می گیرند.
3- برگه های تایید شده مورد شمارش قرار می گیرند و نتیجه به مرکز اعلام می شود.
روش های انتخاب بین کاندیداهادر انتخابات مختلف از روش های انتخابات متنوعی استفاده می شود که هر کدام از آنها دارای معایب و مزایایی هستند و بعضی از این روش ها ممکن است دارای حساسیت بیشتری نسبت به بقیه باشد. Reinolds and Reilly (1997) در کتاب راهنمایی که پیرامون روش های انتخابات به چاپ رسانده اند انواع این روش ها را بصورت زیر گروه بندی کرده اند:
روش حداکثر آرا بدون مشخص بودن حداقل : در این روش فردی که بالاترین میزان رای را نسبت به سایر رقبا کسب می کند انتخاب خواهد شد و هیچ شرطی مبنی بر اینکه حتما باید بیشتر از N رای کسب کرده باشد وجود ندارد.
روش حداکثر آرا با مشخص بودن حداقل : در این روش فردی که بالاترین میزان رای را نسبت به سایر رقبا کسب می کند به شرطی که تعداد آرای او حدالق از N رای بالاتر باشد انتخاب می شود و اگر از N رای کمتر باشد وارد دور دوم انتخابات می شود.
روش تخصیص جایگاه به نسبت میزان رای : در این روش به همان میزان رای که یک حزب کسب می کند، افراد از آن حزب انتخاب می شوند . مثلا اگر حزبی 40% آرا را کسب کرده باشد، 40% از کرسی ها به آن حزب تعلق خواهد گرفت و اگر حزبی 10% آرا را کسب کند به میزان 10% کرسی ها به آن اختصاص داده خواهد شد.
ترکیب روش سوم با روش اول یا روش دوم : در این روش به همان میزان رای که یک حزب کسب می کند افراد از آن حزب انتخاب می شوند اما انتخاب افراد به ترتیب بالاترین رای کسب شده خواهد بود.
از بین روشهای نام برده روش اول و دوم در مورد کاندیداهای کمتر و روشهای سوم و چهارم در حالتی که کاندیداها زیاد هستند استفاده می شود.
تهدیدات امنیتیاز آنجایی که تغییر در نتیجه انتخابات انگیزه های زیادی را برای تقلب بوجود می آورد و از طرفی این نتیجه بر زندگی افراد زیادی تاثیر خواهد گذاشت، بنابراین مبحث امنیت یک بخش جدایی ناپذیر از آن خواهد بود.
در بخش های قبل مجموعه ای از تهدیداتی که سیستم های انتخاباتی با آنها مواجه هستند را ذکر کردیم و در اینجا آنها را بر اساس عامل تهدید و نمونه های تهدید دسته بندی می کنیم:
توسعه دهنده و فروشنده نرم افزار
با تبدیل روش های سنتی اخذ رای به روش الکترونیک، محققی به نام Mercuri (2004 ) تحقیقاتی را درباره امنیت این شیوه انجام داد چرا که او به نرم افزارهایی که برای اینکار استفاده می شدند اعتماد کافی نداشت و این عدم اعتماد او بخاطر وجود برنامه نویسان و شرکت های نرم افزاری تایید نشده بود. در تکمیل تحقیق او، محققی به نام Horris (2004) نمونه هایی از مشکلات امنیتی که در سیستم های انتخابات الکترونیکی می توانست اتفاق بیفتد را بیان کرد. او عقیده داشت از آنجایی که در روش الکترونیک تراکنش ها بصورت خودکار انجام می گیرند، اگر شخصی در فرآیند کار اخلال ایجاد کند احتمال شناسایی اختلال بوجود آمده بسیار کم خواهد بود. او عقیده دارد که بدون انجام تست های گوناگون توسط گروه های مختلف و بدون رعایت اصول برنامه نویسی ایمن احتمال خرابکاری در سیستم های الکترونیک توسط توسعه دهندگان و فروشندگان نرم افزارها افزایش خواهد یافت.
کمیته های نظارتی
هرچقدر هم که امنیت فیزیکی رعایت شده باشد ، باز هم برای اجرای سالم فرآیند انتخابات به کمیته های نظارتی نیاز مبرم وجود دارد. کمیته هایی که بعنوان گارد امنیتی ، ناظران و اعتبارسنجان صلاحیت کاندیداها و رای دهندگان و ناظران و شمارش گران آرا فعالیت می کنند.یکی از مشکلات امنیتی که در این زمینه ممکن است به وقوع بپیوندد مشکل عدم رعایت مبحث اعتبار سنجی و ورود افراد تایید صلاحیت نشده به عرصه انتخابات است. البته برای جلوگیری از این موارد باید افرادی را بعنوان اعضای کمیته انتخاب کرد که امتحان خود را پس داده باشند و از خوش نامی و شهرت برخوردار باشند بعلاوه اینکه میتوان از قوانین سفت و سختی برای برخورد با متخلف استفاده کرد یا از کمیته های موازی بهره برد به نحوی که یک اشتباه عمدی یا سهوی در یک کمیته توسط دیگری شناسایی شود.
رای دهندگان
یکی از مشکلاتی که هم در رای گیری سنتی و هم در رای گیری الکترونیکی وجود دارد بحث اجبار و ارعاب افراد برای رای دادن به فردی خاص و بحث خرید و فروش رای است که باعث می شود نتیجه رای گیری دقیقا با نظر واقعی جامعه مطابق نباشد.
حملات بیرونی و سایبری
علاوه بر مشکلاتی که در داخل فرآیند رای گیری و توسط افراد دخیل در آن ممکن است رخ دهد، امکان دارد افرادی با اهداف شخصی ، سیاسی یا اقتصادی و … از خارج از فرآیند رای گیری مشکلاتی را در انتخابات بوجود آورند. از جمله این افراد می توان به هکرهای کامپیوتری اشاره کرد که می توانند در سیستم های اخذ رای و شمارش آرا یا شبکه انتقال نتایج به مراکز اصلی شمارش دست برده و نتایج را تغییر دهند ( Jefferson et al ,2004 ) .
Jefferson بر روی بخش امنیتی یکی از رای گیری های آمریکا که به صورت اینترنتی انجام شده بود تحلیلی انجام داد و نتیجه این آنالیز اهمیت بحث امنیت در انتخابات را به روشنی مشخص می کند. او در این گزارش بیان می کند از آنجا که اینترنت متشکل از شبکه های متعلق به کشور ها و ارگان های دیگر است پس نمی توان امنیت را در آن بخوبی تامین کرد و از طریق دیگر نمی توان مطمئن بود که رای دهندگان برای شرکت در رای گیری از ابزار های ایمن استفاده کنند و آیا رایانه یا دستگاه الکترونیکی آنها شرایط امنیتی را رعایت می کند یا خیر و در نهایت او استفاده از روش الکترونیکی غیر اینترنتی که در آن افراد با حضور در اتاقک هایی که در محل رای گیری در نظر گرفته شده اند رای خود را اعلام می کنند را بهترین روش برای برگزاری انتخابات الکترونیک می داند.
بروز خطا در تجهیزات
مشکلاتی که در این دسته قرار می گیرند عبارتند از خطاهای سخت افزاری در تجهیزات و درست عمل نکردن نرم افزاری دستگاه ها. این مشکلات ممکن است بر اثر یک خرابکاری عمدی یا بصورت کاملا تصادفی به وقوع بپیوندند. البته می توان با بررسی کامل تجهیزات قبل از آغاز رای گیری و استفاده از ابزارهای مطمئن و انجام اقدامات پیش گیرانه، این تهدیدات را به شدت کاهش داده یا آنها را حذف کرد.
از آنجا که نتیجه انتخابات بسیار مهم است و در آینده کشور و مردم نقش دارد، بنابراین سطوح امنیتی ای که در آن رعایت می شود باید بسیار بالاتر از آن چیزی باشد که در مورد سایتهای تجارت الکترونیک بکار برده میشود.
الزامات امنیتیبرای اینکه بتوان با تهدیداتی که در بخش قبل به آنها اشاره شده مقابله کرد، مجموعه ای از نیازمندی های امنیتی وجود دارند که باید برآورده شوند . این نیازمندی ها عبارتند از :
دقت : بعنوان یکی از ویژگی های اصلی در رای گیری ها ، نتیجه حاصله باید کاملا با برگه های رای منطبق باشد و این انطباق نیازمند دقت در شمارش آرا و دقت در انتقال نتایج به مراکز اصلی است.
حریم خصوصی : گزینه انتخابی رای دهندگان که روی برگه های رای نوشته می شود نباید به هیچ وجه عمومی شده و دیگران از آن مطلع شوند تا رای دهنده بتواند با آسودگی خاطر از اینکه مورد تهدید قرار نخواهد گرفت رای خود را اعلام کند.
عدم وجود مدرک یا رسید : برای اینکه امکان خرید و فروش آرا بوجود نیاید نباید مدرکی مبنی بر اینکه یک شخص به چه کسی رای داده است وجود داشته باشد ( Benaloh and Tainstra, 1994 ) .
بررسی صلاحیت ها : باید از کاندید شدن افرادی که شایستگی لازم را ندارند و همچنین از رای دادن افرادی که برای شرکت در انتخابات منع قانونی دارند جلوگیری کرد.
جلوگیری از ثب چند باره رای توسط یک نفر : باید مکانیزمی در نظر گرفته شود که به هر نفر فقط یک بار اجازه ثبت رای بدهد و کسی نتواند دو یا چند رای ثبت کند.
عدالت : نباید قبل از اتمام کامل فرآیند رای گیری نتایج حوزه هایی که کارشان تمام شده است اعلام بشود چرا که در این صورت نتایج بدست آمده بر افکار عمومی تاثیر گذاشته و احتمالا نتیجه سایر حوزه ها تغییر خواهد کرد.
مقاومت در برابر خطا : سیستم هایی که برای برگزاری انتخابات بکار می روند باید توانایی تحمل خطاهای کوچک را داشته باشند و بتوانند آنها را مدیریت کنند و با کمترین خطایی از حرکت نایستند.
قابلیت سنجش صحت انتخابات : فرآیند رای گیری و روشی که در آن استفاده می شود باید بگونه ای باشد که صحت آن قابل بررسی و اثبات باشد و حتی اگر فردی از بیرون فرآیند آن را بررسی کرد بتواند صحت یا عدم صحت نتایج بدست آمده را اثبات کند.
برای پیاده سازی ایمن رای گیری الکترونیک لازم است که تمام نیازمندی های بالا برآورده شوند . البته اینکار بسیار سخت است ولی علارغم این سختی شرکت IEEE در حال تحقیق در پروژه شماره 1583 با عنوان ” استاندارد های تجهیزات انتخابات الکترونیک ” و پروژه 1622 با عنوان ” رد و بدل الکترونیک داده ها در تجهیزات انتخابات الکترونیک ” می باشد و به پیشرفت آنها امیدار است ( IEEE, 2004 ) . مبحث امنیت باید از گام اول تا گام آخر در یک انتخابات الکترونیک رعایت شود؛ یعنی از مرحله طراحی فرآیند تا مرحله توسعه و در نهایت مرحله پیاده سازی آن. در ادامه در مورد این مراحل و مبحث امنیت در آنها به تفصیل بحث خواهیم کرد .
روشهای تامین امنیت در طراحی سیستم های انتخابات الکترونیکبرای اینکه سیستم ایمنی داشته باشیم ، طراحی تمام زیر سیستم ها و قسمت های آن باید ایمن انجام شود. حفظ حریم خصوصی یکی از مهمترین نیازمندی های امنیتی در یک سیستم رای گیری است بطوری که در یک رای گیری ، رای هر نفر از شرکت کنندگان بعنوان حریم خصوصی او تلقی می شود و کسی نباید از رای دیگری با خبر گردد.
در انتخابات سنتی ، افراد آرای خود را در اتاقکی بصورت خصوصی روی کاغذ ثبت می کرده و بدون اینکه کسی از محتوای کاغذ باخبر شود آن را درون صندوق می انداخت و حتی پس از باز شدن صندوق و در هنگام شمارش هم هیچ ارتباطی بین یک رای و صاحب آن مشخص نیست و کسی نمی تواند صاحب آن را شناسایی کند. در رای گیری الکترونیک نیز باید این اصل برقرار باشد که صاحب رای قابل شناسایی نباشد. برای دستیابی به این هدف آرا بصورت رکوردهای دو فیلدی ( شماره رای دهنده ، رای ) در سیستم ذخیره می شوند اما از آنجایی که باید حریم خصوصی رعایت شود در هنگام ذخیره سازی از روش های رمزگذاری استفاده خواهد شد. این رمز می تواند روی شماره رای دهنده بصورت ( ( شماره رای دهنده)Conf ، رای ) یا روی رای و بصورت ( شماره رای دهنده، (رای )Conf ) اعمال شود که در اینجا تابع Conf الگوریتم های رمز گذاری را روی پارامتر ورودی خود اعمال می کنند .

شکل STYLEREF 1 s ‏2 SEQ شکل * ARABIC s 1 3 : چارچوب روش MixNet برای تامین امنیت (2004 Aditya, )در این روش برای n رای دهنده و i = 1,2,…,n ، رای دهنده Vi رای خود را که با Ri نشان می دهیم با اعمال تابع رمزگذاری Conf بصورت Ci ایجاد می کند ( Ci = Conf(Vi)) و Ci برای ثبت نهایی ارسال می شود. پس از پایان یافتن انتخابات ، شمارشگر با رمزگشایی همه n رای دریافتی بصورت یکجا می تواند نتیجه را اعلام کند. در این روش آرا بصورت تکی رمزگشایی نمی شوند بلکه تابع رمزگشایی D بصورت زیر روی مجموعه آرا اعمال می شود :
D (C1+C2+…+Cn)
ElGamal (1986) و Paillien (1999) مثال هایی از این روش را به تشریح بیان کرده اند و مطابق همین مراجع می توان ادعا کرد که این روش، روشی است که در آن همه افراد می توانند صحت شمارش را مورد بررسی قرار دهند چرا که می توان بدون اینکه به امنیت کار آسیبی برسد همه آرا و تابع رمزگشایی را منتشر کرد و هر کسی می تواند تابع را روی آرا اعمال کند و نتیجه را ببیند (Lee and Kim,2002 ; Benalho,1996 ) .
علاوه بر روشی که توضیح داده شد، روشی دیگر به نام MixNet وجود دارد که با شبیه سازی صندوق رای می تواند حریم خصوصی را فراهم آورده و مانع نقض آن شود. در این روش نرم افزار رای گیری از m تابع تشکیل شده است که به MixServers یا Mixers معروف هستند. این توابع بصورت پشت سر هم اجرا می شوند و خروجی یکی ، ورودی تابع دیگر است. در این روش n رای دهنده آرای خود را بصورت Ci اعلام می کنند که Ci = Conf(Ri) خواهد بود سپس این آرا به Sj که S معرف میکسر و J=1,2,…,m است وارد می شوند. تابع S1 با پردازش این آرا آنها را به ترتیبی تصادفی در خروجی خود می فرستد که این خروجی وارد تابع بعدی خواهد شد و آن هم همین کار را انجام می دهد تا آخرین تابع که Sm خواهد بود نیز خروجی خود را اعلام کند. خروجی آخرین میکسر با تابع D رمزگشایی می شود ( Vi=D(Ci) ). این رمزگشایی باعث می شود که آرا برای انسان قابل خواندن شوند اما این قضیه تاثیر منفی در حریم خصوصی نخواهد داشت چرا که میکسرها با تغییر ترتیب آرا ، احتمال شناسایی صاحب یک رای خاص را از بین برده اند و به این وسیله از حریم خصوصی حمایت کرده اند ( Lee et al,2003 ; Chaun,2004 ; Aditya,2004) .
مقایسه روشهای تامین امنیت هر کدام از روش هایی که برای تامین امنیت استفاده می شوند برای سیستم شمارش خاصی طراحی شده اند و ممکن است یک روش حفظ امنیت با یک سیستم رای گیری یا حداقل با مرحه شمارش آن ناسازگار باشد. بعنوان مثال روش اول که معرفی شد برای سیستم هایی مناسب است که بخواهیم از بین دو یا چند گزینه یکی را انتخاب کنیم و برای رای گیری هایی که نیاز باشد چیزی نوشته شود مناسب نخواهد بود اما شمارش آرا در این روش دارای هزینه و پیچیدگی کمی است چرا که تابع رمزگشایی فقط یکبار اجرا خواهد شد ( Aditya,2004) اما روش MixNet از انواع رای گیری ها پشتیبانی خواهد کرد ولی باید در نظر داشت که عملکرد آن دارای پیچیدگی زیادی است و کندتر عمل می کند ( Aditya,2004 ) .

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *