–812

2064385-52387500
واحد پردیس بین الملل
گروه حقوق
شیوع اختلالات روانی در مجرمین و رابطه آن با جرم ارتکابی
(مطالعه موردی بیمارستان حجازی مشهد در سالهای 92-90)
ارائه شده جهت اخذ درجه کارشناسیارشد
حقوق جزا و جرم شناسی
نگارنده:
زهرا بلورساز مشهدی
استاد راهنما:
دکتر عبدالرضا جوان جعفری
اساتید مشاور:
دکتر علی آخوندپور منطقی
دکتر سید حسین حسینی
زمستان 93
-1778035623500
حمد و سپاس بیکران تقدیم خالق هستی که هرچه هست از اوست که بی او و غیر او، هرچه هست محکوم به فناست.
و سپاسگذارم او را که به من حیات ارزانی داشت و برای تداوم آن توفیق تحصیل علم را بمن عنایت نمود.
همچنین با تقدیر و سپاس فراوان خدمت اساتید راهنما و مشاور، جناب آقای دکتر جوان جعفری، جناب آقای دکتر منطقی و جناب آقای دکتر حسینی.
ماحصل کارم را به خانواده عزیزم
و به تمام آزاد مردانی که نیک میاندیشند و عقل و منطق را پیشه خود نموده و جز رضای الهی و پیشرفت و سعادت جامعه، هدفی ندارند تقدیم میکنم.
238125000
-55245015240000
ﻧﺎم و ﻧﺎم ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ داﻧﺸﺠﻮ: زهرا بلورساز مشهدی ﺷﻤﺎره داﻧﺸﺠﻮﯾﯽ: 9163812065
اﺳﺘﺎد راﻫﻨﻤﺎ: آقای دکتر عبدالرضا جوان جعفری اﺳﺘﺎد ﻣﺸﺎور اول: آقای دکتر سید حسین حسینی
استاد مشاور دوم: آقای دکتر علی آخوندپور منطقی رﺷﺘﻪ ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ: حقوق جزا و جرمشناسی
ﮔﺮاﯾﺶ: جزا و جرمشناسی ﮔﺮوه آﻣﻮزﺷﯽ: پردیس
ﺗﻌﺪاد ﺻﻔﺤﺎت ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ : 96 صفحه ﺗﺎرﯾﺦ دﻓﺎع: 08/11/1393
ﻋﻨﻮان ﭘﺎﯾﺎن ﻧﺎﻣﻪ : شیوع اختلالات روانی در مجرمین و رابطه آن با جرم ارتکابی (مطالعه موردی بیمارستان حجازی مشهد در سالهای 92-90)
واژﮔﺎن ﮐﻠﯿﺪی : اختلالات روانی، بیمارستان حجازی، شیوع و فراوانی، مجرم، مسئولیت کیفری
چکیده: یکی از مشکلات جوامع، شیوع اختلالات روانی است. طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، بالغ بر نیم میلیارد نفر در جهان به یکی از انواع اختلالات روانی مبتلا هستند که مهمترین پیامد آن، ارتکاب انواع جرایم میباشد. با بررسی آمار جرایم به این نکته میرسیم که همیشه برخی از جرایم توسط افرادی به وقوع میپیوندد که بدون داشتن اختیار و درک کافی، عملی از خود بروز میدهند که باعث آسیب به دیگران، جامعه و همچنین خودشان میشود. محققان جرم را نتیجه عدم تعادل شخصیت مجرم میدانند؛ بدین سبب در این پژوهش شیوع انواع اختلالات روانی در مجرمین بیمارستان حجازی مشهد در سالهای92-90و ارتباط این اختلالات با جرایم ارتکابی آنها مورد بررسی قرار گرفته است. بدین منظور پرونده تعداد 70نفر از بیماران مجرم که از طرف پزَشکی قانونی برای تشخیص اختلال روانی و بستری به بیمارستان حجازی ارجاع شده بودند و همچنین تعداد 70نفر از بیماران غیرمجرم بستری شده در این بیمارستان، موردبررسی قرارگرفت. نتایج حاکی از آن است که مجرمین مبتلا به اختلالات شخصیتی و پس از آنها مجرمین مبتلا به اختلالات روانی ناشی از مواد دارای بیشترین آمار ارتکاب جرم درمیان نمونه انتخابی از مجرمین میباشند که مرتکب انواع جرایم خصوصآ جرایم خشونتآمیز و همچنین جرایم مرتبط با مواد مخدر و الکل شدهاند. همچنین با سنجش گروه کنترل و احراز انواع اختلالات روانی در آنها، اینطور استنباط میشود که عامل اختلال روانی تنها یک عامل مؤثر در ارتکاب جرم محسوب میشود و نه تنها عامل تآثیرگذار. همچنین هیچ رابطه معناداری میان اختلالات روانی با ارتکاب نوع جرم خاص یافت نشد. از آنجا که یکی از راههای کاهش آمار جرم درجامعه پیشگیری از وقوع آن است با شناخت بهتر نسبت به ویژگیهای روانی این مجرمین میتوان گامی مؤثر در ارتقاء سطح بهداشت و همچنین کاهش جرایم این بیماران برداشت.

فهرست مطالب
مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..6
الف : بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………………………………………….6
ب : اهمیت موضوع…………………………………………………………………………………………………………………………………8
ج : انگیزه انتخاب موضوع………………………………………………………………………………………………………………………10
د : اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………..10
ه : سوالات تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………11
و : فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………..11
ز : روش تحقیق(اجمالی)………………………………………………………………………………………………………………………12
ح : پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………..12
ط : مشکلات و موانع…………………………………………………………………………………………………………………………….17
ی : ساماندهی پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………19
بخش اول: اختلالات روانی و رابطه آن با بزهکاری
فصل اول : نظریه های مرتبط با بزهکاری…………………………………………………………………………20
فصل دوم : اختلالات روانی………………………………………………………………………………………………23
مبحث اول : انواع اختلالات روانی………………………………………………………………………………………………………….23
گفتار اول : اختلالات شخصیت……………………………………………………………………………………………………………..23
بند اول : اختلالات خوشه A…………………………………………………………………………………………………………………26
بند دوم : اختلالات خوشه B………………………………………………………………………………………………………………..29
بند سوم : اختلالات خوشه C……………………………………………………………………………………………………………….34
گفتار دوم : سایر اختلالات روانی……………………………………………………………………………………………………………37
بند اول : اختلالات دوران شیرخواری و کودکی……………………………………………………………………………………37
بند دوم : اختلالات شناختی…………………………………………………………………………………………………………………40
بند سوم : اختلالات روانی ناشی از یک اختلال طبی……………………………………………………………………………41
بند چهارم : اختلالات روانی ناشی از مواد……………………………………………………………………………………………..42
بند پنجم : اختلال اسکیزوفرنی و سایر اختلالات سایکوتیک……………………………………………………………….44
بند ششم : اختلالات خلقی…………………………………………………………………………………………………………………..49
بند هفتم : اختلالات اضطرابی………………………………………………………………………………………………………………52
بند هشتم : اختلالات شبه جسمی……………………………………………………………………………………………………….54
بند نهم : اختلالات ساختگی…………………………………………………………………………………………………………………55
بند دهم : اختلالات تجزیه ای……………………………………………………………………………………………………………….56
بند یازدهم : اختلالات جنسی……………………………………………………………………………………………………………….57
بند دوازدهم : اختلالات غذا خوردن……………………………………………………………………………………………………..59
بند سیزدهم : اختلالات خواب……………………………………………………………………………………………………………….59
بند چهاردهم: اختلالات کنترل تکانه…………………………………………………………………………………………………….59
بند پانزدهم : اختلالات انطباق یا سازگاری……………………………………………………………………………………………61
گفتار سوم : سایر حالات روانی ……………………………………………………………………………………………………………..61
بند اول : عملکرد هوش مرزی……………………………………………………………………………………………………………….61
بند دوم : رفتار ضداجتماعی کودکی یا نوجوانی…………………………………………………………………………………….61
بخش دوم : مطالعه موردی بیمارستان حجازی مشهد
فصل اول : کلیات روش تحقیق………………………………………………………………………………………..62
مبحث اول : انواع روش تحقیق بر اساس اهداف تحقیق…………………………………………………………………………62
گفتار اول : تحقیقات بنیادی………………………………………………………………………………………………………………….62
گفتار دوم : تحقیقات کاربردی……………………………………………………………………………………………………………….62
مبحث دوم : انواع روش تحقیق بر اساس نحوه گردآوری داده ها…………………………………………………………..63
گفتار اول : تحقیق توصیفی ( غیرآزمایشی )…………………………………………………………………………………………63
گفتار دوم : تحقیق آزمایشی ( تجربی)…………………………………………………………………………………………………..64
مبحث سوم : نمونه گیری………………………………………………………………………………………………………………………64
گفتار اول : جامعه آماری………………………………………………………………………………………………………………………..64
گفتار دوم : نمونه آماری…………………………………………………………………………………………………………………………64
گفتار سوم : انواع روش های نمونه گیری……………………………………………………………………………………………….64
بند اول : نمونه های احتمالی یا تصادفی……………………………………………………………………………………………….64
بند دوم : نمونه های غیراحتمالی…………………………………………………………………………………………………………..65
مبحث چهارم : روش تحقیق مورد نظر در این پایان نامه………………………………………………………………………65
فصل دوم : تجزیه و تحلیل دادههای آماری………………………………………………………………………67
مبحث اول : بررسی متغیرها در نمونه مورد بررسی……………………………………………………………………………….67
گفتار اول : شیوع انواع اختلالات روانی در نمونه……………………………………………………………………………………67
گفتار دوم : شیوع انواع جرایم در نمونه………………………………………………………………………………………………….70
مبحث دوم : بررسی توصیفی شیوع انواع اختلالات روانی در نمونه مورد بررسی…………………………………..72
گفتار اول : رابطه اختلالات شخصیت با جرایم ارتکابی………………………………………………………………………..75
گفتار دوم : رابطه اختلال سایکوز ناشی از مواد یا ضربه با جرایم ارتکابی……………………………………………….76
گفتار سوم : رابطه اختلال اسکیزوفرنی با جرایم ارتکابی………………………………………………………………………78
گفتار چهارم : رابطه اختلال دوقطبی با جرایم ارتکابی………………………………………………………………………..78
گفتار پنجم : رابطه اختلال افسردگی اساسی با جرایم ارتکابی………………………………………………………………79
گفتار ششم : رابطه سایر اختلالات خلقی با جرایم ارتکابی…………………………………………………………………….79
گفتار هفتم : رابطه اختلال عقب ماندگی ذهنی با جرایم ارتکابی…………………………………………………………..80
گفتار هشتم : رابطه اختلال اسکیزوافکتیو با جرایم ارتکابی………………………………………………………………….80
گفتار نهم : رابطه اختلال دمانس با جرایم ارتکابی…………………………………………………………………………………81
مبحث سوم : بررسی استنباطی فرضیه ها……………………………………………………………………………………………81
نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات ……………………………………………………………………………………….85
منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………………………………..89
پیوستها …………………………………………………………………………………………………………………………93
مقدمه :
الف ) بیان مسئله :
طبق ماده 149 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392: «”هرگاه مرتکب در زمان ارتکاب جرم دچار اختلال روانی بوده به نحوی که فاقد اراده یا قوه تمییز باشد مجنون محسوب میشود و مسئولیت کیفری ندارد” ». جنون سلامت درک و شعور را از میان برده و دیوانه از ارزیابی، اندازهگیری و فهم نتایج امور و مسائل زندگی عاجز است، خوبی و بدی و سود و زیان و مصلحت و مفسده را ازهم تشخیص نمیدهد و معمولا با نوعی هیجان روحی و پریشانی حال و آشفتگی همراه است. عدم تشخیص واقعیت از غیر واقعیت نیز مشمول این عنوان میشود. اختلالات ادراکی مانند تحریف ادراک و توهمات و اختلالات مربوط به محتوای تفکر مانند هذیان و همچنین اختلالات مربوط به هوشیاری نیز داخل در این معنی هستند. اختلال در قوه تمییز ناظر به حالاتی است که شخص توان تشخیص خوب و بد و مفید و مضر از همدیگر را ندارد و نمی تواند در امور مختلف قضاوت کند (رحمدل، 1384، ص 12). جنون همواره با علائمی نظیر از دست دادن تماس با واقعیت، اختلال ادراک، پیدایش سلوک کودکانه و قهقرائی، کاهش نیروی مهارکننده محرکها و تمایلات اولیه و بروز افکار غیرعادی که شامل انواع هذیانها و توهمات میشود قابل تشخیص است.
سابق بر ماده 149 قانون مجازات مصوب 1392، در قانون مجازات اسلامی مصوب سال 75 در ماده 51 نیز بر این موضوع تآکید شده بود، اما نوآوری که در قانون مصوب سال 92 وجود دارد مربوط به تبصره 2 ماده 150 میباشد که بیان میدارد: «” قوه قضاییه موظف است مراکز اقدام تآمینی را در هر حوزه قضایی برای نگهداری افراد موضوع این ماده تدارک ببیند و تا زمان شروع به کار این مراکز قسمتی از مرکز روان درمانی بهزیستی یا بیمارستانی موجود به این افراد اختصاص داده میشود ” »، در نتیجه توجه خاص قانونگذار به این افراد و در نظر گرفتن شرایط و اقدامات خاص درمانی برای آنان میتواند درصد حائز اهمیتی از آمار جرایم بکاهد و پیامد آن کاهش هزینههای سنگینی است که سالانه به جامعه برای رفع آثار مخرب جرایم تحمیل میشود.
همیشه در جامعه افرادی هستند که بدون آنکه بخواهند و بدون داشتن نیت خیر یا شر، به خود و اجتماع آسیبهای گاه جبران ناپذیری وارد میکنند و وجود برخی اختلالات شدید روانی اراده کامل این نوع مجرمین را سلب کرده و آنها را به سوی ارتکاب اعمال خلاف قانون سوق میدهد.
از نگاه روانشناسان جدید، جرم نتیجه عدم تعادل شخصیت مجرم است که از واکنش متقابل عوامل روانی و بیولوژیکی ناشی میشود و این عدم تعادل روانی را عامل اختلالات روانی و شخصیتی در افراد میدانند که آنها را به سوی ارتکاب جرایم گوناگون سوق میدهد (رحمدل، 1384، ص 8). فروید عدم توازن بین نهاد و فراخود (اید و سوپراگو) در کودکی که در اثر شرایط ناسالم و نامطلوب اجتماعی به وجود میآید را نوعی اختلال روانی و عامل سوق دهنده به سمت بزهکاری میداند (سیاسی، 1384، ص 54). روانشناسان مکتب فروید معتقدند که زمانی رفتار مجرمانه تحقق مییابد که نهاد نظارتناپذیر و بسیار فعال در ترکیب با فراخود کم فعالیت ظاهر میشود و در این بین شخصیت یا همان « من » بیتفاوت و بیاثر میشود و در راهنمایی رفتار فرد نقشی ایفا نمیکند (کاوه، 1391، ص 162).
همواره این عقیده وجود دارد که اختلالات روانی در همه موارد افراد را به سوی ارتکاب اعمال خلاف قانون سوق میدهد، تئوریهای شخصیت نیز همواره رابطه بین ویژگیهای شخصیتی و جرم را تآیید میکنند. تعارضی که در عقل و رفتار ایجاد میشود حالتی روانی در فرد ایجاد میکند که باعث بروز مشکلاتی در زندگی فردی و اجتماعی او میشود و در نهایت فرد دچار ناهنجاریهای شخصیتی شده تا جایی که احتمال قطع ارتباط با دنیای خارج از خود نیز وجود دارد.
آیزنگ جرم را حاصل عوامل فرهنگی میداند، ولی باید گفت بزهکاری یا جنایت به خودی خود فطری نیستند بلکه برخی از خصوصیات سیستم عصبی مرکزی و خودمختار موجب میشود که فرد نسبت به محرکها و عوامل محیطی با برانگیختگی بیشتری پاسخ دهد و احتمال بروز اعمال ضداجتماعی توسط او افزایش یابد (رستگاری نیا، 1388، ص 32)، بدین ترتیب؛ همواره جرائمی وجود دارند که ناشی از ناراحتیهای روانی–عصبی مجرم هستند. به عبارت دیگر؛ جرم در اکثر مواقع ناشی از یک یا چند نوع اختلالات روانی است؛ بدین معنا که اختلالات روانی یک نوع ناخوشی داخلی هستند که دارای تظاهرات روانشناختی یا رفتاری خارجی با منشآءهای گوناگون بوده و با ناراحتی قابل ملاحظه و اختلال در عملکرد فردی و اجتماعی همراه میباشد که ناشی از آشفتگی های اجتماعی، روانشناختی و … است و همواره معیار سنجش اختلالات روانی، میزان انحراف از پارهای هنجارهای طبیعی است.
اما آنچه در این پژوهش مدنظر میباشد این نکته است که تآثیر عامل اختلال روانی در ارتکاب جرم توسط افراد تا چه میزان میباشد؛ به عبارت دیگر آیا تمامی افرادی که مبتلا به انواع اختلالات روانی هستند مرتکب جرم میشوند یا عواملی گوناگون دست به دست یکدیگر داده تا عامل بزهکاری یا جرم تحقق یابد. بدین جهت در این پژوهش شیوع و فراوانی انواع اختلالات روانی در مجرمین و ارتباط این اختلالات با جرم ارتکابی آنها مورد بررسی قرار میگیرد؛ بدین منظور با استفاده از پروندههای پزشکی، نوع اختلال روانی و شخصیتی مجرمین مشخص شده و میزان تمایل این بیماران به ارتکاب انواع جرایم تبیین میشود، همچنین با استفاده از سنجش گروه کنترل در این پژوهش میزان تآثیرگذاری عامل اختلال روانی بعنوان عامل داخلی در تحقق و کشش افراد به جرایم گوناگون بررسی میشود تا در نهایت به صورت عملی روشن شود که عامل اختلال روانی در افراد همیشه منجر به ارتکاب جرم در آنها میشود یا ترکیبی از شرایط داخلی و محیطی (ازجمله وضعیت مالی، حمایتهای خانواده و…) باعث تحقق انواع جرایم خواهد شد.
ب ) اهمیت موضوع :
پیشرفت دانش پزشکی در سده اخیر بهداشت جسمی را بهبود چشمگیری بخشیدهاست اما در زمینه بهداشت روانی پیشرفتی دیده نمیشود و حتی در برخی موارد به طور مشخص دچار پسرفت نیز شدهاست؛ از سوی دیگر، شیوع اختلالات روانی نیز بسیار بالا گزارش شده است (علیزاده، شاه محمدی و بوالهری، 1380، ص 20). بنا به اعلام سازمان بهداشت جهانی، بیش از نیم میلیارد نفر از جمعیت سراسر جهان در سنین مختلف از بیماریهای شدید و خفیف روانی رنج میبرند که شیوع این اختلالات در زنان بالاتر از مردان است (کاوه، 1391، ص 323). همواره بسیاری از مجرمین نیز از انواع اختلالات روانی رنج میبرند ولی در بسیاری از موارد بجای درمان به زندان برده میشوند و پس از تحمل مدتی کیفر سالب آزادی و یا سایر مجازاتها، دوباره به اجتماع بازگردانده میشوند غافل از آنکه نه تنها این نوع از مجرمین بلکه این نوع از بیماران که حتی ممکن است هنوز مرتکب جرم نیز نشده باشند با ظاهر عادی که دارند میتوانند باعث ارتکاب انواع متنوعی از جرایم خشونت آمیز و فجیع بشوند.
همچنین تشکیل اماکن و بخشهای ویژه روانپزشکی از نوآوری های قانونگذار سال 1392 میباشد، این موضوع نشانگر توجه ویژه قانونگذار به اینگونه مجرمین بیمار و اثرات اصلاحی و درمانی این مراکز ویژه در پیشگیری از جرایم مبتلایان به اختلالات روانی میباشد.
طبق آمارهای متعدد احتمال ارتکاب قتل به عنوان خشنترین جرم، در فرد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی در مردان بیش از 10برابر و در زنان بیش از 8برابر افزایش مییابد (محمدی فرود و میرهاشمی، 1387، ص 22). اما نکتهای که قابل توجه میباشد این موضوع است که قانونگذار تنها آندسته اختلالات روانی که باعث اختلال کامل در اراده و قوه تمیز شود را جنون دانسته و مسئولیت کیفری را از وی سلب کرده، در صورتی که سایر حالات روانی به جز جنون نیز وجود دارند که مرتکب حین ارتکاب جرم به سبب اختلالات روانی ناشی از بیماری هیچگونه درک از عمل و نتایج زیانبار آن را نداشته و به صورت تصادفی مرتکب جرم میشود، روشن است که اعمال مجازات برای این مجرم نه تنها هیچ اثر بازدارندهای ندارد بلکه تنها هزینههای سنگینی را به جامعه و دولت در راستای اعمال قانون تحمیل میکند. این مورد یکی از خلاءهای قانون مجازات مصوب سال 92 میباشد که باید مسئولیت کیفری هر متهم را بر اساس میزان درک و اراده آزاد او حین ارتکاب جرم سنجید و مورد قضاوت و محاکمه قرار داد.
توجه و شناخت بهتر این اختلالات روانی هم از جهت محاکمه و اعمال انواع مجازات برای آنها و هم از جهت زندگی در کنار آنها از اهمیت ویژهای برخوردار میباشد و با شناخت بهتر نسبت به شرایط و ویژگیهای روانی این مجرمین، در مرحله اول میبایست اصلاحاتی را در قوانین مصوب برای آنها به وجود آورد تا میزان و نحوه مجازات آنها متناسب با شخصیت و بیماری روانی آنها باشد و نقش بازدارندگی لازم را برای آنها مهیا کند و در مرحله دوم طبق عبارت معروف که میگوید: ” پیشگیری بهتر از درمان است ” با اعمال اقدامات پیشگیرانه لازم برای این مجرمین و حتی سایر بیماران مبتلا به اختلالات روانی که درجه خطرناکی آنها بالاست بتوان از ارتکاب انواع جرایم توسط آنها جلوگیری نمود.
ج ) انگیزه انتخاب موضوع :
اینجانب پس از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و مطالعه مواد متعدد آن، هنگامی که فصل مربوط به موانع مسئولیت کیفری را مطالعه کردم این پرسش در ذهنم به وجود آمد که یکی از خلاءهای قانون ما، توجه اندک قانونگذار در قوانین سابق بر این قانون، به مجرمین بیمار مبتلا به انواع اختلالات روانی میباشد.
در ماده 51 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370و همچنین قوانین سابق بر آن، ما تنها شاهد یک ماده در مورد سلب مسئولیت کیفری از مجرمین مبتلا به اختلالات شدید روانی و شرایط خاص آن هستیم. اما نوآوری که در قانون مصوب سال 92 وجود دارد مربوط به تبصره 2 ماده 150 میباشد که قوه قضاییه را موظف ساخته برای نگهداری افراد بیمار موضوع ماده 149 در هر حوزه قضایی مراکزی را جهت اقدامات تآمینی برای این افراد تدارک ببیند و تا زمان شروع به کار این مراکز قسمتی از مرکز روان درمانی بهزیستی یا بیمارستانی موجود به این افراد اختصاص داده شود. این موضوع توجه اینجانب را به این مجرمین بیمار جلب کرد که چرا در این قانون اینگونه به این افراد توجه خاص شده است. سپس با مراجعه به منابع نیز به این نتیجه رسیدم که درصد ارتکاب جرم در این بیماران نیز بالاست، در نتیجه توجه خاص قانونگذار به این افراد و در نظرگرفتن شرایط و اقدامات خاص درمانی برای این افراد میتواند درصد حائز اهمیتی از آمار جرایم بکاهد و پیامد آن کاهش هزینههای سنگینی است که سالانه به جامعه برای رفع آثار مخرب جرایم تحمیل میشود.
اهمیت این اختلالات در مجرمین و در نهایت تآثیر آن در کاهش یا افزایش آمار جرایم و همچنین با توجه به علاقهای که بنده به مباحث بین رشتهای حقوق جزا و روانشناسی-روانپزشکی داشتم سبب شد که اینجانب درصدد بررسی شیوع این اختلالات روانی در مجرمین و رابطه آن با جرم ارتکابی آنها برآیم و این موضوع را به عنوان پایان نامه در مقطع کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرمشناسی انتخاب کنم.
د ) اهداف تحقیق :
هدف از این پژوهش آگاهی از نوع و میزان شیوع اختلالات روانی در مجرمین و رابطه این اختلالات با جرم ارتکابی آنها بر مبنای پژوهشهای علمی میباشد، همچنین به تنوع جرایم در بین این افراد بیمار نیز توجه میشود؛ بدین منظور شیوع و فراوانی جرایم مجرمین دارای اختلالات روانی خاص و یکسان بررسی شده تا در نهایت به طور عملی تبیین شود که افراد دارای ویژگیهای روانی و شخصیتی یکسان، بیشتر تمایل به ارتکاب چه نوع جرایمی دارند و آیا جرایم مجرمین دارای یک نوع از اختلالات روانی (مثلآ اختلال شخصیت ضداجتماعی) با نوع دیگر اختلالات متفاوت است؟
همچنین این موضوع نیز بررسی میشود که چقدر عامل اختلالات روانی به عنوان یک عامل داخلی، در تمایل و کشش فرد بیمار به سوی ارتکاب جرم مؤثر است و تا چه حد بیمار را به سمت ارتکاب جرم سوق میدهد.
نکته دیگری که در این پژوهش مدنظر میباشد نیز این نکته است که آیا عامل اختلال روانی تنها عامل مؤثر در ارتکاب جرم در افراد میباشد و در صورت تحقق، فرد حتمآ مرتکب جرم میشود و یا تنها یک عامل داخلی است که در صورت تحقق، فرد بیمار بیش از بقیه مستعد ارتکاب انواع جرایم است.
ه ) سوالات تحقیق :
” جرم ” عبارت است از هر رفتاری اعم از فعل یا ترک فعلی که در قانون برای آن مجازاتی تعیین شده باشد. روانپزشکان جنایی و جرمشناسان همیشه درصدد یافتن پاسخ به این سوالات میباشند که چرا آدمی مرتکب جرم میشود؟ آیا جرم یک پدیده جبری روانی است یا یک پدیده اجتماعی؟ مجرم واقعی کیست و چه کسانی علیرغم ارتکاب جرم نباید مورد مجازات قرار گیرند؟
در این پژوهش علل روانی مؤثر در وقوع جرم مورد بررسی قرار میگیرد؛ در این زمینه سوالات متعددی مورد توجه است از جمله :
1 – آیا میان ویژگیهای روانی و شخصیتی مجرمین با جرم خاص ارتکابی رابطه معناداری وجود دارد؟
2 – آیا ابتلا به اختلالات روانی گوناگون در همه موارد منجر به ارتکاب جرم میشود؟ به عبارت دیگر عامل اختلال روانی تنها عامل مؤثر در جرم زایی افراد میباشد و در صورت حصول، فرد یقینآ مرتکب جرم میشود؟
3 – آیا جرایم مبتلایان به نوع خاصی از اختلالات روانی (مثلآ اختلال شخصیت ضداجتماعی) با نوع دیگر اختلالات، مشابه و یکسان است؟
و ) فرضیات تحقیق :
فرضیات در این پژوهش به شرح زیر میباشند:
1 ) ارتکاب جرایم گوناگون توسط مجرمین رابطه تنگاتنگی با ویژگیهای روانی و شخصیتی او دارد.
2 ) اختلالات گوناگون روانی در همه موارد منجر به ارتکاب جرم توسط افراد میشود و تنها عامل جرمزا در ارتکاب جرم محسوب میشود .
3 ) نوع جرم ارتکابی در افراد دارای ویژگیهای روانی یکسان، مشابه یکدیگر است؛ بدین معنا که تمایل افراد دارای شخصیت یکسان به جرایم مشابه هم، بیشتر از سایر جرایم است.
ز ) روش تحقیق (اجمالی):
روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-پیمایشی است و روش گردآوری اطلاعات از نوع مطالعات اسنادی (پروندههای پزشکی بیماران و مجرمین) میباشد. بدین منظور اطلاعات و دادههای مورد نیاز با مراجعه به منابع مکتوب شامل کتب، تحقیقات علمی، پایان نامههای دانشجویی، مقالات و همچنین استفاده از پروندههای پزشکی و قانونی مجرمین و همچنین بیماران مبتلا به انواع اختلالات روانی جمع آوری میگردد. جامعه آماری شامل 100نفر از مجرمین مبتلا به اختلالات روانی که از جانب دادگاه به بیمارستان حجازی مشهد بین سالهای 1390 تا 1392 ارجاع داده شدهاند میباشند و همچنین تعداد 100بیمار مبتلا به اختلالات روانی که مرتکب جرم نشده ولی در بیمارستان بستری میباشند به عنوان گروه کنترل محسوب شده و با روش نمونهگیری تصادفی ساده تعداد 70 نفر از بیماران مجرم و 70 نفر از بیماران غیرمجرم انتخاب و سپس تجزیه و تحلیل روی دادهها صورت میگیرد.
ح ) پیشینه تحقیق :
در زمینه عنوان ” شیوع اختلالات روانی در مجرمین و رابطه آن با جرم ارتکابی آنها ” مطالعات زیادی صورت گرفته از جمله:
1 – گون و همکاران (1978) میزان بیماریهای روانی و حد نیاز به درمانگریهای خاص را در زندانیان دو زندان در انگلستان بررسی کردهاند و دریافتند که بیش از 34 درصد از نمونه 149 نفری زندانیان دارای اختلالهای روانی خفیف، متوسط یا وخیم بودند در تقریبآ نیمی از موارد، نشانههای افسردگی و در یک سوم دیگر حالتهای اضطرابی آشکار بود و در عین وجود مشکلات مربوط به اعتیاد به الکل و مواد، وجود روان گسستگیها هم به وضوح مشاهده میشد. بر اساس یافتههای بعدی حاصل از گروه بزرگتری از زندانیان تعداد آنهایی که میتوانستند بیمار روانی در نظر گرفته شود 31درصد تخمین زده شد، درحالی که تنها در حدود 14درصد از کل جمعیت به دلایل روانی به متخصصان مراجعه میکنند (دادستان، 1382، ص 152)
2 – شوسلر و کرسی در سال (1950) طی یک فعالیت پژوهشی به بررسی نتایج حاصله از پژوهشهایی که طی 25سال روی مجرمین و غیرمجرمین برحسب نمرات مربوط به آزمونهای عینی روانشناسی در ایالات متحده آمریکا انجام شده بود پرداختند؛ آنها به این نتیجه رسیدند که بین بزهکاران و غیربزهکاران براساس نتایج آزمونها تفاوت شخصیتی قابل توجهی وجود دارد و غالب بزهکاران از یک شخصیت نابهنجار رنج میبرند (ولد، برنالد و اسنیپس، 1388، ص 139).
3 – صفا مقصودلو، آرش قدوسی و عبدالمجید بحرینیان (1386) در مقاله ” شیوع و شدت جرایم در بیماران مبتلا به اختلالات روانی ” به بررسی این موضوع پرداختهاند؛ در این پژوهش تعداد 130بیمار مبتلا به اختلال روانی که از جانب دادگاه جهت بررسی وضعیت روانی و مسئولیت کیفری به بخش روانپزشکی پزشکی قانونی ارجاع شده بودند مورد بررسی قرار گرفت و از این تعداد بیمار مورد بررسی، بیشترین مجرمین را مبتلایان به اختلالات شخصیتی تشکیل میدادند، درحالی که شدیدترین جرایم را بیماران سایکوتیک به ویژه اسکیزوفرنی و اختلال هذیانی مرتکب شده بودند. همچنین شیوع جرم در این بیماران با جنس، مجرد بودن، عدم پذیرش درمان و سربار خانواده بودن ارتباط معناداری داشت، درحالی که با عواملی مثل سطح تحصیلات، وضعیت اقتصادی خانواده، مصرف الکل و مواد مخدر، سابقه بروز جرم در اقوام نزدیک و طول مدت بیماری ارتباطی نداشت. همچنین شدت جرم فقط با نوع بیماری در ارتباط بود و با بقیه عوامل ارتباطی نداشت (مقصودلو، قدوسی و بحرینیان، 1386، ص 163-170).
4 – در برخی پژوهشها نیز فراوانی جرائم خشونتبار بیشتر گزارش شدهاست همچنان که محمدعلی امام هادی، مریم جلیلوند و منصور صالحی (1385) در مقاله ” فراوانی اختلالات روانی در مجرمین قتل عمد ” به بررسی انواع اختلالات در مجرمین قتل عمدی پرداختهاند این مقاله روی 136 مجرم مرد مرتکب قتل عمدی در زندانهای شهر تهران در سال 1379 با استفاده از پرسشنامه نود سوالی روانشناسی و روش نمونهگیری سرشماری ساده انجام شده است این پرسشنامه دربرگیرنده نه بعد اختلال روانی شامل شکایات جسمانی، وسواس فکری و عملی، حساسیت میان فردی، افسردگی، اضطراب، خصومت و پرخاشگری، هراس مرضی، افکار پارانوئید و روانپریشی میباشد و در نهایت نتایج نشان میدهد که تنها 18 نفر از نمونهها ( 13% ) فاقد علائم مرضی و مابقی ( 87%) از مجرمان دچار نوعی مشکل روانشناختی بودند و آزمون آماری کای اسکوایر، اختلاف معناداری را در انواع اختلالات در نمونهها نشان داد بدین معنی که پرخاشگری، اضطراب و شکایات جسمانی شایعترین مشکلات و وسواس و ترس مرضی کمترین میزان شیوع را در بین نمونهها داشتند. همچنین برخی مجرمان در بیش از یک مقیاس نمره بالا کسب کردهاند و به عبارتی دارای دو یا چند مشکل روانشناختی بودند. این موضوع نیز قابل توجه میباشد که تحقیقات نشان میدهد که اغلب مجرمان علیرغم وجود اختلالات روانی درمان کافی دریافت نکرده بودند و در نهایت بیان میکند علیرغم اینکه فراوانی اختلالات روانی در مجرمان قتل عمدی بالاست اما رافع مسئولیت کیفری آنها نیست و توصیه میکند با توجه بیشتر به اینگونه مجرمین بیمار میتوانیم از بروز جرایم خشن تا حد بسیار چشمگیری بکاهیم (امام هادی، جلیلوند و صالحی، 1385، ص 153-162).
5 – حمید محمدی فرود (1381) در مقاله ” ارتکاب سرقت در مبتلایان به اختلالات روانی ” به مطالعه جرم سرقت به عنوان یکی از شایعترین جرایم علیه اموال در بین مجرمین بیمار پرداختهاست و بیان میکند که در بین اختلالات روانی سه تابلو بالینی شامل اختلال وابستگی به مواد مخدر، اختلال شخصیت ضداجتماعی و اختلال جنون (وسواس) دزدی با ارتکاب سرقت رابطه بیشتری دارند و رفتار ناسازگارانه و مجرمانه سرقت در بین مبتلایان به این اختلالات رایجتر میباشند به طوری که 81درصد جرایم معتادان، جرایم مالی است و 60 درصد سارقین معتاد هستند. این موضوع نیز حائز اهمیت است که نوع ماده مخدری که مصرف میکنند در جرم ارتکابی آنها مؤثر میباشد به طوری که افراد معتاد به تریاک و مشتقات آن از قبیل هروئین بیشتر مرتکب جرایمی از جمله سرقت، کلاهبرداری، خیانت در امانت و قاچاق و در زنان نیز مرتکب خودفروشی میشوند و افراد معتاد به حشیش در صورت مصرف زیاد، حالت پرخاشگری و تهاجمی به خود گرفته و مرتکب جرایمی از جمله ضرب و جرح و قتل میشوند. همچنین اختلال شخصیت ضداجتماعی که مشخصه بارز مبتلایان به آن داشتن الگو نافذ بیاعتنایی و تجاوز به حقوق دیگران است نیز در اکثریت مجرمین سابقهدار و مخصوصآ سارقین فراوان یافت میشود. مبتلایان به این نوع اختلال افرادی بیرحم، فریبکار، پرخاشگر، فاقد احساس گناه و پشیمانی میباشند و جرایمی از جمله فرار از خانه و مدرسه، دزدی، نزاع، مصرف مواد مخدر و… در مبتلایان به اختلال شخصیت ضداجتماعی بسیار وجود دارد. طبق پژوهشهای آقای محمدی ” جنون (وسواس) دزدی ” به معنی ناتوانی مکرر فرد در برابر تکانه دزدیدن اشیا برای مصرف شخصی، نیز از دیگر اختلالات روانی شایع در بین سارقین میباشد (محمدی فرود، 1381، ص 18-17).
6 – در مقاله دیگری از آقای حمید محمدی فرود و مالک میرهاشمی (1387) با عنوان ” رابطه اختلالات شخصیت با نوع جرم در زندانیان ” که بر روی مجرمان محکوم به جرایم عمدی زندانهای تهران انجام شده تعدادی با روش نمونهگیری تصادفی انتخاب و مورد آزمون چند محوری میلون قرار گرفتند و نتایج نشان داد که فراوانی اختلالات روانی از جمله خودشیفتگی، اختلال شخصیت ضداجتماعی، پرخاشگر-دیگرآزار، اختلالهای اجتنابی، منفعل-پرخاشگر و خودمغلوبی بیشتر بودهاست و همچنین نشان داد که در بین 13 نوع اختلال شخصیت اندازهگیری شده در آزمون میلون، تنها بین 4اختلال شخصیت اسکیزوئید، وابسته، نمایشی، وسواسی–جبری و نوع جرایم زندانیان ارتباط معناداری وجود دارد (محمدی فرود و میرهاشمی، 1387، ص 21-30).
7 – اصلان ضرابی (1377) در مقاله ” زمینههای شخصیت و جنایت ” بیان میکند که طبق تحقیقات انجام شده مجرم یک معلول است یعنی فردی با ویژگیهای خاص مزاجی به دنیا میآید و اگر در شرایط خاص محیطی قرار بگیرد مرتکب جرم میشود ولی درصورت توجه خاص به این افراد میتوان از ارتکاب جرایم هولناک آنها پیشگیری کرد چون تمام این افراد دارای الگوهای شخصیتی یکسان میباشند. نویسنده در قسمتهای بعدی به تعریف و تقسیمبندی مزاج و انواع مزاجهای گوناگون و ویژگیهای آنها میپردازد و در نهایت به جرایم مورد علاقه و متمایل شده توسط افراد دارای انواع مزاجها با ویژگیهای شخصیتی متفاوت اشاره میکند و بیان میکند که رسیدگی بعد از زندانی شدن زندانیان از ارتکاب جرایم بعدی توسط آنها که هزینههای بیشتری در پی دارد جلوگیری میکند (ضرابی، 1377، ص 127-138).
اما همانطور که در نتایج تحقیقات بیان شد:
در پژوهشی که توسط گون و همکارانش در سال 1978 صورت گرفته فقط مجرمینی که در زندان به سر میبرند مورد بررسی و آزمون قرار گرفتهاند و نه بیماران دارای اختلالات روانی که مرتکب جرم شده و به علت نوع و شدت اختلال روانی میبایست مدت محکومیت خود را در بیمارستان و تحت درمان قرار بگیرند. در پژوهش دوم نیز که توسط شوسلر و کرسی صورت گرفته تنها به اختلاف شخصیتی میان بزهکاران و افراد عادی پرداخته شده ولی نوع اختلال روانی و شخصیتی هیچ یک از بزهکاران تعیین نشده و همچنین پژوهش موردنظر روی زندانیان و افراد عادی صورت گرفته است و نه مجرمین مبتلا به اختلالات روانی بستری شده در بیمارستان روانپزشکی.
در مقاله سوم با عنوان ” شیوع و شدت جرایم در مبتلایان به اختلالات روانی ” که در سال 1386 صورت گرفتهاست به بررسی تعداد 130مجرم مبتلا به اختلالات روانی با استفاده از آزمونهای روانشناسی که با توجه به شخصیت بیماران، دارای احتمال ضریب خطا بالا میباشد پرداختهاست؛ ولی در پژوهش حاضر با عنوان ” شیوع اختلالات روانی در مجرمین و رابطه این اختلالات با جرم ارتکابی (مطالعه موردی بیمارستان حجازی مشهد در سالهای 1392 -1390) ” به صورت عملی و با استفاده از پروندههای پزشکی بیماران ارجاع شده به بیمارستان حجازی مشهد، که تشخیص اختلال روانی برای همه آنها از طریق کمیسیون پزشکی و با کسب نظر از تعداد زیادی از روانپزشکان و روانشناسان صورت گرفتهاست (که در نهایت احتمال خطا در آن بسیار اندک میباشد) مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار میگیرد.
همچنین در مقاله چهارم با عنوان ” فراوانی اختلالات روانی در مجرمین قتل عمد ” فقط مرتکبین جرم خاص (قتل) به طور اختصاصی مورد بررسی قرار گرفتهاند و نه همه مجرمین. اما در پژوهش حاضر مرتکبین جرم خاصی مدنظر نیست و فقط شیوع انواع اختلالات روانی در همه مجرمین بیمار بدون توجه به جرم ارتکابی آنها مدنظر میباشد. در مقاله ” ارتکاب سرقت در مبتلایان به اختلالات روانی ” نیز مانند مقاله مذکور قبلی، توجه ویژه و اختصاصی به مجرمین سارق دارد و نه همه مجرمین بیمار.
در مقاله آقای محمدی فرود و دکتر مالک میرهاشی با عنوان ” رابطه اختلالات شخصیت با نوع جرم در زندانیان ” نیز فقط آزمون و بررسی روی زندانیان زندانهای شهر تهران صورت گرفته است و توجه ویژه ایشان فقط به اختلالات شخصیتی معطوف میباشد اما در پژوهش حاضر، شیوع تمام اختلالات روانی در مجرمین بیمار تحت درمان در بیمارستان حجازی موردنظر میباشد.
در مقاله آقای ضرابی نیز علاوه بر توجه به شخصیت و یا به گفته ایشان ” مزاج ” بیماران، به نوع جرایم خاصی که افراد دارای مزاج یکسان و مشابه، متمایل به انجام آن هستند نیز توجه شده ، اما باز هم توجه و تمرکز روی زندانیان میباشد و نه مجرمین روانی بستری شده در بیمارستان.
نوآوری که در این پژوهش مشاهده میشود این موارد میباشد که تشخیص اختلال خاص روانی و شخصیتی در افراد مجرم و غیرمجرم در نمونه انتخابی این پژوهش، با استفاده از اطلاعات پروندههای پزشکی بیماران که عمومآ براساس کمیسیون پزشکی و نظر چند روانپزشک و روانشناس میباشد (و یقینآ احتمال خطا در نتایج آن بسیار اندک میباشد) بدست آمده و تجزیه و تحلیل روی دادههای آماری صورت گرفته است.
همچنین در این پژوهش رابطه اختلالات روانی با جرم ارتکابی بیماران با استفاده از دادههای آماری مورد بررسی قرار گرفته است و در نهایت با استفاده از سطح معناداری میان اختلالات روانی و شیوع جرم در مجرمین بیمار، میزان وابستگی اختلالات با ارتکاب انواع جرایم تبیین میشود، همچنین با در نظرگرفتن انواع اختلالات روانی در بیماران غیرمجرم و عدم سابقه ارتکاب جرم آنها، این نکته نیز مورد بررسی قرار میگیرد که عامل اختلال روانی در افراد تنها عامل سوق دهنده به سمت بزهکاری است و در همه موارد در صورت تحقق، منجر به ارتکاب جرم توسط فرد میشود و یا تنها یک عامل مستعد کننده برای ارتکاب بزه میباشد.
همچنین با استفاده از رابطه اختلال یکسان (مثلآ اختلال اسکیزوفرنی) با انواع جرایم ارتکابی در افراد مبتلا به همان اختلال، میزان تمایل به ارتکاب جرایم خاص و مشابه آنها مورد بررسی قرار میگیرد.
ط ) مشکلات و موانع :
لازم به ذکر میباشد که در ابتدا هنگامی که این موضوع پژوهش با توجه به مقالات و منابعی که مطالعه شد در ذهن اینجانب به وجود آمد روش تحقیق مدنظر من اینگونه بود که با استفاده از آزمونهای روانشناسی از جمله آزمون چند محوری میلون و… شخصیت و نوع اختلال روانی مجرمین بیمار تشخیص داده شود و سپس تجزیه و تحلیل روی دادهها صورت پذیرد. این روش مستلزم این بود که جامعه آماری مورد مطالعه و نمونه مورد نظر در دسترس باشند تا بتوانند مورد آزمون قرار بگیرند، در این راستا با صحبتهایی که اینجانب با روانپزشکان و روانشناسان بیمارستان حجازی و این سینا انجام دادم به این نتیجه رسیدیم که مشکلی که وجود دارد این است که برای رسیدن به نتیجهای با احتمال ضریب خطا کمتر، میبایست تعداد جامعه آماری و پیرو آن تعداد نمونه مورد نیاز برای پژوهش بالا باشد تا بتوان با استفاده از آزمونهای روانشناسی به نتیجه مورد نظر رسید. اما با توجه به وضعیت این بیماران، که در اکثر موارد یا قابلیت درک و اجرا آزمون را نداشتند، یا به این دلیل که سود و منفعتی برای ایشان نداشت در نتیجه تمایلی به اجرا آزمون ندارند و یا کسانی که بهبود نسبی یافتهاند مرخص شده و در دسترس نمیباشند و در نهایت تعداد افراد مورد آزمون در بازه زمانی حداکثر 6ماهه، حداکثر به 10 یا 15نفر میرسید که این تعداد به هیچ عنوان قابل اعتماد و به تبع آن قابل تعمیم به جامعه بزرگتر نبود.
سپس استفاده از پروندههای طبی و قانونی بیماران که در بخش مدارک پزشکی و بایگانی بیمارستان موجود میباشد مورد توجه اینجانب قرار گرفت که در ابتدا بسیار روش ساده و سهل الوصولی در نظر من بود که به راحتی میتوانم با استفاده از آنها اطلاعات و دادههای مورد نظر را جمع آوری کنم. به این دلیل با صحبتهایی که با اساتید راهنما و مشاور پیرو این موضوع انجام شد این روش جمع آوری اطلاعات برای انجام این پژوهش به تصویب رسید.
اینجانب پس از کسب مجوز از مراجع ذی صلاح برای استفاده از پروندههای بیماران (به دلیل محرمانه بودن اطلاعات شخصی آنان) و دادن تعهد برای محرمانه ماندن اسامی و مشخصات بیماران در این پژوهش، به بخش مدارک پزشکی و بایگانی بیمارستان مراجعه کرده و متوجه شدم که برای دستیابی به پروندههای مجرمین بیمار که با نامه دادگاه و باتفاق مآمور به بیمارستان مراجعه کرده بودند نیز مشکلات بسیاری پیش رو قرار دارد.
یکی از این مشکلات و موانع، صرفنظر از محیط نامناسب بیمارستان روان برای یک خانم؛ نگهداری و بایگانی اطلاعات و پروندههای مجرمین بیمار از بیماران غیرمجرم بود که به درستی و به طریق سیستماتیک جمع آوری نشده بودند و در نهایت برای بدست آوردن پروندههای مجرمین میبایست در میان میلیونها عنوان پرونده به دنبال نمونه مورد نظر گشت. این جستجو زمان بسیاری را طلب میکرد ولی با همکاری و مساعدت صمیمانه پرسنل بایگانی و مدارک پزشکی بیمارستان، با توجه به حجم بالای کاری که داشتند این جستجو انجام شد و سپس پروندهها در اختیار اینجانب قرار گرفت.
پس از دریافت پروندهها و با توجه به مسائلی که برای اطلاعات محرمانه بیماران وجود داشت و پروندهها نمیتوانست از بایگانی خارج و عکس یا کپی برداری شود. از دیگر مشکلاتی که پیش رو قرار داشت دشواریهایی بود که حین مطالعه پزشکی پروندهها به وجود آمد، با توجه به اینکه رشته اینجانب حقوق میباشد و با اصلاحات روانپزشکی آشنایی چندانی نداشتم، برای دریافتن اطلاعات و تشخیص بیماریها، جناب آقای دکتر منطقی؛ استاد مشاور من در این پژوهش، کمکهای بسیاری به من نمودند و در نهایت با حول و قوه الهی اطلاعات مورد نیاز جمع آوری شد و تجزیه و تحلیل آماری روی اطلاعات صورت گرفت و پژوهش پیش رو نتیجه حدود 5 ماه زحمت و تلاش اینجانب و اساتید راهنما و مشاور میباشد. امید است که بتوانم در جهت پیشرفت و ارتقا سطح بهداشت روانی کشورم سهیم باشم.

ی ) ساماندهی پژوهش :
در این پژوهش به بررسی و شناخت انواع اختلالات روانی در مجرمین بیمارستان حجازی مشهد و رابطه این اختلالات با جرایم ارتکابی آنها پرداخته میشود. بدین جهت؛ این پژوهش در دو بخش ساماندهی میشود، در بخش اول که شامل دو فصل مجزا میباشد در ابتدا مباحث نظری و تئوریهای مرتبط با جرم بررسی میشود و سپس در فصل دوم به علایم و نشانههای بیماریها بر پایه طبقه بندی انجمن روانپزشکان آمریکا پرداخته شده و در سه گفتار طبقهبندی میشود. در گفتار اول با توجه به رابطه تنگاتنگ اختلالات شخصیتی با پدیده جرمزایی، انواع و ویژگیهای هریک از این اختلالات در سه خوشه تبیین میشوند. در گفتار دوم اختلالات روانی به جزء اختلالات شخصیت، با توجه به زمان ظاهر شدن نشانه ها در افراد طبقه بندی شده و در پانزده بند به ترتیب بیان میشوند و در نهایت در گفتار سوم سایر حالات روانی که در جرم زایی مؤثر هستند تشریح میشوند.
در بخش دوم که مشتمل بر دو فصل میباشد، ابتدا در فصل اول به بررسی انواع روشهای تحقیق در علوم انسانی به صورت مختصر پرداخته شده و در نهایت روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش تبیین میشود. سپس در فصل دوم، نتایج بررسیهای صورت گرفته روی پروندههای بیماران مجرم و بیماران غیرمجرم بستری شده در بیمارستان حجازی مشهد بیان میشوند و با استفاده از روشهای آماری، جداول و نمودارها، به تجزیه و تحلیل نتایج این تحقیقات و رد و تآیید فرضیات این پژوهش پرداخته میشود تا به صورت عملی اختلالات روانی جرمزا و میزان تآثیرگذاری آنها در ارتکاب جرم توسط افراد تعیین شده و همچنین رابطه این اختلالات روانی با جرم ارتکابی آنها مشخص شود. در نهایت در قسمت پایانی این پژوهش نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات مورد نظر تبیین میشود. امید است که در پایان این پژوهش بتوانیم با شناخت بهتر نسبت به شرایط و ویژگیهای روانی این نوع مجرمین، به اعمال بهترین تدابیر پیشگیرانه برسیم و گامی در جهت ارتقاء سطح بهداشت روانی جامعه و کاهش آمار جرایم این نوع مجرمین برداریم؛ انشاالله .

بخش اول . اختلالات روانی و رابطه آن با بزهکاری
فصل اول : نظریههای مرتبط با بزهکاری
این پرسش همیشه برای صاحبنظران مطرح بوده که چرا برخی مردم مرتکب قانون شکنی و جنایت میشوند حال آنکه دیگران مرتکب چنین اعمالی نمیشوند. دیدگاههای موجود را می توان در چند گروه عمده طبقه بندی کرد:
1 – بزهکاری جنبه ارثی و ذاتی دارد: این دیدگاه که قدیمیترین نظریه مرتبط با ارتکاب جرم میباشد معتقد است که ” گرگ زاده عاقبت گرگ میشود گرچه که با آدمی بزرگ شود ” و عقیده دارد که ژنتیک و تآثیرات آن در رفتار و منش افراد همواره اثبات شده و غیرقابل انعطاف میباشند. ” سزار لومبروزو ” که به سبب تحقیقات علمی و تجربی متعدد در علم جرمشناسی، لقب “پدر جرمشناسی جدید” را به خود اختصاص دادهاست نیز معتقد بود که در افراد جنایتکار برخی ویژگیهای فیزیکی خاصی همچون فکهای قوی، صورتی خشن و در عین حال دارای بهرههای هوشی پایینتر از متوسط وجود دارد که آنها را بیش از سایرین به سمت ارتکاب انواع جرایم سوق میدهد. چنانچه بزهکاری را یک عنصر موروثی بدانیم بنابراین اینطور نتیجه میشود که بزهکاری در بعضی خانوادهها که دارای ویژگیهای جسمی مشابه هستند بیشتر باشد یعنی اینکه میانگین تعداد فرزندان والدین مجرم بیش از والدین غیرمجرم است؛ طبق گزارشهای ” اوسبورن ” و ” وست ” (1979) : «نزدیک به 40درصد فرزندان والدین بزهکار مرتکب بزهکاری شده بودند در صورتی که این مقایسه با والدین غیر بزهکار فقط 13درصد بود» (پوت واین و سامونز، 1972، ص 51).
2 – اعمال و رفتار افراد همواره از آموزش و یادگیری ناشی میشود: طبق این دیدگاه شرایط محیطی و اکتسابی همچون خانواده، دوستان و … که فرد در طول زندگی با آنها در ارتباط میباشد مؤثرترین عامل در ایجاد رفتارهای بزهکارانه و یا برعکس اخلاقی در افراد محسوب میشود (فدائی، 1375، ص 8).
3 – «شرایط و اوضاع و احوال اجتماعی-اقتصادی پدیدآورنده بزهکاری است: طبق این دیدگاه عواملی همچون فقر و یا برعکس ثروت زیاد، محرومیت، تبعیض، بیسوادی و فرهنگ عموم جامعه میتواند در گسترش خشونت و جنایت مؤثر باشد» (همان، 1375، ص 9).
4 – عوامل روانشناختی، بیماریها و اختلالات شدید روانی (روانپریشی) در بزهکاری افراد مؤثرند: این دیدگاه بیان میکند که تعارضات روانی، ضربات مغزی و صدمات ناشی از آنها که سلامت روانی افراد را تهدید میکنند در ارتکاب بزهکاری در افراد نقش مهمی دارند (همان، 1375، ص 9).
5 – نقش بزهدیده یا مجنیعلیه در پدید آمدن بزه اهمیت دارد. طبق این دیدگاه رفتار یک فرد ممکن است وی را در معرض رفتار مجرمانه از سوی دیگری قرار دهد. این دیدگاه نیز ارتباط میان عوامل روانی با پدیده جرمزایی را بیان میکند و به نقش مهم و تآثیرگذار مسائل روانشناسی و روانپزشکی جنایی در برخورد با بزه و کاهش آمار جرایم اشاره دارد (همان، 1375، ص 11-10).
در مکاتب مختلف روانشناسی تیپها یا صفات شخصیتی توصیفهای گوناگون دارند. «برخی تمام اعمالی که یک فرد انجام میدهد را اختصاصی میدانند که به طور مجزا آموخته میشود و به شیوهای با یکدیگر ترکیب نمیشوند که بتوان صفات یا تیپها را از آن استنباط کرد و لذا مفروض دانستن هرگونه مفهومی مانند شخصیت را نمیتوان الزامی دانست و گروهی دیگر معتقدند فعالیتها و اعمال مختلف قطعآ در مقولههای گسترده و کلی که صفات و تیپهای شخصیتی از آنها ناشی میشوند با یکدیگر ارتباط دارند و مفهوم شخصیت در روانشناسی کاملآ ضروری است. طرفداران نظریه نخست بر این باورند که رفتارهای انسان حاصل یادگیری است و این موضوع که بدون یادگیری هیچ رفتاری، بجز رفلکسهای غیرارادی بدوی، امکان وقوع ندارند حقیقتی غیرقابل تردید است. اما نظریه دوم باعث میشود که در میان افرادی که درعمل به احکام جامعه خود؛ اعم از قوانین مدون و یا غیرمدون، تخلف میکنند در جستجو شباهتها باشیم و در نهایت به این نتیجه میرسیم که علت این امر که چرا برخی از مردم به ارتکاب اعمال مجرمانه وسوسه میشوند درحالی که دیگران اینگونه نیستند را به گونهای نظامدار درک کنیم» (صابری و محمدی، 1384، ص 65).
برای درک بهتر لازم است نتایج پژوهشی که در کانادا توسط ” هابز ” و ” تیلمن ” روی گروهی از رانندگان که مکررآ تصادف میکنند و گروهی دیگر که تصادف نکرده بودند انجام شده را بیان کنیم که در نهایت مشخص شد که «از گروه نخست 34درصد قبلآ در دادگاهها محاکمه شده بودند، درحالی که از گروه دوم فقط پای یک درصد افراد به دادگاه کشیده شده بود؛ همچنین از گروه اول 17درصد در دادگاههای نوجوانان سابقه محکومیت داشتند درحالی که این آمار برای گروه دوم 2/1درصد بود. از گروه اول 18درصد برای مؤسسات اجتماعی و 14درصد برای درمانگاههای بیماریهای مقاربتی افرادی شناخته شده بودند ولی در گروه دوم بین صفر تا یک درصد از افراد با این مؤسسات آشنایی داشتند. سپس شخصیت رانندگان مستعد تصادف مورد بررسی قرار گرفت و این نتیجه بدست آمد که نسبتهای نامعلومی از افراد دارای صفات پرخاشگری، بی باکی و جامعهستیزی بوده و نسبت بزرگی از افراد این گروه به اختلالات رواننژندی مبتلا بودهاند و اینها صفاتی هستند که در میان مجرمین با وفور بیشتری مشاهده میشوند» (همان، 1384، ص 66-67). در نهایت به نظر میرسد که رفتار انسان باید از دیدگاه کلی مورد ارزیابی قرار گیرد و کلیت رفتار انسان با شخصیت او در ارتباط است.
«انسان همیشه محصول شخصیت خود و موقعیتی است که در آن زندگی میکند» (کینیا، 1376، ص 88). واژه “شخصیت” در حیطه روانشناسی، جامعه شناسی و روانپزشکی بدون اغراق بیشترین و متنوع ترین تعاریف را به خود اختصاص دادهاست و تقریبا هر نویسندهای دیدگاه خاص خود را دارد. بدین ترتیب بدیهی میباشد که پافشاری بر یک تعریف خاص عاقلانه نیست. روانشناسی علم مطالعه رفتار میباشد و برای هر فرد نوعی مبنای زمینه ساز وجود دارد که نافذ و پایدار است و میتوان این مبنا را همان “شخصیت” یا از دید برخی نویسندگان “منش” نامید. (لازم به ذکر است که میان واژههای شخصیت و منش تفاوتهایی وجود دارد ولی از حوصله این بحث خارج میباشد). منش در نظر ” دکتر کینیا ” عبارت است از اینکه « هر فرد در برابر محرک واحدی، واکنشی مخصوص به خود بروز میدهد که معرف شخصیت و منش خاص اوست که این جنبه اختصاصی شخصیت هرکس، همان ” منش ” اوست که از منش کسان دیگر متمایز است (همان، 1376، ص 8) ». برخی دیگر منش را اینگونه تعریف میکنند: «منش همان شخصیت آرمانی یا عملی است که عوامل اخلاقی و فرهنگی در آن سهیم و دخیل شده و رفتار فردی را به گونهای خاص جهت داده و رهبری میکنند … منش یک انسان میتواند خوب یا بد باشد که آن را از اعمال و رفتارش میسنجند و درباره او قضاوت میکنند و معیارهای خوبی یا بدی معمولآ مجموع انعکاسهای قواعد اخلاقی و مذهبی اکتسابی در رفتار است» (فدائی، 1375؛ ص 8-12) “. آدلر نیز عقیده دارد «که شخصیت همان سبک زندگی است، سبک خاصی که هرکس برای کنار آمدن با محیط به کار میبندد» (آشتیانی، 1392، ص 18).
واژه شخصیت در کتاب روانپزشکی آکسفورد اینگونه تعریف میشود: «واژه شخصیت به خصوصیات بادوام و ثابت یک شخص که به وسیله روشهای رفتاری در محیطهای گوناگون و متنوع نشان داده میشود اطلاق میشود» (گراهام، 1999، ص 36).
تعاریف در این زمینه متعدد میباشد اما آنچه از آنها برمیآید این است که منش هر فرد مبین تمایلات اصلی گوناگون و گاهی متضاد میباشد که به صورت مستمر و در تمام طول زندگی وجود دارد و زمینهای مؤثر و نافذ برای سایر صفات و عادات اکتسابی میباشد.
فصل دوم : اختلالات روانی
مبحث اول : انواع اختلالات روانی
در این پژوهش سعی شده که مباحث براساس میزان جرمزایی انواع اختلالات روانی در افراد طبقهبندی شوند؛ بدین جهت ابتدا انواع اختلالات شخصیتی که عمومآ تآثیر مستقیم در ارتکاب جرم دارند در گفتار اول مورد بررسی قرار میگیرند و سپس در گفتار دوم براساس طبقه بندی انجمن روانپزشکان آمریکا (DSM-IV-TR)، ابتدا اختلالات روانی دوران کودکی و سپس سایر اختلالات روانی مورد بحث قرار میگیرد و در نهایت در گفتار سوم سایر حالاتی که ممکن است در جرمزایی مؤثر واقع شوند بیان میشود.
گفتار اول : اختلالات شخصیت
«اختلال شخصیت عبارت است از یک شیوه پایدار از رفتارها و تجربههای زیستی افراد که به طور قابل ملاحظهای از آنچه مورد انتظار محیط فرهنگی است فاصله داشته باشد» (رستگارینیا، 1388، ص 30-33). افراد مبتلا به اختلالات شخصیت الگوها یا ویژگیهای پایدار، انعطاف ناپذیر و ناسازگارانهای دارند که میتواند تفکر، واکنشهای هیجانی، روابط بین شخصی و کنترل تکانهای آنان را تحت تآثیر قرار دهد.
نظریه شخصیت آیزنگ بیان میدارد: «رفتارهای بزهکارانه از ویژگیهای شخصیتی خاصی ناشی میشوند». آیزنگ معتقد است: «تمام ویژگیهای شخصیتی موجود بین افراد را میتوان به صورت دو بعد شخصیتی روان رنجوری و برون گرایی تقسیم نمود و با استفاده از آزمونها روانسنجی به دریافت این متغیرها پرداخت» مثلآ بعد روان رنجوری بالا افراد را مستعد خلق متغیر، افسردگی و اضطراب میکند و برعکس بعد روان رنجوری پایین باعث ایجاد عواطف ثابت در افراد میشود. بعد برونگرایی با مقدار محرکی که فرد نیازمند دریافت آن از محیط میباشد قابل تشخیص است». همچنین بیان میدارد که : «ویژگیهای برونگرایی و روانرنجوری به خواص کلی سیستم عصبی مرکزی انسان مرتبط است. میزان برونگرایی وابسته به سطح کلی برانگیختگی با تحریک پذیری کورتکس و سیستم عصبی خودمختار انسان است در نتیجه هرچه سطح این تحریکپذیری کمتر باشد شخص نیاز به محرک بیشتری از محیط اطراف خود خواهد داشت، بنابراین یک فرد برونگرا به دلیل اینکه میزان برانگیختگی سیستم عصبی مرکزی و سیستم عصبی خودمختار خود از کم تحرکی شدیدی برخوردار است نیاز به تحرک بیشتری از محیط اطراف خود دارد و همچنین بعد روان رنجوری وابسته به ثبات سیستم عصبی مرکزی شخص است و نمره بالا در روانرنجوری نشانه این است که سیستم عصبی فرد به محرکهای ناخوشایند با شدت بالایی واکنش نشان میدهد». بدین ترتیب، افرادی با نمره روانرنجوری بالا به سختی میتوانند خود را با جامعه سازگار سازند و برای آنها بسیار مشکل است که بتوانند انواع رفتارهای معقول اجتماعی (مثلا با آرامش برخورد کردن با مسائل) را به سادگی و به وسیله تشویق یا تنبیه بیاموزند. در نتیجه احتمال ارتکاب انواع رفتارهای بزهکارانه و جرم در افرادی با بعد برونگرایی و روانرنجوری بالا بسیار بیشتر از افراد عادی است و ترکیب این دو بعد روانی به این نتیجه منجر خواهد شد که فرد به طور مرتب به دنبال هیجان و تحریکپذیری مفرط باشد و همچنین سعی نمیکند که از اشتباهات خود درس بگیرد؛ بنابراین روند طبیعی اجتماعی شدن در این افراد به ندرت صورت گرفته و در نتیجه احتمال ارتکاب جرم در آنها بیشتر از افراد عادی است (پوت واین و سامونز، 1386، ص 59-60).
بعدها آیزنگ به تعریف بعد سوم شخصیتی به نام روانپریشی پرداخت، بدین صورت که بعد روانپریشی در افراد باعث ایجاد ویژگیهایی همچون سرد یا بیروح بودن، بیتوجهی مفرط، انزوا و پرخاشگری شده که همچون دو بعد دیگر ریشه ژنتیکی دارد و نمره بالا در روانپریشی، همچون دو بعد دیگر (روانرنجوری و برونگرایی) احتمال ارتکاب اعمال بزهکارانه را در این افراد افزایش میدهد (همان، 1386، ص 59-60).
لازم به ذکر است که طبق فرضیه قدیمی در مورد شخصیت که تشکیل شخصیت و منش را از زمان تولد میداند و رشد آن، بنابر نیروهای غریزی کودک و محیط در جهتی خاص صورت میگیرد. ولی عواطف کودک که در قضاوت تآثیر میگذارد دائمآ در حال تغییر است و ارزیابیها و در نهایت واکنشهای او برحسب احساساتش تغییر یافته و کودک دارای منشی متغیر میباشد، ولی وقتی بالغ میشود روش اصلی کردار و احساسات او ثابت شده و منش او نیز در حالت معین و ثابتی باقی خواهد ماند (صانعی، 1371، ص 118-119).
از این جهت میگویند تا زمانی که فرد به بزرگسالی نرسد شخصیت او به طور کامل شکل نمیگیرد. این فرضیه مورد تآیید مؤلفان انجمن روانپزشکان آمریکا نیز میباشد. در نتیجه یکی از ویژگیهای اختلال شخصیت این است که معمولآ تا زمان بزرگسالی تشخیص داده نمیشود و باید برای انجام چنین تشخیصی بیمار حداقل 18 سال سن و یا بیشتر داشته باشد. «هرچند که گاهی کودکان را نیز میتوان به عنوان مبتلایان به اختلال شخصیت تشخیص داد ولی فقط در صورتی که آنها همه معیارهای مربوط به یک اختلال را داشته و علاوه بر این، یک معیار دیگر هم وجود دارد که این علائم رفتاری حداقل به مدت یکسال دوام داشته باشند، علاوه بر این نوجوانانی که معیارهای تشخیصی برای اختلال شخصیت را برآورده میکنند با احتمال فراوان در سنین ابتدای جوانی نیز، معیارهای مربوط به اختلالات دیگر را نیز برآورده میکنند؛ بنابراین وجود اختلال شخصیت در سن نوجوانی میتواند شاخصی برای احتمال خطر یک دوره مزمن از مشکلات روانشناختی در آینده آنها محسوب شود» (سلیگمن، روزنهان و والکر، 1389، ص 18-19).
بر حسب طبقه بندی انجمن روانپزشکان آمریکا سه طبقه کلی از اختلالات شخصیت وجود دارد که شامل:
بند اول : اختلالات خوشه A، که شامل انواعی از ایدهها و رفتارهای عجیب و نامتعارف است و عبارتند از:
1 – اختلال شخصیت اسکیزوتایپی.
2 – اختلال شخصیت اسکیزوئیدی.
3 – اختلال شخصیت پارانوئیدی.
بند دوم : اختلالات خوشه B، شامل رفتارهای نمایشی، هیجانی یا نامنظم هستند که عبارتند از:
1 – اختلال شخصیت ضداجتماعی.
2 – اختلال شخصیت نمایشی.
3 – اختلال شخصیت خودشیفته.
4 – اختلال شخصیت مرزی.
بند سوم : اختلالات خوشه ، که در زمینه گرایشات رفتاری پراضطراب یا ترسآور اشتراک دارند و عبارتند از:
1 – اختلال شخصیت دوری گزین یا اجتنابی.
2 – اختلال شخصیت وابسته.
3 – اختلال شخصیت وسواسی – جبری.
4 – منفعل – پرخاشگر (کاپلان وسادوک، 2010، ص 362).
این اختلالات هریک در مباحث بعد به تفصیل بیان خواهند شد.
بند اول . اختلالات خوشه A
1 – اختلال شخصیت اسکیزوتایپی:
در میان تمام انواع اختلالات شخصیت، حجم تحقیقات آزمایشگاهی صورت گرفته روی اختلال شخصیت اسکیزوتایپی بعد از اختلالات شخصیت ضداجتماعی در جایگاه دوم قرار دارد. افراد دارای این اختلال شخصیت حدود 3درصد از جمعیت عمومی را دربرگرفته و تآثیر عوامل ژنتیکی در این نوع اختلال پذیرفته شده است. این نوع اختلال در مردان بیشتر از زنان دیده میشود. این اختلال شامل یک الگوی نافذ از نقایص اجتماعی و بین شخصی که ویژگی آن احساس ناراحتی شدید و کاهش قابلیت در برقراری روابط، اختلال طولانی مدت در تفکر، ادراک، ارتباطات و رفتار نامتعارف میباشد که در ابتدای بزرگسالی آغاز میشود. در یک نگاه کلی ویژگیهای این اختلال براساس سوالات برگزیده از پرسشنامه شخصیت اسکیزوتایپی بدین شرح میباشد:
«عقاید انتساب : آیا تاکنون با یک رویداد یا شی معمولی برخورد کردهای که حس کنی علامت خاصی برای تو به شمار میآید؟
اضطراب اجتماعی شدید : من گاهی اوقات از رفتن به مکانهای شلوغ اجتناب میکنم زیرا در آنجا مضطرب خواهم شد.
باورهای عجیب یا تفکر سحرآمیز : آیا تاکنون تجاربی در ارتباط با طالع بینی، مشاهده آینده، بشقاب پرنده، درک فراحسی و یا حس ششم داشتهای؟
تجربیات ادراکی غیرمعمول : آیا تاکنون چیزهایی را دیدهای که برای دیگران غیرقابل رؤیت باشند؟
رفتار عجیب یا نامتعارف : مردم گاهی اوقات درمورد عادتهای نامعمول من اظهار نظر میکنند.
فقدان دوستان نزدیک : علاقه اندکی به آشنایی با دیگران دارم.
گفتار عجیب : آیا اغلب در هنگام گفتگو با شخص دیگر، از موضوع منحرف میشوی؟
عواطف محدود : من از طریق گفتار و ظاهر به خوبی نمیتوانم احساسات واقعیام را بیان کنم.
بدگمانی : من مطمئنم که دیگران پشت سر من حرف میزنند» (سلیگمن، روزنهان و والکر، 1389، ص 20).
این نکته نیز حائز اهمیت است که افراد دارای اختلال شخصیت اسکیزوتایپ تماس با واقعیت را از دست نداده و از هویت و جایگاه خود آگاه هستند؛ درواقع بسیاری از آشفتگیهایی که در افراد اسکیزوتایپ به صورت خفیف دیده میشوند مشابه علائم افراد اسکیزوفرنیک مزمن میباشد و همچنین افرادی که دارای معیارهای تشخیصی اسکیزوتایپ هستند بسیاری از نابهنجاریهای جسمی و رفتاری بیماران اسکیزوفرنیک را نیز نشان میدهند که در مباحث بعدی بیان میشوند (همان، 1389، ص 22).
2 – اختلال شخصیت اسکیزوئید :
این نوع اختلال شخصیت شباهتهای زیادی با اختلال شخصیت اسکیزوتایپ دارد و در مردان بیش از زنان یافت میشود. این اختلال در اوایل بزرگسالی شروع شده و در طیف وسیعی از موقعیتها ظاهر میشود. نشانه اصلی این اختلال نقص و عدم تمایل برای برقراری روابط اجتماعی است که با رفتارهایی همچون بیتفاوتی نسبت به تمجید و انتقاد، بیتوجهی نسبت به احساسات دیگران و فقدان مهارتهای اجتماعی خود را نشان میدهند. «این افراد یا با هیچکس رابطه ندارند و یا دوستان او بسیار اندک هستند، این افراد عمومآ افرادی تودار، منزوی، گوشه گیر و شدیدآ درونگرا میباشند» (دی وی، 1389، ص 88).
3 – اختلال شخصیت پارانوئید :
در قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم در چهارچوب فعالیتهای بالینی در فرانسه بیمارانی با ویژگیهای متفاوت از دیگران پدید آمدند که مشخصه اصلی آنها حالتی هذیانی است که مستقل از توهمات میباشد و از شخصیتی برمیآید که سایر خصوصیات وی عادی و بهنجار میباشد و این حالت هذیانی به تدریج گسترش مییابد. امروزه اصطلاح ” پارانویایی ” که نوعی روانگسستگی است را بر این نوع اختلال نهاده که اندکی با تصویر فرد حساس متفاوت است (کراز، 1386، 90).
شخصیت این افراد در ویژگیهایی همچون بیاعتمادی، غلط بودن ارزیابی و قضاوت و همچنین سازش نایافتگی اجتماعی خلاصه میشود. «طبق نظر انجمن روانپزشکان آمریکا وجود یک شخصیت پارانویاگونه با حساسیت مفرط، انعطاف ناپذیری، سوءظن نابجا به گونهای که بیدلیل نسبت به وفاداری همسر خویش بدگمان است، حسادت، ازخود راضی بودن مفرط، تمایل به سرزنش دیگران و انتساب نقشههای شوم به دیگران قابل قبول است. این بیماران نسبت به دیگران بیاعتماد و شکاک هستند و ممکن است تصور کنند دیگران عملآ کاری میکنند که آنها را ناراحت کنند یا به آنها صدمه بزنند» (همان، 1386، ص 92).
افراد مبتلا به این اختلال بیش از حد حساس بوده و تمایل به یافتن نشانههایی مبنی بر بدرفتاری اطرافیان که عمومآ دلیل انزوا و تنهایی آنهاست دارند و عمومآ افرادی اهل مشاجره، عصبی و خشک هستند. نکته مهم این است که این افراد همیشه دلایلی برای توجیه شک و بدبینی خود داشته و اغلب در اظهارات دیگران تهدیدها یا تحقیرهایی پنهان را کشف میکنند. «این افراد معمولا وقتی وارد یک رابطه میشوند در مورد وفاداری یا قابل اعتماد بودن دوستان و همکاران احساس نگرانی میکنند و اغلب مایل به اعتماد به دیگران نیستند زیرا معتقدند وقتی مطلبی خصوصی را با کسی درمیان میگذارند برایشان گران تمام خواهند شد. همچنین شخصیت این افراد دچار تنش است و در ناامنی بسر میبرند و اضطراب خود را در فعالیت افراطی، خشم مزمن و تهاجم منعکس میسازند و اغلب مرموز و منزوی هستند» (همان، 1386، ص 93). علاوه بر این در این افراد نوعی اعتقاد راسخ نسبت به برتری خود بر دیگران دیده میشود و به تحقیر دیگران از راههای گوناگون میپردازند.
«شواهد نشان میدهد که مردان بیشتر از زنان از این نوع اختلال شخصیت رنج میبرند و نکته حائز اهمیت این است که هیچ علاقه و رغبتی برای جستجوی درمان در مراکز رواندرمانی نداشته و علائم این اختلال در آنها نیز با بالا رفتن سن شروع میشود» (سلیگمن، روزنهان و والکر، 1389، ص 25).
بند دوم . اختلالات خوشه B
1 – اختلال شخصیت ضداجتماعی :
در گذشته اصطلاحات ” سوسیوپاتی ” و ” سایکوپاتی ” گاهی اوقات به طور مترادف برای اشاره به اختلال شخصیت ضداجتماعی به کار میرفت و در قرن نوزدهم این عقیده گسترش یافت که برخی از افراد به اختلالی ذهنی مبتلا هستند که آنها را از هماهنگی با انتظارات جامعه باز میدارد و ” پیچارد ” این افراد را مبتلا به ” جنون اخلاقی ” مینامید، حالتی که امروزه جای خود را به ” اختلال شخصیت ضداجتماعی ” داده است.

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *