پایان نامه های ارشد - تحقیق

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید

TOC o "1-1" h z u چکیده PAGEREF _Toc375613816 h 1مقدمه PAGEREF _Toc375613817 h 21- بیان مسئله PAGEREF _Toc375613819 h 22- سئوالات تحقیق PAGEREF _Toc375613820 h 43- فرضیه‌های تحقیق PAGEREF _Toc375613821 h 44- ضرورت تحقیق PAGEREF _Toc375613822 h 45- پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc375613824 h 56- اهداف تحقیق PAGEREF _Toc375613825 h 67- روش تحقیق PAGEREF _Toc375613826 h 6فصل اول : کلیات
1-1- مفهوم سقط جنین PAGEREF _Toc375613827 h 81-1-1 سقط PAGEREF _Toc375613828 h 101-1-2- مفهوم پزشکی جنین PAGEREF _Toc375613829 h 111-1-3- مفهوم حقوقی جنین PAGEREF _Toc375613830 h 121-2- بررسی مشروعیت یا ممنوعیت سقط جنین PAGEREF _Toc375613831 h 131-2-1- تئوری آزادی مطلق PAGEREF _Toc375613832 h 141-2-2- تئوری ممنوعیت مطلق PAGEREF _Toc375613833 h 171-2-2-1-دلایل طرفداران ممنوعیت مطلق PAGEREF _Toc375613834 h 191-2-2-2- آثار ممنوعیت مطلق سقط جنین PAGEREF _Toc375613841 h 221-2-3- تئوری آزادی مشروط PAGEREF _Toc375613842 h 231-2-4-موضع حقوق ایران در برابر سقط جنین24
1-3- ممنوعیت ومشروعیت سقط جنین از دیدگاه فقهی25
1-3-1-دیدگاه فقهای شیعه25
1-3-2- دوتئوری جدید درفقه30
1-3-3- رهیافت های تازه درفقه34
1-4- ضمانت اجرای سقط جنین PAGEREF _Toc375613843 h 381-4-1- مسئولیت کیفری38
1-4-2- مسئولیت مدنی PAGEREF _Toc375613844 h 461-4-2-1- مسئولیت خارج از قرارداد PAGEREF _Toc375613845 h 471-4-3- جایگاه جبران خسارت در حقوق و اسناد بین‌‌المللی PAGEREF _Toc375613846 h 491-4-4- نظام خسارت بدنی در حقوق اسلام PAGEREF _Toc375613847 h 50فصل دوم : مبنا و ارکان مسئولیت مدنی در سقط جنین
2-1- مبنای مسئولیت مدنی به طور کلی PAGEREF _Toc375613848 h 532-1-1- نظریه تقصیر PAGEREF _Toc375613849 h 532-1-2- نظریه ایجاد خطر PAGEREF _Toc375613850 h 562-1-3- نظریه تضمین حق PAGEREF _Toc375613851 h 582-1-4- نظریه مختلط PAGEREF _Toc375613852 h 592-1-5- جمع بندی و اعلام نظریه مقبول PAGEREF _Toc375613853 h 602-2- مبنای مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین PAGEREF _Toc375613854 h 612-3- ارکان مسئولیت مدنی به طور کلی PAGEREF _Toc375613855 h 632-3-1- ورود خسارت PAGEREF _Toc375613856 h 632-3-2- فعل زیان بار PAGEREF _Toc375613857 h 662-3-3- رابطه سببیت PAGEREF _Toc375613858 h 682-4- ارکان مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین PAGEREF _Toc375613859 h 702-4-1- فعل زیانبار PAGEREF _Toc375613860 h 702-4-1-1- مسئولیت ناشی از انجام فعل PAGEREF _Toc375613861 h 712-4-1-2-مسئولیت مدنی ناشی از ترک فعل پزشک PAGEREF _Toc375613862 h 732-4-2- ورود خسارت PAGEREF _Toc375613863 h 742-4-3- رابطه سببیت PAGEREF _Toc375613864 h 752-4-3-1- اجتماع اسباب به نحو طولی PAGEREF _Toc375613865 h 752-4-3-2- اجتماع اسباب به نحو عرضی PAGEREF _Toc375613866 h 772-4-3-3- اجتماع چند سبب با تاثیر جداگانه و چگونگی تقسیم مسئولیت مدنی PAGEREF _Toc375613867 h 792-4-3-4- اجتماع چند سبب به صورت مستقل PAGEREF _Toc375613868 h 80فصل سوم : اشخاص مسول درسقط جنین وقلمرو مسولیت آنها
3-1-در خواست کننده سقط جنین PAGEREF _Toc375613869 h 823-2- پزشک PAGEREF _Toc375613870 h 833-2-1- مسئولیت مدنی پزشک PAGEREF _Toc375613875 h 85
3-2-2- انواع مسئولیت پزشکی PAGEREF _Toc375613871 h 893-2-3- مسئولیت کیفری و مسئولیت انتظامی PAGEREF _Toc375613872 h 903-3- والدین PAGEREF _Toc375613873 h 913-3-1- مسئولیت مدنی والدین PAGEREF _Toc375613874 h 92فصل چهارم : آثار مسئولیت مدنی در سقط جنین
4-1- نظریه جبران خسارت در مسئولیت PAGEREF _Toc375613876 h 954-1-1- مفهوم جبران خسارت PAGEREF _Toc375613877 h 954-1-2- شیوه های جبران خسارت PAGEREF _Toc375613878 h 97 برگرداندن وضع زیاندیده به صورت پیشین خود PAGEREF _Toc375613879 h 97جبران خسارت از راه دادن معادل PAGEREF _Toc375613880 h 974-2- مبنای خسارت PAGEREF _Toc375613881 h 984-2-1- مصادیق خسارت PAGEREF _Toc375613882 h 101 خسارت مادی PAGEREF _Toc375613883 h 102 خسارت معنوی PAGEREF _Toc375613884 h 1034-3- خسارت بدنی PAGEREF _Toc375613885 h 1044-3-1- عناصر خسارت بدنی PAGEREF _Toc375613886 h 1074-3-2- دیه و خسارات مازاد بر دیه PAGEREF _Toc375613887 h 1074-3-2-1- خسارت مازاد بر دیه در سقط جنین PAGEREF _Toc375613888 h 1114-4- عوامل رافع مسئولیت در سقط جنین PAGEREF _Toc375613889 h 1114-4-1 عوامل پزشکی PAGEREF _Toc375613890 h 1124-4-1-1- اختلالات ژن ها (ژنتیکی) PAGEREF _Toc375613891 h 1134-4-1-2- سندرم داون یا عقب ماندگی مغولی PAGEREF _Toc375613892 h 1134-4-1-3- اختلالات محیط رحم مادر PAGEREF _Toc375613893 h 1144-4-2- عوامل قانونی PAGEREF _Toc375613894 h 115فصل پنجم : نتیجه‌گیری و ارائه پیشنهاد‌ها
فهرست منابع PAGEREF _Toc375613896 h 120چکیدهمسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین از مواردی است که به صورت خاص ارکان مسئولیت مدنی را در این رابطه بررسی می‌کند و در بررسی هایی که در رابطه با مبنای خسارت و آثار ناشی از آن می‌شود به عنصر تقصیر اشاره شده و به عبارت دیگر تقصیر به عنوان مبنای مسئولیت ناشی از سقط جنین پذیرفته می‌شود. جبران خسارت در نظام مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین براساس دیه خواهد بود هر چند در این زمینه بحث‌های بسیاری مبنی بر مجازات بودن یا خسارت بودن دیه مطرح است ولی باید گفت که دیه در مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین جنبه مجازات دارد و برای تامین خسارت‌های مادی و معنوی والدین و اشخاص مسئول در این رابطه باید از جبران خسارت‌های دیگری نیز استفاده شود زیرا دیه تنها جبران مادی خسارت وارده می‌باشد در حالی که در قانون برای جبران خسارت معنوی هیچ مقرره‌ای ذکر نشده است به عبارت دیگر معیار خاصی در این رابطه وجود ندارد به همین دلیل دریافت خسارت مازاد بر دیه در این رابطه می تواند توجیه حقوقی داشته باشد. در این خصوص ساز و کارهای مبانی مسئولیت مدنی و شرایط تحقق آن باید کاملاً بررسی شود تا مبانی ضرر و انواع آن و همچنین شرایط اخذ آن مشخص شود. از جمله مسائل مهم در این تحقیق بررسی مسئولیت مدنی اشخاص مسئول در سقط جنین می باشد که در این رابطه مسولیت پدر و مادر، پزشک مورد بررسی قرار می گیرند. در این خصوص می توان به علل رافع مسئولیت اشاره کرد که به دو دسته پزشکی و قانونی تقسیم می شوند و با بروز این علل، مسئولیت ساقط شده و افراد مسئول، بری می شوند.
کلیدواژه: جنین، مسئولیت مدنی، تقصیر، مسئولیت حرفه ای، خسارت.

مقدمهمسئولیت مدنی از ابداعات قرن اخیر می‌باشد و تا قبل از این، مسئله مسئولیت مدنی مطرح نبوده و اکثراً مسئولیت ها بر مبنای مسئولیت کیفری مطرح می‌شده است این در حالی بود که قوانین جزایی نمی‌توانست پاسخگوی برخی سهل انگاری هایی که بدون داشتن عنصر معنوی تحقق یافته است باشد. از این رو مسئولیت مدنی پا به عرصه نهاد و مسئولیت دیگری در کنار مسئولیت کیفری واخلاقی مطرح شد هر چند که مدتها بود مسئولیت قراردادی نیز در برابر زیاندیده مورد استناد بود ولی باید گفت که مسئولیت مدنی ابداعی است نوین که برای تکمیل عدالت و احقاق حق به وجود آمد . سقط جنین از نظر قانونی کاری است ناپسند و برای آن مجازات مقرر شده است ولی با این حال باید گفت سقط جنین در برخی موارد برای حفظ جان مادر از جمله کارهایی است که قانون گذار برای آن مسئولیتی در نظر نگرفته است ولی آن چه که در این باب سعی در بررسی آن داریم مسئولیت مدنی ناشی از سقط جنین می‌باشد و در این رابطه می‌خواهیم به مبنای مسئولیت و شرایط تحقق آن و همچنین به خسارت و نحوه اخذ آن اشاره‌ای کرده باشیم. از جمله مواردی که دراین تحقیق سعی در پاسخ گویی آن هستیم مصادیق خسارت معنوی و مادی در سقط جنین می‌باشد. بیان مسئله ازآنجاکه امروزه سقط جنین گریبانگیر تمامی کشورهای دنیا به خصوص کشورهای درحال توسعه می‌باشد بازتاب این معضل اجتماعی نیز تاثیرگذار بر دیدگاههای حقوقدانان و جرم شناسان بوده است.در کشور ما این موضوع هیچگاه بصورت جدی مورد بحث و بررسی قرار نگرفته وبه همان نسبت مشکلات مربوط به آن لاینحل مانده است.قوانین موجود در ارتباط با سقط جنین اکثرا جنبه کیفری موضوع را بررسی می‌کند ومسئولیت مدنی سقط جنین کمتر مورد توجه قانونگذار قرار گرفته است. درهمه نظامهای حقوقی، یکی از وظایف اصلی حقوق درجامعه جلوگیری از ارتکاب اعمال زیانبار و اتخاذ تدابیر لازم برای جبران خسارت ناشی از آن است. احراز ورود ضرر برای جبران خسارت یکی از ارکان مسئولیت مدنی می‌باشد،بدین صورت که برای اینکه شخص مسئول و مکلف به جبران خسارت وارده به دیگری باشد سه شرط شامل: ورود ضرر، فعل زیانبار و رابطه سببیت لازم است. پس ضروری است که بدانیم مفهوم ضرر در سقط جنین کدام است. آیا ضروریست که ضرری بوجود آید؟ از مباحث مهم مسئولیت مدنی جبران خسارت ازطریق پرداخت دیه می‌باشد.ازآنجاکه بحث مسئولیت مدنی وکیفری درحقوق اسلامی از هم تفکیک نشده است، دیه ماهیتی دوگانه دارد که شامل مجازات عمل مجرمانه و جبران خسارت می‌شود.آیا پرداخت دیه در تمام مواردسقط جنین اعمال میشود؟یا بحث اضطرار مانع از آن می‌شود؟ مواردی مانند نجات جان مادر، پیشگیری از تولد طفل ناقص العضو و...ودرصورت پرداخت دیه آیا می‌توان گفت جبران خسارت بطور کامل انجام شده است؟ آیا جبران خسارت مادی کافی است؟این سوال بخصوص جایی حائز اهمیت است که پارا فراتر از مادیات بگذاریم، زمانی که پدر و مادری جنین خودراازدست می‌دهند یا به دلیل سقط برای همیشه از داشتن فرزند محروم میشوند، زیان‌های روحی و معنوی که ارزش آنها به مراتب بیشتر از زیان‌های مادی می‌باشد. مورد دیگری که همیشه مورد اختلاف وبحث ونزاع بین حقوقدانان وفقها بوده است. مساله عدم النفع بوده که گروهی موافق با دریافت آن و گروهی مخالف آن هستند. مواردی مانند ارث و وصیتی که برجنین بوده است آیا وراث می‌توانند تقاضای جبران خسارت نمایند؟به دلیل وجودقوانین کیفری وفتاوای مشابه فقهادراین زمینه صحبت ازمسئولیت مدنی راه بجایی نبرده است اماازآنجاکه سقط جنین آماربسیارزیادی رابه خوداختصاص داده است ومسئولیت مدنی که بخش مهمی ازحقوق مدنی راتشکیل می‌دهدهمان التزام وتعهدقانونی مشخص به جبران ضرروزیانی است که درنتیجه عمل اوبه مناسبت انجام فعل زیانباربه دیگری واردشده است،مساله اصلی چنین ظهور میکند که اشخاصی که مرتکب سقط جنین شده‌اند یابه نوعی درآن دخیل بودند، چه کسانی هستند و چه مسئولیتی دارند؟مادر،بعنوان نقش اصلی درسقط جنین شناخته شده است امانبایدبه ظاهر اکتفا نمود چون ممکن است فعل زیانبار توسط پدر، پزشک، ماما یا اشخاص دیگر یا حتی بطور اشتراکی صورت گرفته باشد که بحث ضررمستقیم و غیرمستقیم پیش کشیده می‌شود. از دیگر مسائل مهم مبنای مسئولیت مدنی درسقط جنین چیست. آیا صرف اینکه سقط جنین صورت بگیرد مسئولیت شامل آن می‌شود؟ یا اینکه باید تقصیری در میان باشد. بنابراین شناخت تحلیلی از وضعیت جبران خسارت وارد بر زیان دیده برمبنای نظام مسئولیت‌ها و بررسی اصول وجست‌وجوی مبنا و راهکار‌های که بتواند نیاز امروزجامعه را برآورده سازد، مورد اهتمام این پایان نامه است.
2- سئوالات تحقیق1.مبنای مسئولیت مدنی در سقط جنین چیست؟
2.خسارات وارد درسقط جنین شامل چه مواردی می‌شود؟
3.مسولیت مدنی ناشی از سقط جنین بر عهده چه کسانی است؟
3- فرضیه‌های تحقیق1.مبنای مسئولیت مدنی درسقط جنین تقصیر می‌باشد.
2.خسارات مادی،معنوی،عدم النفع وخسارات مازادبردیه راشامل میشود.
3.تمام کسانی که ارکان مسولیت مدنی سقط جنین درعمل آنها احرازشود.
4- ضرورت تحقیقاکثرمقالات وتحقیقات نوشته شده درزمینه‌ی سقط جنین در ایران عمدتا شامل بحث‌‌های شرعی وحقوقی می‌شوند و مساله سقط جنین را براساس دیدگاه‌های اسلامی بررسی نموده‌اند و مسائل اجتماعی، قانونی و شرعی مطرح شده براساس آن اشاره کرده‌اند، که بطورسنتی سقط جنین ازموضوعات حقوق کیفری تلقی ومورد بحث واقع شده است. ضرورت تحقیق در اینجا شکل می‌گیرد که تحقیقات سابق همه در ادامه و تایید تحقیقات سابق خود بوده و همین امر موجب شده که مساله مزبور تنها یک موضوع حقوق کیفری تصور شود. اما برآنیم در این تحقیق تحت تاثیر این طرز تفکر قرار نگرفته و وارد قلمرو مسئولیت مدنی سقط جنین شویم و به بیان مسائلی بپردازیم که غالباً از نظرها دورمانده است. به دلیل آمار بالای سقط جنین در ایران و سایر کشورها، نیاز به بررسی این موضوع محسوس‌تر می‌شود. زمانی که قوانین متعدد در نظام‌های حقوقی مختلف برای هرچه بهترکردن سطح آسایش جامعه تلاش می‌کنند، کم توجهی به چنین موضوعی ازخلا‌های تحقیقاتی موجود بشمار می‌آید.5- پیشینه تحقیقحقوق کشور ما در ارتباط با قلمرو مسئولیت مدنی سقط جنین، تاریخی همراه با فراز ونشیب را طی کرده است، شناخت تحولات حقوق یاد شده در ارتباط با موضوع مورد بحث، جز با بررسی پیشینه مساله درحقوق بیگانه ازیک طرف و شناخت مبانی فقهی ونظریه مشهور میان فقیهان، ازطرف دیگر میسر نیست درمطالعات خارج از کشور به دلیل محدودیت‌های دسترسی به مقالات وکتب، پیشینه تحقیقاتی قابل توجهی یافت نشد. اما همین مطالعه اندک نیزنشان می‌دهد که این موضوع ازدغدغه‌های بسیاری ازحقوقدانان، جامعه شناسان و پزشکان بوده است. که در اکثر موارد مسئولیت مدنی سقط جنین راتنها برای مادر نشناخته و درصدد یافتن سایر عاملین و جبران صحیح وکامل خسارت ناشی از آن می‌باشند. از این موارد می‌توان به کتابهای مسئولیت مدنی دکتر کاتوزیان، دکتر صفایی، دکتر باریکلو اشاره نمود که در مورد مسئولیت مدنی و شیوه‌های جبران خسارت سخن گفته اند. اما باید خاطرنشان کرد که بطور جزئی به مساله مسئولیت مدنی ناشی ازسقط جنین پرداخته نشده است. در رابطه با کتب فقهی می توان به مواردی اشاره کرد ولی مهمترین آن ها، جواهرالکلام محمدحسن نجفی(ره)، است که از دیگر کتابهای موجود در این زمینه است. از مقالات می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد: سقط جنین درحقوق اسلامی وفمینیسم، محمد نوذری-‌بررسی تطبیقی سقط جنین درایران وجهان، زهراقربانی ودکترشهلاباقری-بررسی جوازوادله سقط جنین، نوشین آهووران-بررسی سقط جنین براساس نظریه اثر دوگانه، محمدجواد واحدی ومژگان گلزاراصفهانی_جدال حیات، بررسی اجمالی تئوریهای سقط جنین، محمدراسخ.
6- اهداف تحقیقبررسی ارکان اصلی مسئولیت مدنی سقط جنین در حقوق ایران .
بررسی وتبیین مسئولیت مدنی سقط جنین درفقه اسلامی وقانون مدنی ایران .
7- روش تحقیقاین تحقیق به شیوه کتابخانه‌ای جمع آوری می‌شود که در آن سعی شده است از منابع معتبر علمی در رابطه موضوع تحقیق استفاده شود از طرف دیگر با توجه به کمبود منابع در این زمینه و همچنین به روز رسانی مطالب از اینترنت نیز بهره گرفته شده است.

فصل اول : کلیات

اصولا در آغاز هر مقاله وتحقیقی به بیان معانی و مفاهیم موضوع تحقیق و همچنین بیان ریشه ها و معانی مختلف بیان شده از آن برای آماده کردن ذهن خواننده می پردازند. سقط و جنین هر دو کلماتی عربی هستند که به زبان فارسی راه یافته‌اند و معانی مختلفی برای آنها ذکر کرده‌اند.ونیز نظرات و دیدگاههای مختلف و درنهایت نظریه مورد قبول در کشورمان را بررسی کرذه و جایگاه وموضع آن را مشخص نماییم.
واژه جنین از نظر لغوی به معنای هر چیز پوشیده و مستور است و به بچه تا زمانی که در شکم مادر است جنین گفته می‌شود. (عمید، 1363،ص 513)
واژه سقط جنین معادل واژه انگلیسی Abortion و واژه فرانسوی Avor--ent می‌باشد و به افتادن جنین قبل از نمو کامل در رحم اطلاق می‌شود. (عباسی، 1389،ص76)
در اصطلاح حقوقی نیز جنین به همین معنی به کار می‌رود مبدا آن ابتدای حاملگی و نهایتش لحظه قبل از ولادت است و فرقی بین تشکیل جنین از راه مواقعه یا سایر روشها نیست. (عباسی، 1389،همان)
بنابراین سقط جنین عبارت است از ختم حاملگی قبل از این که جنین قابلیت زندگی پیدا کند که معمولا قبل از هفته بیستم حاملگی است. (مک لونان، 1355،ص87)
1-1- مفهوم سقط جنینجنین بروزن فعیل (اسم مفعول)، به هر چیز پوشیده و مستور باشد، (عمید، 1367،ص473) اطلاق می‌گردد. به همین اعتبار به باغ پردرخت از آن جهت که درختان انبوه روی زمین را می‌پوشانند و به گور و مرده ی در آن که پوشیده از چشم دیگران است به ترتیب جنّه و جنین گفته می‌شود، (خلیل جر، 1376،ص772) هنچنین «قلب» را که میان بدن پوشیده شده ، «جّنان» (احمدمصطفی، 1989،ص141) و دیوانه را که عقل او پوشیده شده است، «جنّه» نامیده اند. (خلیل جر، 1376،ص772) «جنّه » نیز به پرده، سپر و هر سلاحی که انسان را پوشانده و نگهداری کند، اطلاق شده است. (خلیل جر، 1376،ص772) بالاخره محصول حاملگی (احمدمصطفی، 1989،ص772) را که مبدأ آن ابتدای آبستنی و انتهای آن لحظه ی ماقبل ولادت است، (جعفری لنگرودی، 1346،ص1579) برخی مفهوم جنین را به دلیل اینکه به وسیله ی زهدان مادر پوشیده شده است، می دانند (ابن منظور، 1408،ص385) «جنین» نامیده اند. در قرآن مجید نیز در مورد این پوشش آیاتی وارد شده است: «لخلقکم فی بطون امهاتکم» (زمر، 6) شما را در شکم‌های مادارنتان آفریدیم و «اذا انتم اجنه فی بطون امهاتکم» (نجم، 32) آنگاه که شما در شکم‌های مادرانتان جنین بودید. معادل کلمه ی جنین در زبان انگلیسی واژه ی FietusیاFetus است. (آریانپور، 1372،ص1749)
بنابراین واژه ی جنین که جمع آن «اجنّه» و «أجنن» است، (خلیل جر، 1376،ص773) به طور کلی به بچه تا زمانی که در شکم مادر است و زاییده نشده (عمید، 1376،ص473) و هر چیز پوشیده اطلاق می‌شود. (سیاح، 1378،ص286)
در کتابهای فقهی به ندرت «جنین» را تعریف کرده‌اند و بیشتر در ورود به بحث دیه ی جنین به ذکر مراحل مختلف جنین یا حمل و میزان مجازات دیه ی هر یک از آن مراحل اکتفا کرده اند. شهید ثانی که از جمله فقهایی است که به تعریف واژه ی جنین پرداخته، می‌فرماید: «جنین در بطن مادرش است که به خاطر استتار آن در شکم مادر به این نام خوانده شده است. این واژه از ریشه ی اجتنان به معنای پوشش و به معنی مفعول استفاده می‌شود.» (مکی العاملی، 1390ق،ص288) در شرح تبصره ی علامه نیز به همین معنی به کار رفته است. (مکی العاملی، 1329 ق،همان)
در متون و مواد قانونی نیز تعریفی از جنین به چشم نمی خورد.در نظام حقوقی پیشین یعنی قانون مجازات عمومی سال1352 قانونگذار کیفری بدون پرداختن به معنای جنین (ویا سقط جنین)، تنها به بیان احکام مربوط به سقط حمل و انواع آن اکتفا کرده بود. در مقررات جزایی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همان روش اتخاذ شده است و قانونگذار اسلامی به پیروی از منابع فقهی که منشأ تدوین قوانین مجازات اسلامی است، مستقیماً به ذکر مراحل مختلف جنین و مقدار دیه ی آن پرداخته است.
1-1-1 سقطسقط در لغت به معنی افتادن، سقوط کردن، انداختن، خارج شدن ، از بین رفتن و واقع شدن است. (عمید، 1367،ص530) سقط در اصطلاح فقها به معنی خارج شدن جنین از رحم مادر، قبل از کامل شدن آن است. به عبارت دیگر، اگر جنین قبل از پایان دوره حمل و کامل شدن به صورت مرده از رحم خارج شود، بدان سقط گویند. مانند آن که جنین در 6 ماهگی به صورت زنده از رحم خارج شود. با نظر به معنای مذکور سقط در اصطلاح به همان معنی لغوی است با این فرق که سقط در لغت دارای معنای عام است ولی در اصطلاح برای سقط جنین بکار می رود. به حذف یا بیرون آمدن یا بیرون آوردن رویان یا جنین مرده یا زنده از رحم، سِقطِ جَنین یا اَفگانه شدن گفته می‌شود.(انصاری، 1388،ص233) سقط جنین عمدی به معنای پایان بخشیدن به بارداری به ‌وسیله دارو یا عمل جراحی پیش از زمانی است که جنین بتواند زنده زاده شود. (از ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاد کلمه سقط) سقط جنین در حقوق عبارت است از اخراج عمدی و غیر طبیعی و قبل از موعد طبیعی جنین به نحوی که حمل خارج شده از بطن مادر زنده نباشد یا قابل زیست نباشد . (همان)

1-1-2- مفهوم پزشکی جنینبرای تشکیل یک جنین تحقق لقاح بین‌اسپرم و تخمک ضرورت دارد. بعد از نفوذ اسپرم به داخل تخمک و بارور شدن آن که از طریق ادغام مواد ژنتیکی دو سلول جنسی صورت می‌گیرد، موجودی به وجود می‌آید که آن را زایگوت می‌گویند. تشکیل زایگوت با مشاهده دو پیش هسته در داخل تخمک تشخیص داده می‌شود و 18-12 ساعت پس از لقاح باروری تخمک را می‌توان مشاهده و در نتیجه تشکیل زایگوت را تشخیص داد. پس از حدود 24 ساعت از زمان باروری اولین تقسیم سلولی در زایگوت آغاز می‌شود. از زمان تقسیم اولیه سلولهای زایگوت تا هشت هفته بعد از آن، زایگوت را رویان یا آمبریا می‌نامند و به عبارت دیگر رویان واژه‌ای است که برای توصیف مراحل اولیه رشد جنین به کار می‌رود و از مرحله شروع تقسیم سلولی تا هفته هشتم حاملگی، جنین را شامل می‌شود.
بنابراین ملاحظه می‌شود که زایگوت که حاصل لقاح گامت‌های نر و ماده می‌باشد یک موجود تک سلولی است و عمر آن در حدود 24 ساعت می‌باشد و بعد از 24 ساعت از زمان تشکیل زایگوت، تقسیم سلولی آن آغاز می‌شود و از زمان شروع تقسیم سلولی تا هفته هشتم حاملگی، موجود موسوم به جنین را رویان می‌نامند. رویان در مرحله 16 سلولی به شکل یک کره توپر در می‌آید که مورولا نام دارد. از هفته نهم باروری تا زمان وضع حمل به این موجود از نظر پزشکی، جنین اطلاق می‌شود. بنابراین جنین از نظر طبی واژه‌ای است که برای توصیف جنین در حال رشد در داخل رحم از هفته نهم حاملگی تا پایان آن اطلاق می‌شود. (فیض الهی، 1389،ص23)
سقط جنین در اصطلاح پزشکی عبارت است از خروج یا اخراج جنین پیش از آن که قابلیت حیات مستقل داشته باشد و چون جنین قبل از شش ماهگی قادر به ادامه حیات مستقل نیست، بنابراین، اگر تا قبل از ماه ششم بارداری از رحم خارج شود آن را سقط شده تلقی می‌کنند و از ماه ششم به بعد چنانچه جنین به دنیا بیاید، قابلیت حیات داشته ولی شانس زنده ماندن آن به علت نارس بودن کم است. جنین موقعی سقط می‌گردد که در داخل رحم مرده و در نتیجه تمام و یا قسمتی از جدار رحم کنده شده باشد و رحم به ناچار برای خارج ساختن آن منقبض شده و تولید درد نماید که این دردها به علت انقباض عضله رحم می‌باشد. (ادوین، 1378،ص22) در مجموع اصطلاح سقط جنین به اخراج قبل از موعد جنین به نحوی که قابل زیستن نباشد اطلاق می‌گردد. (عباسی، 1385،ص77)
1-1-3- مفهوم حقوقی جنینیکی از اساتید در ذیل عنوان جنین این چنین مقرر می‌دارد: «بچه در رحم مادر که پس از آبستن شدن متصور است تا زمان تولد که نوازد و مولود می‌شود(ماده 957 قانون مدنی و ماده 103 قانون امور حسبی) جنین ارث می‌برد اما مورث واقع نمی شود. نابود کردن جنین در حکم قتل نفس است و ارث او به ورثه حین قتل او می‌رسد. اگر روح در جنین دمیده نشده باشد دیه او کمتر است و به حسب مراتب سن و سال او فرق می‌کند. اگر مادر سقط جنین کند باید دیه بدهد و خود از وی ارث نبرد. قاتل زن باردار که مقرون به مرگ جنین گردد باید جداگانه دیه جنین را بدهد. اگر جنین متعدد باشد هر یک را دیه‌ای است.» (جعفری لنگرودی، 1388،ص1579)
تعریف دیگری که از جنین شده است به این نحو است که «جنین‌ در لغت عبارت است از:هر چیز پوشیده و مستور،و به نطفه تا زمانی که در شکم زن است اطلاق می‌شود و به بچه‌ای‌ گفته می‌شود که رحم مادر او را پوشانیده و از دیده پنهان است و هنوز زاییده نشده است. مبدأ آن ابتدای انعقاد نطفه و آبستنی است و انتهای آن لحظه ماقبل ولادت طفل است.» (مهربانی، 1380،ص30)
حقوقدانان تعاریف مختلفی از سقط جنین به دست داده‌اند که به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
پروفسور گارو حقوقدان فرانسوی، سقط جنین را «اخراج عمدی و قبل از موعد حمل» می‌داند و استاد گارسون معتقد است که «سقط جنین عبارت از، منقطع ساختن دوران طبیعی بارداری است» و آقای دکتر پاد باالهام از مواد 180 تا 183 قانون مجازات عمومی اصلاحی 1352، سقط جنین را اینگونه تعریف کرده است: «سقط جنین عبارت است از اخراج حمل قبل از موعد طبیعی زایمان به نحوی که زنده یا قابل زیستن نباشد...»

متن کامل در سایت امید فایل 

بنابراین می‌توان گفت: «انجام هرگونه اعمال مجرمانه‌ای که منجر به توقف حیات جنینی و یا سلب حیات از جنین و اخراج قبل از موعد طبیعی آن گردد سقط جنین محسوب می‌گردد.» (مهربانی، 1380،همان)
می توان چنین نتیجه گرفت که سقط جنین تقسیم میشود به عمدی وغیر عمدی.که سقط جنین غیرعمدی جرم نیست.بنابراین سقط جنین عمدی عبارتست از اقدام مجرمانه برای سلب حیات از جنینی که درآن علایم حیات دیده می شود چه این عمل به عنوان اخراج زود هنگام از رحم باشد و چه این اقدام با هدف از بین بردن آن باشد.
1-2- بررسی مشروعیت یا ممنوعیت سقط جنیندر حال حاضر در اغلب کشورهای غربی سقط جنین گرچه امری قانونی است اما بحث از جنبه‌های اخلاقی آن هنوز داغ است. مسلماً همچنانکه آزادی مطلق سقط جنین به خاطر عوارض سوء آن از جمله از هم پاشیدگی نظام اخلاقی و خانواده ها امری ناپسند است، ممنوعیت مطلق آن نیز قابل بحث و تأمل است. بدیهی است که پیروان هر نظریه، جهت توجیه عقاید خود دلائلی ابراز می‌دارند که ریشه یابی و رسیدن به مبانی این آرا و اندیشه ها، جهت رفع این معضل گریبانگیر نسل بشر و برخورد درست ومنطقی با آن می تواند مثمر ثمر باشد.
باید گفت سقط جنین ریشه در بحران اجتماعی و اقتصادی نیز دارد به عبارت دیگر سقط جنین قبل از این که یک معضل حقوقی باشد یک معضل اجتماعی می‌باشد از این رو باید به بررسی برخی نظریه ها در این زمینه می‌پردازیم.
در پی علل و عوامل گوناگون مؤثر در سقط جنین، تئوری ها و نظریه هایی در موافقت و یا مخالفت با این پدیده در جوامع مختلف به وجود آمده است. از آنچه که برخی از این نظریه ها در ممنوعیت سقط جنین در بعضی جوامع مؤثر بوده و از مبانی تئوریک آن به شمار می‌رود، به شرح و بررسی آنها می‌پردازیم. (سوهانیان، 1389،ص54)
1-2-1- تئوری آزادی مطلقطرفداران این تئوری که معتقد به لغو کلیه ی محدودیت ها نسبت به سقط جنین و آزادی بی قید و شرط آن هستند، برای توجیه و اثبات نظریه ی خود به دلایلی استناد می‌کنند که اهم آنها عبارتند از:
1-2-1-1- حفظ حیات و سلامت مادر
سقط جنین به خاطر زندگی و سلامت جسمی و روانی مادر که در سراسر گیتی گاه مطلق و گاه مشروط پذیرفته شده است، بر این استدلال متکی است که حفظ جان مادر که بالفعل انسانی کامل است بر حفظ جنین که موجودی با حیات بالقوه ی انسانی و تا زمان تولد بدون فردیت و شخصیت است، ترجیح دارد.(ای پنس گریگوری، 1382،ص157) لذا کاملاً منطقی و عقلانی است که در صورت به خطر افتادن حیات و حتی سلامت مادر با اقدام به قطع بارداری از مادر حمایت شود.اما به نظر می رسد این استدلال به تئوری آزادی مشروط نزدیکتر باشد،زیرا آزادی مطلق نباید مقید به شرطی همچون لزوم حفظ حیات مادر باشد.
1-2-1-2- کاهش مرگ مادر
به عقیده ی طرفداران آزادی مطلق سقط جنین، ممنوعیت سقط نه تنها هیچگاه تأثیر قطعی در جلوگیری افراد از آن نداشته بلکه موجب افزایش سقط جنین‌های غیرقانونی و پنهانی در شرایط غیربهداشتی می‌شود.بدیهی است که این امر قطعاً موازین ایمنی حاصل از سقطهای قانونی را دارا نبوده، در نتیجه آمار مرگ زنان به طور چشمگیری افزایش می‌یابد. لذا با توجه به عوارض شایع سقط جنین غیرقانونی از جمله خونریزی شدید،عفونت، سوراخ شدن رحم که از نظر پزشکی یکی از علل عمده ی مرگ مادر محسوب می‌شود (مک دونالد کینگهام، 1376،ص119) و با عنایت به اینکه هدف اصلی جوامع باید جلوگیری از این گونه تراژدی ها باشد، تنها راه حل این معضل را قانونی کردن سقط جنین و به عبارتی دیگر بی خطر ساختن آن می‌دانند. بویژه آنکه به موجب آمار سازمان بهداشت جهانی سالانه متجاوز از دویست هزار زن در دنیا به لحاظ اقدام به سقط‌های غیرقانونی جان خود را از دست می‌دهند و تقریباً در هر سال 31-26 میلیون سقط قانونی و حدود 22-10 میلیون سقط غیرقانونی در جهان انجام می‌شود. (جاناتان برک، 1380،ص146).البته این استدلال مصادره به مطلوب است زیرا نمی توان برای جلوگیری ازآثار سواستفاده این عمل مجرمانه،آن عمل را مباح کرد بلکه راه حل این است که زمینه وقوع جرم را با تدابیری کاهش داد،برای مثال برخورد شدید با متخلفان.

1-2-1-3- جلوگیری افزایش جمعیت
افزایش جمعیت که امروزه به نام انفجار جمعیت از آن نام برده می‌شود، از دلایلی است که پیروان نظریه ی آزادی سقط جنین در توجیه عقاید خویش بدان استناد می‌کند. به عقیده ی آنان، معظلات و عوارض فراوان اجتماعی و اقتصادی ناشی از توسعه بی رویه ی جمعیت، برای دولتها چاره‌ای جز کنترل موالید که قاطع‌ترین روش آن سقط جنین است باقی نمی گذارد. (محقق داماد، 1385،ص132) حتی برخی زمزمه‌ی لزوم تجدید نظر و بازبینی در سوگند نامه ی بقراط را سر داده، مدعی شده‌اند اگر بقراط نیز در زمان حیات خود انفجار جمعیت و عوارض آن از جمله فساد و اعتیاد و آوارگی و بی سامانی مردمان را مشاهده می‌کرد شاید نه تنها تحدید موالید، بلکه سقط جنین را برای نجات بشریت ضروری و لازم می‌دانست. (ماه وان، 1372،صص1.2) علاوه بر آن دگرگونیها و تحولات جهان امروزی در مقایسه با زمانهای گذشته، اندیشه‌های نو و متناسب با مقتضیات را می‌طلبد. (ماه وان، 1372،همان)این استدلال نیز جای اشکال دارد چون راههای بهتری برای کنترل جمعیت وجود دارد که مهمترین آن آموزش و ترویج فرهنگی است نه سقط جنین!.
1-2-1-4- حق انتخاب زن
از جمله دلایلی که پیروان آزادی سقط جنین برای اثبات عقیده خود به آن تمسک کرده‌اند ، حق انتخاب زن است. به عقیده ی ایشان امروزه به دنبال تحول و دگرگونی جوامع بشری، حقوقی برای زن شناخته شده که از آن جمله می‌توان از حق اختصاصی وی برای نگهداری یا سقط جنین از آن رو که بخشی از بدن او بوده جدا از پیکر او نیست، اشاره کرد. (حسینی نژاد، 1384،ص67)
لذا هیچ کس حتی جامعه حق تحمیل بارداری به زن را ندارد. طرفداران آزادی سقط دراین رابطه تا بدانجا پیش رفته‌اند که رد تصمیم گیری زن در این خصوص را رد انسانیت و بشریت او دانسته اند.
جودیت تامسون از پیروان تئوری فوق در توجیه اخلاقی این حق مثالی می‌زند. وی می‌گوید: فرض کنید برای عمل جراحی در بیمارستان بستری شده اید وقتی بیدار شدید می‌بینید شما رابه یک ویولونیست متصل کرده‌اند و خون از طریق لوله هایی به کبد شما وارد و خارج می‌شود و از کلیه‌های شما بر خلاف میلتان برای زنده نگه داشتن فرد مزبور استفاده شده است. وی در ادامه می‌گوید: درست است که ویولونیست حق حیات را دارد اما حال این حق را ندارد که شما را ملزم نماید تا اجازه ی استفاده از کلیه‌های خود را به او بدهید. تامسون آنگاه استدلال می‌کند که به همین ترتیب اگر چه جنین حق حیات دارد اما جامعه نمی تواند زن باردار را مجبور کند تا برخلاف میلش به جنین متصل بماند و به مدت نه ماه بدنش را به عنوان محفظه‌ی پرورش جنین به کار برد. از دید تامسون واضح ترین مثال، تجاوز است که در نتیجه، علی رغم تمایل زن به بارداری، ممکن است لقاح صورت پذیرد در این صورت جنین فرد متجاوز حقی نسبت به استفاده از بدن زن ندارد. به عبارت دیگر همانطور که پاره‌ای دیگر ا ز مدافعین سقط جنین ناشی از تجاوز استدلال کرده‌اند حق مادر درترجیح عشق ورزیدن به فرزندی ناشی از بارداری مشروع، نسبت به فرزندی که از رابطه‌ی ناخواسته و تجاوز کارانه به وجود می‌آید،مجوزی برای انتخاب سقط جنین به شمار می‌آید.
1-2-2- تئوری ممنوعیت مطلقبا توجه به این تفسیر از شأن و جایگاه جنین ونیز این اصل اخلاقی که کشتن انسان بی گناه همواره نادرست است، کلیسای کاتولیک رم از همان آغاز هر گونه اقدام مستقیم برای سقط جنین را منع و نکوهش کرده است. حتی گفته‌اند یکی از عوامل جدایی و تمایز مسیحیان اولیه از کافرکیشان، مسئله ی سقط جنین و طفل کشی بوده است، چرا که مسیحیان برخلاف کافران، به شدت با سقط جنین و طفل کشی مخالف بودند.
نخستین منع صریح سقط جنین را در دیداخه می‌توان سراغ گرفت. این کتاب راهنمای تعالیم مسیحی در اواخر سده ی نخست میلادی یا اوایل قرن دوم نوشته شده است. در بخش نخست این کتاب «دو طریق زندگی و مرگ» باهم مقایسه می‌شوند. یکی از احکامی که نشانه ی «طریق زندگی» برای مسیحیان است، این حکم است: «کودک را باسقط کردن نکش و باعث هلاکت نوزاد نیز نشو» دریکی از اسناد قدیمی مسیحی آمده است: خداوند، که مالک زندگی است، وظیفه ی شکوهمند حفظ زندگی را به آدمیان وانهاده است. آدمیان باید این وظیفه را به شیوه‌ای شایسته به انجام رسانند. باید از لحظه بارداری با کمال دقت از زندگی صیانت کرد:سقط جنین و طفل کشی گناهانی نفرت انگیزند.(جمعی از نویسندگان،1385،صص 300)
ترتولیان، یکی از الهی دانان قدیم مسیحی، جنین را از لحظه انعقاد نطفه انسان کامل میداند. به اعتقاد وی، سقط جنین فقط آنگاه مجاز است که برای نجات جان مادر ضروری باشد. آگوستین، دیگر عالم بزرگ مسیحی، بین جنینی که روح در آن دمیده شده و جنین بی روح تفکیک قائل است. وی گرچه سقط این هر دو دسته را منع و نکوهش می‌کند، این عمل را فقط در صورت دمیده شدن روح در جسم داخل رحم مادر، سقط جنین تلقی می‌کند(جمعی از نویسندگان،1385،ص303) در قرن سیزدهم میلادی، توماس اکوئیناس، بزرگ ترین الهی دان مسیحیت در قرون وسطا، به تبع ارسطو قائل به این شد که در پسران در حدود روز چهلم پس از بارداری و در دختران در حدود روز هشتادم، یا به نقلی روز نودم، روح دمیده می‌شود. اندیشه اکوئیناس و آگوستین باعث شد که در شدت یا خفیف بودن قبح سقط جنین، بسته به اینکه جنین در چه مرحله‌ای باشد، تمایز گذاشته شود.با این همه، این تفکر را کلیسای کاتولیک رم رسماً در قرن نوزدهم کنار نهاد. در سال 1869 پاپ پیوس نهم اعلام کرد که مجازات طرد برای سقط جنین در هر مرحله‌ای که باشد اعمال می‌شود. در سال 1917 مجموعه قانون شرعی جدید مقرر کرد که همه جنین‌های سقط شده باید غسل تعمید شوند، و این امر آشکارا بیان می‌کند که جنین متولد شده از لحظه انعقاد نطفه انسانی کامل است. این دیدگاه را شورای واتیکانی دوم و پاپ پل ششم نیز تأیید و بر آن تأکید کردند. (جمعی از نویسندگان، 1385،ص336)
1-2-2-1-دلایل طرفداران ممنوعیت مطلق قدمت این تئوری به دوران باستان برمی گردد. در یونان (گودرزی، 1372،ص35) و روم قدیم (حکمت، 1366،ص27)، سقط جنین اصولاً عملی مذموم و گناه محسوب شده و مجازات سنگین برای مرتکب آن در برداشت. منع اخلاقی از بین بردن جنین و لزوم حمایت از آن در سوگند نامه‌های پزشکی آن زمان از جمله سوگندنامه «بقراط» (ساکت، 1372،ص67) و «عساف» (اعتمادیان،1367،ص145) به خوبی نمایان است.
در هر حال، طرفداران تئوری فوق، مطلقاً مخالف سقط جنین بوده و تحت هیچ شرایطی آن را مجاز نمی‌دانند. این گروه که عمدتاً از پیروان مکتب اصالت وظیفه هستند، معتقدند یک تکلیف و وظیفه ی مطلق نسبت به جنین وجود دارد و آن تحریم قطعی و بدون استثنا سقط جنین است. (سوهانیان، 1389،ص25)
پیروان نظریه ی ممنوعیت مطلق سقط جنین در زمینه ی اثبات دیدگاه خویش دلایلی را ارائه کرده‌اند که اهم آن به این شرح است:
الف: قداست حیاتبرخی از مخالفان سقط جنین مفهوم فوق را پایه ی استدلال نظریه ی خود قرار داده اند. این گروه که بیشتر از محافل مذهبی و بعضاً پزشکی (دامادی، بی تا) هستند معتقدند : حیات یک موهبت الهی است و کسی حق ندارد آن را سلب نماید. براین اساس، حیات دارای قداستی است که لزوم حفاظت مطلق از آن را توجیه می‌کند. (چودین، 1373،ص196)
در همین رابطه فتوای قاطع کلیسای کاتولیک نسبت به حرمت سقط جنین و حتی هر گونه تلقیح مصنوعی و پروردن تخمک در آزمایشگاه (کاتوزیان، 1369،ص324) مبنی بر ممنوعیت مطلق دخل و تصرف در قدرت تناسلی و روند طبیعی انتقال حیات و نتیجه ی نهایی آن (جنین) قابل ذکر است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *