–68

2551430-184785
دانشگاه مازندران
دانشکده علوم اقتصادی و اداری
پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته مدیریت بازرگانی(گرایش تحول)
عنوان:
بررسی تأثیر گرایش کارآفرینانه بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط شهرکهای صنعتی شرق استان مازندران
استاد راهنما:
دکتر مهرداد مدهوشی
استاد مشاور:
دکتر میثم شیرخدایی
نگارش:
رامین میهن دوست
زمستان 1389

تقدیم به
پدر و مادر عزیزم
که دعای خیرشان تسلیدهنده و آرامش بخش خاطرماند
و
تقدیم به
برادران عزیزم
و تمام کسانی
که در تمام مراحل تحصیلم مرایاری نمودند

تقدیر و تشکر
سپاس خداوندی که حمد را بهای نعمتش قرار داد
این تحقیق مرهون راهنماییها و مساعدتهای بیدریغ استاد ارجمندم جناب آقای دکتر مهرداد مدهوشی در سمت استاد راهنما میباشد که همواره مرا درکنکاش و تعمق بیشتر تشویق نمودهاند، از زحمات و راهنماییهای ارزنده ایشان صمیمانه تشکر و قدردانی مینمایم. از استاد گرانقدرم جناب آقای دکتر میثم شیرخدایی و دکتر محمد رضا زالی که در مقام استاد مشاور بر غنای این پژوهش افزودند، کمال تشکر را دارم. همچنین از تمامی اساتید گرانقدر گروه مدیریت دانشگاه مازندران آقایان دکتر حمیدرضا رضوانی، دکتر نورالدین شریفی، دکتر کاشانیپور که خداوند فرصت شاگردی این عزیزان را در طول دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به من عطا نمود سپاسگزارم. در اینجا بر خود لازم میدانم که از همکاری صمیمانه اعضای خانوادهام و دوستانم که در انجام تحقیق نهایت همکاری را با اینجانب داشتند، سپاسگزاری نمایم.

بررسی تأثیر گرایش کارآفرینانه بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط شهرکهای صنعتی شرق استان مازندران
چکیده:
در دنیای در حال تحول امروز،شرایط اقتصادی،صنعتی،اجتماعی و فرهنگی به گونهای است که حل مشکلات و تنگناها، راهحلهای جدید و متفاوتی را طلب میکند. درچنین فضایی و با توجه به افزایش عدم اطمینان محیطی،تغییرمداوم و چالشهای زیاد دنیا،اکثر سازمانها به وی‍ژه کسب وکارهای کوچک و متوسط برای اینکه بتوانند در صحنه رقابت باقی بمانند و خود را با تحولات سریع انطباق دهند بایستی گرایش به سمت کارآفرینی داشته باشند.گرایشکارآفرینانه یک پدیده در سطح سازمانها میباشد که به کلیه اقدامات، فرایندها و فعالیتهای تصمیمگیری اشاره دارد که منجر به ورود به فعالیت های جدید و پشتیبانی از فعالیتهای کارآفرینانه میشود.
لذا با توجه به اهمیت رشد و توسعه کسب وکارهای کوچک و متوسط ، در این پژوهش سعی شده به بررسی رابطه بین گرایشکارآفرینانه و عملکرد این کسب و کارها پرداخته شود. هدف این تحقیق تعیین رابطه بین نوآوری،استقلالگرایی،پیشگامی، رقابت تهاجمی و ریسک پذیری به عنوان ابعاد تشکیل دهنده گرایش کارآفرینانه با عملکرد میباشد. این تحقیق از نوع توصیفی- کاربردی میباشد و جامعه آماری این پژوهش را کلیه کسب و کارهای کوچک و متوسط شرق مازندران تشکیل میدهند. ابزار جمع آوری اطلاعات روش کتابخانهای و پرسشنامه بوده و به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزارهای SPSS16 و LISREL8.5 در نهایت یافتههای حاصل از این پژوهش بیانگر این است که کلیه ابعاد گرایش کارآفرینانه به جز استقلالگرایی بر عملکرد تاثیر دارند.
واژههای کلیدی:کارآفرینی،کارآفرینیشرکتی،گرایشکارآفرینانه، عملکرد ،کسب وکارهایکوچک و متوسط.

فهرست مطالب
عنوانصفحه
فصل اول : (کلیات تحقیق)
1-1- مقدمه
1-2- بیان مساله..4
1-3- اهمیت و ضرورت..5
1-5- اهداف تحقیق..6
1-6- فرضیه های تحقیق..7
1-7- قلمرو تحقیق..7
1-7-تعریف واژهها و اصطلاحات ………………………………………………………………………………………………………………………8
1-7-1-تعریف مفهومی …………………………………………………………………………………………………………………………………….8
1-7-2-تعریف عملیاتی مفاهیم و شاخصها……………………………………………………………………………………………………..9
1-8 محدودیتهای تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………………12
فصل دوم : (ادبیات نظری تحقیق)
2-1- مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………15
2-2-کارآفرینی …………………………………………………………………………………………………………………………………………………16
2-3- سیر تاریخی مفهوم کارآفرینی ……………………………………………………………………………………………………………….18
2-4-دیدگاههای مختلف در مورد کارآفرینی …………………………………………………………………………………………………..20
2-4-1-کارآفرینی از دیدگاه اقتصاددانان ……………………………………………………………………………………………………….20
2-4-2- کارآفرینی از دیدگاه دانشمندان علوم رفتاری ………………………………………………………………………………….21
2-5- انواع کارآفرینی ……………………………………………………………………………………………………………………………………….22
2-6- کارآفرینی شرکتی ……………………………………………………………………………………………………………………………………26
2-7 – کارآفرینی و گرایش کار افرینانه …………………………………………………………………………………………………………….29
2-8 – گرایش کارآفرینانه …………………………………………………………………………………………………………………………………30
2-9- ابعاد گرایش کارآفرینانه …………………………………………………………………………………………………………………………32
2-9-1- نوآوری ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..33
2-9-2- استقلالگرایی …………………………………………………………………………………………………………………………………….38
2-9-3- ریسکپذیری ………………………………………………………………………………………………………………………………………41
2-9-4- پیشگامی …………………………………………………………………………………………………………………………………………..44
2-9-5- رقابت تهاجمی ……………………………………………………………………………………………………………………………………46
2-10- گرایش کارآفرینانه در کسب و کارهای کوچک و متوسط …………………………………………………………………..48
2-11- عملکرد ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….49
2-11-1- عملکرد کسب و کار ……………………………………………………………………………………………………………………………….49
2-11-2- ارزیابی عملکرد در تحقیقات کارافرینی………………………………………………………………………………………………….52
2-11-3-رقابت پذیری …………………………………………………………………………………………………………………………………………..53
2-12- گرایش کارآفرینانه و تاثیر آن بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط …………………………………………59
2-13- صنایع کوچک و متوسط در ایران ………………………………………………………………………………………………………………56
2-14- تحقیقات انجام گرفته مرتبط با موضوع تحقیق در داخل کشور ……………………………………………………………….61
2-15- تحقیقات انجام گرفته مرتبط با موضوع تحقیق در خارج از کشور ………………………………………………………….62
فصل سوم : (روش شناسی تحقیق)
3-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….63
3-2- فرایند تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..63
3-3- چارچوب مفهومی و فرضیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………………..63
3-4- روش تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..65
3-5- جامعۀ آماری…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..66
3-6- تعیین حجم نمونه و روش نمونه گیری ………………………………………………………………………………………………………66
3-7- ابزار جمعآوری دادهها……………………………………………………………………………………………………………………………………68
3-8- روایی و پایایی ابزار سنجش ……………………………………………………………………………………………………………………….70
3-8-1-تعیین روایی تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………70
3-8-2-پایایی تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………………………..71
3-9- روشهای تجزیه و تحلیل دادههای تحقیق …………………………………………………………………………………………………..72
3-9-1- مدل یابی معادلات ساختاری(SEM) و معادلات ساختار یافته خطی (لیزرل) ……………………………………73
3-9-2-مدل اندازه گیری (تحلیل عاملی تائیدی)……………………………………………………………………………………………………73
3-9-3-مدل ساختاری (تحلیل مسیر) ……………………………………………………………………………………………………………………74
فصل چهارم: (تجزیه و تحلیل داده های آماری)
4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………78
4-2- ویژگیهای جمعیت شناختی پاسخدهندگان…………………………………………………………………………………………………79
4-3- تحلیل استنباطی دادهها ………………………………………………………………………………………………………………………………..81
4-3-1- نرمال بودن توزیع متغیرها………………………………………………………………………………………………………………………….81
4-3-2- مدلهای اندازهگیری…………………………………………………………………………………………………………………………………..82
4-3-3- بررسی همبستگی بین متغیرهای مستقل و وابسته…………………………………………………………………………………..85
4-3-4- تائید مدل مفهومی تحقیق با استفاده از مدل معادلات ساختاری……………………………………………………………..88
4-3-5- آزمون فرضیه های تحقیق با استفاده از مدل نهایی روابط ساختاریافته خطی…………………………………………90
4-4- مدل تأیید شده تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………93
فصل پنجم: (نتیجه گیری و پیشنهادت)
5-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..95
5-2- مروری مختصر بر هدف، مسئله و چگونگی کار……………………………………………………………………………………………….96
5-3- نتایج آزمونها ………………………………………………………………………………………………………………………………………………….96
5-3-3 تائید یا عدم تائید فرضیه ها با استفاده از مدل معادلات ساختاریافته خطی………………………………………………..96
5-4- نتیجهگیری و پیشنهادات کاربردی………………………………………………………… …………………………………………………….100
5-5 پیشنهاداتی برای تحقیقات آینده…………………………………………………………. …………………………………………………………106
فهرست منایع
منابع فارسی……….108
منابع لاتین……….109
ضمیمه……….115
فهرست جداول:
عنوان صفحه
سجدول 2-1 ابعاد گرایش کارآفرینانه 32
جدول 2-3 مروری بر تحقیقاتی که از داده های ذهنی مدیران برای ارزیابی عملکرد استفاده کرده اند 51
جدول شماره(3-1): سوالات مربوط به متغیرهای تحقیق 69
جدول (3-2): نتیجه محاسبه ضریب آلفا 72
جدول شماره(3-3): شاخص های ارزیابی مدل معادلات ساختاری 74
جدول (3-4) آزمونهای مورد استفاده 76
جدول (4-1): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر جنسیت 79
جدول (4-2): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر سن 79
جدول (4-3): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر تحصیلات 79
جدول (4-4): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر تجربه شغلی 80
جدول (4-5): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر نوع صنعت 80
جدول (4-6): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر تعداد کارکنان 80
جدول (4-7): مشخصات نمونه مورد مطالعه از نظر متغیر مدت زمان فعالیت شرکت 80
جدول (4-8):آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای متغیرهای گرایش کارافرینانه 81
جدول (4-9):آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای متغیر عملکرد 82
جدول(4-10): شاخص های برازندگی مدل اندازهگیری 84
جدول شماره(4-11): آزمون همبستگی بین نوآوری و عملکرد سازمانی 85
جدول شماره(4-12): آزمون همبستگی بین استقلالگرایی و عملکرد سازمانی 86
جدول شماره(4- 13): آزمون همبستگی بین ریسکپذیری و عملکرد سازمانی 86
جدول شماره(4- 14): آزمون همبستگی بین پیشگامی و عملکرد سازمانی 87
جدول شماره(4- 15): آزمون همبستگی بین رقابت تهاجمی و عملکرد سازمانی 87
جدول شماره(4- 16): آزمون همبستگی بین گرایش کارافرینانه و عملکرد سازمانی 88
جدول شماره(4-17): شاخصهای برازندگی مدل نهائی تحقیق 89
فهرست اشکال :
عنوان صفحه
شگل 2-1 چارچوب مفهومی تحقیق 61
شگل 3-1 چارچوب مفهومی تحقیق 64
شکل(4-1): مدل اندازهگیری در حالت تخمین استاندارد 83
شکل(4-2)، ضرایب معنیداری(t-values) مدل اندازهگیری 84
شکل(4-3)، مدل نهائی روابط ساختار یافته خطی در حالت استاندارد 88
شکل(4-4)، مقادیر معناداریT-value)) ضرایب در مدل نهایی روابط ساختار یافته خطی 89
شکل(4-5)، مقادیر معناداریT-value)) مدل اصلی 92
شکل(4-6): تخمین استاندارد مدل اصلی 92
شکل(4-7): مدل تأیید شده تحقیق 93

فصل اول
کلیات تحقیق

1-1- مقدمه
در دنیای شدیداً رقابتی امروزی، افزایش وابستگیهای متقابل، توسعه سریع تکنولوژی، محیط ناپایدار و بی ثبات و بسیاری عوامل دیگر باعث شده است تا سازمانها جهت موفقیت خود، کارآفرین شوند(دس، لامپکین و مک گی، 1999). به طور همزمان، برای دستیابی به موفقیت بازاری و مزیت رقابتی پایدار، شرکتها نیاز دارند تا فرصتهای جدید را به کار گرفته و محصولات و خدمات جدید را به بازار عرضه کنند(تاجدینی،2010). به همین دلیل کارآفرینی به عنوان یک ضرورت در عصر جدید مطرح شده است. علاوه بر این، کارآفرینی به طور قابل توجهی جهت رشد و بقاء اقتصاد کشورها مهم میباشد. برای مثال امروزه کارآفرینی مهمترین سلاح پیشرفت اقتصادی کشور ایالات متحده میباشد. به همین دلیل است که رشد و توسعه شرکتهای کارآفرین در این کشور زیاد است(زالی، 1385). کارآفرینی به طورکلی به عنوان شناسایی و به کارگیری فرصتها تعریف میشود. شومپیتر(1934) بر این حقیقت تاکید میکند که کارآفرینی باید با ایجاد فرایندها و محصولات جدید و ترکیب منابع به شیوههای جدید مرتبط گردد(کروگر، 2007). مفهوم کارآفرینی در سطوح متفاوتی از افراد گرفته تا گروهها و سازمانها به کار برده شده است. کارآفرینی درابتدا تصور میشود که توسط افراد به کار گرفته شود، زیرا با معرفی و تکامل محصول یا خدمت ارتباط دارد. همچنین بسیاری از نظریه پردازان میگویند که کارآفرینی توسط کسب و کارهای کوچک به کار گرفته شود زیرا آنها مسئول رشد اقتصادی و ایجاد شغلها در بازار هستند. اخیراً مفهوم کارآفرینی بیشتر در سطح شرکت به کار برده شده است(گروز و پانسکو، 2008). محققان کارآفرینی مطالعات بسیاری را برای توصیف نگرشهای مختلف کارآفرینی انجام داده اند و تفاوتهایی را در کارآفرینی با در نظر گرفتن سطوح متفاوت تجزیه و تحلیل آن نشان دادهاند. میلر(1983) یک شرکت کارآفرین را اینگونه تعریف میکند: “شرکتی که دارای نوآوری محصول- بازار میباشد، سرمایهگذاریهای همراه با ریسک را انجام میدهد، و اولین کسی است که با نوآوریهای پیشتازانه حرکت میکند و رقبا را تا سرحد شکست تحت فشار قرار میدهد”. بر خلاف آن یک شرکت غیرکارآفرین” شرکتی است که نوآوری کمی دارد، ریسک پذیر نیست و به جای اینکه رهبر باشد، اجازه حرکت پیشتازانه را به رقبا میدهد”(میلر، 1983). بنابراین میلر از سه بعد برای مشخص کردن کارآفرینی استفاده کرد: نوآوری، ریسکپذیری و پیشگامی.
کوین و اسلوین(1989) وضعیت استراتژیک کارآفرینانه را به عنوان ” وضعیتی که به وسیله نوآوری محصول وتکنولوژیکی گسترده، گرایش به رقابت تهاجمی داشتن و گرایش قوی ریسکپذیری به وسیله مدیریت” تعریف میکنند. آنها از همین سه بعد برای ارزیابی کارآفرینی استفاده کردند. لامپکین و دس(1996) اهمیت تفاوت بین مفهوم کارآفرینی و گرایش به کارآفرینی را روشن کردهاند. بر اساس مفهوم لامپکین و دس(1996) فعالیت اساسی کارآفرینی وارد شدن به بازار جدید با محصول جدید یا موجود میباشد. گرایش کارآفرینانه در مرکز کارآفرینی شرکتی قرار دارد(باسو و دیگران، 2008). گرایش کارآفرینانه به فرآیندها، فعالیتها و رویههای تصمیمگیری اشاره دارد که به شرکت کمک میکند تا نسبت به فرصتهای بازار و نسبت به رقبا واکنش نشان داده،که این امر منجر به ورودی جدید میگردد. ساختار گرایش کارآفرینانه که از طریق ابعادی همانند نوآوری، ریسکپذیری، پیشگامی، استقلال و تهاجم رقابتی ارزیابی شدهاند(میلر، 1983؛ کوین و اسلوین، 1989؛ لامپکین و دس،1996) به عنوان ابزار مفیدی برای ارزیابی رفتار کارآفرینانه در سطح شرکت و تأثیر آن بر روی عملکرد شرکت پدیدار شدهاند(باسو و دیگران، 2008). گرایش کارآفرینانه تأثیر معنی داری بر روی رشد و عملکرد شرکتها دارد(لامپکین و دس، 1996؛ فریرا و آزویدو، 2007). در این تحقیق گرایش کارآفرینانه بر روی فرایندهای سازمانی تاکید دارد که منجر به بهبود عملکرد شرکت میشود. به همین دلیل هدف پژوهش حاضر بررسی گرایش کارآفرینانه بر روی عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط در شهرکهای صنعتی در شرق استان مازندران است. به ویژه بررسی میشود که چگونه ابعاد گرایش کارآفرینانه به طور مجزا بر روی عملکرد آنها میگذارند. بر اساس تئوری و تحقیقات قبلی مدل مفهومی گرایش کارآفرینانه در این تحقیق بر اساس کار لامپکین و دس(1996) میباشد و شامل ابعاد نوآوری، ریسکپذیری، استقلال، رقابت تهاجمی و پیشتازی میباشد. در این فصل بعد از بیان مقدمه، بیان مساله و ضرورت و اهمیت موضوع به بیان اهداف، فرضیات و قلمرو تحقیق خواهیم پرداخت. سپس به تعریف متغیرهای مفهومی و عملیاتی خواهیم پرداخت و در نهایت نیز محدودیتهای تحقیق آورده میشود.
1-2- بیان مسأله
کارآفرینی به عنوان یکی از موضوعات مورد علاقه در تحقیقات مدیریتی شده است. کارآفرینی پاسخ به فرصتهای کسب و کار شناسایی شده و ایجاد کسب و کارهای جدید اشاره دارد(موسی، 2004). محققان کارآفرینی به طورکلی بر اهمیت فعالیتهای کارآفرینانه تاکید داشتهاند و اغلب رابطه مثبتی را بین کارآفرینی و نتایج عملکردی فرض کردهاند(لامپکین و دس، 2001). یک از شاخههای جدید کارآفرینی که بسیار موردتوجه قرار گرفته است گرایش کارآفرینانه است. گرایش کارآفرینانه که اغلب به عنوان وضعیت کارآفرینانه نامیده میشود(کوین و اسلوین، 1989)، به فرآیندها، فعالیتها و رویههای تصمیمگیری اشاره دارد که منجر به کارآفرینی در سطح شرکت و ورود کسب و کارهای جدید میشود(لامپکین و دس، 1996). این امر به ویژه برای شرکتهای کوچک مهم میباشد. زیرا در اکثر کشورهای جهان صنایع کوچک با صادرات قابل توجه نقش موثری بر توسعه اقتصادی کشورهای خود ایفاء میکنند. با توجه به نقش حیاتی که بنگاههای کوچک و متوسط میتوانند در توسعه اقتصادی کشور ایفا کنند و همچنین مزایایی که آنها نسبت به بنگاههای بزرگ دارند، لزوم توجه به تقویت و توسعه آنها در جهت رقابت پذیر کردنشان ضروری مینماید. اما بسیاری از مطالعات بیان میکنند که کسب و کارهای کوچک در سالهای اولیه فعالیت خود با شکست مواجه میشوند. ازآنجایی که شرکتهای کوچک به عنوان منبع مهم اشتغال و ایجاد ارزش برای جامعه میباشند، دستیابی به رشد پایدار در شرکتهای کوچک برای اقتصاد کشور حیاتی است. یکی از روشهای اساسی برای بقاء آنها کارافرینی میباشد. بنابراین شرکتهای کوچک و متوسط برای اینکه عملکرد خود را بهبود بخشند نیازمند بکارگیری سبک مدیریتی هستند تا گرایش کارآفرینانه را مد نظر قرار دهند. تحقیقات بسیاری سودمندی گرایش کارآفرینانه را بر روی عملکرد نشان دادهاند، ولی نتایج تجربی متفاوت میباشد(ویکلند و شفرد، 2005).گرایش کارآفرینانه و سبک تفکر کارآفرینانه به طور گسترده در محیط کسب و کار ایالات متحده و کشورهای توسعه یافته مورد بررسی قرار گرفته است، اما مطالعات مشابه درکشورهای در حال توسعه همانند ایران محدود میباشد. فقدان تحقیقات تجربی که گرایش کارآفرینانه را در سطح کشورهای نوظهور بررسی کند، شکافی را در ادبیات کارآفرینی ایجاد کرده است که نیاز به توجه بیشتری از طرف محققان دارد(گروز و پانسکو، 2008). لذا تحقیق حاضر درصدد پاسخ به این سؤالات است که آیا ابعاد گرایش کارآفرینانه برعملکرد کسب و کارهای کوچک در ایران تأثیر دارند؟ و نیز کدامیک از این ابعاد بیشترین تأثیر را بر عملکرد آنها دارند؟
1-3- اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
با توجه به افزایش سریع رقبای جدید، ایجاد حس بی اعتمادی نسبت به شیوههای مدیریت سنتی در شرکتها وخروج بهترین نیروهای کار از شرکتها و اقدام آنها به کارآفرینی مستقل، ضرورت کارآفرینی در سازمانها احساس میشود(احمدپور، 1383؛ قاهری، 1387). علاوه بر اینکه حرکت سازمانها به سمت کارآفرینی منافعی را برای آنها دارد، میتواند به دگرگونی اساسی در اقتصاد ملی منجر شود. همانگونه که تحقیقات انجام شده نشان دادهاند که رشد اقتصادی با فعالیتهای کارآفرینانه ارتباط مستقیم دارد(ابوالفضلی، 1387؛ کورتاکو و دیگران، 1993؛ زهرا، 1999). کارافرینی در طول دهه اخیر در بسیاری از کشورها مورد توجه بوده است. لذا با توجه به اهمیت کارآفرینی و سابقه درخشان آن در توسعه بسیاری از کشورها و با توجه به مشکلات اقتصادی زیاد کشور، بسترسازی برای فرهنگ حامی کارآفرینی برای تمامی جوامع بــه خصوص ایران از اهمیت و ضرورت حیاتی برخوردار است(ابوالفضلی، 1387). با این وجود در حالی که گرایش کارآفرینانه و تأثیر آن بر عملکرد، بیشتر در محیط تجاری و صنعتی غرب بررسی شده است، قابلیت اجرا و تعمیم پذیری آنها در کشورهای در حال توسعه همانند ایران به طور گسترده بررسی نشده است و لازم است تحقیقات کارآفرینی درکشور به منظور بهرهبرداری از مزایای آن در جامعه صورت گیرد. این مطالعه تلاش دارد تا به این مهم در پیشینه کارآفرینی بپردازد. از طرف دیگر بیشتر تحقیقات قبلی تلاش داشتند تا تأثیر جمعی ابعاد گرایش کارآفرینانه را بر روی عملکرد بررسی کنند، با این حال لامپکین و دس(1996) بیان میکنند که ابعاد گرایش کارافرینانه میتوانند به طور مستقل از یکدیگر تغییر کنند. به همین دلیل این مطالعه سعی دارد تا تأثیر مستقل این ابعاد را بر روی عملکرد تحلیل کند که این امر منجر به فهم بهتری از آنها میشود.
این مطالعه در زمینه کسب و کارهای کوچک و متوسط میباشد. با توجه به نقش حیاتی که کسب و کارهای کوچک و متوسط می توانند در توسعه اقتصادی کشور ایفا کنند و همچنین مزایایی که آنها نسبت به بنگاههای بزرگ دارند، لزوم توجه به تقویت و توسعه آنها در جهت رقابت پذیر کردنشان ضروری مینماید. بررسی تجارب کشورهای دیگر در این زمینه گویای این واقعیت میباشد، بطوریکه برخی کشورها توانستهاند با برنامهریزی صحیح در زمینه بنگاههای کوچک و متوسط، موجبات توسعه اقتصادی کشورشان را فراهم آورند. بنگاههای کوچک و متوسط در هر کشوری نشاندهنده میزان کارآفرینی و مشارکت بخش خصوصی در اقتصاد آن جامعه میباشد. لذا هر چه تعداد آنها بیشتر باشد میتوان گفت که آن کشور اقتصاد پویاتری خواهد داشت. البته این بنگاههای کوچک و متوسط با توجه به ماهیت ساختاری خود دارای مزایا و همچنین محدودیتهایی میباشند. لذا بایستی در جهت تقویت و تاکید بر مزایای آنها گام برداشته و با استفاده از استراتژیهای صحیح در جهت رفع محدودیتهای آنها اقدام شود تا به عملکرد بهتری دست یابند. کیرچوف و براون(1997) بیان میکنند که بحث اصلی گرایش کارافرینانه درک این امر است که چگونه کسب و کارهای کوچک به رشد موفق و عملکرد بهتر دست مییابند(سیرزیک و تای، 2003: ص 46). به همین دلیل این تحقیق به این موضوع مهم پرداخته و از این طریق اطلاعات مهمی را برای تحقیقات بنیادی، مدیران و مالکان شرکتها بوجود میآورد.

1-4 – اهداف تحقیق
اهداف این تحقیق عبارتست از:
بررسی رابطه میان گرایش کارآفرینانه و عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط
بررسی چگونگی تأثیر گرایش کارافرینانه بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط
اولویتبندی ابعاد گرایش کارآفرینانه بر اساس میزان تأثیر آنها بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط

1-5 فرضیه های تحقیق
فرضیه اصلی
گرایش کارآفرینانه بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
فرضیههای فرعی
نوآوری بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
استقلالگرایی بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
ریسکپذیری بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
پیشگامی بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
رقابت تهاجمی بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط تأثیر معنیداری دارد.
1-6 قلمرو تحقیق
حدود پژوهش حاضر را میتوان در سه محدوده به شرح زیر بیان نمود:
الف) قلمرو مکانی
این پژوهش در میان کسب و کارهای کوچک و متوسط در شهرکهای صنعتی واقع در شهرستانهای شرق استان مازندران انجام شده است.
ب) قلمرو زمانی
قلمرو زمانی این تحقیق مربوط به سال 1389 است.
ج) قلمرو موضوعی
قلمرو موضوعی پژوهش در حوزه کارافرینی سازمانی و رابطه گرایش کارآفرینانه با عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط میباشد.
1-7-تعریف واژهها و اصطلاحات
1-7-1-تعریف مفهومی
گرایش کارآفرینانه: گرایش کارآفرینانه به روشها، اقدامات و سبکهای تصمیمگیری اشاره دارد که که مدیران از آن استفاده میکنند تا به گونهای کارآفرینانه عمل نمایند(لامپکین و دس، 1996). لامپکین و دس(1996) پنج بعد را برای عملیاتیسازی گرایش کارآفرینانه به صورت زیر بیان میکند: نوآوری، استقلال، ریسکپذیری، پیشگامی و رقابت تهاجمی.
نوآوری: تمایل شرکت برای بکارگیری و پشتیبانی از ایدههای جدید، چیزهای بدیع و نوظهور، آزمایشها و فرآیندهایی که منجر به نتایج ارزشمندی از جمله تولید محصولات و خدمات جدید، فرآیندهای تولیدی جدید و پیشرفت تکنولوژیکی میشود(لامپکین و دس، 1996).
استقلالگرایی : استقلالگرایی در مفهوم کارآفرینانه، فعالیتهای مستقل بوسیلۀ تیم یا فرد برای طرح یک ایده و تداوم آن تا مرحلۀ تکامل است. در واقع توانمند کردن فعالیتهای کارآفرینانه از طریق اینکه افراد یا تیم ها جهتگیری خودشان را در جستجو و به نتیجه رساندن فرصتها داشته باشند(لامپکین و دس، 1996).
ریسکپذیری: تحمل بدهیهای سنگین یا درگیر ساختن منابع در جهت بدست آوردن فرصتها در بازار با هدف بازده بالا میباشد(لامپکین و دس، 1996).
پیشگامی: پیشگام شدن در پیشبینی و دنبال کردن فرصتهای جدید و نیز مشارکت در بازارهای نوظهور(لامپکین و دس، 1996).
رقابت تهاجمی: گرایش شرکت برای اینکه به شدت رقبایش را تحت فشار قرار دهد تا موقعیت خود را در برابر رقبایش در بازار بهبود بخشد(لامپکین و دس، 1996).
عملکرد: عملکرد سازمانی به سطح تحقق یافتهای از انواع اهداف کاری که مدیر پاسخگو است، اشاره دارد (موسی، 2994). اهمیت و نقشهای گوناگونی که سازمانها دارند، امروزه توجه فزایندهای به ابعاد مختلف آنها از جمله فرآیندها، سیستمها و بویژه آنچه سازمان بدان دست مییابد(عملکرد) میشود. از طرف دیگر هیچ سازمانی نمیتواند چندان اثربخش باشد مگر اینکه برای آنچه که میخواهد انجام دهد برنامهای داشته باشد. دستیابی به عملکرد برتر و کسب نتایج عالی بدون داشتن برنامهای که در قالب یک نظام منسجم و یکپارچه تدوین شده و اجرا در بیاید، بسیار دشوار خواهد بود. این نظام تحت عنوان نظام مدیریت عملکرد شناخته میشود.
1-7-2-تعریف عملیاتی مفاهیم و شاخصها
نوآوری: نوآوری شامل معرفی محصولات و خدمات جدید، فرآیندها و روشهای تولیدی جدید برای تولید کالا یا خدمات جدید، ایجاد بازارهای جدید یا منابع عرضه جدید و یا سازماندهی مجدد صنایع میباشد(لامپکین و دس، 1996). نوآوری در این تحقیق شامل تغییرات در خطوط محصول و خدمات، حمایت از ایده های نوآور افراد، معرفی بهبودها و نوآوریهای در کسب و کار و تاکید بر فرایند تحقیق و توسعه، رهبری تکنولوژیکی و نوآوری میباشد.
استقلال: استقلال در عمل به معنی اعطای اختیار به کارکنان در جهت خودهدایتی، تمرین خلاقیت، تعقیب فرصتها، انجام فعالیت بدون درنظر گرفتن محدودیت های طاقتفرسای سازمانی و دفاع از ایده های جدیدی است که برای فعالیت کارافرینانه موثر ضروری است، میباشد (لامپکین و دس، 1996). در این تحقیق استقلال شامل استفاده از تیمهای کاری، تفکر خلاق و همفکری بین افراد در جهت ایجاد ایدههای خلاق، آزادی و استقلال به کارکنان جهت ارتباط آزادانه با یکدیگر، و دسترسی کارکنان به اطلاعات حیاتی میباشد.
ریسکپذیری: ریسکپذیری شامل انجام فعالیتهای جسورانه از طریق سرمایهگذاری در محیط ناشناخته، استقراض سنگین و یا درگیری قابل ملاحظه منابع برای سرمایهگذاری در نواحی کسب و کاری جدید بدون دانستن احتمال موفقیت یا شکست میباشد(راچ و دیگران، 2009). این نواحی میتواند شامل توسعه محصولات جدید، بخشهای بازاری جدید، تغییر موقعیت جغرافیایی، فرآیندها و خدمات جدید، ساختار سازمانی جدید و جهتگیری استراتژیکی جدید میباشد (کروگر، 2007). ریسکپذیری در این تحقیق شامل ریسکپذیر بودن به عنوان یک خصوصیت مثبت، شناسایی و بهرهبرداری از فرصتهای آشکار و پنهان و … میباشد.
پیشتازی : پیشتازی به معنی نگرش فرصتجویانه از طریق معرفی کالاها و خدمات جدید زودتر از رقبا، پیشبینی نیازها آینده بازار و ایجاد مزیت رقابتی اولین حرکتکننده در بازار و نیز به معنای دنبال کردن اولویت و اهداف رقابتی زودتر از رقبا میباشد(میلر، 1983؛ لامپکین و دس، 2001؛ راچ و دیگران، 2009). پیشتازی در این تحقیق شامل پیشتاز بودن در معرفی محصولات جدید، پیشتاز بودن در به کارگیری تکنولوژیهای نوین، روشهای اجرایی و محصولات، شناسایی و بهرهگیری از فرصتها، و پیشتازی در برخورد با فعالیتهای رقبا میباشد.
رقابت تهاجمی: رقابت تهاجمی به معنای به چالش کشیدن و تحت فشار قرار دادن رقبا جهت یافتن جایگاه بهتر در بازار، حالت تدافعی گرفتن در زمان دفاع از موقعیت بازاری خود و یا به ورود با حالت تهاجمی به بازار شناسایی شده توسط رقیب میباشد(لامپکین و دس، 2001). در این تحقیق رقابت تهاجمی شامل مقابله با رقبای شرکت، وارد شدن به بازارهای با قیمتهای بسیار پایین، اعلام به موقع محصولات جدید، جو شدیدا رقابتی و جسورانه، گرفتن کسب و کار و جلو زدن از رقبا و یا اجتناب از برخوردهای رقابتی میباشد.
کسب و کارهای کوچک و متوسط: تعریف رسمی و پذیرفتهشده برای سازمانهای کوچک و متوسط وجود ندارد(مک آدام و رید، 2001). کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، SME را به سازمانهایی اطلاق میکند که کارمندانی کمتر از 500 نفر دارند، اما طبق اسناد و مدارک، سازمانهای کوچک و متوسط بنگاههایی هستند مستقل که به عنوان بخشی از یک سازمان بزرگتر محسوب نمیشوند، سهم نسبتاً کوچکی از بازار را در اختیار دارند، معمولاً مالک آن مدیر میباشد و تصمیمات عمده بنگاه را بدون کنترل خارجی و آزاد آن اتخاذ میکند. در این تحقیق شرکتهای کوچک و متوسط بر اساس تعداد کارکنان و میزان اشتغالزایی در سطح شرکت به صورت مستقیم ملاک تعریف عملیاتی SMEها است. این تحقیق نیز این گونه از کسب و کارها را کسب و کارهایی میداند که دارای نیروی انسانی کمتر از 500 نفر باشند( قاهری،1387).
عملکرد سازمانی: میزان سودآوری شرکت، رشد فروش، میزان سهم بازار محصولات شرکت، میزان جلب رضایت مشتریان در ارائه محصولات و خدمات مشتری پسند و نیز از شاخص ” عملکرد / موفقیت کلی” در جهت عملکرد کسب و کار استفاده شده است.این معیارها از تحقیقات قبلی اتخاذ گردیده است و پایایی و روایی آن مورد تایید بوده است(ونکاترامن، 1989؛ ویکلند و شفرد، 2005؛ لامپکین و دس، 2001؛ آولونیتیس و سالاوو، 2007؛ لی و دیگران، 2008؛ رونیان و دیگران، 2008؛ لی و دیگران، 2009). برای ازیابی آن ها از معیارهای ذهنی استفاده گردید. یک مزیت مهم این معیارها بر معیارهای عینی این است که بیشتر پاسخگویان به معیارهای عینی پاسخ میدهند(رونیان و دیگران 2008). به عبارتی دلیل عدم استفاده از ملاکهای عینی در این تحقیق مقاومت شرکتها در ارائه شاخصهای مالی شرکت بود. از ابتدا چنین پیشبینی میشد، بدین منظور از معیارها به صورت کیفی یا ذهنی برای اندازهگیری عملکرد شرکتها استفاده شد.
1-8 محدودیتهای تحقیق
هر تحقیق و پژوهشی با یک سری محدودیتها و مشکلات همراه میباشد، به گونهای که میتوان گفت مشکلات و محدودیتها جزء لاینفک هر تحقیقی میباشد. تحقیق حاضر که از نوع میدانی میباشد، مشکلات و محدودیتهای آن به مراتب بیش از سایر تحقیقات(غیرمیدانی) بوده و ناشناخته بودن موضوع تحقیق نیز مشکلات آن را چند برابر نموده است که ذیلاً به برخی از آن ها اشاره میشود:
الف) گستردگی بیش از حد موضوع و تعداد زیاد بنگاههای کوچک و متوسط: نکته قابل توجه در رابطه با این پایاننامه، این است که این موضوع در سطح چندین کسب و کار منتخب انجام شده است.
ب) کمبود منابع نظری در خصوص رابطه میان گرایش کارآفرینانه و عملکرد: لازم به یادآوری است که بررسی گرایش کارآفرینانه بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط در ایران، برای اولین بار در این پایاننامه صورت گرفت و محقق با صرف وقت فراوان و جستجو در سایتهای اینترنتی تخصصی مانند Science Direct، Emerald، Elseviar و گردآوری چندین مقاله در رابطه با بررسی گرایش کارآفرینانه بر عملکرد، مبانی نظری و تئوریک کافی در خصوص گرایش کارآفرینانه اقدام نموده است.
ج) جامعه مورد مطالعه بخشی از کسب و کارهای کوچک و متوسط در شرق استان مازندران میباشند. باید در تعمیم نتایج این مطالعه دقت لازم به عمل آید، زیرا موقعیت رقابتی و یا رشد فعالیتهای کسب وکارهای کوچک و متوسط در این جا ممکن است در بخشهای دیگر یا استانهای دیگر متفاوت باشد.
د) این مطالعه بر روی دادههای ذهنی فردی در هر سازمان کسب شد که عموما” مالک یا رئیس کسب و کارهای کوچک و متوسط بودند. اکثریت نمونه در این جا مالکان بودند. مدیران فردی در نگاه به محیط و سازمانشان دارای تعصب ادراکی و محدودیتهای شناختی هستند. مالکان کسب و کارهای کوچک اغلب کسب و کارشان را جزئی از شخصیت خود میدانند که به طور پیچیدهای تحت تأثیر نیازها، روابط وتمایلات خانوادگی میباشد. اگر چه به دست آوردن دادههای عینی از کسب و کارهای کوچک مشکل میباشد، تلاشهای تحقیقی آینده میتواند از دادههای عینی برای اطمینان از نتایج گزارش شدهشان استفاده نمایند.
ه) محدودیت دیگر در ارزیابی متغیر وابسته یعنی عملکرد کسب و کار میباشد. معیارهای مورد استفاده مربوط به عملکرد در حوزه رشد فروش، سهم بازار و سودآوری میباشد. در این جا ممکن است معیارها یا ابعاد دیگری باشند که نشان دهنده خوبی از عملکرد شرکت باشند.
فصل دوم
ادبیات و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه
خواندنیهای مقدماتی نخست به منظور آشنایی محقق با تحقیقاتی که پیشتر درباره مضمون تحقیق انجام گرفته است و نیز تعیین موقعیت تحقیق در دست انجام نسبت به آن ها، صورت می گیرد. در وهله دوم، محقق به برکت خواندن هایش خواهد توانست چشم اندازی را که به نظرش برای موضوع تحقیقش مناسب تر است تعیین کند. تهیه چکیدههایی با ساختار صحیح اجازه می دهد که ایده های اصلی متون مشاهده شده را استخراج کرده و آن ها را با یکدیگر مقایسه کرد(رفیع پور،1385: 81). به همین دلیل در این بخش ابتدا مفهوم واژه کارآفرینی تبیین میشود. بعد به بررسی دیدگاههای مختلف در مورد کارآفرینی، انواع کارآفرینی، نقش کارآفرینی در توسعه اقتصادی پرداخته میشود. سپس در بخش دوم به توضیح مفهوم گرایش کارآفرینانه و ابعاد آن و تاثیر آن بر عملکرد کسب و کارهای کوچک و متوسط پرداخته میشود و در آخر تحقیقات انجام گرفته مرتبط با موضوع تحقیق، در داخل و خارج از کشور مورد بررسی قرار میگیرد.
2-2-کارآفرینی
کارآفرینی، واژه ای است نو که از معنی کلمهاش نمیتوان به مفهوم واقعی آن پی برد. این واژه به جای کلمه Entrepreneurship به کار میرود که در اصل از کلمه فرانسوی Entreprender به معنای متعهدشدن نشأت گرفته است. بنابر تعریف واژه نامه وبستر کارآفرین کسی است که متعهــــــد می شود مخاطره یک فعالیت اقتصادی را سازماندهی، اداره و تقبل نماید» (اسکندانی، 1379). بعضی از دانشمندان نظیر شومپیتر، کارآفرین را مهمترین عامل توسعه اقتصادی دانسته اند. وی معتقد است کارآفرین یک مدیر صاحب فکر و ابتکار است که همراه با خلاقیت، ریسکپذیری، هوش، اندیشه، و وسعت دید، فرصتهای طلایی میآفریند. او قادر است که با نوآوریها تحول ایجاد کند و یک شرکت زیانده را به سوددهی برساند.
سیر تطور و تکامل فعالان اقتصادی یا کارآفرینان نشان میدهد که کارآفرینی در نظریههای اقتصادی تبلوریافته و به عنوان عامل اصلی ایجاد ثروت یا موجد ارزش اقتصادی شناخته و از قرن پانزدهم تاکنون در کانون بحث مکاتب مختلف اقتصادی قرار داشته است (اسکندانی، 1379). کارافرینی همیشه به عنوان نیروی مولد اقتصاد و نیروی رشد بازارهای جدید بوده است(کیکول و دی آنتونیو، 2005). اما سابقه مفهوم کارآفرینی در دانش امـــروزی به دویست سال پیش برمی گردد. اولین کسی که این مسئله را مطرح کرد فردی به نام کانتیلون است. این واژه دستخوش تعاریف جدید شده و ترجمه آن در ایران به معنای همان کسی است که زیربار تعهد می رود. امروزه بسیاری از شرکتها به لزوم کارآفرینـــــی سازمانی پی برده اند (احمدپور، 1383).
کارآفرینی مفهومی است که تاکنون از دیدگاه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته است و همه بر این باورند که کارآفرینی موتور محرکه‌ی توسعه‌ی اقتصادی کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه است. سه دلیل مهم کشورها برای توجه به مقوله کارآفرینی، تولید ثروت، توسعه‌ی تکنولوژی و اشتغال مولد است. در حالی که در کشور ما به اشتباه این مفهوم صرفا با اشتغال‌زایی مترادف شده و فقط برای حل مشکل اشتغال به سمت کار آفرینی پیش می‌رویم.
در مکالمات رایج، کارآفرینی را با شروع کسب و کار جدید مرتبط میدانند، اما این کاربرد برای واژهای که از تاریخ غنی و معانی بسیار مهمی برخوردار بوده، بسیار ضعیف است. واژه کارآفرین در قرن هفدهم و هجدهم از اقتصاد فرانسه وارد شده است. در فرانسه این واژه به معنای فردی است که مسئولیت انجام یک فعالیت یا پروژه بسیار مهمی را بر عهده می گیرد. به طور روشنتر، کاربرد این واژه زمانی است که بخواهیم افراد ریسک پذیر را شناسایی کنیم، افرادی که از طریق پیدا کردن راههای بهتر و جدیدتر برای انجام کارها، موجب پیشرفت اقتصادی میشوند.
در فرهنگ لغت آکسفورد کارآفرین فردی معرفی میشود که با استفاده از ابتکار و ریسکپذیری تلاش میکند تا سود بدست آورد.
کارآفرینی فرایند پویایی از ایجاد ثروتهای فزاینده است. این ثروت به وسیله افرادی ایجاد می شود که دست به ریسک می زنند و ارزشهایی برای بعضی از تولیدات و خدمات ایجاد میکنند.
بیل گروس معتقد است که کارآفرینی با در هم شکستن وضعیت موجود راههای پذیرفته شده انجام کار را رد میکند و باعث میشود الگوهای سنتی رفتار تغییر کنند.
تیمونز(1989) معتقد است کارآفرینی درک یک فرصت است، در حالیکه دیگران آن را آشفتگی، سردرگمی و تناقض تلقی میکنند. از دیدگاه او شناسایی فرصت، قلب کارآفرینی محسوب میشود.
کیو(1995) کارآفرینی را فرایند انجام کاری جدید و متفاوت برای ایجاد ثروت و اضافه کردن ارزش به اجتماع تعریف میکند.
در این تعریف به سه جنیه اصلی کارآفرینی توجه شده است: خلاقیت(کار جدید)، نوآوری(کار متفاوت) و ایجاد ارزش. این تعریف همچنین مسئولیت اجتماعی را به عنوان هدف فرایند کارآفرینی به منظور افزودن ارزش به اجتماع مدنظر داشته است.
رابرت هیسریچ(2002) یکی از بهترین تعاریف را در زمینه کارآفرینی ارائه کرده است:
“کارآفرینی فرایند خلق چیزی متفاوت و با ارزش از طریق اختصاص زمان و تلاش لازم برای آن است؛ با فرض همراه بودن ریسکهای مالی، روانی و اجتماعی و نیز دریافت پاداشهای مالی و رضایت فردی.”
تعریف بالا به چهار جنبه اساسی از رفتارکارآفرین اشاره میکند: اول، کارآفرینی فرایند خلق چیزی جدید و ارزشمند است، در نتیجه این فرایند باید برای کارآفرین و افرادیکه این کار برای آنها صورت گرفته، ارزشمند باشد. دوم، کارآفرینی نیازمند تخصیص زمان و انرژی لازم است. در این فرایند، میزان مناسبی از انرژی و زمان لازم است تا چیزی جدیدی بتواند خلق شود و به شکل عملیاتی درآید. ریسکهای ضروری، جنبه سوم کارآفرینی است. این ریسکها اشکال متعددی دارند و معمولاً این ریسکها مربوط به حوزه های مالی، اجتماعی و روانی است. آخرین بخش از تعریف، مربوط به پاداشهای کارآفرین میباشد. غالب این پاداشها مربوط به “استقلال” است که به دنبال آن “رضایت فردی” نیز حاصل میشود. برای بسیاری از کارآفرینان پاداشهای مالی نیز اهمیت دارد، اما پول معمولاً به عنوان شاخصی برای سنجش میزان موفقیت به شمار میآید.
در یک جمعبندی میتوان گفت که کارآفرینان افرادی هستد که ارزش منابع، کار، مواد و دیگر عامل تولید را تغییر میدهند تا ارزشمندتر از گذشته محسوب شوند. از این رو آنها همواره در پی نوآوری و کارهای جدید هستند. در دنیای جدید، کارآفرینان کسب و کار جدیدی را راهاندازی میکنند و شرکتی را توسط خوشان سازماندهی کرده و توسعه می دهند. آنها از دانش مربوط به نوآوریها و اختراعات برای تنظیم اهداف مهم و قابل توجه استفاده کرده و با کاربرد تکنولوژی جدید سعی می کنند بازده کاری خود را افزایش دهند(پرداختچی و شفیع زاده،1384).
2-3- سیر تاریخی مفهوم کارآفرینی
ریشه‌ی واژه کارآفرینی از کلمه‌ی فرانسوی Entreprendre، اصطلاحاً به معنای واسطه یا دلال، مشتق شده است. این واژه در طول زمان همراه با تحول شیوه‌های تولید و ارزش‌های اجتماعی دچار دگرگونی و افزایش مفاهیم در بر گیرنده شده است. از آن‌جا که بررسی این تحولات و موارد کاربرد این واژه تا حد زیادی در راستای توسعه‌ی نظریه‌ی کارآفرینی حرکت کرده است، مروری به پنج دوره دگرگونی در مفهوم کارآفرینی داریم.
دوره‌ی اول: قرون 15 و 16 میلادی «صاحبان پروژه‌های بزرگ»
اولین تعاریف کارآفرینی در این دوره ارائه می‌شود. این دوره همزمان با دوره‌ی قدرتمندی ملاکین و حکومت‌های فئودالی در اروپا است. کارآفرین کسی است که مسئولیت اجرای پروژه‌های بزرگ را بر عهده می‌گیرد و البته در این راه مخاطره‌ای را نمی‌پذیرد، زیرا عموما منابع توسط حکومت محلی تأمین می‌شود و او صرفا مدیریت می‌کند. نمونه‌ی بارز کارآفرین در این دوره معماران مسئول ساخت کلیسا، قلعه‌ها و تاسیسات نظامی هستند.
دوره‌ی دوم: قرن 17 میلادی «مخاطره‌پذیری»
در این دوره همزمان با شروع انقلاب صنعتی بعد جدیدی به کارآفرینی اضافه شد: مخاطره. در این دوره کارآفرین به عنوان فردی تلقی می شود که با دولت قرارداد می بست تا خدماتی را ارائه دهد و یا محصولات تولید شده را تولید کند. از آنجا که میزان این قراردادها ثابت، ولی هزینه های آن متغیر بود این امکان وجود داشت که کارآفرین در این مبادلات با ضررهای مالی مواجه شود یا به سود سرشاری دست یابد.
کانتیلون یکی از اولین محققین این موضوع، کارآفرینی را این گونه تعریف می‌کند: «کارآفرین کسی است که منابع را با قیمت نامشخص می‌خرد، روی آن فرایندی انجام می‌دهد و آن را به قیمتی نامشخص و تضمین نشده می‌فروشد، از این رو مخاطره‌پذیر است.» کارآفرین در این دوره شامل کسانی نظیر بازرگانان، صنعتگران و دیگر مالکان خصوصی می‌گردید.
دوره‌ی سوم: قرون 18 و 19 میلادی و اوایل قرن بیستم «تمایز کارآفرینان از دیگر بازیگران صحنه‌ی اقتصاد»
در این دوره ابتدا کارآفرین از تامین‌کننده‌ی سرمایه متمایز میگردد. یعنی کسی که “مخاطره” می‌کند، با کسی که سرمایه را تامین می‌کند، متفاوت است. ادیسون به عنوان یکی از کارآفرینان این دوره پایه‌گذار فناوری‌های جدید شناخته می‌شود، ولی او سرمایه‌ی مورد نیاز فعالیت‌های خود را از طریق اخذ وام از سرمایه‌گذاران خصوصی تأمین می‌کرد. همچنین در این دوره میان کارآفرین و مدیر کسب و کار نیز تفاوت گذارده می‌شود. کسی که سود حاصل از سرمایه را دریافت می‌کند با شخصی که سود حاصل از توانمندی‌های مدیریتی را دریافت می‌کند، تفاوت دارد.
دوره‌ی چهارم: دهه‌های میانی بیستم میلادی «نوآوری»
مفهوم نوآوری در این دوره به یک جزء اصلی تعریف کارآفرینی تبدیل می‌شود. از تعاریف برآمده از این دوره می‌توان موارد زیر را نام برد. کارآفرین فردی نوآور و توسعه‌دهنده‌ی فناوری‌های به کار گرفته نشده است. کارآفرینان کسب و کاری جدید را شروع می‌کنند، در حالی که دیگران برخلاف آنان تغییرات اندکی در محصولات موجود می‌دهند. مفهوم نوآوری می‌تواند شامل همه چیز، از خلق محصولی جدید تا ایجاد یک نظام توزیع نوین یا حتی ایجاد یک ساختار سازمانی جدید برای انجام کارها باشد. اضافه شدن این مفهوم به خاطر افزایش رقابت در بازار محصولات و تلاش در استفاده از نوآوری برای ایجاد مزیت رقابتی در کسب و کارهای موجود و بقای آنهاست.
دوره‌ی پنجم: دوران معاصر (از 1980 تاکنون) «رویکرد چند جانبه»
در این دوره همزمان با موج جدید ایجاد کسب و کارهای کوچک و رشد اقتصادی و شناخته شدن کارآفرینی به عنوان تسریع‌کننده‌ی این ساز و کار، توجه زیادی به این رشته جلب شد. تا این زمان کارآفرینی فقط از دیدگاه محققان اقتصادی مورد بررسی قرار می‌گرفت، ولی در این دوره توجه جامعه‌شناسان و روان‌شناسان نیز به این رشته معطوف گردید. عمده توجه این محققین بر شناخت ویژگی‌های کارآفرینان و علل حرکت فرد به سوی کارآفرینی است. از تعاریف شناخته شده‌تر این دوره می‌توان به مورد زیر اشاره کرد: کارآفرینی روند پویایی در جهت ابجاد و افزایش سرمایه است، این کار توسط کسی انجام می‌شود که مخاطره‌ی از دست دادن زمان یا فرصت‌های شغلی دیگر را با هدف ایجاد ارزش برای یک محصول یا خدمت می‌پذیرد(کردی و آذری، 1387).
2-4-دیدگاههای مختلف در مورد کارآفرینی
2-4-1-کارآفرینی از دیدگاه اقتصاددانان
کارآفرینی و کارآفرینان ابتدا مورد توجه اقتصاددانان بوده است؛ به گونهای که بیشتر مکاتب اقتصادی از قرن شانزدهم میلادی به بعد درباره آن سخن گفتهاند. طبق نظر اقتصاددانان، کارآفرینان، ویژگیهای خاصی داشته و کارکردها و فعالیتهای متنوعی به آنها نسبت داده میشود. اگر چه مفهوم کارآفرینی برای اولین بار در نظریات اقتصادی مطرح شد، اما رفته رفته، با گرایش پیداکردن مباحث اقتصادی به استفاده از مدها و روشهای ریاضی و آماری، عملا این مفهوم از تئوریهای اقتصادی حذف شدند و رشتههای علمی دیگری به بحث در مورد آن پرداختند. شومپیتر از معروفترین دانشمندان رشته اقتصاد است که در خصوص کارآفرینی و کارآفرینان نظریات جالب و در خور توجهی ارائه داده است. شومپیتر معتقد بود که کارآفرین، نیروی محرکه در توسعه اقتصاد است و نقش وی عبارتست از: ” نوآوری یا ایجاد ترکیب های تازه از مواد”. وی نقش مدیران و افراد ایجاد کننده کسب و کار را متفاوت از نقش کارآفرینان میدانست و معتقد بود که کارآفرینی یعنی ارائه کالایی جدید، ارائه روشی جدید در فرآیند تولید، یافتن بازاری جدید، یافتن منابع جدید و یا ایجاد هرگونه تشکیلات جدید در صنعت و کارآفرین در این میان کسی است که بتواند در خصوص مطلوبیت نوآوری خویش صاحبان سرمایه را متقاعد کرده و آنها را با خود همراه سازد. از نظر شومپیتر، کارآفرین نقش مدیریتی و تصمیم گیری نیز ایفا می کند. او همچنین معتقد بود که مدیران و کارآفرینان هر دو ریسکرا تجربه می کنند، لذا مشخصه کارآفرین را نوآوری می دانست و کار آن را تخریب خلاق تعریف میکرد. وی در کتاب خود اشاره میکند که از مشخصه های اقتصاد سالم، نوآوری و کارآفرینی هستند که تعادل پویا ایجاد میکنند. در مدل توسعه اقتصادی شومپیتر، کارآفرینی به منزله تخریب خلاق بیان شده که به عنوان نیرویی برانگیزاننده، برای توسعه اقتصادی جامعه لازم و ضروری است.

2-4-2- کارآفرینی از دیدگاه دانشمندان علوم رفتاری
همان گونه که قبلاً نیز اشاره شد، علاوه بر اقتصاددانان که به عنوان اولین محققان و نظریه پردازان در خصوص کارآفرینی و کارآفرینان بوده اند، دانشمندان رشته های دیگر نیز در خصوص این موضوع، مطالعات خوبی داشته و نظریاتی را به دنیای علم ارائه کردهاند .در این میان، دانشمندان علوم رفتاری نظیر روانشناسان، جامعه شناسان، و به خصوص محققان مدیریت، نقش مهمی را ایفاء کرده اند. از مهمترین دانشمندان رشتههای علوم رفتاری که در زمینه کارآفرینی و کارآفرینان نظریهپردازی کردهاند، ون در ورف و براش میباشند. آنها ضمن بررسی بیست و پنج تعریف از کارآفرینی، این گونه نتیجهگیری کرده اند که کارآفرینی به عنوان یک فعالیت تجاری، ویژگی هایی بدین شرح دارد:
ایجاد، یعنی تأسیس یک واحد تجاری یا یک کسب وکار جدید
مدیریت عمومی، یعنی هدایت و سازماندهی یک فعالیت تجاری یا کسب و کار و تخصیص منابع.
نوآوری و خلاقیت، یعنی خلق و بهرهبرداری تجاری از کالا، خدمت، فرآیند، بازار، مواد اولیه و یا سازمان جدید.
ریسکپذیری، یعنی قبول و شهامت داشتن در مواجهه با زیان یا شکست بالقوه یک واحد تجاری.
قصد و نیت، یعنی داشتن ایمان قوی در دستیابی به سطوح بالای رشد و سود یک واحد تجاری.
با جمع بندی نظریات دانشمندان علوم رفتاری در مورد کارآفرینی و کارآفرینان می توان نتیجه گرفت که با خارج شدن بحث مذکور از نظریات اقتصادی همراه با پررنگ ترشدن نقش کارآفرینان در رشد و توسعه اقتصادی کشورها، روانشناسان، با هدف ارائه نظریاتی مبتنی بر ویژگی های شخصیتی و تفاوت قائل شدن بین کارآفرینان و غیرکارآفرینان، به بررسی ویژگ ی های روانشناختی کارآفرینان پرداختهاند. علاوه بر روانشناسان، جامعه شناسان نیز دیدگاه های جدیدی درباره کارآفرینی و کارآفرینان ارائه کرده اند. ابداع و معرفی نظریه های اجتماعی- فرهنگی، یعنی مطالعه تأثیر محیط و فرهنگ در اقدام افراد به کارآفرینی، و نظریه شبکه های اجتماعی از جمله کارهای جامعه شناسان می باشد که به دنیای کارآفرینی و کارآفرینان عرضه کرده اند. آنها همچنین کارآفرینی ر ا به عنوان فرآیندی معرفی کرده اند که سرانجام به ایجاد شرکت های جدید میانجامد. بر همین اساس نیز مد ل های فرآیندی متعددی در مورد چگونگی تأسیس شرکت ها ارائه شدند که در همه آنها بر نقش عوامل محیطی و فردی اثرگذار بر فرآیند تأسیس شرکت ها تأکید شده است.

2-4-3-کارآفرینی از دیدگاه دانشمندان مدیریت
اگر چه شروع نظریه پردازیها در مورد کارآفرینی و کارآفرینان با دانشمندان رشته اقتصاد و ادامه آن نیز با رفتاریون بوده است، اما به جرأت میتوان ادعا کرد که بیشترین کار در این موضوع را علما و دانشمندان مدیریت انجام دادهاند. گرچه از اوایل دهه ٧٠ برخی محققین به تشریح کارافرینی در درون سازمانها پرداختند اما تا اوایل دهه ٨٠ این موضوع بطور جدی مورد توجه محققین قرار نگرفت. محققان مدیریتی عمدتاً رویکرد فرآیندی را در تشریح و تبیین مدیریت کارآفرینی انتخاب، و به ایجاد و خلق بستر و محیط کارآفرینانه در سازمانها و محیط آنها پرداختهاند. به نظر ساویر(١٩۵٨) کارآفرینی را میتوان در دامنه وسیعی از وظائف مشاهده نمود. این وظائف میتواند شامل نوآوری محض تا کارهای معمولی باشد و کارآفرینی را نه تنها بطور مستقل و فردی بلکه در تمام سازمانهائیکه در آنها تصمیمگیریهای متحورانه اتخاذ میگردد و بر ترکیب و تخصیص منابع در شرایط بیثبات تأثیر میگذارد، میتوان مشاهده نمود(احمدپور داریانی،1383). پیتر دراکر (1985) از جمله معروفترین دانشمندانی است که در مورد کارآفرینی و کارآفرینان معتقد است کارآفرین کسی است که فعالیت اقتصادی کوچک و جدیدی را با سرمایه خود شروع میکند. در تمامی تعاریف ارائه شده از سوی دراکر اشاره شده است که کارآفرینان تغییردهنده ارزشها هستند، ریسکپذیرند، به سرمایه نیاز دارند، هیچ وقت سرمایهگذار نیستند، به درستی تصمیم میگیرند، همواره به دنبال تغییر بوده و آن را اصل مسلم و سالم میدانند، قدرت شناسایی فرصتها را دارند، مفاهیم و فنون مدیریتی را به کار میگیرند، رفتارگرا و عملگرا هستند و بالاخره اینکه بر مبنای نظریات اقتصادی و اجتماعی عمل میکنند. از اواسط دهه 1970، کارآفرینی جزئی از رفتار مدیران در نظر گرفته شده و به سطح مطالعات سازمانی نیز کشیده شده است. به علاوه، با مطرح شدن رویکرد کارآفرینی اقتضایی و لحاظ کردن عوامل موقعیتی و وضعیتی در مطالعات کارآفرینی، در واقع از کارآفرینی به عنوان یک استراتژی نوین جهت دستیابی به نوآوری، موفقیت، رشد، بقا و دیگر مزایای مرتبط، در شرکتهای بزرگ یاد میشود.
به طور کلی، مدیران به عنوان مهمترین عامل سازمانهای صنعتی، چهار نقش عمده ایفا میکنند که عبارتند از 1) نقش تولید ، 2) نقش اداری، 3) نقش یکپارچه کننده،4) نقش کارآفرینی، که از نقش کارآفرینی به عنوان موتور حرکت توسعه اقتصادی یاد میشود. در واقع کارآفرینی عامل اصلی ایجاد خلاقیت و نوآوری است. اکنون اکثر کشورهای توسعه یافته در حال انتقال از حالت اداری یا بوروکراتیک به وضعیت کارآفرینی هستند. تحقیقات نشان میدهد که کارآفرینان به ویژه در ایجاد واحدهای اقتصادی کوچک و متوسط، که منجر به اشتغال زایی بالایی میشود، نقش کلیدی دارند. از این رو، طراحی و تبیین الگوی پرورش مدیران کارآفرین میتواند در این راستا نقش بسیار مهمی داشته باشد(کردی و آذری، 1387).
2-5- انواع کارآفرینی
با مروری بر ادبیات کارآفرینی درمییابیم که این بحث در طی دورههای مختلف، تکامل چشمگیری داشته است، به طوری که انواع جدیدی از کارآفرینی در دورانهای مختلف به منصه ظهور رسیده است. طبقهبندی کورنوال و پرلمن کاربردهای بیشتری در حوزه مدیریت دارد، براساس این تقسیمبندی به طور کلی کارآفرینی در قالب سه شکل عمده ظاهر میشود:
کارآفرینی فردی: در کارآفرینی فردی، فرد کارآفرین به طور مستقل و جداگانه اقدام به کارآفرینی میکند.
کارآفرینی سازمانی: شومپیتر میگوید: نیازی نیست که کارآفرینی یک کار فیزیکی خاص باشد. هر محیط اجتماعی روش خاص خود را برای کارآفرینی دارد. یک سازمان میتواند محیطی را فراهم آورد که در آن تمام اعضا بتوانند در انجام امور کارآفرینی شرکت کنند. افراد بسیاری که سازمانها را رها کرده و خودشان سازمان جدیدی تاسیس میکنند، نمایانگر آنند که اکثر سازمانها قادر نیستند محیطی را برای کارآفرینی خلق کنند. البته برخی افراد فقط برای تاسیس یک سازمان جدید، سازمان خود را ترک میکنند و شرایط محیطی داخل سازمان اهمیت چندانی برایشان ندارد. اما بسیاری از افراد در صورت وجود حمایت متناسب در سازمان میمانند. سازمانی که چنین محیط داخلی را خلق میکند سازمانی کارآفرین تلقی میشود. البته حضور کارآفرینان در سازمانها منعکسکننده کارآفرین بودن یک سازمان نیست (مقیمی،1381، ص 86).
کارافرینی درونسازمانی: گیفورد پینکات در کتاب ” اشکال کارآفرینی” مفهوم کارآفرینی در سازمانها را مطرح کرد. در کارآفرینی سازمانی فرد کارآفرین در درون یک سازمان از قبل تاسیس شده(موجود) اقدام به انجام کارآفرینی میکند.
جانجا(1999) انواع مختلف کارآفرینی را به پنج دسته تقسیم میکند:
1. کارآفرینی اداری: در این نوع کارآفرینی، توسعه تولیدات، فرآیندها و شیوههای جدید یا توسعه موارد موجود، اولویت بالایی دارد و به عنوان سرمایهگذاری جدید کارکنان فنی، علمی و مدیران و مجریان محسوب میشود. مدیریت باید منابع و امکانات را حفظ کند و کارگران ماهر باید برای عقاید جدید تلاش کنند. فرهنگ برای نوآوری، ارزشی به مراتب بالاتر از شرایط بوروکراسی قائل است.
2. کارآفرینی فرصتگرایانه: این رویکرد بر ارزیابی و گسترش توسعه نوآوریهای مبتنی بر فناوری داخلی و خارجی تاکید میکند. وجود یک محصول برتر نشانه رویکرد فرصتگرایانه در قبال کارآفرینی درون سازمانی است.
3. کارآفرینی اکتسابی: در این مورد، کارآفرینی از طریق اکتساب تواناییهای فنی سایر شرکتها و از طریق همکاری، مشاوره یا انعقاد قرارداد با آنها صورت میگیرد تا به دستاوردهای تکنولوژیکی آنها دست یابد.
4. کارآفرینی پرورشگاهی: این امر نیازمند ایجاد واحدهای نیمه مستقل در شرکتهای موجود برای اندیشیدن، آغازکردن و تقویت شرکتهای جدید است. با توجه به مخاطره بالای نوآوری در فعالیتهای شرکتهای تجاری، واحدهای نیمه مستقل به کارآفرینی درون سازمانی کمک میکنند.
5. کارآفرینی ابتکاری: در این رویکرد، نوآوری محدود به تقلید یا ایجاد تغییرات ساده در بستهبندی یا طراحی است.
اما امروزه با پیشرفت تکنولوژی و گسترش ارتباطات میان افراد شاهد بروز انواع دیگری از کارآفرینی نیز میباشیم که در ذیل منحصراً به آن اشاره میشود.
1- کارآفرینی مستقل : فرایندی است که منجر به ایجاد رضایتمندی و یا تقاضای جدید میگردد. کارآفرینی عبارتست از فرایند ایجاد ارزش از راه تشکیل مجموعه منحصر به فردی از منابع به منظور بهرهگیری از فرصتها و بر این اساس کارآفرین مستقل فردی است که مسئولیت اولیه جمعآوری منابع لازم برای شروع کسب و کار را به عهده میگیرد و مشخصه اصلی کارآفرینی، نوآوری میباشد.(فرای، 1998، ص 12)
2- کارآفرینی سازمانی: یا کارآفرینی درونسازمانی فرایندی است که در آن محصولات یا فرایندهای نوآوری شده از طریق القاء و ایجاد فرهنگ کارآفرینانه در یک سازمان از قبل تاسیس شده به منصه ظهور میرسد. به عبارت دیگر، مجموعه فعالیتهایی است که از منابع و حمایت سازمانی به منظور دستیابی به نتایج نوآورانه برخوردار میباشد(صمد آقایی، 1387،ص33). پینگات، کارآفرینی درونسازمانی را این چنین تعریف میکند: «کارآفرین درونسازمانی، رؤیاپردازی است که مسئولیت به ثمر رساندن یک نوآوری را در درون سازمان بر عهده میگیرد.» او ادامه می‌دهد «کارآفرین درونسازمانی ممکن است مبتکر یا مخترع باشد، اما همیشه فردی است که می‌داند چگونه یک ایده را به واقعیتی سودآور تبدیل کند.»
3- کارآفرینی شرکتی: به مفهوم تعهد شرکت برای ایجاد و معرفی محصولات جدید، فرایندهای جدید و نظامهای سازمانی نوین است. کارآفرینی شرکتی شامل فعالیت‌های رسمی و غیررسمی است که با هدف ایجاد کسب و کار جدید، محصول و فرآیندهای جدید و توسعه‌ی بازار صورت می‌گیرد.
تحقیقات جدید سه مفهوم را در تعریف کارآفرینی شرکتی نام می‌برند: تجدید راهبرد (نوسازی راهبردها/تجدید ساختار سازمان)، نوآوری (ارائه‌ی چیز جدیدی به بازار) و کسب و کار درون شرکت (فعالیت‌های کارآفرینانه‌ی شرکتی که منجر به ایجاد کسب و کاری جدید در درون شرکت مادر می‌شوند). تمایل به این گونه کارآفرینی در پاسخ به افزایش سریع تعداد رقبا، عدم اعتماد به شیوه‌های سنتی کسب و کار، حرکت تعداد زیادی از افراد نخبه به سمت ایجاد کسب و کارهای کوچک مستقل، رقابت بین‌‌المللی و نیاز به افزایش بهره‌وری، افزایش یافته است. در شرکت‌های جدید انقلاب جدیدی به سوی تسهیل امر کارآفرینی درون سازمانی و تقدیر از کارآفرینان درون سازمانی جریان دارد.
تفاوت کارآفرینی سازمانی و شرکتی در این است که در اولی یک فرد سرمنشأ نوآوری و تحول و کارآفرینی در سازمان میشود اما در دومی تمامی اعضای شرکت و سازمان دارای روحیه کارآفرینی میباشند و این روحیه نوآوری در جای جای سازمان وجود دارد(شیکر، 1996).
4- کارآفرینی دولتی: کارآفرینان دولتی معمولا در سازمانهای بزرگ یا موسسات دولتی فعالیت میکنند و تمایل زیادی به دور زدن و حذف بوروکراسیهای اداری دارند، زیرا توان تحول قوانین و مقررات و کنترلهایی که این بوروکراسیهای بزرگ به اعضای خود تحمیل میکنند را ندارند و در بخشهای مختلف از جمله قانونگذاری موجهای جدیدی را ایجاد میکنند(کوین و اسلوین، 1991).
5- کارآفرینی از راه دور: فرایندی که طی آن فرد کارآفرین بدون حضور فیزیکی خود در محل و صرفاً از راه دور به کارآفرینی مشغول میشود. مثلاً فردی را در نظر بگیرید که کتابی را در آمریکا تالیف میکند. همین فرد این کتاب را در سنگاپور چاپ میکند و سپس از طریق کانالهای توزیع اروپا آن را توزیع میکند، صرفاً بدون اینکه در هیچ یک از این مکانها حضور داشته باشد.
6- کارآفرین ارزشی(اجتماعی): یا غیرانتفاعی فرایندی است که طی آن فرد یا افرادی با خلق و انجام یک عمل نوآورانه عده زیادی را در جامعه از منافع آن عمل بهرهمند میسازند. برخی از سازمانهای غیردولتی (NGO) چنین فعالیتهایی را انجام میدهند.
7- کارآفرینی اطلاعاتی: فرایندی است که در آن فرد کارآفرین در صنعت اطلاعات مشغول به فعالیت میگردد و در عرصه اطلاعات اقدام به نوآوری میکند که به ایشان محتواساز نیز گفته میشود. آنچه که ما در سازمانهای مجازی به عنوان کشف و بهرهبرداری از فرصتها یاد میکنیم توسط همین کارآفرینان اطلاعاتی صورت میگیرد.
8- کارآفرینی زوجی: فرایندی است که در آن زن و شوهر پس از ازدواج با یکدیگر و بواسطه با همبودن اقدام به کارآفرینی به طور مشترک مینمایند. این مقوله در استرالیا از سال 1980 میلادی با رشدی معادل 90 درصد روبرو بوده است. بحث کارآفرینی زوجی از بحث تجارت خانوادگی جداست چرا که در تجارت خانوادگی هر یک از اعضای خانواده اعم ازمادر، پدر، برادر، همسر و خواهر امکان حضور دارند.
9- کارآفرینی تکنولوژیکی: فرایندی است که طی آن فرد کارآفرین با خلق تکنولوژیهای پیشرفته اقدام به کارآفرینی میکند.
10- کارآفرینی زنان: چنانچه زنان مستقلاً و به تنهایی اقدام به کارآفرینی کنند، نام این عمل را کارآفرینی زنان میگذارند. در طی سالهای اخیر تحقیقات زیادی برای مقایسه کارآفرینان زن و مرد صورت گرفته است از جمله تحقیقات خان اریتسن و خان بییر. از جمله نتایج آنها میتوان به موارد ذیل اشاره نمود: (صمدآقایی، 1387).
1- زنان کارآفرین نسبت به مردان کارآفرین اعتماد به نفس کمتری دارند.
2- زنان کارآفرین برعکس اکثر مردان کارآفرین به مردم به چشم وسیلهای برای رسیدن به هدف نگاه نمیکنند.
3- زنان کارآفرین کمتر از مردان کارآفرین، آیندهگرا هستند.
4- تحقیقات نشان میدهد که کارآفرینان مرد بیش از کارآفرینان زن خطرپذیر هستند.
پس همانگونه که اشاره شد، انواع گوناگونی از کارآفرینی داریم که سطح تجزیه و تحلیل و همچینین زمینه کارآفرینی آنها با هم متفاوت است. (فرهنگی و صفر زاده، 1386)
2-6- کارآفرینی شرکتی
در تعریف کارافرینی شرکتی توافق خاصی وجود ندارد(جنینگز و لامپکین،1989؛ زهرا،1991). محققان در هنگام بحث در مورد جنبههای کارافرینی شرکتی از بسیاری واژههای مختلف استفاده میکنند، همانند: Intrapreneurship(آنتونیک و هیسریچ، 2001؛ فیتزسیمونز و دیگران، 2005 ( corporate venturing(شارما و کریسمن، 1999)، Entrepreneurial orientation (لامپکین و دس، 1996)، Entrepreneurial posture(کوین و اسلوین، 1991) وEntrepreneurial strategy making process(دس و دیگران، 1997). این واژهها به عنوان کارافرینی شرکتی توصیف شدهاند (Covin and Slevin, 1989). تمامی این واژهها دارای یک مفهوم مشترک از رفتار شرکت هستند و گرایشات استراتژیک شرکت را توصیف میکنند که به وسیله سبکهای تصمیمگیری و فلسفه استراتژیک کلی مدیران منعکس میشود( کوین و اسلوین، 1991؛ زهرا، 1991). یک شرکت کارافرین به وسیله تمایل شرکت به نوآور بودن، اتخاذ ریسکهای حساب شده، پیشگام بودن در جستجو و به کارگیری فرصتهای کسب و کاری در درون بازار و حمله کردن به طور تهاجمی به رقبا میباشد.
کارافرینی شرکتی به طور کلی به ایجاد ایدهها و فرصتهای کسب و کاری در درون یک شرکت بزرگ و یا کوچک موجود اشاره دارد(بریکن شاو، 2003). در بیشتر موارد، کارافرینی شرکتی فرایندهایی را توصیف میکند که در آن موسسات موجود به شیوه ریسکپذیرانه، نوآورانه و پیشتازانه عمل میکنند.
وسپر کارآفرینی شرکتی را چنین تعریف کرده است:
” جهتگیری استراتژیکی جدید یا ابتکار جدید در سطوح پایین رهبری شرکت.”
کارآفرینی شرکتی اشاره به این دارد که کل شرکت با تمام اعضایش قادر باشند نوآوریهایشان را تحقق بخشند و فرصتها را شناسایی کنند.
جنینگز و لاپکین (1982) معتقد بودند که کارآفرینی شرکتی میزانی از تولیدات و بازارهای جدید است که توسط شرکت ایجاد میشود. یعنی اگر سازمان بیشتر از میزان معمول با ایجاد تولیدات و بازارهای جدید اقدام کند، به عنوان کارآفرین شرکتی در نظر گرفته میشود.
کلمن(2000) کارآفرینی شرکتی را ترویج روح کارآفرینی در سرتاسر سازمان تعریف کرده است.
کارافرینی شرکتی به عنوان فرایندی توصیف میشود که از طریق آن ابتکارات رسمی و غیررسمی با هدف ایجاد محصولات، خدمات و فرایندها، کسب و کارهایی برای بهبود و ایجاد مزیت رقابتی شرکت و ارتقائ عملکرد مالی تشویق میشود(شیپرز، هاوگ و بلوم، 2008).
از دیدگاه دیگر سه نوع کارآفرینی شرکتی وجود دارد:
اولین نوع، ایجاد فعالیتهای جدید کاری در سازمان میباشد که از آن به عنوان کارآفرینی سازمانی نام برده می شود. برخی از نویسندگان مانند استاپ فورد و بادن فولر(1994) کارآفرینی سازمانی را از کارآفرینی شرکتی تفکیک کردند. کارآفرینی شرکتی واژه محدودتری است و اشاره به ایجاد یک نهاد جدید در شرکت دارد، در حالیکه کارآفرینی سازمانی واژه جامعتری است که کارآفرینی شرکتی را نیز در بر دارد. در حالیکه پینکات این دو واژه را مترداف دانست و هر دو را به معنی کارآفرینی در درون شرکت تلقی میکرد. وی هر دو واژه را شامل نوآوریهایی در جهت بهبود عملکرد داخلی سازمان و نیز نوآوریهایی در جهت بهبود اعتبار سازمان در بازارهای بیرونی از طریق ساز و کارهای مناسب میدانست.
دومین نوع کارآفرینی شرکتی، تغییر یا نوسازی در سازمان میباشد. این نوع کارآفرینی معمولا نوآوری نامیده میشود که شامل پذیرش راهحلهای جدید برای مشکلات میباشد.
نوع سوم نیز به نقل از تاشمن و رومن لی(86-1985) “شکستن چارچوب ها” یا “تغییرات ناپیوسته” است که استاپ فورد و بادن فولر (1994) این نوع کارآفرینی شرکتی را “تغییر نقشهای رقابتی صنعت” نام نهادند(6).
در تحلیل تعاریف متعدد و پیچیده کارافرینی شرکتی، تعریف مشترکی که میتوان یافت این تعریف است: کشف و به کارگیری فرصتها برای ایجاد ارزش از طریق مجموعه متنوعی از نوآوریها. این نه تنها شامل تازگی در بازار میباشد، بلکه شامل معرفی تولیدات جدید، فرایندهای مدیریت و بازاریابی میشود که قصد دارند به مزیت رقابتی دست یابند. واژههای کارافرینی سازمانی و کارافرینی شرکتی برای توصیف کارافرینی در درون یک شرکت بزرگ و یا شرکت کوچک موجود به کار میرود( آنتونیک و هیسریچ، 2001؛ آلولو و فایول، 2005). واژه کارافرینی شرکتی به عنوان کاربرد کارافرینی در رفتار شرکت به ویژه کارافرینی در درون سازمان موجود اشاره دارد. همچنین به فرایندهای درونی در سازمان موجود(نه یک سازمان تازه تاسیس شده) اشاره دارد که منجر به مجموعه متنوعی از نوآوریها میشود.
سازمانهای مختلف در بخشهای گوناگون صنعتی و خدماتی، به شکلی فزاینده در پی استفاده از کارآفرینی شرکتی به عنوان دریچهای به سوی بهرهبرداری از مزایای رقابتی ماندگار نوآوری و پیشگامی هستند. کارآفرینی شرکتی تلاشهای سازمان در استفاده از مزیتهای رقابتی خویش، اکتشاف فرصت ها و قابلیتهای مورد نیاز در تعقیب و بهرهبرداری اثربخش از آن فرصتها را تسهیل میکند(ایمانیپور و زیودار، 1387).
2-12- کارآفرینی و گرایش کار افرینانه
باید بین مفهوم کارآفرینی و گرایش کارآفرینانه تفاوت گذاشت. این تفاوت میتواند از طریق دو مشخصه محتوا و فرایند که در مدیریت استراتژیک بیان گردیده، مشخص گردد. ادبیات استراتژی اولیه، کارآفرینی را مساوی با وارد شدن به کسب و کار می داند و “مساله کارآفرینانه” اساسی، در نظر گرفتن سوال اساسی محتوای استراتژی بود تحت عنوان اینکه “به چه کسب و کاری باید وارد شویم؟”.
به هر حال همان طور که رشته مدیریت استراتژیک توسعه یافت، نقطه تمرکز به فرایندهای کارآفرینانه(روشها، فعالیتها، و سبکهای تصمیمگیری که مدیران برای فعالیت به صورت کارآفرینانه استفاده میکنند) تغییر یافت. اینها شامل فرایندهایی همانند آزمایش تکنولوژیهای جدید، تمایل برای ربودن فرصتهای جدید محصول- بازار و گرایش به سرمایهگذاریهای ریسکی میباشد. پنج بعد(استقلال، نوآوری، ریسکپذیری، پیشگامی و رقابت تهاجمی) برای توصیف فرایندهای کارآفرینانه کلیدی به عبارت دیگر گرایش کار آفرینانه شرکت استفاده شده است( لامپکین و دس، 1996). میلر(1983) در یک مقاله بیان کرد که یک شرکت کار آفرین در نوآوریهای محصول- بازار درگیر میشود، سرمایهگذاریهایی تا حد ریسکی قبول میکنند و اولین کسی است که نوآوریهای پیشگامانه را ایجاد میکند و رقبا را تحت تاثیر قرار میدهد. این بیان میکند که گرایش کارآفرینانه دارای ابعاد اولیه نوآوری، ریسک پذیری و پیشگامی بوده است. محققان متعددی مفهوم سازی میلر ( 1983) را به کار گرفتهاند (برای مثال گینزبرگ، 1985؛ کوین و اسلوین، 1989؛ بارینگر و بلودم، 1999؛ شافر، 1990؛ ویکلند و شفرد، 2003).
به هر حال این فرایندها ارائه کننده کارآفرینی میباشند که در این جا به عنوان ورود به کسب و کارهای جدید تعریف میشود. به عبارت دیگر ورود به کسب و کارهای جدید بیان کننده این است که کارآفرینی شامل چه چیزی است و گرایشکارآفرینانه بیانگر این است که چگونه ورود به کسب و کار جدیدتر تضمین می شود.

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *