*39

1771015-6350
دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی
پایاننامه کارشناسی ارشد در رشته جمعیت شناسی
بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مرتبط با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده
مطالعه موردی مراجعه کنندگان به شبکه بهداشت و درمان
شهرستان آران و بیدگل
استاد راهنما
دکتر حبیب احمدی
به وسیله
محمد حاجی حسنی آرانی
اسفند 1393

به نام خدا
اظهار نامه
اینجانب محمد حاجی حسنی آرانی (9130148) دانشجوی رشته علوم اجتماعی گرایش جمعیت شناسی دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اجتماعی اظهار میکنم که این پایاننامه حاصل پژوهش خودم بوده و در جاهایی که از منابع دیگران استفاده کردهام، نشانی دقیق و مشخصات کامل آن را ذکر نمودهام. هم چنین اظهار میکنم که تحقیق و موضوع پایاننامهام تکراری نیست و تعهد مینمایم که بدون مجوز دانشگاه دستاوردهای آن را منتشر ننموده و یا در اختیار غیر قرار ندهم. کلیه حقوق این اثر مطابق آییننامه مالکیت فکری و معنوی متعلق به دانشگاه شیراز است.
نام و نام خانوادگی: محمد حاجی حسنی آرانی
تاریخ و امضاء:

سپاسگزاری:
اکنون که این رساله به پایان رسیده است بر خود لازم میدانم که از زحمات بیشائبه استاد محترم راهنما جناب آقای دکتر حبیب احمدی که راهنماییهای مدبرانه ایشان راهگشای انجام این پژوهش بوده است، کمال تشکر و سپاس را به جای میآورم. همچنین از استاد محترم مشاور جناب آقای دکتر علییار احمدی که با نظرات، نکته‌سنجیها و پیشنهادهای سازنده خودشان راه را بر من هموار ساختهاند، کمال تشکر و امتنان را دارم. از نظارت ارزنده و توجه بیدریغ استاد محترم داور سرکار خانم دکتر رجبی هم که با نکتهسنجیها و پیشنهادات ارزنده خودشان به اعتلای این پژوهش کمک شایان توجهی نمودهاند، متواضعانه تشکر و قدردانی می‌نمایم.
در پایان از مساعدتهای خالصانه و بیچشمداشت خانواده عزیزم، همسر بزرگوارم، کارکنان محترم دانشکده علوم اجتماعی و تمام عزیزانی که به نحوی در مراحل این پژوهش مشمول لطف و عنایت آنان گردیدم، بدون ذکر نام کمال تشکر و قدردانی را به عمل میآورم.

چکیده
بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مرتبط با تمایل زوجین
به برنامههای تنظیم خانواده
توسط:
محمد حاجی حسنی آرانی
کلید واژه: زوجین، تنظیم خانواده، آران و بیدگل
اهمیت و ضرورت مبحث مشارکت و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده بر حسب نقشهای مهم و حائز اهمیتی که دارند همیشه مورد توجه قرار گرفته است و بر همین اساس میتوان گفت که توفیق برنامههای تنظیم خانواده مستقیما در گرو نگرش و عملکرد زوجین در این خصوص قرار دارد. تحقیق حاضر درصدد بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مرتبط با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده در شهرستان آران و بیدگل میباشد. از کل جامعه آماری 81459 نفر، نمونهای با حجم 382 نفر با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفته است. روش تحقیق به شیوه پیمایشی و تکنیک جمع‌آوری اطلاعات به وسیله پرسشنامه صورت گرفته است. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران، 382 نفر تعیین شد و در مناطق مختلف شهرستان تکمیل گردید. چارچوب نظری مورد استفاده در این بررسی، نظریه کنش اجتماعی تالکوت پارسونز و تئوری اقتصادی میباشد. یافتهها نشان میدهد رابطه معناداری بین متغیرهای میزان تحصیلات، اشتغال، درآمد، ترجیح جنسی، طبقه اجتماعی، نگرش نسبت به داشتن فرزند، رسانههای جمعی و سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده وجود دارد. همچنین بین متغیرهای سن، سن ازدواج، تفاوت سنی زوجین، تعداد فرزندان، ارزشهای دینی و برابری در تصمیمگیری با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه معناداری از نظر آماری مشاهده نشد. بر اساس نتایج معادله رگرسیون چند متغیره که به روش گام به گام صورت گرفته است، پنج متغیر درآمد، دسترسی به وسایل جلوگیری، طبقه اجتماعی، اشتغال و ترجیح جنسی بیشترین واریانس از متغیر وابسته را تبیین کردهاند و در مجموع این پنج متغیر 2/19 درصد از تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده را تبیین نمودهاند.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کلیات
1-1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 2
1-2- بیان مسئله……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 4
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………. 5
1- 4- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………………………. 6
1- 4- 1- اهداف کلی…………………………………………………………………………………………………………………………. 7
1- 4- 2- اهداف جزئی……………………………………………………………………………………………………………………….. 7
فصل دوم: پیشینه تحقیق
2- 1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 9
2- 2- مروری بر تحقیقات داخلی و خارجی………………………………………………………………………………………….. 9
2- 2- 1- مطالعات داخلی…………………………………………………………………………………………………………………. 9
2- 2- 2- مطالعات خارجی……………………………………………………………………………………………………………….. 16
فصل سوم: مبانی نظری تحقیق
3- 1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21
3- 2- مروری بر نظریات موجود…………………………………………………………………………………………………………… 21
3- 2- 1- نظریه دیویس و بلیک……………………………………………………………………………………………………… 21
3- 2- 2- نظریه منابع……………………………………………………………………………………………………………………… 23
3- 2- 3- دیدگاه عرضه و تقاضا………………………………………………………………………………………………………. 24
3- 2- 4- نظریه جریان ثروت بین نسلی…………………………………………………………………………………………. 24
3- 2- 5- نظریه افزایش جمعیت……………………………………………………………………………………………………… 26
3- 2- 6- نظریه مخالفان افزایش جمعیت……………………………………………………………………………………….. 26
3- 2- 7- نظریه حد مطلوب جمعیت………………………………………………………………………………………………. 27
3- 2- 8- تئوری تغییرات و واکنشهای جمعیتی…………………………………………………………………………… 27
3- 2- 9- نظریه مبادله……………………………………………………………………………………………………………………… 28
3- 3- چارچوب نظری مورد استفاده…………………………………………………………………………………………………….. 29
3- 3- 1- تئوری اقتصادی………………………………………………………………………………………………………………… 29
3- 3- 2- نظریه کنش اجتماعی تالکوت پارسونز…………………………………………………………………………….. 31
3- 4- مدل مفهومی و تجربی تحقیق…………………………………………………………………………………………………… 34
3- 5- فرضیههای تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………. 35
عنوان صفحه
فصل چهارم: روش پژوهش
4- 1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 37
4- 2- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………….. 37
4- 3- تکنیک تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………. 38
4- 4- جامعه آماری………………………………………………………………………………………………………………………………. 38
4- 5- حجم نمونه و روش نمونهگیری…………………………………………………………………………………………………. 38
4- 6- ابزار جمعآوری دادهها………………………………………………………………………………………………………………… 39
4- 7- روش تجزیه و تحلیل دادهها……………………………………………………………………………………………………… 39
4- 7- 1- آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………………….. 40
4- 7- 2- آمار استنباطی………………………………………………………………………………………………………………….. 41
4- 7- 3- آزمون مقایسه میانگینها…………………………………………………………………………………………………. 41
4- 7- 4- آزمون تی مستقل…………………………………………………………………………………………………………….. 42
4- 7- 5- آزمون تحلیل یک طرفه واریانس…………………………………………………………………………………….. 42
4- 8- تکنیکهای بررسی رابطه بین متغیرها……………………………………………………………………………………… 42
4- 9- واحد تحلیل……………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 10- اعتبار……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 43
4- 11- پایایی……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 44
4- 12- تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها……………………………………………………………………………………………. 49
4- 12- 1- متغیر مستقل…………………………………………………………………………………………………………………. 49
4- 12- 2- متغیر وابسته………………………………………………………………………………………………………………….. 51
فصل پنجم: تجزیه و تحلیل دادهها
5- 1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 53
5- 2- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنس………………………………………………………………………………… 53
5- 3- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات……………………………………………………………….. 53
5- 4- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات همسر…………………………………………………….. 54
5- 5- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گروه سنی…………………………………………………………………………. 55
5- 6- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شغل………………………………………………………………………………….. 55
5- 7- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شغل همسر………………………………………………………………………. 56
5- 8- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تفاوت سنی زوجین………………………………………………………….. 56
5- 9- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن ازدواج………………………………………………………………………… 57
5- 10- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان درآمد…………………………………………………………………… 58
5- 11- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند زنده به دنیا آمده………………………………………… 58
5- 12- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند پسر زنده به دنیا آمده………………………………… 59
5- 13- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند دختر زنده به دنیا آمده………………………………. 59
5- 14- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سقط جنین……………………………………………………………………. 60
عنوان صفحه
5- 15- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری………….. 60
5- 16- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری بین ازدواج و تولد اولین فرزند…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 61
5- 17- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب تعداد مطلوب بچه………………………………………………… 62
5- 18- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب میزان فاصلهگذاری ایدهال بین فرزندان………………. 62
5- 19- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب دختر یا پسر بودن فرزند………………………………………. 63
5- 20- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب طبقه اجتماعی……………………………………………………… 63
5- 21- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب سن ایدهآل دختر برای ازدواج………………………………. 64
5- 22- توزیع فراوانی افراد مورد مطالعه بر حسب سن ایدهآل پسر برای ازدواج………………………………… 64
5- 23- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب برابری در تصمیمگیری……………………………………………………. 65
5- 24- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش نسبت به ارزشهای دینی…………………………………….. 66
5- 25- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش نسبت به داشتن فرزند………………………………………….. 66
5- 26- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از رسانههای جمعی………………………………….. 67
5- 27- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تمایل به استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری……………… 67
5- 28- توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب دسترسی به وسایل جلوگیری از بارداری…………………………. 68
5- 29- آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………………………………. 69
5- 29- 1- آزمون فرضیه اول: بین سن و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 69
5- 29- 2- آزمون فرضیه دوم: بین سن ازدواج و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 70
5- 29- 3- آزمون فرضیه سوم: بین میزان تحصیلات و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 70
5- 29- 4- آزمون فرضیه چهارم: بین تفاوت سنی زوجین و تمایل آنان به برنامه‌های تنظیم خانواده رابطه وجود دارد………………………………………………………………………………………………………………………………….. 71
5- 29- 5- آزمون فرضیه پنجم: بین تعداد فرزندان و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 71
5- 29- 6- آزمون فرضیه ششم: بین طبقه اجتماعی و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 72
5- 29- 7- آزمون فرضیه هفتم: بین میزان اشتغال و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 73
5- 29- 8- آزمون فرضیه هشتم: بین میزان درآمد و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 74
5- 29- 9- آزمون فرضیه نهم: بین ترجیح جنسی و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 75
عنوان صفحه
5- 29- 10- آزمون فرضیه دهم: بین ارزشهای دینی و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 76
5- 29- 11- آزمون فرضیه یازدهم: بین نگرش نسبت به داشتن فرزند و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………………………………. 76
5- 29- 12- آزمون فرضیه دوازدهم: بین میزان برابری در تصمیمگیری زوجین و تمایل آنان به برنامه‌های تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………….. 77
5- 29- 13- آزمون فرضیه سیزدهم: بین میزان استفاده از رسانههای جمعی و تمایل زوجین به برنامه‌های تنظیم خانواده رابطه وجود دارد……………………………………………………………………………………….. 78
5- 29- 14- آزمون فرضیه چهاردهم: بین میزان سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری و تمایل زوجین به برنامه‌های تنظیم خانواده رابطه وجود دارد…………………………………………………………………………………… 79
5- 30- تحلیل چند متغیره………………………………………………………………………………………………………………….. 80
فصل ششم: بحث و نتیجهگیری
6- 1- نتیجهگیری…………………………………………………………………………………………………………………………………. 83
6- 2- بحث…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 88
6- 3- پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………………… 88
6- 4- محدودیتها…………………………………………………………………………………………………………………………………. 89
منابع…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 89
پیوست………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 90
صفحه چکیده و صفحه عنوان به انگلیسی
فهرست جدولها
عنوان صفحه
جدول 3-1: هزینه و فایده استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری………………………………………………………. 30
جدول 3-2: نظامهای کنشی پارسونز…………………………………………………………………………………………………….. 33
جدول 4-1: میزان آلفای کرانباخ متغیرهای بعد برابری در تصمیمگیری زوجین………………………………… 44
جدول 4-2: روایی بعد برابری در تصمیمگیری زوجین…………………………………………………………………………. 45
جدول 4-3: میزان آلفای کرانباخ متغیرهای بعد ارزشهای دینی………………………………………………………… 45
جدول 4-4: روایی بعد ارزشهای دینی…………………………………………………………………………………………………. 45
جدول 4-5: میزان آلفای کرانباخ متغیرهای بعد نگرش نسبت به داشتن فرزند………………………………….. 46
جدول 4-6: روایی بعد نگرش نسبت به داشتن فرزند…………………………………………………………………………… 46
جدول 4-7: میزان آلفای کرانباخ گویههای بعد میزان استفاده از رسانههای جمعی……………………………. 46
جدول 4-8: میزان آلفای کرانباخ مفهوم میزان استفاده از وسایل ارتباط جمعی…………………………………. 47
جدول 4-9: میزان آلفای کرانباخ گویههای مفهوم تمایل زوجین به استفاده از برنامههای تنظیم خانواده……………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 47
جدول 4-10: روایی مفهوم تمایل زوجین به استفاده از برنامههای تنظیم خانواده………………………………. 48
جدول 4-11: میزان آلفای کرانباخ سوالات متغیر سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری……………………. 48
جدول 4-12: میزان آلفای کرانباخ متغیر سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری…………………………………. 48
جدول 5-1: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنس…………………………………………………………………………. 53
جدول 5-2: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات…………………………………………………………. 54
جدول 5-3: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان تحصیلات همسر………………………………………………. 54
جدول 5-4: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گروه سنی……………………………………………………………………. 55
جدول 5-5: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شغل…………………………………………………………………………….. 55
جدول 5-6: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب شغل همسر………………………………………………………………….. 56
جدول 5-7: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تفاوت سنی زوجین……………………………………………………… 56
جدول 5-8: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن ازدواج……………………………………………………………………. 57
جدول 5-9: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان درآمد…………………………………………………………………. 58
جدول 5-10: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند زنده به دنیا آمده……………………………………. 58
جدول 5-11: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند پسر زنده به دنیا آمده……………………………. 59
جدول 5-12: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد فرزند دختر زنده به دنیا آمده…………………………. 60
جدول 5-13: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سقط جنین……………………………………………………………….. 60
جدول 5-14: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری……… 61
عنوان صفحه
جدول 5-15: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری بین ازدواج و تولد اولین فرزند………………………………………………………………………………………………………………………………………. 61
جدول 5-16: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تعداد مطلوب بچه……………………………………………………. 62
جدول 5-17: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان فاصلهگذاری ایدهال بین فرزندان………………….. 62
جدول 5-18: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب دختر یا پسر بودن فرزند………………………………………….. 63
جدول 5-19: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب طبقه اجتماعی…………………………………………………………. 63
جدول 5-20: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن ایدهآل دختر برای ازدواج………………………………….. 64
جدول 5-21: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن ایدهآل پسر برای ازدواج……………………………………. 64
جدول 5-22: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش برابری در تصمیمگیری…………………………………. 65
جدول 5-23: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش نسبت به ارزشهای دینی……………………………… 66
جدول 5-24: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب نگرش نسبت به داشتن فرزند…………………………………… 67
جدول 5-25: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان استفاده از رسانههای جمعی……………………………. 67
جدول 5-26: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب تمایل به استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری………. 68
جدول 5-27: توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری از بارداری……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 69
جدول 5-28: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین سن و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 69
جدول 5-29: نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن…………………………………………………………………………….. 70
جدول 5-30: نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن…………………………………………………………………………….. 70
جدول 5-31: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین تفاوت سنی زوجین و تمایل آنها به برنامههای تنظیم خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 71
جدول 5-32: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین تعداد فرزندان و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 72
جدول 5-33: نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن…………………………………………………………………………….. 72
جدول 5-34: نتایج آزمون تحلیل یک طرفه واریانس……………………………………………………………………………….. 73
جدول 5-35: نتایج مقایسه میانگینها………………………………………………………………………………………………………. 74
جدول 5-36: نتایج آزمون ضریب همبستگی اسپیرمن…………………………………………………………………………….. 74
جدول 5-37: نتایج آزمون تحلیل یک طرفه واریانس……………………………………………………………………………….. 75
جدول 5-38: نتایج مقایسه میانگینها………………………………………………………………………………………………………. 75
جدول 5-39: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین ارزشهای دینی و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 76
جدول 5-40: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین نگرش نسبت به داشتن فرزند و تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 77
جدول 5-41: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین میزان برابری در تصمیمگیری زوجین و تمایل آنان به برنامه‌های تنظیم خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………… 78
عنوان صفحه
جدول 5-42: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین میزان استفاده از رسانههای جمعی و تمایل زوجین به برنامه‌های تنظیم خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………… 78
جدول 5-43: نتایج آزمون رگرسیون رابطه بین میزان سهولت دسترسی به وسایل جلوگیری و تمایل زوجین به برنامه‌های تنظیم خانواده………………………………………………………………………………………………………………………. 79
جدول 5-44: عناصر اصلی تحلیل چند متغیره به روش گام به گام برای پیشبینی متغیر وابسته…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 80
جدول 5-45: عناصر متغیرهای درون معادله برای پیشبینی متغیر وابسته…………………………………………….. 81
فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 3-1: مدل تجربی تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….. 34
شکل 4-1: فرمول کوکران جهت تخمین حجم نمونه……………………………………………………………………………….. 38
فصل اول
کلیات
1- 1- مقدمه
در چند دهه اخیر مسأله رشد جمعیت جهان که قسمت عمده آن مربوط به کشورهای در حال توسعه از جمله ایران میباشد، توجه محافل مختلف ملی و بینالمللی را به خود جلب کرده است. اگر چه در سالهای اخیر بحثهای متعددی در مورد کاهش رشد جمعیت در کشور صورت گرفته اما کماکان سالانه نزدیک به یک میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه میشود. برنامههای تنظیم خانواده و تحدید موالید اگر به گونهای مؤثر و کارآمد پیاده شود، آثار بسیار مثبتی در جامعه بر جای مینهد که از آن جمله: 1- تأمین بهداشت و سلامت مادر و کودک 2- کاهش مرگومیر مادران 3- کمک به تحقق توسعه همه جانبه و پایدار 4- تضمین حقوق و آزادیهای زن و مرد در خانواده میتوان اشاره نمود (تقوی، 11:1382).
بنا به تعریف سازمان جهانی بهداشت، تنظیم خانواده مشتمل بر اقداماتی است که افراد و زوجها را یاری می‌دهد، تا از داشتن فرزند ناخواسته جلوگیری کنند، فاصله بین فرزندان خود را تنظیم نمایند، زمان تولد فرزندان را با سن و شرایط دیگر خود تطبیق دهند، و آگاهانه در مورد تعداد فرزندان خود تصمیم بگیرند، خدماتی که این نیات را میسر میسازد، مشتمل است بر آموزش و مشاوره در مورد تنظیم خانواده، تأمین وسایل جلوگیری از حاملگی، کمک به کسانی که دچار ناباروری هستند و آموزش پدران و مادران در مورد خانواده و فرزندان (زنجانی و دیگران، 129:1389).
آگاهی از افزایش سریع جمعیت به عنوان نوعی خطر جهانی برای بشر در نیمه دوم قرن بیستم شناخته شد. رشد بیرویه و بدون برنامهریزی جمعیت، در بسیاری از موارد موجب کمبود منابع مورد نیاز و در نتیجه بروز تنش و جنگ، بین جوامع انسانی گذشته است. جوامع پرجمعیت با مشکلات عدیدهای از جمله فقر، بیماری، شکاف بالای طبقاتی، بیکاری و غیره مواجه است که تهدیدی برای ثبات جامعه میباشد. کشورهای پیشرفته با به کارگیری برنامههای تنظیم خانواده و کنترل معقول رشد جمعیت خود، توانستهاند بر بسیاری از عوارض جمعیت فایق آمده و از مزایای آن نیز بهره لازم را برگیرند. برنامه تنظیم خانواده در ایران قبل از انقلاب بر طبق سیاستهای سازمان بهداشت جهانی در زمینه جمعیت کشورهای جهان سوم به اجرا درآمد. پس از انقلاب با توجه به دیدگاههای منفی که در مورد برنامهها و طرحهای رژیم گذشته وجود داشت، برنامه کنترل جمعیت و تنظیم خانواده، به طور موقت منتفی گشت و در طول کمتر از 10 سال (68-59) رشد جمعیت به مرحله خطرآفرینی رسید. و با پایان گرفتن جنگ در سال 1368 سیاستهایی برای کنترل جمعیت و تنظیم خانواده از سوی سازمانها و وزارت خانههای مربوط به مرحله اجرا گذاشته شد (فروزانفر، 1379 به نقل از پارسا، 7:1384).
با تلاشی که برای کنترل جمعیت از طرف سازمانها، کلینیکها و مراکز بهداشتی صورت گرفت نرخ رشد جمعیت کشور از 8/3 درصد درسال 1365 که یکی از بالاترین نرخ رشد جمعیت در جهان بوده است به 8/1 درصد در سال 1375 کاهش یافت (تقوی، 1382). این افزایش، بیشتر به همان جمعیت متولد شده در سالهای آغازین انقلاب اسلامی برمیگردد که اکنون وارد سن باروری شدهاند. استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری از عوامل موثر در کنترل رشد جمعیت در دهه اخیر بوده است و افزایش درصد پوشش واجدین شرایط رو به سمت روشهای مطمئن به عنوان یکی از عوامل مهم در ارزیابی برنامههای تنظیم خانواده است (جهانفر، 50:1377). نرخ رشد جمعیت در سال 1390 به حدود 3/1 درصد رسیده است (مرکز آمار ایران، 1392).

1- 2- بیان مسئله:
کشور ما جزء مناطقی از جهان میباشد که از چهار هزار سال قبل مسئله شهرنشینی در آن مطرح بوده و از رشد سریعی برخوردار بوده است. لذا جهت تعدیل و هماهنگی محورهای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور و تامین سلامت جسمی- روانی و اجتماعی تمام اقشار جامعه به ویژه مادران و کودکان که جزء قشر آسیبپذیر جامعه هستند، بایستی برنامهریزی و تنظیم خانواده وجود داشته باشد. اگر زنان جوان به اطلاعات صحیح در مورد روشهای جلوگیری از بارداریهای ناخواسته دست پیدا کنند میتوان از ضربههای عاطفی و هزینههای مربوط به این بارداریها جلوگیری به عمل آورد.
در ایران برنامههای تنظیم خانواده بر اساس قوانین دینی و حمایت مراجع مذهبی به مرحله اجرا رسیده است. قابلیت تغییرپذیری و انطباق قوانین اسلامی با مسائل اجتماعی موضوع بسیار مهمی در پیشرفت و موفقیت برنامههای تنظیم خانواده در کشور است. بر اساس آمار موجود درصد بالایی از زنانی که تمایل به بارداری نداشتهاند و یا خواستار تعویق زمان بارداری بودهاند از وسایل جلوگیری استفاده نکردهاند (کتابی، 1387).
در کشوری مانند ایران که حرکت به سمت توسعه را تجربه میکند و به شدت نیازمند پسانداز یعنی تولید بیش از مصرف است، با توجه به محدودیت منبع اصلی تولید یعنی ذخایر طبیعی، ارقام میلیونی رشد جمعیت مانع بزرگی بر سر راه توسعه است. چنین وضعیتی اتخاذ تدابیری اساسی جهت برنامههای تنظیم خانواده و کنترل موالید را در ایران ضروری مینماید. در این ارتباط آنچه که بیش از هر چیزی اهمیت مییابد مسئله زمان است. بر پایه تحقیقات صورت گرفته چنان چه برنامههای تنظیم خانواده به گونهای عمل کند که تا باروری به سطح جایگزینی، میزان تجدید نسل خالص یک، برسد رشد جمعیت در حدود سال 1440 خورشیدی متوقف میشود و امکانات گستردهای که صرف جمعیت افزوده میگردد به بالاترین سطح زندگی افراد تخصیص یابد. بر این اساس گفته میشود که در ایران هم چنان باید به اجرای برنامههای تنظیم خانواده پرداخت، چرا که تنظیم خانواده بر روی 2 فرزند یا حتی 3 فرزند و نیز فاصله گذاری مطلوب نیاز به تنظیم خانواده دارد (حسینی، 1390).
بر اساس آمارهای جهانی، علی رغم این که میزان استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری در زنان واجد شرایط تنظیم خانواده از 30 درصد در سال1960 به62 درصد در سال 1997 افزایش یافت. هنوز حدود 150 میلیون نفر زن در جهان که تمایل به محدود کردن فرزندان خود دارند از روشهای موثر بر پیشگیری از بارداری استفاده نمیکنند که بیشترین علت آن شک به روشهای جلوگیری از بارداری، ترس از عوارض جانبی، کیفیت پایین سرویسهای بهداشتی کشورهای مربوطه، باورها و نگرشهای منفی میباشد (جهانفر، 56:1377). استفاده از روشهای جلوگیری و این که از چه روشی استفاده می‌شود به عوامل مختلفی همچون سن، تحصیلات، تعداد فرزندان و میزان دسترسی به روشهای مختلف بستگی دارد (حسینی، 1390). در کشورهای در حال توسعه بیشترین روش مورد استفاده توبکتومی است که حدود 33 درصد موارد را تشکیل میدهد. حدود 40 درصد افراد پس از یکسال استفاده از یک روش جلوگیری از بارداری روش خود را تغییر میدهند که دو دلیل عمده آن یکی حاملگی ناخواسته و دلیل دیگر تهدید سلامتی فرد میباشد. میزان شکست این روشها از 30 درصد در سال برای روشهای واژینال (دیافراگم، ژل) تا کمتر از یک درصد برای ضدبارداریهای تزریقی، کاشتنی و آیودی میباشد (شیروانی و دیگران، 1386). بنابراین با استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری مطمئن و موثر میتوان میزان رشد بیرویه جمعیت را کنترل کرد.
با توجه به این که استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری، رفتاری عقلانی- اجتماعی است ویژگی‌های فردی و اجتماعی زوجین، اصلیترین نقش را در فرایند استفاده و انتخاب روشهای جلوگیری از بارداری ایفا میکند.
1- 3- اهمیت و ارزش تحقیق:
اهمیت بنیادین هر پژوهش این است که منجر به بضاعت علمی گردد (ساعی،1384: 77). جستجو و بررسی زمانی انجام می‌گیرد که انسان در مقابل یک ابهام، نگرانی، سختی و… قرار دارد و برای فهم این موارد و نهایتاً یافتن راهی جهت خلاصی یا تخفیف آن‌ها، اقدام به بررسی یا جستجو می‌کند (ایمان، 1388: 9).
تغییرات خانواده در زندگی روزمره بازتاب یافته و در این میان دخالتهای دین و دولت هم موثر بوده و روان شناسان، علمای علوم تربیتی، مورخان و جامعه شناسان نیز به آن توجه کردهاند که حاصل آن اصلاح نظام مفهومی در شناسایی تحولات اجتماعی ایران بوده است (آزاد ارمکی و دیگران، 31:1384).
علیرغم مباحث مقطعی که درباره دامنه واقعیت خطر افزایش جمعیت به عمل آمده و علیرغم جبهه گیریهایی در مورد راه و روش مواجهه با این خطر بروز کرده، لزوم رسیدن به یک رشد جمعیت متناسب و پایدار به عنوان یک اصل عمده از طرف اکثریت ملتهای جهان مورد قبول قرار گرفته است. از مهمترین اهداف برنامههای تنظیم خانواده در بسیاری از کشورها کاهش بارداریهای ناخواسته می‌باشد. تحقق این امر از طریق دسترسی آسان به وسایل جلوگیری از بارداری، علیرغم آموزشهای لازم و استفاده دقیق از آنها وجود دارد. همواره سرویسهای تنظیم خانواده به وسیله جلوگیری از بارداریهای ناخواسته به حفظ و حراست از منابع ملی و سرمایههای کشور کمک موثری مینماید.
خدمات تنظیم خانواده در 15 سال اخیر یکی از اصلیترین اجزای خدمات بهداشتی اولیه را تشکیل داده و با برخورداری از حمایت سیاسی و ساختار مناسب اجرایی، موفقیت چشمگیری را در زمینه کنترل موالید و ارتقای بهداشت باروری کسب نموده است (شهیدزاده و دیگران، 2:1382). خدمات تنظیم خانواده در ایران یکی از حجیمترین خدمات ارائه شده به جامعه است. نزدیک به 4 میلیون زن واجد شرایط تنظیم خانواده به طور مرتب از آن بهره میبرند و در صورت وجود مشکلی در این فرایند، پیامدهای وسیعی پدید خواهد آمد. به همین دلیل ضروری است که کیفیت ارائه خدمات تنظیم خانواده به طور مداوم ارزیابی و در صورت لزوم تصحیح گردد (حسنپور و دیگران، 34:1385). اگرچه تجربه فعالیتها و خدمات تنظیم خانواده در ایران مثبت و اثربخش بوده است؛ اما علیرغم کاهش رشد جمعیت در ایران، به علت میزان باروری بالای کشور در دهه 1980، در آینده نزدیک، کشور دچار افزایش جمعیت خواهد شد. به علاوه نسبت بالای حاملگیهای ناخواسته در ایران به عنوان زنگ خطری به حساب میآید (نخعی و میراحمدزاده، 194:2005).
اما علیرغم همه اینها آنچه در این خصوص مورد سوال است این است که آیا انتخاب نوع روش و وسیله جلوگیری از بارداری بر اساس شناخت زنان از وسایل جلوگیری از بارداری میباشد؟ همچنین گرایش به برنامه‌های تنظیم خانواده ناشی از تغییر در طرز تفکر و افزایش بنیادی آگاهی زوجین می‌باشد یا انتخابی آگاهانه و موقتی است؟ دیگر این که چه تعداد افراد با توجه به شرایطی که دارند روش مناسب برای جلوگیری از بارداری را برگزیدهاند؟ با توجه به نکاتی که در بالا مطرح شد این مطالعه فرصتی فراهم میکند تا عوامل اجتماعی (سن، تحصیلات، تفاوت سنی زوجین و…)، عوامل اقتصادی (شغل، میزان درآمد و…) و عوامل فرهنگی (ترجیح جنسی، ارزشهای دینی، رسانههای جمعی و…) را بر روی برنامههای تنظیم خانواده و رفتار باروری بسنجیم و تاثیر زوجین را در تصمیم‌گیری در مورد اندازه خانواده و استفاده از وسایل جلوگیری مورد سنجش قرار دهیم که به لحاظ علمی باعث گسترش و تعیین الگوی روابط مورد مطالعه شود. و به لحاظ عملی (کاربردی) به برنامه‌ریزان و سیاستگذاران در امر خانواده و بالاخص تنظیم خانواده کمک شایان نماید تا با توجه به فرهنگ حاکم بر منطقه برنامهریزی خاصی را ارائه نماید که در جهت هماهنگی با تمایلات و ارزشهای فرهنگی آنان باشد و باعث توجه بیشتر پژوهشهای اجتماعی گردد.
1- 4- اهداف تحقیق
بر مبنای تعریف، هدف عبارت است از نتایج مورد استفادهای که فعالیت ما به سوی آنها جریان پیدا میکند (طالب، 59:1380). و منظور از هدف نقطهای است که قصد وصول به آنجا را داریم و طبعاً اینک از آن نقطه فاصله داریم (همان: 59).
اهداف تحقیقات اجتماعی به منظور روشنسازی دلایل انجام طرحهای تحقیقات در رابطه با موضوع مورد بررسی بیان میشود. هر تحقیقی اهداف کلی و جزئی برای خود مد نظر قرار میدهد. در این تحقیق:
1- 4- 1- هدف کلی:
هدف کلی این تحقیق بررسی عوامل اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی مرتبط با تمایل زوجین به برنامه‌های تنظیم خانواده در شهرستان آران و بیدگل در سال 1393 می‌باشد.
1- 4- 2- هدف جزئی:
– بررسی عوامل اجتماعی مرتبط با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده در شهرستان آران و بیدگل
– بررسی عوامل اقتصادی مرتبط با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده در شهرستان آران و بیدگل
– بررسی عوامل فرهنگی مرتبط با تمایل زوجین به برنامههای تنظیم خانواده در شهرستان آران و بیدگل

فصل دوم

پیشینه تحقیق
2- 1- مقدمه:
مطالعه تحقیقات گذشتگان به روشن شدن زوایای پیدا و پنهان موضوع کمک میکند، استفاده از دستاوردهای گذشتگان وسعت دید گستردهتری را پیش روی محقق قرار میدهد. بررسی تحقیقات انجام گرفته، راهنما و راهگشا برای پژوهشگر است و او را قادر میسازد تا با دقت و اطمینان بیشتری به مطالعه موضوع مورد تحقیق بپردازد، چرا که میتواند از نقاط قوت کارهای صورت گرفته بهره برده و از نارساییها و نقصهای احتمالی آنان اجتناب ورزیده و در پی جبران آنها برآید، همچنین از روشهای موفقیتآمیز بکار گرفته شده، استفاده نموده و از برخی دوبارهکاریهای غیرضروری پرهیز نماید. در این قسمت به بررسی چند کار تحقیقی که در ارتباط با برنامههای تنظیم خانواده انجام گرفته پرداخته میشود. در ابتدا تحقیقات داخلی و سپس تحقیقات خارجی مورد بررسی قرار میگیرد.
2- 2- مروری بر تحقیقات داخلی و خارجی
2- 2- 1- مطالعات انجام شده داخلی
عرفانی(2008) در تحقیقی تحت عنوان “نقش استفاده از وسایل جلوگیری و مذهب در کاهش نرخ سقط جنین در ایران” این مطالعه از دادههای DHS سال 2000 استفاده کرده است و میخواهد نقش استفاده از وسایل جلوگیری و مذهب را در نرخ سقط جنین بررسی کند. تخمین زده شده که نرخ کلی سقط جنین در ایران 26/0 درصد سقط در هر زن ازدواج کرده میباشد. و نرخ کلی سالانه 7/5 درصد سقط در هر 1000 زن ازدواج کرده در سن 49-15 ساله میباشد. یافتههای این تحقیق نشان داده است که تاثیر منفی استفاده از روشهای مدرن از وسایل جلوگیری بر روی نرخ سقط جنین 31 درصد بیشتر از تاثیر مذهب میباشد.
قدرتی (1387) مطالعهای را در این زمینه با عنوان بررسی عوامل اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر رفتار باروری در زنان 49-15 ساله در مناطق روستایی شهرستان سبزوار انجام داده است هدف از این تحقیق بررسی عوامل اقتصادی، اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر رفتار باروری در مناطق روستایی است. روش مورد استفاده در این پژوهش پیمایش و با تکنیک پرسشنامه 400 نفر زن ازدواج کرده 49-15 ساله با نمونهگیری تصادفی ساده استفاده شده است. نتایج این مطالعه آن بود که تعداد مرگ و میر فرزندان، تعداد سقط جنین، تعداد فرزندان دلخواه، با باروری رابطه معناداری مستقیم داشتهاند و متغیرهایی مثل سن ازدواج، تحصیلات والدین، درآمد، و البته شغل شوهر با میزان باروری رابطه معناداری معکوسی داشتند یعنی با افزایش آن باروری کاهش مییابد.
ذوالفقاریزاده کشکی (1386) در مطالعهای با “عنوان بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر میزان باروری زنان شاغل در دبیرستانهای شهر مرند” پرداخته و هدف از آن بررسی روابط موجود بین عوامل اجتماعی و اقتصادی همچون سن زن در اولین ازدواج، ترجیح جنسی به نفع فرزند پسر و میزان درآمد، شغل مرد و زن و… بر میزان باروری است. که با روش پیمایشی و استفاده از پرسشنامه به سؤالات بسته و نیز به روش اسنادی کتب پایاننامه است. نتایج این تحقیق نشان داده، که بین سن زن در اولین ازدواج و میزان درآمد والدین و ترجیح جنسی به نفع پسر با باروری رابطه معناداری وجود دارد. بین نوع شغل مردان با باروری رابطه معنادار وجود ندارد.
شیروانی (1386) در تحقیقی تحت عنوان “استفاده از روشهای طبیعی پیشگیری از بارداری و عوامل مرتبط با آن” این مطالعه به صورت مقطعی و با استفاده از نمونهگیری تصادفی سیستماتیک در مورد 304 زن متاهل 49-15 ساله غیرباردار مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهری و روستایی قائم شهر انجام گرفته است. یافتههای این تحقیق نشان داده که نسبت استفاده از روشهای طبیعی و طبی به ترتیب 39 و 60 درصد بود. از بین روشهای دو گروه، نزدیکی منقطع با فراوانی 37 درصد شایعتر بوده است. مهمترین علل استفاده از روشهای طبیعی، ترس از عوارض روشهای دیگر، راحتتر بودن، تمایل همسر و اطمینان از تاثیر مشابه با روشهای دیگر بوده است.
تورجیانفر (1385) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی رابطه عوامل اجتماعی و فرهنگی با نگرش مردان نسبت به مشارکت در برنامههای تنظیم خانواده” هدف این بررسی شناخت نگرش مردان نسبت به مشارکت در برنامههای تنظیم خانواده و همچنین بررسی رابطه عوامل اجتماعی و فرهنگی با نگرش نسبت به مشارکت انجام شده است. این مطالعه به شیوه پیمایشی و به وسیله پرسشنامه بر روی 383 نفر مرد متاهل در سنین 25 تا 50 سال شهر شیراز صورت گرفته است. یافتههای این پژوهش در بخش توصیفی حاکی از آن است که 5/18 درصد از مردان دارای نگرش منفی نسبت به مشارکت در برنامههای تنظیم خانواده بوده اند و این درحالی است که 64 درصد از افراد مورد مطالعه دارای نگرش میانه و 7/16 درصد از آنها نگرش مثبتی به مشارکت در این برنامه داشتهاند و در بخش استنباطی این پژوهش نشان داده که سن مرد، شغل مرد و زن، بعد خانوار، تفاوت سنی، میزان درآمد خانواده، تحصیلات زن و مرد بر روی نگرش مردان نسبت به تنظیم خانواده تاثیر میگذارد.
منصوریان و خوشنویس (1385) تحقیقی تحت عنوان “ترجیحات جنسی زنان همسردار به رفتار باروری شهر تهران” داشتهاند. هدف این تحقیق تاثیر ترجیحات جنسی زنان همسردار بر گرایش آنها به رفتار باروری بوده است. در این تحقیق از روش تحقیق پیمایشی، تکنیک مصاحبه حضوری و ابزار پرسشنامه استفاده شده است و دادهها از 550 زن همسردار ساکن شهر تهران گردآوری شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده که در سطح متغیرهای مربوط به خصوصیات فردی، متغیرهای سن زن و تحصیلات زن، در سطح متغیرهای جمعیت شناختی، متغیرهای تعداد کل فرزندان، مدت ازدواج، تعداد فرزندان دختر و ترکیب فرزندان دختر و ترکیب جنسی فرزندان و در سطح متغیرهای مربوط به نگرشهای ذهنی، متغیرهای ارزیابی ترکیب جنسی فرزندان بر اساس ترجیحات جنسی و تعداد فرزندان مطلوب در تبیین گرایش زنان به رفتار باروری نقش عمدهای بر عهده دارند. تحلیل چند متغیره در الگوی رگرسیون لجستیک در سطح مجموع متغیرهای اصلی تحقیق نیز نشان داد که متغیرهای ارزیابی ترکیب جنسی فرزندان بر مبنای ترجیحات جنسی، سالهای ازدواج و محل تولد همسر در مجموع در پیش بینی گرایش زنان همسردار به رفتار باروری مشارکت دارند و در حدود 84 درصد موارد وضعیت متغیر وابسته را به درستی پیش بینی میکنند.
عباسی شوازی و همکاران (1383) در تحقیقی تحت عنوان “علل انتخاب روش منقطع پیشگیری از بارداری در بین زنان سنین باروری در شهرستان رشت” در این مطالعه از دو روش کمی و کیفی در تبیین موضوع بهره گرفته شد. در بررسی کمی از دادههای طرح تحولات باروری در ایران استفاده شد و در تحلیل دادهها از آزمون کای دو، آنالیز واریانس و رگرسیون لجستیک استفاده شده است؛ روش‌های کیفی در این مطالعه شامل مصاحبه عمیق و مصاحبه گروهی بود. از زنان تحت پوشش سه مرکز بهداشتی درمانی شهرستان رشت، 27 زن که سابقه استفاده از روش نزدیکی منقطع را داشتند، به صورت تصادفی انتخاب و با آنها مصاحبه عمیق به عمل آمد. به علاوه دو مورد مصاحبه گروهی متمرکز با کارشناسان ستادی و اجرایی در شهر رشت برگزار شد. نتایج این تحقیق نشان داده که حدود 70 درصد از زنان روستایی در مقابل 57 درصد از زنان شهری از روشهای مدرن پیشگیری از بارداری استفاده میکردهاند. آزمون آماری تفاوت معنی داری بین محل سکونت پاسخگویان و نوع روش پیشگیری از بارداری از روش نزدیکی منقطع را نشان داد. متغیرهای تعداد فرزندان، طول مدت ازدواج و طریقه آشنایی با روشها به عنوان متغیرهای مستقل معنیدار در معادله شناخته شدند و سایر متغیرها از مدل حذف گردیدند. نتایج بررسی کیفی نیز نشان داد زوجین با استفاده از روش نزدیکی منقطع از عوارض جانبی همراه با روشهای مدرن اجتناب میکنند. همچنین استفاده گسترده از این روش را باید به ملاحظه و درک متقابل مردان از وضعیت سلامت همسرانشان نیز نسبت داد.
امین شکروی و هادن چاپمن (1383) در تحقیقی تحت عنوان “مطالعه عوامل موثر بر بارداریهای ناخواسته در گروهی از زنان باردار شهر تهران” این پژوهش به صورت توصیفی و مقطعی است. که با هدف تعیین و میزان و علل حاملگیهای ناخواسته و نحوه به کارگیری روشهای جلوگیری از بارداری و همچنین دستیابی به دلایل عدم استفاده از این روشها به منظور شناخت عوامل موثر بر حاملگی‌های ناخواسته و تعیین میزان نیازهای برآورده نشده که همگی در چگونگی کنترل رشد جمعیت تاثیر دارند، برنامهریزی و اجرا شده است. دادهها از طریق پرسشنامه جمعآوری شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که از میان کل نمونههای مورد مطالعه 63 درصد سابقه استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری را دارند. و از میان پاسخگویان 31 درصد حاملگی ناخواسته داشتهاند و 68 درصد حاملگی با برنامه قبلی داشتند. 49 درصد حاملگی ناخواسته به خاطر شکست روشهای جلوگیری از بارداری اتفاق افتاده است. از میان متغیرهای دموگرافیک مورد مطالعه، نسبت حاملگی‌های بدون برنامه در زنان زیر20 سال و بالای 40 سال افزایش داشته و در این دو گروه رابطه ضعیفی بین سن و نوع حاملگی مشاهده شده است. از میان متغیرهای زمینه ای تنها متغیرهای تعداد فرزندان پسر و دختر با تعداد حاملگیهای قبلی رابطه معنیدار را نشان داده است.
گشتاسبی (1383) در تحقیقی تحت عنوان “الگوی بکارگیری روش های پیشگیری از بارداری در مناطق شهری استان کهگیلویه و بویراحمد” روش مورد بررسی تحقیق این بوده که با توجه به درصد بالای پوشش خانوارهای تحت نظارت مراکزبهداشتی- درمانی شهری استان کهگیلویه و بویراحمد 1540 نفر از بانوان متاهل به روش نمونهگیری تصادفی، از فهرست زنان موجود در هر مرکز انتخاب و در زمستان 1383 مصاحبه حضوری شدند. و از تکنیک پرسشنامه برای جمعآوری دادهها استفاده شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده که میانگین سنی جمعیت مورد مطالعه 23 سال بود. میانگین تعداد بارداری 7/3 بار و تعداد فرزندان 2/3 به دست آمد. میانگین تعداد فرزندان خانوار با سطح تحصیلات و شغل بانوان دارای ارتباط معنیدار آماری بود. همچنین بین میانگین تعداد فرزندان خانوار با میانگین تعداد مطلوب فرزندان از نظر شرکت کنندگان مورد مطالعه، تفاوت معنیدار مشاهده شد. روشهای شایع جلوگیری از بارداری مورد استفاده توسط بانوان قرص و سپس بستن لولههای رحمی بود. در خصوص آگاهی از انواع روشهای پیشگیری از بارداری در نمونههای مورد مطالعه، بیشترین فراوانی در مورد قرص (94 درصد)، کاندوم (45 درصد) و سپس بستن لولههای رحمی بود به ترتیب (40 درصد و 18 درصد) در خصوص آگاهی از روشهای پیشگیری از بارداری در نمونههای مورد مطالعه بیشترین فراوانی تعداد زنان تک فرزند در گروه سنی 21-30 سال و زنان دارای دو فرزند و بیشتر در گروه سنی40-21 سال به دست آمده است.
حاجیان (1382) در تحقیقی تحت عنوان “الگوی انتخاب روشهای پیشگیری از باروری و رابطه آن با سن، تعداد فرزندان و میزان تحصیلات در زنان همسردار 15-49 ساله در جمعیت روستای بابل” هدف از این تحقیق تعیین رابطه بین روشهای پیشگیری از باروری با سن، تعداد فرزند و میزان تحصیلات زنان میباشد. این مطالعه بصورت توصیفی- تحلیلی و به روش مقطعی با نمونهای از 400 نفر زنان واجد شرایط برنامه تنظیم خانواده (15-49) ساله در جمعیت روستایی بابل در سال 1379 انجام گردید. اطلاعات مربوط به نوع روش پیشگیری، سن، تعداد فرزندان و سطح تحصیلات زنان از پروندههای موجود تنظیم خانواده در مراکز بهداشتی و درمانی استخراج گردید. یافتههای این تحقیق نشان داده که در زنان تحت پوشش برنامه تنظیم خانواده، استفاده از روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری (قرص، آیودی، کاندوم، توبکتومی و وازکتومی) 9/71 می‌باشد. در این خصوص بین نوع روش پیشگیری از بارداری با سن مادر، تعداد فرزندان و میزان تحصیلات از نظر آماری رابطه معناداری وجود داشته است. به طوری که زنان در سنین بالای 40 سال، تعداد فرزند بیشتر و بیسوادی بیشتر از روش توبکتومی و زنان در سنین پایینتر، تعداد فرزند کمتر و تحصیلات متوسط بیشتر از قرص آیودی و کاندوم استفاده میکنند و زنان با تحصیلات خوب و عالی بیشتر روش منقطع و وازکتومی را انتخاب میکنند.
غلام حسینزاده (1382) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری در استان گیلان” هدف از این تحقیق بررسی تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری در استان گیلان می‌باشد. این پژوهش بر اساس دادههای DHS وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام گردیده است. تجزیه و تحلیل دادهها به وسیله شاخصهای آماری توصیفی مانند توزیع فراوانی و نیز تحلیل رابطه دو متغیره و رگرسیون چند متغیره انجام گردید. یافتههای این تحقیق نشان داده است که بهترین تعیینکنندههای استفاده از قرص سن زن، تعداد فرزندان زنده که یک زن در طول زندگی خود به دنیا آورده است و نیز آگاهی و شناخت در مورد قرص بوده است. کاندوم به وسیله شناخت و آگاهی در ارتباط با کاندوم شناخت و آگاهی در ارتباط با آیودی تبیین شد. روش منقطع را دانش و آگاهی در زمینه آیودی و نیز ترجیح جنسی در ارتباط با توبکتومی و وازکتومی تعیین میکرد بهترین تعیینکنندهها استفاده از توبکتومی دانش و آگاهی در ارتباط وازکتومی، تعداد فرزندان زنده زن، سن زن در اولین ازدواج، ترجیح جنسی، تعداد حاملگی و تعداد پسران و دخترانی که با خانوار زندگی میکردند بودند. روش وازکتومی را نیز شناخت و آگاهی در زمینه وازکتومی و تعداد فرزندان زنده تبیین کرد. آیودی توسط تعداد فرزندان و نیز شناخت و آگاهی در ارتباط با کاندوم تبیین می‌کرد. روش ریتمیک نیز توسط متغیرهای سن زن، تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده زن و نیز آگاهی و دانش و شناخت در رابطه با آیودی تبیین میکرد.
حاجیان (1382) در تحقیقی با عنوان “روند تغییرات هفت ساله در الگوی انتخاب روشهای پیشگیری از بارداری در جمعیت روستای بابل 1379-1373” این مطالعه با هدف مقایسه الگوی تغییرات هفت ساله در استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری در جمعیت روستای بابل میباشد. این مطالعه بر اساس اطلاعات موجود در پرونده و دفاتر تنظیم خانواده طی سال 79-1373 و با نمونه‌ای از 400 نفر از زنان 49-15 ساله واجد شرایط تنظیم خانواده در جمعیت روستایی تحت پوشش مرکز بهداشتی درمانی منطقه پایین گتاب بابل انجام گردیده است. و در کل 2800 پرونده طی هفت سال مورد ارزیابی قرار گرفت اطلاعات مربوط به نوع استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری از دفاتر و پروندهها استخراج گردید و با استفاده از آزمون Z و کای دو روند تغییرات مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافتههای این تحقیق نشان داده که در طی روند هفت ساله تغییرات قابل ملاحظه وجود داشته است. توبکتومی از 2/26 درصد به 7/36 درصد افزایش معنی دار داشته و کاندوم از 3درصد به 5/7 درصد و آیودی از 5 درصد به 5/8 درصد افزایش داشته است. در حالی که بدون جلوگیری از 5/27 درصد در سال 1373 به 7/4 درصد در سال 1379 کاهش معنیدار داشته است. ولی تغییرات معنیدار در میزان استفاده از قرص و روش منقطع در طی هفت سال مشاهده نشده است.
علوی (1381) در تحقیقی تحت عنوان “دلایل عدم استفاده از روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری در زنان استفاده کننده از روش منقطع در شهرستان آمل” به بررسی دلایل استفاده از روش‌های منقطع در بارداری پرداخته این تحقیق به روش توصیفی و بر روی 379 زن متاهل 45-15 ساله ساکن شهر آمل که از روش منقطع استفاده میکردند صورت گرفته است. نمونهگیری به صورت تصادفی و چند مرحله‌ای انجام گرفت. برای تحلیل دادهها از آمار توصیفی و ضریب همبستگی پیرسون جهت بررسی ارتباط بعضی از متغیرها استفاده گردیده است. سن افراد تحت مطالعه 28 سال و مدت استفاده از روش منقطع 53 ماه بوده و حداقل از 3 ماه قبل تا به حال از روش منقطع استفاده کرده بودند و در رابطه با عدم استفاده از روشهای مطمئن پیشگیری از بارداری شامل ترس از عوارض جانبی، مخالفت همسر، ممنوعیت پزشکی، شیردهی و بیتفاوتی نسبت به حامله شدن میباشد. شایع‌ترین دلیل استفاده از روش منقطع تمایل همسر، کم عارضه بودن روش، در دسترس بودن روش و مطمئنترین روش نسبت به سایر روشها بوده است و بین متغیرهای سن، مدت ازدواج، تعداد خانوار، تعداد فرزندان و سن آخرین فرزند با طول مدت استفاده از روش منقطع، ارتباط معناداری به دست آمده است.
بشردوست (1380) در تحقیقی تحت عنوان “عوامل موثر بر انتخاب روشهای پیشگیری از حاملگی” در این مطالعه مقطعی و توصیفی- تحلیلی بوده محقق روی 1001 نفر نمونه شهری و روستایی پژوهش را انجام داده است. واحدهای نمونه به طور مستقیم به نسبت از بین 20 خانه بهداشت و درمانگاه و 10 دفتر کار متخصصین زنان و زایمان در عرض دو ماه جمعآوری گردید. اطلاعات از طریق مصاحبه و به صورت چک لیست به دست آمد. نتایج این تحقیق نشان داده که میانگین سن مراجعین 1/29 و کسانی بودند که در ردههای سنی 19-15 سال ازدواج کردهاند.از دلایل لزوم اجرای برنامه تنظیم خانواده در بخش دولتی و خصوصی، نزدیکی منقطع به ترتیب با 3/24 درصد و 8/27 درصد میباشد. ارتباط معنیداری بین سن ازدواج و نوع روش میباشد. بین تحصیلات زن و نوع روش ارتباط معنیداری وجود دارد، نتایج آزمون کای دو وجود ارتباط معنیدار بین تعداد زایمان و نوع روش بدست آمد. بین تعداد فرزندان دختر و نوع روش، وجود ارتباط معنیدار نشان داده شده. الگوی تصمیمگیری در دو بخش دولتی و خصوصی نیز متفاوت است. اطلاعات بدست آمده این مطالعه نشان میدهد که عوامل عدیدهای روی انتخاب روشها توسط زوجین موثر میباشد.
رخشانی (1380) در تحقیق تحت عنوان “استفاده از روشهای جلوگیری از بارداری در شهر زاهدان” هدف از این مطالعه بررسی میزان تداوم استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری و عوامل موثر بر آن در شهر زاهدان است. این مطالعه از نوع کوهورت تاریخی است که با استفاده از مدارک موجود در مراکز بهداشتی و درمانی شهر زاهدان در سال 1380 انجام شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده که ارتباط معناداری بین سن زنان و تعداد فرزند استفاده کنندگان از روشهای خوراکی و آیودی در مقایسه با آمپول و نورپلانت کمتر بوده است. و آزمون مجذور کای ارتباط معناداری بین شغل و نوع وسیله مورد استفاده نشان داده است. ولی بین سطح سواد و نوع وسیله ارتباط معناداری وجود دارد. در بین زنان قرص از بیشترین و نورپلانت از کمترین میزان مصرف برخوردار بوده است.
فتحزاده (1379) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی تاثیر متغیرهای اجتماعی، فرهنگی و جمعیتی بر روی وسایل جلوگیری از بارداری” هدف این تحقیق بررسی تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری میباشد. این پژوهش به روش پیمایشی صورت گرفته است و دادهها به وسیله پرسشنامه از 322 زن 49-15 ساله که ازدواج کرده بودند جمعآوری شدهاند. تجزیه و تحلیل دادهها به وسیله شاخصهای آمار توصیفی مانند توزیع فراوانی و جدول تقاطعی و آمار تحلیلی مانند ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چند متغیره انجام گردیده و نتایج حاصله به شرح زیر میباشد. از متغیرهای جمعیتی، مدت ازدواج و سن زن معمولترین علت استفاده از وسایل جلوگیری مطرح شدهاند. متغیرهای فشار فرهنگی، تصمیمگیری متقابل در زندگی و پذیرش شوهر بودند که بر استفاده از وسایل جلوگیری تاثیر و اهمیت داشتند. سپس پیشبینی احتمال استفاده از وسایل جلوگیری با استفاده از رگرسیون لجستیک صورت گرفت. در ابتدا تاثیر تک تک متغیرها بر استفاده از وسایل جلوگیری انجام شد. بهترین تعیینکنندهها استفاده از قرص، تعداد پسران و پذیرش شوهر بودند. کاندوم به وسیله متغیرهای تحصیلات مرد، تفاهم در استفاده از وسایل جلوگیری تبیین میکرد. بهترین متغیرهای تعیینکننده استفاده از توبکتومی، مدت ازدواج و پذیرش شوهر بودند و آمپول را متغیر پذیرش شوهر تبیین میکرد. در مرحله آخر پیشبینی احتمال استفاده از یک وسیله جلوگیری با توجه به تاثیر تمام متغیرها انجام شد.
نگهداری (1379) در تحقیق تحت عنوان “بررسی تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری در روستای نودان” به بررسی متغیرهای جمعیتی (مدت ازدواج، سن زن)، اجتماعی و اقتصادی (تحصیلات مرد و زن، میزان درآمد، وسایل ارتباط جمعی) و فرهنگی بر روی استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری پرداخته است. این پژوهش به صورت پیمایش صورت گرفته و دادهها به وسیله پرسشنامه از 322 زن 49-15 سال متاهل جمعآوری شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که مدت ازدواج و سن زن مهمترین علت استفاده از وسایل جلوگیری بوده است و در متغیرهای اقتصادی تحصیلات مرد و میزان استفاده از وسایل جلوگیری بر استفاده از وسایل جلوگیری تاثیر داشته است. تصمیمگیری متقابل زن و شوهر و پذیرش شوهر در استفاده از وسایل جلوگیری تاثیر و اهمیت داشتهاند و بهترین تعیینکنندهها استفاده از قرص، تعداد پسران و پذیرش شوهر بوده است.
2- 2- 2- مطالعات خارجی
کولا (2010) در تحقیقی تحت عنوان “ارتباط زوجین بر روی باروری و برنامههای تنظیم خانواده در یوروبای نیجریه” این مطالعه نشان داده که تصمیمگیری زن و مرد در مورد موضوعات باروری بالا است 59 درصد زنان و 66 درصد مردان بیان کردهاند که با همسرانشان در مورد اندازه خانواده و برنامه تنظیم خانواده صحبت میکنند و این مطالعه مخالف مطالعات اولیهای است که بیان میکنند که زوجین ارتباط کمی با هم در مورد موضوعات باروری دارند یعنی اینکه کمتر در این موارد با هم صحبت میکنند این تحقیق نشان داده است که سهم خیلی زیادی از زنان تمایل دارند در مورد استفاده از وسایل جلوگیری نسبت به اندازه فرزندان مورد دلخواهشان صحبت کنند این مطالعه روشن کرده که تفاوتهایی در مورد میزان ارتباط زن و شوهر بر روی اندازه خانواده و برنامه تنظیم خانواده وجود دارد. این که فاکتورهای جمعیتی و فرهنگی-اجتماعی تاثیر معنی‌داری بر روی روابط زوجین درباره اندازه خانواده و استفاده از برنامه تنظیم خانواده وجود دارد، فاکتورهای اجتماعی-فرهنگی موثر بر بحث زوجین شامل: فاصله سنی همسران، سطح سواد، نگرشهای مذهبی، نوع ازدواج، تاثیر رادیو و تلویزیون بر روی روابط زوجین. یافتههای این تحقیق نشان داده که روابط زوجین در مورد باروری و استفاده از وسایل جلوگیری همبستگی مثبتی با آموزش دارد و بیان میکند که مانع عمده در ارتباط زن و شوهر در مورد موضوعات مرتبط با باروری، موقعیت فرهنگی است و ناآگاهی در مورد هنجارها و ارزش‌های مدرن است. در این تحقیق دادهها از طریق پرسشنامه جمعآوری شده است و از زنان و مردان 49-15 سال استفاده شده و تعداد نمونه 763 زوج (زن و شوهر) 49-15 سال استفاده کرده و برای تجزیه و تحلیل دادهها از روش واریانس دو طرفه و رگرسیون لجستیک استفاده کرده است.
فروست (2008) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی عواملی که با انتخاب روشهای پیشگیری از بارداری و استفاده از روشهای متناقض در ایالات متحده” نمونهای از زنان 44-14 ساله که از روش‌های متناقض وسایل پیشگیری استفاده میکردند انتخاب شد. این تحقیق میخواهد عواملی که بر انتخاب روشهای جلوگیری تاثیر دارند بررسی کند و برای تحلیل دادهها از رگرسیون لجستیک استفاده کرده است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که انتخاب وسایل جلوگیری با عوامل اقتصادی- اجتماعی و ویژگیهای شریک جنسی همبستگی معنیداری دارد استفاده از قرص و کاندوم همبستگی معنیداری با تجارب و نگرش شریک جنسی دارد. برای مثال کسانی که آموزش دیدهاند همبستگی منفی با استفاده از قرص دارند. و همبستگی مثبت با روشهای طولانی مدت دارند. زنانی که از حاملگی پرهیز میکنند کمتر از روشهای نامتناقض و قرص استفاده میکنند و به طور نامنظم از کاندوم استفاده میکنند استفاده کردن از یک روش یعنی دیگر روشها را دوست ندارند و هماهنگی مثبتی با کاندوم دارد و همبستگی منفی با استفاده از قرص دارد زنانی که به طور کامل از یک روش رضایت ندارند احتمالا روشهای دیگر را انتخاب کنند.
بابالولا (2008) در تحقیقی تحت عنوان “تاثیر برنامه ارتباطی (وسایل ارتباطی) بر روی استفاده از وسایل جلوگیری در بین زنان جوان در نیجریه” این مطالعه میخواهد تاثیر وسایل ارتباطی را بر روی تشویق جوانان در استفاده از روشهای مدرن جلوگیری برای جلوگیری از حاملگیهای ناخواسته بررسی کند. تعداد نمونه این تحقیق 819 زن متاهل بوده است و از تکنیک پرسشنامه برای جمعآوری دادهها استفاده کرده است. برای تحلیل دادهها از رگرسیون لجستیک چند متغیره استفاده شده است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که تاثیر شناخت ظاهری بر روی استفاده از وسایل جلوگیری ضعیف است بلکه تاثیر شناخت عمیق در مورد ایده سازی در استفاده از وسایل جلوگیری قویتر است. یافتهها نه تنها موفقیت برنامهها (وسایل ارتباطی) را نشان میدهد بلکه تاثیر ارتباطات وسیع را در مدل تحلیلی نیز نشان میدهد.
دیلباز (2008) در تحقیق تحت عنوان “آیا بین گروههای سنی زنان ترکیه نسبت به استفاده از وسایل جلوگیری اختلاف وجود دارد” در این تحقیق مقایسه بین زنان جوان و مسنتر که در سن باروری بودهاند نسبت به انتخاب روشهای جلوگیری انجام گرفته است. یافتههای این تحقیق نشان داده است درصد زنانی که از وسایل جلوگیری استفاده نمیکنند در گروه سنی جوان بیشتر است. نرخ استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری (درون رحمی) در بین گروههای سنی اختلاف وجود ندارد. توزیع روشهای جلوگیری در بین گروه‌های سنی مشابه است اما از وسایل جلوگیری درون رحمی در گروههای سنی بالاتر بیشتر استفاده میشود.
ایندونگو (2007) در تحقیق تحت عنوان “استفاده از وسایل جلوگیری در بین زنان نامبیا” تاثیر فاکتورهای جمعیتی و اجتماعی بر روی استفاده از وسایل جلوگیری و انتخاب روش در بین زنان 24-15 سال نامبیا بررسی شده است. این مطالعه روشهای دستیابی به تسهیلات بهداشتی و خدمات تنظیم خانواده را بررسی میکند. دادههای این تحقیق از طریق روش کمی و کیفی جمعآوری شده است. دادههای کمی از طریق DHS به دست آمده و دادههای کیفی از طریق مصاحبه گروهی با زنان 24-15 سال بدست آمده است. این مطالعه روشن ساخته است در حالی که محدودیت دستیابی به خدمات بهداشت باروری برای زنان جوان در بسیاری از مناطق کم است و جامعه حساسیت کافی برای حقوق جنسیتی زنان ندارند به ویژه پرستاران در مناطق روستایی فرض میکنند قاضی هستند و بی‌میل به این که وسایل جلوگیری برای زنان فراهم کنند. تسهیلات بهداشتی همچنین به وسیله زنان جوان رتبهبندی شده میزان استفاده از وسایل جلوگیری در بین همه گروه‌های سنی به ویژه زنان نامبیا پایین است و از روشهای تزریق و کاندوم استفاده میکنند. ویژگیهای فردی و اجتماعی بر روی استفاده از وسایل جلوگیری تاثیر میگذارد. میزان تحصیلات، موقعیت ازدواج، تعداد بچهها و موقعیت شغلی فاکتورهای فردی مهم هستند موضوعات دیگر که با ویژگیهای فردی زنان در ارتباط است این است که آیا وی با شریکش در مورد تنظیم خانواده صحبت میکند.
التانخویاژن (2007) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری و انتخاب روش در مونگولیا” تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری و انتخاب روش در مغولستان و با استفاده از دادههای سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 2000 مورد بررسی قرار داده است. یافتههای این تحقیق نشان داده است که زنانی که سطح تحصیلات بالاتری دارند به احتمال بیشتر از وسایل جلوگیری جاری استفاده میکنند. و اگر آنها از استفاده کنندگان جاری باشند آنها به احتمال بیشتر از آیودی و روشهای سنتی استفاده میکنند. زنانی که در روستا زندگی میکنند به احتمال زیاد از آیودی و روشهای سنتی استفاده میکنند. اختلاف معنیداری بین نمونهگیری اولیه در استفاده از وسایل جلوگیری و انتخاب روش وجود دارد. متغیرهای اجتماعی تاثیر مهمی در کاهش اختلاف بین بخش نمونه اولیه دارد. وقتی که روشهای مدرن با روشهای سنتی مقایسه میشوند.
استفانسون و همکاران (2007) در تحقیق تحت عنوان “عوامل موثر بر استفاده از وسایل جلوگیری در آفریقا” در این مطالعه نقش فاکتورهای اجتماعی در تغییرات جغرافیایی در استفاده از وسایل جلوگیری مدرن در 6 کشور آفریقایی را مورد بررسی قرار میدهد. دادهها از طریق DHS جمعآوری شده است و از تکنیک چند سطحی برای تعیین فاکتورهای که تغییرات جغرافیایی در استفاده از وسایل جلوگیری مدرن دارد بررسی میکند. یافتههای این تحقیق نشان داده که بین فاکتورهای اجتماعی و استفاده از وسایل جلوگیری مدرن، ارتباط معنیداری وجود دارد. یافتههای این تحقیق نشان داده که عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جامعه بر روی استفاده زنان از وسایل جلوگیری مدرن از بارداری تاثیر دارد.
کولومگا (2006) در تحقیقی تحت عنوان “روابط زوجین، قدرت و استفاده از وسایل جلوگیری در بورکینافاسو، شرق آفریقا” تاثیر روابط زوجین و اقتدار در خانواده را بر روی وسایل جلوگیری می‌سنجد. داده‌های این تحقیق از اطلاعات DHS سال 2003 جمعآوری شده است. تعداد نمونه این تحقیق 9537 زوج ازدواج کرده بوده. متغیر مستقل، روابط زوجین و قدرت است. متغیر وابسته وسایل جلوگیری است و تاثیر سن، آموزش، تعداد بچههای زنده به دنیا آمده، ثروت و نوع ازدواج بر روی این وسایل بررسی شده است. این تحقیق نشان داده که آموزش، محل سکونت، ثروت و مذهب بر روابط زوجین تاثیر دارد و این بر روی استفاده از وسایل جلوگیری تاثیر میگذارد به علاوه دادهها نشان داده که روابط زوجین و قدرت در خانواده تبیینکننده موثری بر استفاده از وسایل جلوگیری میباشند، ولی قدرت در خانواده بیشترین تاثیر را بر روی استفاده از وسایل جلوگیری دارد.
دانتابالیا و دیگران (2005) در تحقیق تحت عنوان “تعیینکنندههای استفاده از وسایل جلوگیری از حاملگی در میان زوجین شهر بمبئی هند با تاکید بر مردان” به انجام رساندند. هدف اصلی این تحقیق بررسی عوامل موثر بر استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری است. دادههای این تحقیق از طریق مصاحبه سازمان یافته از 2678 مرد ازدواج کرده بین سنین 18 تا 40 سال از شهر بمبئی هند گردآوری شده است. برای مشخص کردن رابطه میان متغیرهای مختلف و احتمال استفاده زوجین از روشهای جلوگیری از بارداری از آزمون کای اسکوار و رگرسیون لجستیک استفاده کرده است. 51 درصد افراد در زمان تحقیق از یک یا چند روش جلوگیری از بارداری استفاده میکردهاند و 48 درصد هیچ روشی را بکار نمیبردهاند. مشارکت مردان در استفاده از وسایل جلوگیری (کاندوم و روش منقطع) 23 درصد بوده است. نتایج این تحقیق نشان داده است که در میان زوجین که تمایل به داشتن یک یا دو فرزند دارند استفاده از وسایل جلوگیری از بارداری به طور معنیداری بالا بوده است. متغیرهای سن، درآمد، تعداد فرزندان دلخواه، آگاهی در مورد وسایل پیشگیری از بارداری و فاصلهگذاری میان موالید تاثیر بسیار قوی بر استفاده از روشهای پیشگیری از بارداری توسط زوجین دارد.
فصل سوم
مبانی نظری تحقیق

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *