مقالات

–581

2180590-695960
پايان نامه كارشناســي ارشــد
رشتة فقه و حقوق
گرايش فقه و حقوق
عنـــوان پايان نامــه
بررسی فقهی حقوقی کنوانسیون ژنو (مصوب 1949) در ارتباط با حقوق اسیر جنگی
استاد راهنما
آقای مهدی رهبر
استاد مشاور
ــــــــ
دانشجو
مهدیه رونور
ماه و سال دفاع
اسفند 139

تمام حقوق اين اثر متعلق به دانشكده علوم حديث است»

«
چکیده
مراد از این پژوهش بررسی حقوق اسرای جنگی در کنوانسیون ژنو به قصد, قیاس آن با قوانین اسلام نسبت به اسیر در اسلام می باشد. در این پژوهش از کتب و مقالاتی که در در باب فقه اسلام , حقوق بین الملل و بشر دوستانه , کنوانسیون ژنو و … تألیف شده است ، بهره جسته ایم. تبیین مفاهیم ضروری برای درک بهتر موضوع, همچون مفهوم اسیر, کنوانسیون ژنوو …, بیان حقوق اسیر جنگی در اسلام و در آخر بررسی فقهی حقوق تصویبی کنوانسیون ژنو در باب اسیر, موضوعاتی هستند که به آن پرداخته شده است. که پس از بررسی حقوق اسیر در اسلام و کنوانسیون ژنو می توان به راحتی دریافت که آنچه در 14 قرن پیش در متن اسلام وجود داشته, امروزه تحت قوانینی با عنوان ژنو مطرح شده است. اهمیت موضوع ؛در این است که در آن روزگار ی که اسیرجنگی از ضروری ترین حقوق انسانی خود برخوردار نبود؛ اسلام با بینشی جامع و کامل حقوق کاملاً انسا نی و عادلانه برای اسیران وضع کرده است.
واژگان کلیدی؛ حق و حقوق، اسیر، جنگ، کنوانسیون ژنو می باشد.
TOC o “1-3” h z uفصلاول : کلیات PAGEREF _Toc411996346 h 41.1 – بيانمسئلهتحقيق PAGEREF _Toc411996347 h 41.2 -ضرورتواهداف PAGEREF _Toc411996348 h 51.3 – سؤالاتتحقيق PAGEREF _Toc411996349 h 51.4 – فرضياتتحقيق………………………………………………. PAGEREF _Toc411996350 h 51.5 -پيشينةتحقيق…………………………………………….. PAGEREF _Toc411996351 h 62- بخشدوم: تعاریفمفاهیم……………………………………….. PAGEREF _Toc411996352 h 62.1 ـاسیرواسارت PAGEREF _Toc411996353 h 72.1.1-تعریفاسیروسبایادراسلام PAGEREF _Toc411996354 h 72.1.1.2- سبایا PAGEREF _Toc411996356 h 142.1.2ـاسیردرقراردادژنو PAGEREF _Toc411996358 h 152.1.3-مقایسهتعاریفاسیردراسلاموقراردادژنو PAGEREF _Toc411996360 h 1621.2-تاریخچهاسارتواسیر PAGEREF _Toc411996361 h 162.1.2.1- اسارتدرکتبمقدس PAGEREF _Toc411996363 h 212.1.3-موجباتاسارت PAGEREF _Toc411996368 h 282.3- کنوانسیونژنو PAGEREF _Toc411996369 h 372.3.1-معرفیشهرژنو PAGEREF _Toc411996370 h 372.3.2- تاریخچهحقوقبشروکنوانسیونژنو PAGEREF _Toc411996371 h 372.4- حقوحقوق PAGEREF _Toc411996372 h 423-بخشدومحقوقاسیرانجنگیدرمنظرفقهاسلامی……………………. PAGEREF _Toc411996376 h 493.1- کلیات…………………………………………………………………………. PAGEREF _Toc411996377 h .HYPERLINK l “_Toc411996384″3.1.1-حقوقبشردوستانهاسلام PAGEREF _Toc411996384 h .
3.2.2 – اسیردرآیاتوروایات3.2.4 احکاماسرایجنگی PAGEREF _Toc411996386 h ..3.2.4.2احکامسبایا PAGEREF _Toc411996387 h .3.3- حقوقاسیرانجنگی PAGEREF _Toc411996388 h 493.3.1–خوشرفتاریواحتراماسرا PAGEREF _Toc411996389 h 493.3.2-خدماترفاهی: PAGEREF _Toc411996390 h 513.3.3-رعایتبهداشتوطب PAGEREF _Toc411996391 h 553.3.4- حقآزادیاسیر PAGEREF _Toc411996392 h 553.3.5 – حقتآمينجانياسير PAGEREF _Toc411996393 h 613.3.6- حقهدایتوارشاد (فرصتبرایاسلامآوردن): PAGEREF _Toc411996394 h 673.3.7- تصرفاتاسیر PAGEREF _Toc411996395 h 712.3.8 – _احترامبهصاحبمنصبان PAGEREF _Toc411996396 h 733.4–حقوقسبایا PAGEREF _Toc411996397 h 753.4.1-امنیتجانیویاتأمینحیات : PAGEREF _Toc411996398 h 763.4.2 – رعایتحقروحیوعاطفیزنان PAGEREF _Toc411996399 h 763.4.3- مراعاتشأنکریمهسبایا PAGEREF _Toc411996400 h 793.4.4-حقنکاحزناناسیر PAGEREF _Toc411996401 h 803.5 حقوقاسرایبیمارومجروح PAGEREF _Toc411996402 h 863.6- اسرایمحکومومجرم PAGEREF _Toc411996403 h 882.6.1-اسیرفراری PAGEREF _Toc411996404 h 882.6.2-اگراسیریکسیرابکشد PAGEREF _Toc411996405 h 892.63-دیگرجنایاتاسیر PAGEREF _Toc411996406 h 894- بخشچهارم :حقوقاسرايجنگيازمنظركنوانسيونژنو PAGEREF _Toc411996407 h 904.1- کلیات PAGEREF _Toc411996408 h 904.1.1- نقضحقوقبشر PAGEREF _Toc411996409 h 904.2ـگفتاردوم:حقوقاسیرانجنگی PAGEREF _Toc411996410 h 924.2.1- حفظحرمتانسانیاسیر PAGEREF _Toc411996411 h 934.2.1.1بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابحفظحرمتانسانیاسیر PAGEREF _Toc411996412 h 944.2.2-تأمینجانیاسیرانجنگی PAGEREF _Toc411996413 h 954.2.2.1- قتلوکشتارعمدی PAGEREF _Toc411996414 h 954.2.2.2-ممنوعیترفتارهایغیرانسانی PAGEREF _Toc411996415 h 964.2.2.2.1–شکنجه PAGEREF _Toc411996416 h 963.2.2.2.2-آزمایشاتزیستشناختی PAGEREF _Toc411996417 h 984.2.2.3-خشونتجنسی PAGEREF _Toc411996418 h 994.2.2.3.1- هتکناموسبهعنف PAGEREF _Toc411996419 h 1004.2.2.3.2بردهگیریجنسی PAGEREF _Toc411996420 h 1004.2.2.3.3بهفحشاواداشتن PAGEREF _Toc411996421 h 1004.2.2.3.4-اجباربهحاملگی PAGEREF _Toc411996422 h 1004.2.3.5بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابتأمینجانیاسیرانجنگی PAGEREF _Toc411996423 h 1014.2.4- حقحمایتازاسرا PAGEREF _Toc411996424 h 1024.2.4.1-بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابحمایتازاسرا PAGEREF _Toc411996425 h 1034.2.5-خدماترفاهی PAGEREF _Toc411996426 h 1034.2.5.2.1-بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودرباببازداشتگاه: PAGEREF _Toc411996427 h 1064.2.5.3.1-بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابپوشاک PAGEREF _Toc411996428 h 1074.2.5.4.1بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابخوراک PAGEREF _Toc411996429 h 1074.2.5.5.1ـبررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودرباببهداشتوپرستاریطبی PAGEREF _Toc411996430 h 1094.2.6-آزادیدرانجاممناسکدینیواعمالجسمانیوفکری PAGEREF _Toc411996431 h 1104.2.6.2ـفعالیتهاجسمیوفکری PAGEREF _Toc411996432 h 1114.2.6.3- بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابآزادیدرانجاممناسکدینیواعمالجسمانیوفکری PAGEREF _Toc411996433 h 1114.2.7- اموالاسیر PAGEREF _Toc411996434 h 1124.2.7.4-بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابحقاموالاسیر PAGEREF _Toc411996435 h 1164.2.8- احترامبهصاحبمنصبانوفرماندهاناسیر PAGEREF _Toc411996436 h 1164.2.8.1-بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابصاحبمنصبانوفرماندهاناسیر PAGEREF _Toc411996437 h 1174.2.9 – ارتباطاسیرباخارجازبازداشتگاه PAGEREF _Toc411996438 h 1184.2.10- روابطاسیرانجنگیبامقاماترسمی PAGEREF _Toc411996439 h 1214.2.10.1 -بررسیفقهی،مقرراتکنوانسیونژنودربابارتباطاسیرانجنگیبامقاماترسمی PAGEREF _Toc411996440 h 1214.2.1- رعایتحقاسرادراستخدامایشانبهکاریمناسب PAGEREF _Toc411996441 h 1214.2.12- سازمانهاونهادهایحامیاسیرانجنگی PAGEREF _Toc411996442 h 1244.2.12.8- بررسیفقهیوحقوقیکنوانسیونژنودربابسازمانهایحامی PAGEREF _Toc411996444 h 1314.2.13- استرداداسیران PAGEREF _Toc411996445 h 131فصل اول : کلیات
1.1- بيانمسئلهتحقيقرزمندگانیکدرحينجنگبهدستدشمنمیافتندواسيرجنگیتلقیمیشوند،دارایحقوقوتکاليفیمیباشند؛درمتونفقهی اسلامیحقوقیمانند:حفظحرمتوشخصيتاسير،برخوردمناسبوانسانیباآنها،رعايتعدالتوکرامتانسانیآنهاو…،موردتوجهواقعشدهاست. درکنوانسيونژنو) مصوب١٩٤٩.م (نيزراجعبهبرخوردبااسيرانوحقوقآنانموادمتعددیوجودداردکه بسياریازمصوباتاينقرارداددرزمينهحقوقاسرایجنگیموردتأييدمیباشد.
.1.2-ضرورت و اهدافازآنجاکهمسئلهاسيرواسارتدرهمهاعصارتاريخبشروجودداشتهاستونيزدرتاريخبشرهميشهنسبتبهاسراخشنترينرفتارهاصورتمیگرفتهاست،(هرچندامروزهنيزهمينرفتارهاحاکماست.),لذاحقوقیبرایاسراتحتعنوانکنوانسيونژنودربين،مللتصويبگشت.مادراينپاياننامهبرآنيمکه؛حقوقاسرارادرکنوانسيون (مصوبژنو ۱۹۴۹ ) بررسیکردهوآنراباحقوقاسرادراسلاممقايسهکنيم.زيرامخالفيناسلام،آنرابهدليلوجودقوانينجنگی،دينخونوشمشيرمیدانند . درصورتیکهاسلامدر ۱۳قرنپيشحقوقیکهامروزهدرکنوانسيونژنومطرحشدهاستبيانشدهاست.
1.3- سؤالاتتحقيقسؤالاتیکهدراينتحقيقبهپاسخآنپرداختهايمعبارتنداز:
۱ .حقوقاسرایجنگیازمنظرفقهاسلامکدامست؟
۲ .حقوقاسرایجنگیدرکنوانسيونژنوچيست؟
۳ .تفاوتهاوشباهتهایحقوقاسيرانجنگیازمنظرفقهاسلاموکنوانسيونژنوکدامست؟
1.4 – فرضياتتحقيق۱ .حفظاحترامورعايتعدالتوکرامتاسراءازجمله :رعايتحرمتوشأنانسانیاسرا، تأمينخدماتحياتیاسرا، مداوایاسيران مجروح،داشتنحقآزادی، حفظشأنصاحبمنصبانو ….. حقوقآنانازمنظراسلاممیباشد.
۲ .رعايتحقوقانسانیاسيرورفتارمناسبباویهمراهاحترامازجمله؛ خوشرفتاریواحترامبهاسرا، تأمينخدماترفاهیبرای اسرا رعايتحقملکيتاسرادراملاکشخصيشان, حفظشآنصاحبمنصبانو… , حقوقاسيرازمنظرقراردادژنومیباشد
حفظحقوقاسراءدرجنبههایمادیوانسانیوظاهریازجملهمواردتشابهدراسلاموقراردادژنواست، گرچهدراسلامبه بعدمعنویوروحیاسيروآيينمذهبیویورعايتشعاءرمذهبیاسيراهميتخاصیدادهشدهکهقرارداددراينزمينهبه اندازهاسلامتأکيدخاصیوجودندارد .
1.5 -پيشينةتحقيقتاجايیکهدرموردموضوعبررسیشدهاستکتبمستقلیدراينزمينهنيافتام،ليکنغالبادرکتبحقوقبينالمللوياحقوق جنگفصلويابخشیبهاينموضوعاختصاصدادهشدهاست . درکتباسلامینيزبخشمستقلیمربوطبهاسيرجنگینمی باشد،بلکهبحثهایمربوطبهاسيرانجنگیدرذيلمبحثجهادوجنگمطرحشدهاست.
با اينوجودکتابالاسيرفیالاسلاممرحومعلیميانجینسبتبهسايرکتبمربوطدررابطهبااسيرجنگیاختصاصیترمیباشد ؛زيراموضوعاساسیآناسيرونيزکتاباسيرفیالاسلامکهتأليفجمعیازنويسندگانمطالبیمهمدربرداشتهاست.همچنين کتابآشنايیباحقوقبشردوستانهبينالمللیبهانضمامقراردادهایچهارگانهژنو ) ۱۹۴۹ ( وپروتکلهایالحاقی 1997))تأليفکميتهحقوقبشردوستانهبسيارمفيددرموضوعاينپژوهشبودهاستباايناوصافکتابیکهبهموضوعاسيرجنگیبهصورتتطبيقیبپردازدبهدستنيامدهاست.ولیدربابمقالاتچندينمقالهبا موضوعتطبيقیحقوقاسيرانتشاريافتهاستوازجمله: مقاله” نگاهیتطبيقیبهحقوقاسيرانجنگیدرحقوقبينالمللواسلامازمحمدابراهيمی ” و” حقوقاسيرانجنگیدرشريعت اسلامنوشته” محمدثقفی “و …2- بخش دوم: تعاریف مفاهیماسیران جنگی, انسان هایی مظلوم در طول تاریخ بودند. زیرا ملل و اقوام اسیر را به خاطر احساسات انتقام جویانه با حیوان برابر می دانستند و به خود اجازه می دادند, هر رفتاری را که خواستند نسبت به او إعمال کنند حتی در طول تاریخ افرادی بودند که گوشت اسیر را به خاطر انتقام از او می خوردند .لذا ملل در اواخر دهه 19 به فکر وضع قوانین و حقوق انسانی برای او شدند و اعلام کردند که؛ اسیر بعد از اسارت دیگر دشمن محسوب نمی شود, زیرا مسلح نمی باشد. ما در این پژوهش بر آنیم تا حقوق تصویبی در حمایت از اسیر را در کنوانسیون سوم ژنو بررسی کنیم. لذا بحث ما از دو موضوع که امکان اشتباه با آن می رود جدا می باشد :
1 -اسیران اهل بغات ؛مسلمانانی هستند که از حکومت امام خروج کردند ونسبت به امام قیام نمودند . آنچه در این پژوهش مورد بررسی می باشد اسیرانی هستند که در جنگهای بین المللی و خارجی به دست مسلمین افتاده باشند,لذا اهل بغات و اسیرانی که به خاطر جنگهای داخلی اسیر شده اند از م.ضوع بحث ما خارج می شوند.
2- از آنجا که هر زندانی اسیر نیست پس بایستی تفاوت اسیر با افراد محبوس دیگر را مد نظر داشت تا آنان را با اسیر و احکام اسیر اشتباه نگرفت.لذا ؛ گروگان ها ,افرادی که به هر علتی غیر از جنگ در زندان ها باشند, افرادی که ربوده شده اند و … از اسیر جدا می باشند .
2.1 ـ اسیر و اسارت2.1.1-تعریف اسیر و سبایا در اسلام2.1.1.1ـ تعریف اسیر
در اسلام سیر از مادّه ی أسَرَ، یَأسِرُ، أسِراًِ (از باب ضرب) یعنی؛ با دوال یا بندچرمی چیری را محکم بستن به معنای بستن با تسمه و بند چرمی می باشد. و به معنای محکم بستن چیزی با قید و طناب است. مثل این که گفته می شود: “(اسرت) الرجل اَسْراً و اِساراً” ، (اسیر کردم او را و بستم). یا “أسرتُ القتب”، پالان شتر را محکم بستم . همچنین در فرهنگ عمید ودهخدا اسیر را به معنای؛ اسیر گرفتار، برده، کسی که در جنگ به دست دشمن گرفتار شود، معنا کرده اند. لذا اسیر در اصطلاح از آن جهت که او را بسته و محصور می ساختند ،اسیر نامیده اند. سپس این مفهوم، به هر کس که در بند یا حبس درآید، هر چند با چیزی بسته نشده باشدتوسعه یافته است. در جمع اسیر؛ أساری و اُساری و أسْری اُسَرا، به کار برده شده است
.
2.1.1.1.ــاسیر در اصطلاح فقه
فقها در معنای اسیر، خود معنای لغوی به همراهمقید کردن آن به آنچه گرفته می شود در جنگ و مثل آن، مثل یورش هرچند بعد از پایان آن باشد، استفاده کرده اند. با این توضیح که اسیران جنگی یا مَردند و یا زن و هرکدام به سه دسته کودک، جوان و پیر تقسیم می شوند. در فقه، مردان اسیر جوان را اسرای جنگی و زنان ( به صورت مطلق)، مردان نابالغ و پیر تحت عنوان سبی می دانند..
واژه اسیر و مشتقات آن در 5 آیه از آیات قرآن کریم آمده است , به عنوان نمونه میتوان به آیات ذیل اشاره کرد:
ــ کلمه اسیر در آیه : (و یتیماً و اسیراً) به کار رفته است.
ــ کلمۀ “أسری” در آیه ی شریفه ( ماكانَلِنَبِيٍّأَنْيَكُونَلَهُأَسْرى … ) و “(ياأَيُّهَاالنَّبِيُّقُلْلِمَنْفِيأَيْدِيكُمْمِنَالْأَسْرى‏إِن ……”) استعمال شده است.
ــ کلمۀ أُسارى در آیه شریفه «وَ إِنْيَأْتُوكُمْأُسارى‏تُفادُوهُم … » بیان شده است .
ــ کلمۀ وَتَأْسِرُونَ در آیه مبارکه« ….. تَقْتُلُونَ وَتَأْسِرُونَ فَرِیقًا» و این گرفتار و اسیر کردن شامل همه‌ی افرادمی‌شود، نه فقط شامل نظامیان و افرادی که سلاح به‌ دست گرفته‌اند.
-2.1.1.2 احکام اسران جنگی (مردان بالغ در جنگ های غیر داخلی)
از آنجا که همه اسرا را نمی توان برای همیشه در زندان نگه داشت،و احتیاجات آنان را برآورده کرد، اسلام برای اسیر جنگی، سرانجام نیکو و عادلانه ای در نظر گرفته است ،همانطور که در سیره نبوی می توان این احکام را مشاهده کرد.
در حدیث طلحة بن زيد آمده است : شنیدم از أباعبدالله (ع)که فرمودند: “پدرم فرمودند:برای جنگ دو حکم است؛ اگر جنگ بر پا باشد پس هر اسیری که گرفته باشیددر آن وقت، امام مخیر است، بین اینکه گردنش را بزند یا دست وپایش را برعکس قطع کند و او را ارها کند تا اینکه بر اثر خون ریزی بمیرد، و حکم دیگر اینکه بعد از پایان جنگ و قتال دشمن فرد اسیر شود،امام مخیر است از برای هر اسیر اگر بخواهد از آنان فدیه بگیرد و اگر بخواهد آنها را به بردگی بگیرد. ”
لذا بر اساس این روایت می توان برای اسیر ـ نسبت به موقعیت جنگی که در آن اسیر می شود سه حالت در نظر گرفت:الف ) اسیر بالغی که قبل از آغاز عملیات جنگی دستگیر شود:قبل از شروع در گیری بین طرفین،افراد و گروههایی از هر دو طرف به منظور دیده بانی، کسب اطلاعات و یا موارد مشابه دیگر از مرکز خود دور شده و در معرض اسارت دشمن قرار می گیرند.در این جا سؤال پیش می آید که؛ آیا گرفتن اسیر در این هنگام چنانکه معمول می باشد، از نظر اسلام مجاز است یا نه؟ در پاسخ بایستی گفت:اسلام از آن منع نکرده است، بلکه شواهد تاریخی گویای آن است که، این گونه موارد را مجاز میشمارد. قبل از جنگ بدر مسلمین دو نفر از افراد و دشمن را اسیر کرده و به حضور رسول آوردند. رسول اکرم (ص) از آنان سؤالاتی درباره قریش و تعدادشان پرسیدند. پیامبر اکرم (ص) صد نفر را به فرماندهی حضرت علی (ع) به سوی قبیله “بنی سعد” اعزام نمودند . این گروه شبها راه می پیمودند و روزها پنهان می شدند، تا به محلّی به نام “هج ” رسیدند. در آنجا فردی از نیروهای دشمن راگرفتند.او در ابتدا از دادن هرگونه اطلاعاتی طفره رفت، ولی وقتی بر او سخت گرفتندناچار اقرار کرد که،پیک دشمن است و مأموریت دارد تا به خیبر برود و آمادگی بنی سعد را به اطلاع یهودیان خیبر برساند. مسلمین از او خواستند تا آنان را به مواضع بنی سعد راهنمایی کند و با او قرار گذاشتند که، اگر مواضع دشمن را یافتند و به آنان حمله کردند او را آزاد خواهند کرد. مرد اسیر اظهار داشت، اکنون مرا رها کنید.اما در جواب شنید تا از تعقیب دشمن خاطرمان آسوده نگردد رهایت نمی کنیم. سپس مسلمین با حمله ای دیگر نیروی دشمن را متفرق کردند. آن مرد گفت:حالا دیگر رهایم سازید. امیر المؤمنین (ع) فرمودند: هنوز به لشکرگاه دشمن نرسیده ایم. سپس با یورشی دیگر لشکرگاه دشمن فتح شد، آن گاه او را رها کردندب)اسیر بالغی در حین جنگ و بر پایی آن، اسیر می شود. در حقیقت در این حال، افراد اسیر گرفته نمی شوند، مگر این که برای پیش گیری از خطرات احتمالی صورت بگیرد، که در آن امام بین کشتن و یاقطع کردن دست و پای او به صورت مخالف مخیر است. در این حکم، بین فقها شیعه اختلافی نیست در اینکه، اسیر کافر بالغی که در حین جنگ اسیر شده، کشتن او حتمی می باشد و نگهداری او حرام است. بهاعتبار عقل نیز می توان دو دلیل را برای این امر ذکر کرد:
یک: نگاهداری او در درون جبهه و یا پشت آن مظنه بروز فتنه می باشد، و زنده بودن آنان سبب دلگرمی دشمن می گردد، چه بسا با ایجاد شورش وضع را به نفع دشمن تغییر دهند و شکست مسلمین را فراهم آورند .به خاطر همین اسیر گرفتن دراین مقطع از زمان جایز نمی باشد .خداوند متعال در آیه 67 سوره انفال به این مورد اشاره دارد و می فرمایند: :”ما کانَ لِنبیِّ أنیکونَ له أسری حتّی یُثخِنَ فی الأرض ِ تریدونَ عَرَضَ الدّنیا و الله ُ یریدُ اآخرةَ و اللهُ عزیزٌ حکیم”( هیچ پیامبری حق گرفتن اسیر ندارد ، مگر بعد از آنکه در آن منطقه،غلبه کامل یابد . شما به فکر متاع زود گذر دنیا هستید .ولی خداوند ، شکست نا پذیر و حکیم است.)علاوه بر این، با اعدام این دسته از اسرا سبب تنبیه سربازان دشمن می شود و برایشان ترس و رعب فراهم می آورد.
دو : برای بیان دلیل دیگر می توان به؛ نبود امکانات برای انتقال اسرا به پشت جبهه و حفظ و حراست آنان در آنجا اشارهکرد، مخصوصاً که در آن زمان زندان و اردوگاههای مجهز در میان آنان وجود نداشت تا آنان را به آن اردوگاهها منتقل کنند.حتی برای حفظ جان اسیر مکانی به غیر از مساجد و منازل وجود نداشت.ج) اسیر بالغی که بعد از پایان جنگ وپیروزی کامل مسلمین اسیر می شود. ابن عباس در این مورد می گوید: وقتی که هیچ مشرکیودینی غیر از دین اسلام در آن سرزمین باقی نماند.
امام می تواند به حسب انچه که صلاح می بیند بروی منت گذارند و او را آزاد نماید،یا فدیه بگیرد، یا اورا به بردگی گیرند. در منتهی وتذکره این قول به همه فقها وشیعه نسبت داده شده ومشهور بین شیعه این است که، اگر کسی بعداز پایان جنگ اسیر شود کشتن اورا نیز جایز دانسته اند.
البته با اسلام آوردن اسیر،همه این احکام ساقط می شود و ایشان حکم سایر مسلمین را پیدا می کنند. اکنون که حکم اسیر گرفتن در مراحل مختلف جنگ بیان شد، به بحث درباره سرانجام اسرا می پردازیم که؛رزمندگان اسلام طبق دستور قرآن از کشتن آنها پرهیز کرده و به اسارت درآورده اند.گفتنی است همانطور که در این بحث ثابت خواهد شد،سرانجام اسرا در حکومت اسلامی که بر اساس قانون قرآن است در مقایسه با دیگر حکومتها و آینها بهترین سرانجام است.
طبق آنچه در تقسیم اسرا گفته شد ،حکم اسیران جنگی در 3 مورد محصور می باشد .
2.1.1.2.1-آزادی
2.1.1 .2.1.1-آزادی بی قید و شرط (منّ یا منت) :
یکی از صوری که برای آینده اسرا مقصود است،این است که بدون قید و شرط آزاد شوند. آیه شریفه ” فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً… ” نخست همین معنی ( منت گذاشتن و آزاد کردن) را مطرح می کند که چنان که در روایات نیز همین حکم بیان شده است: در حدیث صحیحی نقل شده است ؛ از امام صادق (ع): إذا وضعت الحرب أوزارها و أثخِن أهلها کُلّ أسیر أخذ علی تلک الحال کانَ فی أیدیهم و الإمام فیه بالخیار إن شاء منّ علیهم فأرسلهم و …” یعنی « و هنگامی که کارزار به پایان آمد و مردان جنگ از کارزار بازماندند. هراسیری که در این حال دستگیر شده و در اختیار مسلمین قرار گیرد. امام در مورد او مختار است؛ اگر خواست منت گذارد و آزاد کند. »
در تاریخ اسلام و سیره نبی اکرم (ص) نیز به مواردی بسیار برخورد میکنیم که؛ ایشان اسرا را بدون فدیه و عوض دیگری آزاد نماید که به یک مورد از آن اشاره میکنیم :
آزادی اهل ملکه : رسول اکرم (ص)پس از فتح مکه ضمن خطبه زیبا و جاودانی خود خطاب به اهل مکه : “إذهبوا و انتم الطلقاء ”
بروید که شما آزادید، این در حالی بود که اهل مکه و قریش چه در دوران اقامت رسول (ص)در مکه و چه بعد از هجرت از هیچ اذیت و اقدامی علیه ایشان و مسلیمنکوتاهی نکردند. اما آن حضرت با بزرگواری تمام از آنان گذشت و هیچ کدام از آنان را به بردگی نگرفت و هیچ فدیه و سریه ای از ایشان درخواست ننمودند.
2.1.2 .2.1.1– آزادی با فدیه
که انواع متفاوتی دارد؛ یا با گرفتن مالی در قبال آزادی وی است ،یا با به خدمت گرفتن اسرا در شغلی و یا بامبادله اسرا بین دولت متبوع و دولت بازداشت کننده صورت می گیرد. به عنوان نمونه می توان به جنگ بدر اشاره کرد که ؛در آن وقت تعدادی از مشرکان اسیر شدند و در مقابل سواد آموزی به چند نفر از فرزندان انصار آزاد شدند .در این قضیه تاریخی به آزادکردن اسیر در برابر به خدمت گرفتن، علم و دانش وی اشاره شده است.
2.1.1.2.2– استرقاق (برده گیری)
در مورد اسرا غیر از مسئله (من) و (فدا) ، استرقاق نیز اجرا میشود. در این جا می توان به حدیثی از امام صادق (ع) اشاره کردکه؛ ایشان فرمودند: “الإمام فیه بالخیارِإن شاءَ منَّ علیهم فأرسلهم و إن شاءَ فداهم (فاداهم) و إن شاءَ إستَعدهم فَصاروا عبیداً”. امام اختیار دارد اگر خواست منت بگذارد، اسرا را آزاد کند و اگر خواست فدیه از ایشان بگیرد و اگر خواست استرقاق کند،پس برده شوند. البته استرقاق از آیه شریفه گرفته نشده ،بلکه آنرا از سنت اتخاذ نموده اند. از این رو برخی احتمال داده اند که برده گیری در زمره دستورات اولیه اسلام نبوده، بلکه گاهی به حکم ضرورت بر آن عمل می شده است.زیرا در زمانی که استرقاق جزء حقوق مسلمه فاتحین به شمار آمد و مسلمین همواره با مبارزه و پیکار با دشمنان مختلف به سر می برند،قهراً عده ایی از آنان به چنگ دشمن افتاده و به بردگی کشانده می شدند . چاره ایی جز مقابله به مثل و استرقاق( هر چند در مواردی ) وجود نداشت . و در روایتی آمده است:
از سنن بیهقی به سند خویش از عامر بن سعد بن معاذ در بنی قریظة حکم کرد که، از آنان هر کسی که تیغ به عمامه اش جاری ساخت (کنایه از به سن بلوغ رسیدن)، باید کشته شود و اموال فرزندانشان هم تقسیم گردندد، بعد که آن حکم برای رسول اکرم(ص) بیان شد حضرت فرمودند: بی گمان امروز در میان آنان به حکمخدا حکم کرد، حکمی که از بالای آسمانها ی هفت گانه می باشد.
2.1.1.2.3- کشتن اسیر
اغلب علمای شیعه معتقدند کشتن اسیری که پس از پایان جنگ و حصول پیروزی به اسارت در آمده است جایز نیست . البته در برخی موارد قتل اسیر جایز شمرده اند که؛ آن موارد هم به دلایل و صلاح دید امام (ع) بوده است. مثل:
زنی از یهود که سنگ آسیایی برسر خلّاد بن سوید انصاری انداخت و اورا کشت . بدین جهت او را نیز در ردیف مردان بنی قریظه آوردند و گردن زدند.
دو نفر از اسرای بدر به نامهای “عقبة بن أبی معیط”و “نضر بن حارث “که حین حرکت به سوی مدینه درمحلّی به نام صفراء و به دستور رسول (ص) به قتل رسیدند.
در هر دو این ماجرا ها قتل به دلایل خاصی بود نه به دلیل اسارت ؛آن زن یهودی را به دلیل قصاص کشتند و آن دو نفر{“عقبة بن أبی معیط”و “نضر بن حارث “} را به دلیل اینکه از سرسختترین دشمنان اسلام وآزار دهندگان پیامبر اکرم (ص) می بودند ،کشته شدند. آنان از جمله کسانی بودند که از حمل مواد غذایی به شعب ابوطالب که پیامبر و مسلمین در آنجا محاصره بودند، جلوگیری می کردند.
حکم امام به تمام این احکام از روی مصلحت می باشد . پس چنانچه اسیر نیرو و توان غلبه و چیرگی بر مسلمین را داشته باشد ،کشتن وی از مصالح مسلمین هست. لکن اگر ضعیف باشد و توان مالی داشته باشد، فدیه گرفتن از او برای مسلمین بهتر است و اگر کسی حسن ظنّ به اسلام داشته باشد و امید به اسلام آوردن وی باشد، بر او منت گذاردن و آزاد نمودن بهتر است.کسی که در خدمت رساندنش نفعی باشد و از ضرر وی مسلمین ایمن باشند ، مثل زنان و کودکان ، پس استرقاق وی بهتر است. در تمام این مصالح امام اعلم است .لذا در تمام این امور به نظر امام بر میگردیم .
در نهایت با تمام آنچه در این گفتار ذکر کردیم: اگر کسی را قبل از پایان جنگ اسیر کردند، چون از شرش در امان نمیباشند، پس قتل وی واجب است.و اما اگر بعد از پایان جنگ اسیر شد، بنابر مصلحت یکی از امور سه گانه منّ ، فداء و استرقاق را اختیار می کنند و هنگامی که اسیر مسلمان شود از او قتل ساقط می شود . علما در این امر همه متفقند . ( به خاطر روایت صحیح معصوم ؛ أمرت أن أقاتل الناس حتّی یقولوا لا إله إلّا الله فإذا قالوها عصموا منّی دماءهم و اموالهم إلّا بحقها)
2.1.1.2- سبایاسبی در لغت, به معنای به اسیری گرفته شدن و به بردگی بردن است. در بسیاری از کتب از سبی به صورت مطلق به زنان و مردان واطفال اطلاق می شوددر حقیقت سبی اعم از اسیر است زیرا سبی به کسی که نیاز به شدت در بستن نداشته باشد هم دلالت میکند، مثل: ذراری. ولی در فقه غالباً سبی به زنان و کودکان غیر بالغ دشمن که در جنگ به اسارت در می آیند؛چه در حال جنگ اسیر شوند و چه بعد از پایان آن ،”سبی” نامیده می شوند. البته منظوراز دشمن ،کفاری هستند که قرار داد ذمه یا پیمانی با مسلمین ندارند و مسلمین به آنان امان نداده اند. در این صورت است که ؛زنان و کودکان را می توان به اسارت در می آورد، و گرنه طبق شرایط ذمه به پیمان و تعهدشان عمل می شود
2.1.1.2.1 احکام سبایا :
زنان و کودکان کفار چه در حال جنگ و چه پس از آن کشته نمی شوند ،اگرچه به مردان یاری رسانند. شیخ می فرمایند : “کشتن زنان جایز نیست . پس اگر شوهران و مردانشان را کمک کنند، باز هم از کشتن آنها خودداری می شود مگراینکه چاره ای جز قتال آنان نباشد “. همچنین به محض اسارتشان و تسلط مسلمین برآنان ملک مسلمین شده و برده می شوند. نقل است که رسول اکرم (ص) از کشتن زنان و فرزندان نهی کرده است و وقتی آنها را اسیر می کرد استرقاق می نمودند . کسی را که موی پیش ندارد به بردگی گیرند و آن را که موی پیش دارد ،حکم مردان را دارند .
طفل را به اسارت نمی گیرند ولی اگر طفلی دستگیر شد تابع پدر و مادر خود است و اگر بدون پدر و مادر دستگیر شود تابع دستگیر کننده است.
همانطور که از حفص بن غیاث در حدیثی آمده است که “پرسیدم از ابا عبدالله(ع)از زنان کفار؟ فرمودند: زنان و کودکان در دار الحرب کشته نمیشوند، مگر اینکه آنان کسی را بکشند .پس اگر کسی را کشتند تا آنجا که ممکن است از قتال ایشان بپرهیزید. ” تمام این احکام، در باب کسی است که زن بودن وی و طفل بودنش معلوم باشد .اما اگر اشتباه شود در زن بودن مثل اینکه فرد خنثی مشکل باشد و … پس برخی او را زن میدانند و بردگی را به او نسبت میدهند .
پس قتل وی جایز نمی باشد زیرا شبهات از بین برنده قتل ها ست، و اگر در باره طفل بودن فردی اشتباه شود پس در این باب اختلافی نیست.
وی را امتحان می کنند ، اگر موی شرمگاه وی روییده باشد، حکم به بلوغ وی می دهند در غیر این صورت حکم به کودک بودن می دهند.
2.1.2ـ اسیر در قرارداد ژنوبه ‌موجب مادّه 4 عهدنامه سوم ژنو و بند 1 مادّه 43 پروتكل شماره يك، اشخاص زير در صورتي كه در حين مخاصمات مسلحانه بين‌المللي از سوي دشمن دستگير شوند، اسير جنگي به حساب مي‌آيند .كليه اعضاي نيروهاي مسلح منظم و سازمان‌يافته‌اي كه تابع يك قدرت رسمي باشند.
كليه اعضاي نيروهاي مسلح غيرمنظم، از جمله اعضاي دسته‌هاي چريكي و پارتيزاني.
اعضاي نهضت‌هاي پايداري سازمان‌يافته‌اي كه در خارج يا در داخل كشور خود فعاليت دارند داوطلب و نهضت های مقاومت تشکل مذکور جامع شرایط زیر باشند :
الف) یک نفر رئیس در رأس آن ها باشد که مسئول اتباع خود باشد.
ب) دارای علامت مشخصه ثابتی باشند که از دور قابل تشخیص باشد.
ج ) علناً حمل اسلحه نمایند.
د) در عملیّات خود مطابق قوانین و رسوم جنگ رفتار نمایند
نظامياني كه در يك كشور بي‌طرف بازداشت شده‌اند، به شرطي كه در آن جا وضعيت مناسب‌تري نسبت به كشور متخاصم نداشته باشند.
نظامياني كه از حيث امنيتي از سوي كشور اشغالگر، به‌دليل عضويتشان در نيروهاي مسلح كشور اشغالي، توقيف شده‌اند.
کسانی که همراه نیروهای مسلح هستند، بی آن که مستقیماً جزو آن نیروها باشند .از قبیل :اعضاء غیر نظامی کارکنان هواپیماهای جنگی – خبرنگاران جنگی – تهیه کنندگان اجناس -اعضاء واحدهای کار یا خدمت که عهده دار آسایش نیروهای مسلحند مشروط به این که از طرف نیروهای مسلحی که همراهی می کنند مجاز باشند برای این منظور نیروهای مسلح مزبور مکلفند کارت هویتی مطابق نمونه پیوست به این قبیل اشخاص تسلیم نمایند.
اشخاصي كه در سرزمين هاي اشغالي، داوطلبانه در كنار دشمن سلاح در دست مي‌گيرند، بدون اين كه فرصت متشكل شدن به صورت ارتش منظم را داشته باشند.
مددكاران بهداري و مذهبي
در مقابل، افراد زير حقّ برخورداري از وضعيت مربوط‌به اسيران جنگي را ندارند . نظاميان مزدور، جاسوسان، خرابكاران . اتباع غيرنظامي دشمن نيز اسير جنگي تلقي نمي‌شوند.
در صورتي‌كه ترديدي در تعلق شخص به طبقات مذكور باشد، دادگاه صلاحيت وضعيت او را دقيقاً مشخص خواهد نمود. تا زمان صدور حكم، شخص ياد شده در حکم اسیر می باشد و از حمايت مقررات عهدنامه سوم برخوردار خواهد بود.
2.1.3-مقایسه تعاریف اسیر در اسلام و قرارداد ژنو با مقایسه تعریف اسیر جنگی در اسلام باکنوانسیون ژنو و در نظر گرفتن موارد آن، بدین نکته پی می‌بریم که ؛کاتبان حقوق بین الملل ، درصدد بوده‌اند تا اسیر جنگیرا در محدوده‌ی جنگ‌های قرون اخیر تعریف و تحدید نمایند و در واقع این تعاریف منحصر در زمان امروز است که در جنگ‌ها و مخاصمات، ارتش‌های منظم و غیرمنظم شرکت دارند و چنین تعاریفی با مفهوم اسیر جنگیدر صدر اسلام و مخاصمات آن زمان، سنخیت چندانی ندارند. این مطلب از آن روست که در جنگ‌های صدر اسلام، معمولاً هر فرد بالغی که می‌توانست اسلحه در دست بگیرد، در جنگ شرکت می‌کرد و در بیشتر جنگ‌ها، تمام قبیله اعم از زن، کودک، پیر و جوان در صحنه‌ی نبرد حضور داشتند. با این وضعیت و مطابق با تعریف اسیر جنگی در حقوق بین‌الملل، آن افرادی که در صحنه و همراه نیروهای نظامی طرف مقابل هستند، در صورت اسارت، اسیر جنگی محسوب نمی‌شوند و این قضیه شامل کودکان، زنان و دیگر موارد هم می‌گردد. بلکه صرفاً در حقوق بین الملل افراد نظامی در حکم اسیر جنگی هستند ولیکن اگر در اسلام حتی غیر نظامیان هم دستگیر شوند اسیر جنگی محسوب می شوند3.2.2- اسیر در آیات و روایات
هر چند خداوند در باره اسیر واسارت در چندین جای قرآن با الفاظی متفاوت سخن به میان آورده است ، لیکن در دو جای قرآن از احکام اسیر به صراحت صحبت به میان آورده اند؛ که در این مبحث به بیان و تفسیر آن آیات می پردازیم:
الف)سوره انفالآیه 67 :”ما کانَ لِنبیِّ أن یکونَ له أسری حتّی یُثخِنَ فی الأرض ِ تریدونَ عَرَضَ الدّنیا و الله ُ یریدُ اآخرةَ و اللهُ عزیزٌ حکیم”
هیچ پیامبری حق گرفتن اسیر ندارد ، مگر بعد از آنکه در آن( منطقه) ،غلبه کامل یابد . شما (به خاطر گرفتن اسیر و سپس آزاد کردن با فدیه)به فکر متاع زود گذر دنیا هستید .ولی خداوند (برای شما)آخرت را می خواهد و خداوند ، شکست نا پذیر و حکیم است.
كلمه” أسر” بطورى كه گفته‏اند به معناى اين است كه مرد جنگى حريف خود را دستگير كرده و ببندد، و شخص مشدود (بسته) شده را” اسير” گويند و جمعش” أسرى” و” إسراء” و” أسارى” و” اسارى” مى‏آيد. و بعضى گفته‏اند كلمه” أسارى” جمع جمع ،است.و بنا بر اين كلمه” السبى” موردش عمومى‏تر از كلمه” الاسر” است براى اينكه سبى شامل دستگير كردن اطفال دشمن نيز مى‏شود بخلاف” اسر” كه چون دستگير كردن اطفال احتياجى به بستن ندارد شامل آن نمى‏شود. كلمه” ثخن”- به كسر اول و فتح دوم- به معناى غلظت و بى رحمى است، راغب در مفردات مى‏گويد:” ثخن الشي‏ء فهو ثخين” معنايش اين است كه فلان چيز غليظ شد بطورى كه روان و جارى نشد، و نتوانست به رفتن ادامه دهد. و از همين باب است كه خداى تعالى فرموده:” ما كانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَكُونَ لَهُ أَسْرى‏ حَتَّى يُثْخِنَ فِي الْأَرْضِ” که در این جا منظور از ” اثخان” به معناى سخت گیری کردن در را کشتار بسيار از دشمن و کسب قدرت می باشد. كلمه” عرض” به معناى چيزى است كه بر چيز ديگرى عارض شود، و زود هم از بين برود، و از همين جهت است كه لذائذ دنيايى را” عرض” ناميده‏اند، چون زود از بين مى‏رود. و كلمه” حلال” وصفى است از ماده” حلّ” كه مقابل” عقد”و”حرمت” است و از اين جهت حلال را حلال مى‏گويند كه؛ قبل از حلال شدنش گويا گره خورده بود و مردم از او محروم بودند ،بعداً كه حلال شد، گويا در حقيقت گره‏اش گشوده شد. و اما كلمه” طيّب”كه به معناى سازگارى با طبع است.این آیه هشداری است که اسیر وفدیه گرفتن برای آزادی آنان و جمع غنائم جنگی، مسلمانان را از هدف اصلی بازندارد ونا خداگاه ضربه نخورند.
این آیه اشاره بر حکم اسرا قبل از پایان جنگ دارد ، که خداوند در این باب می فر مایند : قبل از پایان جنگ حق اسیر گرفتن را هیچ کس ندارد.
آیه 70: يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِمَنْ فِي أَيْدِيكُمْ مِنَ الْأَسْرى‏ إِنْ يَعْلَمِ اللَّهُ فِي قُلُوبِكُمْ خَيْراً يُؤْتِكُمْ خَيْراً مِمَّا أُخِذَ مِنْكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيم ای پیامبر به اسیرانی که در اختیار شمایند؛ بگو: اگر خدا خیری در دل های شما بداند بهتر از مالی که [در برابر آزادی شما از شما گرفته اند]، به شما می دهد، و گناهانتان را می آمرزد که خداوند بسیار آمرزنده و مهربان است.
این آیه نیز به حق اسلام آوردن اسرا اشاره دارد که اگر اسلام بیاورند؛ بهتر از آنچه که از آنان را گرفته (اموال و دارایی و آزادی)به ایشان می دهد.
شأن نزول آیات
خداوند در اين آيات، مسلمانانى را كه در جنگ بدر شركت داشتند ، بدين جهت مورد عتاب قرار داده كه ؛از كفار اسيرانى گرفتند و آن گاه از رسول خدا (ص) درخواست كردند كه به قتل آنان فرمان ندهد، و در عوض خونبها از آنان بگيرد و آزادشان سازد تا بدين وسيله نيروى مالى آنان عليه كفار تقويت يافته و نواقص خود را اصلاح كنند. هر چند خداوند بشدت مسلمانان را عتاب كرد ولى پيشنهادشان را پذيرفت و تصرف در غنيمت را كه شامل خونبها نيز مى‏شود برايشان مباح كردو در آخر آيات بيانيست كه؛ گويا كفار را تشویق نموده و در صورتى كه مسلمان شوند وعده نيك مى‏دهد، و اگر بخواهند به رسول خدا (ص) خيانت كنند خداوند از آنان بى نياز است.تفسیرآیات: پس آنچه سزاوار است كه در تفسير اين آيات گفته شود اين است كه: سنت جارى در انبياى گذشته اين بوده كه وقتى با دشمنان مى‏جنگيدند و بر دشمن دست مى‏يافتند، آنها را مى‏كشتند و با كشتن آنان از ديگران زهر چشم مى‏گرفتند تا كسى خيال جنگ با خدا و رسولش را در سر نپروراند. و رسم آنان نبود كه از دشمن اسير بگيرند و سپس بر اسيران منت نهاده و يا پول گرفته و آزادشان سازند، مگر بعد از آنكه دينشان در ميان مردم پايگير مى‏شد كه در اين صورت اسير را نمى‏كشتند و با منت نهادن ويا گرفتن بهاء آزاد مى‏كردند ، و بطورى كه از سياق كلام در آيه اولى از آيات مورد بحث برمى‏آيد عقاب در آن راجع به گرفتن اسير است. هم چنان كه جمله ” لَمَسَّكُمْ فِيما أَخَذْتُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ” :” عذاب عظيم براى گرفتن شما است” كه در آيه دومى است نيز شاهد اين معنا است، چون مى‏فرمايد و آنچه مسلمين در موقع نزول اين آيات گرفته بودند اسير بود، نه بهاىاسير.بنابر اين شواهد، يقينا مسلمانان از آن حضرت درخواست كرده‏اند كه غنيمت جنگى را به ايشان بدهد و اسيران را هم در مقابل گرفتن بهاء آزاد سازد، و خداوند نخست ايشان را در اصل گرفتن اسير عتاب و ملامت نمود و در آخر آنچه را كه بدان منظور اسير گرفتند كه همان فديه باشد براى ايشان مباح گردانيد، نه اينكه رسول خدا (ص) در مباح شمردن فديه با آنان شركت كرده باشد، و يا در كشتن اسير و آزاد كردن و فديه گرفتن با مسلمين مشورت كرده باشد، تا در نتيجه آن جناب نيز مورد عتاب واقع شده باشد.
ب)سوره محمّد (ص)
سوره محمدّ (ص) دومین سوره ایست که خداوند متعال در آیه 4 آن از احکام اسارت سخن به میان آوردند:
فَإِذا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقابِ حَتَّى إِذا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمَّا فِداءً حَتَّى تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزارَها ذلِكَ وَ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَ لكِنْ لِيَبْلُوَا بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمالَهُمْ .
“وقتى به كفار برخورديد بايد با ايشان بجنگيد تا وقتى كه كشتگانتان زياد شود آن وقت است كه مى‏توانيد دست از كشتار كشيده اسير بگيريد و در باره اسيران يا اين است كه منت بر آنان نهاده آزادشان مى‏كنيد و يا اين است كه فديه مى‏گيريد و آزاد مى‏كنيد و به اين رفتار خود هم چنان ادامه مى‏دهيد تاجنگ تمام شود و اين را بدان جهت گفتيم كه اگر خدا مى‏خواست مى‏توانست از كفار انتقام بگيرد، و ليكن خواست تا بعضى از شما را به وسيله بعضى ديگر بيازمايد و كسانى كه در راه خدا كشته شدند خداوند هرگز اعمالشان را نابود نمى‏كند .
حکم در این آیه در باب اسرا چنین است که؛ گردن زدن و اسير نمودن مردان تا وقتى است كه جنگ وجود داشته باشد و آنگاه كه جنگ به پايان رسد ديگر متعرّض آنان نشويد، يا مقصود اين است تا وقتى كه محارب و حرب در شهرهاى شما باقى نماند.
3.2.2-.اسیر در روایات:
بحث روايتى [(رواياتى در مورد اسير گرفتن، مشركين در جنگ بدر و فديه گرفتن از آنها، در ذيل آيات مربوطه)] از امام صادق عليه السّلام آمده است كه فرمود: پدرم مى‏فرمود: جنگ داراى دو حكم است : 1- اگر در حال جنگ اسير گرفته شود اختيار آن با امام است اگر بخواهد گردنش را مى‏زند و اگر بخواهد دست و پايش را از پشت قطع مى‏كند بدون آنكه خون او را بند بياورد و او را در همين حال رها مى‏سازد كه در خون خود رنگين شود تا بميرد، همين است معناى قول خداى تعالى: إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ … تا آخر آيه» .
2- حكم دوّم اين است كه جنگ تمام شود و بعد از جنگ كسى اسير شده باشد در اينجا نيز اسير در دست مسلمانها مى‏ماند تا امام تصميم بگيرد و اختيار با امام است اگر خواست بر او منّت مى‏گذارد و آزادش مى‏كند و اگر خواست خود او را فديه قرار مى‏دهد و اگر خواست آنها را به صورت بنده در مى‏آورد.
3-امام علی (ع)عليه‏السلام ،لإبنَيهِ عليهماالسلام؛ لمَّا ضَرَبه إبنُ مُلْجَم:إ هذا الأسيرَ، وأطعِمُوهُ ، واسْقُوهُ ، وأحْسِنوا إسارَة .امام على(ع) ،پس از آن كه ابن ملجم بر او ضربت زد به حسن و حسين عليهماالسلام فرمود : اين اسير را زندانى كنيد، و به او غذا و آب بدهيد، و در اسارت با وى خوشرفتارى كن
4- امير المؤمنين عليٌّ عليه‏السلام :”إطعامُ الأسيرِ والإحسانُ إليهِ حقٌّ واجبٌ ، وإنْ قَتَلْتَه مِن الغدِ” امام على عليه‏السلام :غذا دادن به اسير و خوشرفتارى با وى حقى است واجب ، هر چند (بخواهى) فردا او را بكشى .
5-الإمامُ الصّادقُ عليه‏السلام :إطعامُ الأسيرِ حقٌّ على مَن أسَرَهُ وإن كان يُرادُ مِن الغدِ قَتْلُهُ ، فإنّه يَنبغي أن يُطعَمَ ويُسْقى (ويُظَلّ) ويُرفَقَ بهِ ، كافرا كان أو غَيْرَهُ .
امام صادق عليه‏السلام :غذا دادن به اسير حقّى است به گردن كسى كه او را به اسارت گرفته است ، هر چند بنا باشد فردا كشته شود . بايد به اسير ، كافر باشد يا غير كافر ، آب و خوراك داد [ و در سايه‏اش نگه داشت ] و با او مدارا كرد.
2.2-تاریخچه اسارت و اسیرمسئله جنگ و به اسارت درآمدن زنان و مردان توسط نیروهای طرفین بین ملل و ادیان اگرچه امری تلخ است، اما از دیرباز کم و بیش در همه جوامع بشری رواج داشته است اسیر جنگی در همه کشورها و همه زمـان هـا از جمله مسائلی بـوده که جنگ جویان نسبت به آن میل زیادی داشته و آن را از مطلوب ترین و نافع ترین غنایم جنگی می شمرده اند.بلکه چه بسیار قبایلی که در بیشتر موارد برای گرفتن اسیر به جنگ و غارت دست می زدند، و به منظور زیاد کردن مال و ثروت خود به ضعفا هجوم می آوردند و آنان را به بندگی و بردگی می گرفتند . تاریخ صحنه های بسیار خشونت بار و وحشیانه وغیرانسانی از کشتار دسته جمعی، سوزاندن و داغ کردن و به منظور نشانه گذاری به ارابه و گاو آهن بستن آنان و … را گزارش نموده است که هنوز پس از گذشت سال ها شنیدن و خواندن آن وقایع دل هر انسانی را به درد می آورد .اسارت مسئله ای است که از ملل و ادیان پیشین موجود بوده و قرآن هم اشاراتی به آن ها دارد. 1 ) اسارت در سنت انبیاء درآیه 67 انفال ،به عنوان قاعده ای فراگیر میان انبیاء می گوید : هیچ پیامبری حقّ ندارد پیش از زمین گیر شدن دشمن از آنان اسیر بگیرد (آیه این قسمت ماکان … . الارض) که از آن به دست می آید ,گرفتن اسیر جنگی در عصر انبیاء و ملل پیشین رایج بوده است
2)همچنین از وجود اسیرانی از بنی اسرائیل در نزد دشمنان آن ها خبر داده است. به سبب اعتنای یهود به بعضی احکام و عمل به برخی، از جمله فدیه دادن در برابر آزادی اسرای خود، آن را مذمت کرده است و می گوید که از این آیه فهمیده می شود اسیر گرفتن از دشمن و نیز فدیه دادن برای آزادی اسرای میان یهود معمول بوده و حکم آن نیز در تورات آمده است. در قرآن مجید چندین جا رسوم وحشیانه ای که در جنگ ها متداول بوده تقبیح شده است. شاید بتوان گفت که ؛همه دول و پاقوام قدیم با اسیران به خشونت و با درندگی رفتار می کردند . اسیری که از طریق جنگ یا بر حسب تصادف به چنگشان می افتاد را بی رحمانه شکنجه می شد. سرداران وحشی گری را در رفتار با اسیران به نهایت می رساندند و هر چه از دست شان درباره آن بیچارگان بر می آمد فروگذار نمی کردند.
2.1.2.1- اسارت در کتب مقدس2.1.2.1.1یهود
هر چند ادیان غیراسلام نیز همچون دین اسلام برای امنیت و ایجاد صلح و وحدت بین انسانها نازل شده اند، لکن در گذر زمان دچار تحریف و جعل گشته اند. همین امر در باب جنگ و اسارت نیز وارد شده است آنچنان که درعهد قدیم یهود آمده است که؛ اگر وارد شهری شدی تمام ساکنان آن شهر از زن و مرد و کودک و پیران را از دم تیغ مـی گـذرانـی و حتی چهارپایان آن را نیز از بین می بری و سپس تمام اثاثیه شهر را در وسط آن جمع کرده و آتش می زنی و در پایان شهر را نیز به آتش می کشی و ویران می کنی.
در سفر تثنیه باب دوم می خوانیم یهوه خدای ماسیحون ملک خشبون را به دست ما سپرد .او را با پسرانش و همه ی قومش از بین بردیم و تمامی شهرهایش در آن وقت را گرفته، مردان و زنان و اطفال هر شهر را هلاک کردیم و یکی را باقی نگذاشتیم و بهایم را با غنایم آن شهرها به غارت بردیم در میان چنین خشونت هایی در جنگ می توان نشانه های تلاش انسان برای کاهش خشونت را نیز مشاهده کرد.
2.12.1.2ـ مسیح
متأسفانه علی رغم این که مقررات اصیل از هر گونه استفاده از زور به دور می باشد ،کشیشان و پاپ های مسیحی برای نشر عقاید و حفظ جایگاه خویش به ارتکاب فجیع ترین جنایات بشری دست زده اند. به ویژه در قرون وسطی با تشکیل دادگاه های تفتیش عقاید با انگزیسیون گرایشات به دور از انصاف خود را به منصفه ظهور رساندند. مسیحیت، در طول تاریخ نسبت به اسیران، بسیار سبعانه و با بی رحمی رفتار نموده است. مسیحیان در مقابل مسلمین آن ها را به زور وادار به قبول دین مسیح می کردند، سپس محکمه های تفتیشی آن ها حکم به سوزانیدن این مسیحیان تازه می داد. به بهانه این که واقعاً به دین مسیح در نیامده اند . البته این کار به تدریج صورت می گرفت ؛ زیرا نمی توانستند چندین میلیون عرب و مسلمین را یک باره بسوزانند. از این رو کشیش بزرگ طلیطله که در ضمن، رئیس محکمه های تفتیشی نیز بود دستور داد تمام اعرابی که دین مسیح را نپذیرفته ، از پیر ،جوان ،و زن و مرد ، کوچک و بزرگ همه را گردن بزنند. این در حالی است که مسلمین در برخورد با مسیحیان بسیار نرم خو و مهربان بودند. علمای مسیحیت نیز مبرای از این تنگ نظری و جحود اندیشی نبودند و همیشه لشکریان را بد ، عدم احترام به حقوق اسیران جنگی و بالاخص مسلمین تشویق می کردند. مثل؛ ویتوریا از علمای مسیحیت معتقد است که، باید کلیه اسیران مسلمان را بدون استثناء کشت و زنان و فرزندان آنان را به بردگی درآورد . هر چند این مسئله را در باب اسیران مسلمان بیان کردیم لکن مسیحیان با هم ملل و ادیان اینگونه رفتار می کردند و می کنند ،همان طور که هنوز چنین رفتارهایی در بین ایشان می توان دید.

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *