*315

دانشکده علوم انسانی و اجتماعی
پایان‌نامه دوره کارشناسیارشد در رشته علوم تربیتی
(گرایش برنامه ریزی آموزشی)
موضوع:
بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه مازندران نسبت به فعالیت‏های فرهنگی و هنری و میزان مشارکت آن‏ها در این فعالیت‏ها
استاد راهنما:
دکتر ابراهیم صالح عمران
استاد مشاور:
دکتر حجت صفار حیدری
نام دانشجو:
زینب جهان تاب
خرداد 1393

centercenter

پیشکش به حضور
خوبان
و نیکان
و پاکان عالم
پدر و مادر و همسر عزیزم

تشکر و سپاس
با تشکر و سپاس از اساتید محترم ، دکتر ابراهیم صالحی عمران ، دکتر حجت صفار حیدری که در اتمام این پایان نامه مرا صمیمانه و مشفقانه یاری دادند و با نکته های دلاویز و گفته های بلند همواره راهنما و مشاورم در طی این مسیر بودند.

فهرست
TOC o “1-3” h z u چکیده: PAGEREF _Toc407814102 h ‌طفصل اول: کلیات تحقیق: PAGEREF _Toc407814103 h 21- مقدمه PAGEREF _Toc407814104 h 22- بیان مسئله PAGEREF _Toc407814105 h 23- اهمیت و ضرورت تحقیق PAGEREF _Toc407814106 h 54-اهداف تحقیق PAGEREF _Toc407814107 h 65- سوالهای تحقیق PAGEREF _Toc407814108 h 66- تعاریف نظری و عملیاتی واژها PAGEREF _Toc407814109 h 8فصل دوم: چارچوب نظری PAGEREF _Toc407814110 h 121- مقدمه PAGEREF _Toc407814111 h 122- تعریف مفهومی فرهنگ PAGEREF _Toc407814112 h 123- نگرش PAGEREF _Toc407814113 h 144- فعالیت های فرهنگی PAGEREF _Toc407814114 h 175- معرفی کانونهای اداره کل امور فرهنگی و زمینه فعالیت PAGEREF _Toc407814115 h 206- ارتباط برنامه ریزی فرهنگی با دانشگاه و آموزش عالی PAGEREF _Toc407814116 h 237- برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814117 h 258- الزامات برنامه ریزی فرهنگی مطلوب PAGEREF _Toc407814118 h 269- مفروضات و شروط برنامه ریزی فرهنگی مطلوب PAGEREF _Toc407814119 h 2710-ویژگی های برنامه ریزی فرهنگی مطلوب PAGEREF _Toc407814120 h 3011-ضرورت برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814121 h 3112-انواع برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814122 h 3213-رویکردهای نظری در باب برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814123 h 3314-ضرورت مدل فرهنگی برای برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814124 h 3515-رویکرد های برنامه ریزی فرهنگی PAGEREF _Toc407814125 h 35پیشینه تحقیق PAGEREF _Toc407814126 h 401-مقدمه PAGEREF _Toc407814127 h 40فصل سوم: روش شناسی PAGEREF _Toc407814128 h 493-1- مقدمه PAGEREF _Toc407814129 h 493-2- روش پژوهش PAGEREF _Toc407814130 h 493-3- جامعه و نمونه ی آماری پژوهش PAGEREF _Toc407814131 h 493-4- روش نمونه گیری PAGEREF _Toc407814132 h 513-5- ابزارگردآوری داده ها PAGEREF _Toc407814133 h 533-6- روایی و پایایی ابزار گرد آوری داده ها PAGEREF _Toc407814134 h 553-7- شیوه تجزیه وتحلیل داده‏ها PAGEREF _Toc407814135 h 553-8. جمع بندی فصل PAGEREF _Toc407814136 h 56فصل چهارم: تحلیل داده‏ها PAGEREF _Toc407814137 h 584-1- مقدمه PAGEREF _Toc407814138 h 584-2- توصیف ویژگیهای جمعیت شناختی پاسخگویان PAGEREF _Toc407814139 h 584-3- آزمونسوالات اصلی: PAGEREF _Toc407814140 h 614-4-بررسی سؤالات فرعی پژوهش: PAGEREF _Toc407814141 h 654-5- پاسخ به سوال چهارم (بازپاسخ) PAGEREF _Toc407814142 h 754-6- جمع بندی فصل PAGEREF _Toc407814143 h 79فصل پنجم: نتیجه گیری PAGEREF _Toc407814144 h 821- مقدمه PAGEREF _Toc407814145 h 822- یافتههای پژوهش (سوالات اصلی) PAGEREF _Toc407814146 h 833- یافتههای پژوهش (سوالات فرعی) PAGEREF _Toc407814147 h 885- محدودیات های پژوهش: PAGEREF _Toc407814148 h 926- پیشنهادات پژوهش: PAGEREF _Toc407814149 h 92منابع فارسی : PAGEREF _Toc407814150 h 94منابع انگلیسی : PAGEREF _Toc407814151 h 98

چکیده: امروزه جایگاه ویژه دانشگاه در توسعه و پیشرفت کشور با توجه به اهمیت فرهنگی و نقش انکارناپذیر فعالیت‏های فرهنگی و هنری به عنوان آموزش های غیر رسمی در جذب استعدادها، شکوفایی توانمندی ها و افزایش تجربیات سودمند دانشجویان، اهمیت و جایگاه اداره امور فرهنگی و فعالیت های فوق برنامه در هدایت و ساماندهی به فعالیت های فرهنگی و هنری بیش از پیش نمایان می شود، به همین علت در این پژوهش سعی شده است با نگاهی نسبتاً متفاوت به جایگاه ارزشمند این فعالیت ها و تاثیراتی که می توانند چه در بعد فردی و چه در بعد اجتماعی داشته باشند نگریسته شود. تحقیق حاضر با هدف بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه مازندران نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری این دانشگاه و میزان مشارکت آن ها در این فعالیت ها صورت گرفته است. روش تحقیق حاضر از نوع توصیفی- پیمایشی می باشد. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه ی دانشجویان سال آخر، مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، دانشکده‌های علوم انسانی، هنر و معماری و فنی مهندسی دانشگاه مازندران در سال تحصیلی 93-92 می باشد. طی اطلاعات بدست آمده از مرکز آمار دانشگاه تعداد جامعه آماری 1494 نفر می باشد. نمونه آماری با استفاده از جدول کرجسی و مورگان 310 نفر می باشند. روش نمونه گیری، طبقه ای تصادفی است. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته است. برای تعیین پایایی اولیه قبل از اجرای گسترده، این پرسشنامه بر روی 30 نفر از دانشجویان دانشکده های مذکور به صورت کاملاً تصادفی اجرا گردیدکه با استفاده از روش آلفای کرانباخ پایایی آن، 80/0 بدست آمد. نتایج بدست آمده نشان می دهدکه بین دو دانشکده ی هنر و معماری و علوم انسانی از لحاظ میزان رشد و ارتقای خلاقیت های هنری دانشجویان با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری تفاوت معناداری وجود دارد، در حالی که بین دو گروه هنر و معماری و فنی – مهندسی و همین طور فنی – مهندسی و علوم انسانی تفاوت معناداری وجود ندارد. هم چنین از بین این دانشکده‏ها، دانشکده ی علوم انسانی کمترین میزان رشد وخلاقیت علمی و فرهنگی (23/3) و دانشکده هنر و معماری بیشترین میزان رشد و خلاقیت علمی و فرهنگی (47/3) را دارند. در مورد دو مقوله ی میزان رشد و ارتقای سطح مشارکت و همکاری های جمعی و میزان سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های فردی بین سه دانشکده تفاوتی مشاهده نشد به این معنا که این سه دانشکده در میزان رشد و ارتقای سطح مشارکت و همکاری های جمعی و هم چنین میزان سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های فردی یکسان هستند.
واژگان کلیدی: نگرش، دانشجویان دانشگاه مازندران، فعالیت های فرهنگی و هنری، مشارکت
فصل اول:
کلیات تحقیق

فصل اول: کلیات تحقیق: 1- مقدمه
فرهنگ و هنر وسیله ارتباط انسان هاست وبرای حیات بشری و سیر به سوی سعادت فرد و جامعه انسانی موضوعی ضروری و لازم است. (کاوسی، اسماعیل، 1387) . نیازهای (فرهنگی – هنری) با توجه به نقشی که در رشد و توسعه فرهنگی و حیات یک جامعه دارند، دارای اهمیت اند این نیازها تا حدود زیادی تابع ارزش‏ها و هنجارهایی است که محیط و جامعه خاصی به آن می دهد. توجه به فعالیت های فرهنگی و هنری و ترویج آن به عنوان مساله ای که ارتباط تنگاتنگ با مباحث اساسی جامعه دارد و نیز به کار گیری شیوه های درست اطلاع رسانی در این خصوص، موجب می گردد که افراد جامعه در سیری قرار گیرند که مقصدش، رسیدن به عالی ترین و بهترین احساساتی است که انسان ها به آن دست یافته اند و بدین ترتیب زمینه ساز رشد و توسعه فکری و فرهنگی افراد جامعه، بویژه جوانان خواهد شد. (چاوش باشی، فرزانه، 1387) توجه به فعالیت های فرهنگی و هنری برای بالندگی دانش فرهنگی، تقویت فرهنگ شهروندی، دگرگونی های فرهنگی، همکاری های فرهنگی، ایجاد زیر ساخت ها و شبکه ها، پیام رسانی فرهنگی، فراهم کردن دسترسی همگانی به اطلاعات فرهنگی، تشخیص اولویت های فرهنگی و سر انجام کاهش پیامدهای سوء فرهنگی و نظایر آن ضرورت دارد. (کواکس، 1979، به نقل نیک کار، ملیحه، 1384)
2- بیان مسئلهشاید یکی از تاثیرگذارترین و بهترین بخش ها برای تاثیرگذاری مطلوب بر نگرش های مردم دانشگاه باشد، جایی که می تواند ضمن تعامل مستقیم با مردم، تاثیر ویژه ای بر فرهنگ مردم داشته باشد. دانشگاه یک بنگاه تولید دانش نیست، بلکه باید یک نهاد واسطه فرهنگی باشد که دائماً با جامعه در تعامل باشد. دانشگاه یکی از مهم ترین ارکان بنیادین جهت هرگونه تغییر و تحول و نو آوری است و تحقق اهداف عالیه، استقلال، پیشرفت اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی از طریق آموزش عالی میسر است (1993، Ranson، به نقل از آقابابایی، راضیه 1390) در این میان نقش فعالیت های فرهنگی بسی حائز اهمیت است. دانشگاه باید کانون فعالیت های فرهنگی و هنری باشد. با توجه به نقش و اهمیت دانشگاه که به عنوان مرکزی به منظور کشف حقایق جدید در راستای راهگشایی مسائل انسان ها و جوامع بشری به حساب می‏آید انتظار می رود با در نظر گرفتن نیازهای محیطی، فردی و فرهنگی و اجتماعی به تدوین اهداف و خط مشی های ویژه خود بپردازد. در این راستا پژوهش حاضر به بررسی نگرش دانشجویان نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری و میزان مشارکت آن‏ها در این فعالیت ها می پردازد. امید است که از طریق نتایجی که بدست می آید، پیشنهادهای کاربردی به مسولان آموزش عالی در راستای ارتقای سطح فعالیت های فرهنگی دانشگاه ارائه گردد. برنامه ریزی فعالیت های فرهنگی ، چنانچه در سطح دانشگاه ها صورت پذیرد، می تواند در بر گیرنده نکات مثبتی همچون پرورش خلاقیت های دانشجویان، توسعه مهارت های فکری دانشجویان، ایجاد پویایی در نظام آموزش عالی، و افزایش نقش دانشگاه ها در تعمق هویت فرهنگی باشد. (صالحی امیری، سید رضا، 1387) . اعتمادی (1374) ، فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی دانشجویان را ابزار موثری در کسب موفقیت زندگی حرفه ای و تخصصی آنان می داند. به طور کلی باید اذعان داشت که دانشگاه ها در جهت افزایش بلوغ و شایستگی اجتماعی عمل می کنند و کمک می کنند که دانشجویان ارزش های زیبایی شناختی زندگی را بهتر درک کنند، و اعتماد به نفس و حس موفقیت در آن‏ها ایجاد شود. (خورسندی، علی، 1387) از زیر مجموعه های معاونت فرهنگی، اداره کل امور فرهنگی می باشد که بخش عمده فعالیت های فرهنگی دانشگاه را انجام می دهد. این نهاد مکانی است که زمینه مناسب را برای تجلی استعدادها و برانگیختن خلاقیت دانشجویان فراهم می سازد. توجه به مقوله فرهنگ در کنار علم و دانش که یکی از مصادیق اجرایی آن وجود نهادهای دانشجویی و فعالیت های هدفمند دانشجویان در این نهادهاست، از عوامل اساسی در رسیدن به یک دانشگاه مطلوب می باشد. تاثیر این امر در فعالیت های آموزشی و بهتر کردن آن برکسی پوشیده نیست. بر پایه همین باور است که بخش های مختلف امور فرهنگی از جمله کانونهای فرهنگی شکل گرفته و در توسعه و تعمیق فعالیت های فرهنگی دانشگاه میکوشند. نهادینه کردن فعالیتهای فرهنگی دانشجویان، افزایش سطح مشارکت و رقابت دانشجویان دراینگونه فعالیتها، فعلیت بخشیدن به استعدادهای بالقوه جوانان و استفاده از شور جوانی دانشجویان در جهت تقویت پیوند دانشگاه با بخش های مختلف اجتماعی از اهدافی است که امور فرهنگی در راه گسترش امر فرهنگ سازنده و خلاق در دانشگاه دنبال می کند. کانون های فرهنگی و هنری، از زیر مجمو عه های امور فرهنگی می باشد که فعالیت خود را از سال 1377 آغاز نموده و بدین لحاظ از مهم ترین نهادهای دانشجویی به شمار می‏آید. (آیین نامه تشکیل کانون های فرهنگی، 1388)
نوآوری و نوزایی در فرهنگ و مناسبات اجتماعی، پرورش خلاقیت ها و استعدادهای فرهنگی و هنری و اجتماعی دانشجویان، زمینه سازی برای توسعه مهارت ها و توانایی های فکری و فرهنگی دانشجویان، کمک به برنامه‏ریزی آموزشی و پژوهش در تربیت نیروی انسانی خلاق از اهداف پایه گذاران کانون ها می باشد. دانشجویان با توجه به علاقه خود می توانند در زمینه های مختلف از جمله فعالیت های دینی و مذهبی، ادبی و هنری مشغول به فعالیت شوند و با ورود به حوزه هایی چون تئاتر، موسیقی، شعر و داستان، به صورت جمعی زمینه جامعه پذیری خود را فراهم سازند.
درسال 1376 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اقدام به تشکیل معاونت فرهنگی و اجتماعی در سطح وزارتخانه کرد زیرمجموعه های این معاونت با عنوان ادارات امور فرهنگی در سطح دانشگاه ها درکنار دو مجری قبلی برنامه های فرهنگی دانشگاه ها (نهاد رهبری و جهاد دانشگاهی) در مسائل فرهنگی به فعالیت پرداختند. با تشکیل چنین واحدهایی، دانشگاه‏ها کوشیدند تا به مسئله فرهنگ با دیدی تخصصی تر نگریسته و زاویه دید خود را در این خصوص تغییر دهند از آن پس متولی اصلی فعالیت های فرهنگی در دانشگاه‏ها ادارات امور فرهنگی گردیدند. برنامه ریزی فعالیت های فرهنگی چنانچه در سطح دانشگاه‏ها صورت پذیرد، می تواند در بر گیرنده نکات مثبتی همچون پرورش خلاقیت های دانشجویان، توسعه مهارت‏های فکری آنان، ایجاد پویایی در نظام آموزش عالی و افزایش نقش دانشگاه‏ها در تعمیق هویت فرهنگی باشد. در دانشگاه‏های دولتی وابسته به وزارت علوم بیش از 80کانون فرهنگی و هنری مشغول فعالیت هستند این کانون هاشامل کانون های قرآن، صنایع دستی، موسیقی، هنرهای تجسمی، فیلم و عکس، هنرهای نمایشی (تئاتر) و… که با زیر مجمو عه های خود در حال فعالیت هستند. پس از نظام آموزش و پرورش، دانشگاه مهم ترین ابزار برای انتقال ارزش ها و هنجارهابه نسل جوان و پیشرفت و توسعه ی جامعه به شکل صحیح می باشد. این نهاد به عنوان محور عقلانیت جوامع، وظیفه خطیر انتقال، بازسازی و ارتقای فرهنگ جامعه را نیز بر عهده دارد. مسئله اصلی اینست که، امروزه فقر معنوی، دوری از هدف حقیقی، تسلیم و شکست در مقابل تهاجم فرهنگی بیگانه یکی از نگرانی های مهم خانواده ها، جامعه شناسان و مربیان جوامع است. بدون شک فعالیت های فرهنگی و هنری و اجتماعی، موجب ارتقای سطح معنوی، تامین بهداشت روانی، شناخت و رسیدن به غایت حقیقی خلقت و صیانت در برابر تهاجم فرهنگی بیگانه می شود. (خنیفر، حسین، 1390) دولت ها با عنایت به این مساله دریافتند که برای دستیابی به توسعه پایدار (مبتنی بر فرهنگ توسعه یافته) به مشارکت فعال همه ی آحاد ملت و نهاد های رسمی کشور به خصوص نهاد های آموزشی در راس آن دانشگاه‏ها (به عنوان محور عقلانیت جوامع) در فعالیت های فرهنگی نیازمند خواهد بود. به طور کلی، باید اذعان داشت که دانشگاه‏ها در جهت افزایش بلوغ و شایستگی اجتماعی و فرهنگی عمل می کنند وافراد رااز پیش داوری آزاد می سازند، کمک می کنند تا دانشجویان ارزش های زیبایی شناختی زندگی را بهتر درک کنند، دیدگاههای دینی آن‏ها تنوع پیدا می کند، جزم گرایی سیاسی در آن‏ها کاهش می یابد و اعتماد به نفس و حس موفقیت در آن‏ها ایجاد می شود. بنابراین لازم است که به فعالیت های فرهنگی و هنری در دانشگاه ها بیشتر پرداخته شود تا دانشجویان بیشتر به نقش فرهنگی خود آشنایی پیدا کنند و همچنین شرایط و تمهیداتی فراهم گرددکه به موازات آموزش و پژوهش دردانشگاه‏ها، فعالیت های فرهنگی و هنری نیز به شکل صحیح انجام پذیرد. این امراز طریق برنامه ریزی بلند مدت برای فعالیت های فرهنگی امکان پذیر است برای اینکه بتوان طرحی برای برنامه ریزی درست، پیام رسانی فرهنگی و هنری ارائه داد: نخست باید نگرش و گرایش افراد یک جامعه را نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری مورد بررسی قرارداد. شناخت آگاهی ها و نگرش ها و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی از اساسی ترین نیازهای بنیادی در امر برنامه ریزی فرهنگی می باشد. برنامه ریزی فرهنگی باید شرایط مناسبی برای مشروعیت بخشیدن به فعالیت های فرهنگی و هنری (به عنوان فعالیت‏های غیر رسمی) که محل پرورش تجارب و ابتکارات است، فراهم آورد.
3-اهمیت و ضرورت تحقیق
به دلیل اهمیت فعالیت های فرهنگی و هنری دانشجویان به عنوان ابزاری موثر در جهت کسب موفقیت در زندگی حرفه ای و تخصصی آنان، آگاهی از این فعالیت ها و گرایش و نگرش دانشجویان نسبت به آن‏ها ضروری به نظر می رسد. تا با کمک اطلاعات حاصله از این بررسی هاو برای تعیین خط مشی های فرهنگی و برنامه ریزی در این حوزه به گونه ای عمل کنیم که بتوانیم، بهترین بهره را با کمترین امکانات از فعالیت‏های فرهنگی و هنری ببریم. تا با تعیین چنین خط مشی هایی افراد و مراکزی که در زمینه های فرهنگی و هنری فعالیت می کنند مانند، انجمن ها، کا- نون های فرهنگی و هنری برای ارائه آثارخلاق و ابتکارات خود مورد حمایت قرار گیرند. لازمه چنین خط مشی، آگاهی از گرایش ها، انتظارات و میزان استقبال، بینندگان و شنوندگان از این فعالیت هااست . برنامه ریزی فعالیت های فرهنگی، چنانچه در سطح دانشگاه ها صورت پذیرد، می تواند در بر گیرنده نکات مثبتی همچون پرورش خلاقیت های دانشجویان، توسعه مهارت های فکری دانشجویان، ایجاد پویایی در نظام آموزش عالی، و افزایش نقش دانشگاه ها در تعمق هویت فرهنگی باشد. لذا در این پژوهش به بررسی نگرش دانشجویان نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری و میزان مشارکت آن‏ها در این فعالیت ها می پردازد. امیداست که از طریق نتایجی که بدست می آید، پیشنهادهای کاربردی به مسئولان آموزش عالی در راستای ارتقای سطح فعالیت های فرهنگی دانشگاه ارائه گردد. سعی بر این است تا با کسب اطلاعات دقیق و کافی، در امر برنامه ریزی به برنامه ریزان فرهنگی کمک شود.
4-اهداف تحقیقالف-هدف کلی
هدف از انجام این پژوهش بررسی نگرش دانشجویان دانشگاه مازندران نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری و میزان مشارکت آن‏ها در این فعالیت هاست.
ب-اهداف ویژه
– بررسی نقش فعالیت های فرهنگی و هنری در جهت رشد خلاقیت های فرهنگی و هنری
-بررسی نقش فعالیت های فرهنگی و هنری در جهت ارتقای مشارکت و همکاری های گروهی دانشجویان
-بررسی نقش فعالیت های فرهنگی و هنری در سامان بخشیدن به تلاش های خودانگیخته (خودانگیختگی فرهنگی) دانشجویان
5- سوال های تحقیق
سوال اصلی
1-آیا شرکت درفعالیت های فرهنگی و هنری توانسته منجربه رشد و ارتقای خلاقیت های فرهنگی و هنری در دانشجویان گردد؟
سوالات فرعی
1-1- آیاتفاوت معناداری بین دانشجویان کارشناسی و ارشد در میزان رشد و ارتقای خلاقیت های علمی و فرهنگی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
1-2- آیا تفاوت معناداری بین دانشجویان مرد و زن در میزان رشد و ارتقای خلاقیت های علمی و فرهنگی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
1-3 آیا تفاوت معناداری بین دانشکده ها در میزان رشد و ارتقای خلاقیت های علمی و فرهنگی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟

سوال اصلی
2- شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری دانشگاه مازندران تا چه اندازه ای باعث رشد و ارتقاء سطح مشارکت و همکاری های جمعی، دانشجویان شده است؟
سوالات فرعی
2-1- آیا تفاوت معناداری بین دانشجویان کارشناسی و ارشد در میزان رشد و ارتقای سطح مشارکت و همکاری های جمعی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
2-2- آیا تفاوت معناداری بین دانشجویان مرد و زن در میزان رشد و ارتقای سطح مشارکت و همکاری های جمعی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
2-3-آیا تفاوت معناداری بین دانشکده ها در میزان رشد و ارتقای سطح مشارکت و همکاری های جمعی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
سوال اصلی
3- آیا فعالیت های فرهنگی و هنری توانسته منجر به سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های خودانگیخته فرهنگی و هنری دانشجویان شود؟
سوالات فرعی
3-1- آیا تفاوت معناداری بین دانشجویان کارشناسی و ارشد در میزان سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های فردی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی وهنری وجود دارد؟
3-2- آیا تفاوت معناداری بین دانشجویان مرد و زن در میزان سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های فردی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
3-3- آیا تفاوت معناداری بین دانشکده ها در میزان سامان بخشیدن به خواسته ها و تلاش های فردی با توجه به شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری وجود دارد؟
سوال اصلی
4- آیا شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری، دانشجویان را در جهت رسیدن به ارزش های متعالی انسانی هدایت و حمایت کرده است؟
6-تعاریف نظری و عملیاتی واژها
6-1- نگرش
تعریف نظری: احساس نسبت به یک شئ، یک نهاد اجتماعی و یا یک گروه تصور می شود و علایق و احساس فرد نسبت به یک فعالیت (مهرنز و لهمان، 1984 به نقل از کریمی 1373)
بلاوونیون، نگرش، نظمی سازمان یافته که به صورت برخی محرک های خارجی عمل می کند و یا رفتار خاصی را می پذیرد و اثرات نگرش در دنیای بیرونی از طریق انجام فعالیت ها نمود پیدا می کند و به سوی هدف نهایی هدایت می شود (دادگران، 1371)
تعریف عملیاتی: در این تحقیق منظور از نگرش، طرز تلقی و ادراک دانشجویان از فعالیت های فرهنگی و هنری دانشگاه می باشد که می تواند بر رفتار آن‏ها تاثیر بگذارد.
6-2- فعالیت فرهنگی و هنری
تعریف نظری:
مجموعه فعالیت هایی که توسط دانشجویان و در محیط دانشگاهی در هر یک از زمینه های فرهنگی (نظیر قرآن، نهج البلاغه، مطالعات فرهنگی، پژوهش های فرهنگی، گفتگوی تمدن ها) هنری (نظیر فیلم، عکس، تئاتر، هنرهای تجسمی، موسیقی، صنایع دستی) انجام می گیرد. (رضائیان، 1379)
تعریف عملیاتی: منظور از فعالیت های فرهنگی و هنری در این تحقیق، شامل فعالیت هایی که در قالب کانون‏های فرهنگی و هنری در دانشگاه مازندران برگذار می گردد. فعالیت هایی مانند برگزاری نمایشگاه‏های صنایع دستی، نمایشگاه عکس، تئاتر، نمایش فیلم و نقد آن، و برگزاری مسابقات قرآنی و نهج‏البلاغه.
6-3- خلاقیت :
تعریف نظری:
در تبیین خلاقیت نظریه های مختلفی وجود دارد آمابیلی (1987) معتقد است که خلاقیت پدیده ای اجتماعی است و از نیازها، مقتضیات جامعه و شرایط خانوادگی بر می خیزد. تورنس (1974) معتقد است که خلاقیت یک اثر شخصی است یعنی به عواملی نظیر انگیزش، هیجان، عواطف احساسات، تجربه ها و یاد گیری های شخصی وابسته است. عده ای نیز مانند گیلفورد (1950) معتقدند که خلاقیت بعدی فراشناختی دارد و با فرایندهای عالی ذهنی نظیر هوش، تفکر، تخیل، پردازش اطلاعات ارتباط دارد. برک (2000) خلاقیت را پدیده ای چند متغیری می داند یعنی عواملی نظیر جامعه، خانواده، شخصیت، توانایی‏های شناختی همزمان بر آن تاثیر می گذارند با توجه به اهمیت خلاقیت اکنون این سوال مطرح می گردد که فعالیت های فرهنگی و هنری تا چه حدی توانسته خلاقیت دانشجویان را تحریک کند. (برانگیزاند) (پیرخائفی، علیرضا، 1388)
تعریف عملیاتی: دانشجویان با حضورشان در فعالیت های فرهنگی دانشگاه بتوانند به صورت فردی دست به خلاقیت و نو آوری زده و کارهای فرهنگی خلاقانه انجام دهند. خلاقیت آن‏ها تحریک شده و انگیزش انجام کارهای فرهنگی در آن‏ها بوجود آید. که به وسیله سوالات شماره 1تا 12 پرسش نامه سنجیده می شود.
6-4-مشارکت و همکاری گروهی:
تعریف نظری: مشارکت و همکاری عبارتست از آن دسته فعالیت های ارادی که از طریق آن‏ها اعضای یک جامعه، به صورت مستقیم یا غیر مستقیم در ظهور فرهنگی و هنری جامعه، شهر، دانشگاه خود شرکت کرده و در شکل دادن به حیات فرهنگی و اجتماعی مشارکت دارند (محسنی تبریزی، 1369، به نقل از بختیاری، مهناز 1387)
تعریف عملیاتی: شرکت ارادی و آگاهانه افراد در فعالیت های فرهنگی و هنری به صورت گروهی در محیط دانشگاه. که بوسیله سوالات شماره 13 تا 17پرسش نامه سنجیده می شود.
6-5- خود انگیختگی :
تعریف نظری: استفاده از عمیق ترین علایق خود برای حرکت دادن و هدایت به سمت اهداف تا کمک کند پیشقدم شده و در جهت تکامل و پیشرفت تلاش کنیم، نه اینکه منتظر بمانیم تا واقعه یا شخص باعث ایجاد انگیزه در ما گردد. (مدل شایستگی گلمن، به نقل از سید کلان، محمد حسین، 1389) معمولا افرادی که دارای انگیزه درونی پیشرفت و جهت گیری خود مختار ی هستند در محیط کار مسئو لیت پذیر، هدف مدار و سرشار از انرژی و شیفته کار بوده و تکالیف و وظایف محوله را به شکل مطلوب انجام می دهند.
تعریف عملیاتی: ایجاد انگیزه، شور و شوق پیشرفت و تکامل در راستای فعالیت های فرهنگی در دانشجو از طریق شرکت در فعالیت های فرهنگی دانشگاه. استفاده دانشجو از علایق فرهنگی خود در جهت رسیدن به اهداف فرهنگی. که بوسیله سوالات شماره 18 تا 23پرسش نامه سنجیده می شود.

فصل دوم:
پیشینه تحقیق

فصل دوم: چارچوب نظری
1- مقدمههر پژوهشی که انجام می شود، باید بر اساس سایر مطالعات نظری و تجربیات انجام شده در راستای آن علم باشد، تا در عین حال که آن را یک گام به جلو برده، ازیک مبنای تئوریکی و تجربی برخوردار بوده و از طرف دیگر از دوباره کاری نیز اجتناب گردد. لذا در این بخش ضمن بررسی مفاهیم فرهنگ، نگرش و فعالیت های فرهنگی که ارکان اصلی وکلیدی در این پژوهش اند، و از آن جایی که هدف نهایی این پژوهش استفاده از اطلاعات بدست آمده در امر برنامه ریزی فرهنگی است به بررسی برنامه ریزی فرهنگی، ارتباط آن با آموزش عالی، دیدگاه های نظری در مورد آن و بررسی مدل های فرهنگی پرداخته می شود.
2- تعریف مفهومی فرهنگ
از نظر اکثر محققان و صاحبنظران، ارائه تعریفی یگانه ازفرهنگ کاری بسیار دشوار است. زیرا فرهنگ مقوله‏ای پیچیده و مناقشه انگیزاست. شاید به تعداد متفکرانی که در حوزه فرهنگ فعالیتی قابل توجه انجام داده اند، بتوان تعاریفی متعدد ازآن ارائه داد. کروبروکلاک هونکه درسال 1952 کتاب ارزشمند “فرهنگ: مروری انتقادی بر مفاهیم و تعاریف “را به رشته تحریر درآورده اند، تنها در میان انسان شناسان آمریکایی و انگلیسی توانستند 164 تعریف متفاوت از فرهنگ را شناسایی نمایند.
به اعتقاد تایلور: فرهنگ و تمدن با مفهوم گسترده ای که در قوم نگاری دارد، مجموعه ای پیچیده است شامل دانش، باور، هنر، اخلاقیات، حقوق، آداب و رسوم و دیگر عادات و توانایی هایی که انسان به عنوان عضو جامعه آن را داراست. (صالحی امیری، سیدرضا، 1387، ص21-9 به نقل از سعید قاسمی، 1389) کلایدوکلاک هون در اثر مهم مردم شناسی خود”: آینه انسان “ معانی زیر را برای فرهنگ پیشنهاد کردند:
1-شیوه کلی زندگی مردم
2-میراث اجتماعی که یک فرد از گروه خود کسب می کند.
3-شیوه تفکر، احساس و باور
4-نظریه ای در حوزه مردم شناسی در خصوص شیوه های رفتار واقعی گروهی از مردم
5- مخزنی برای معرفت
6-مجموعه ای از جهت گیری های استاندارد شده در برابر مسائل تکراری
7-رفتار آموزش دیده شده
8-طریقه ای برای کنترل هنجاری رفتار
9- مجموعه ای از تکنیک ها برای سازگاری با محیط خارج و همین طور با انسان های دیگر (صالحی امیری، سیدرضا، ص 5 ، به نقل از سعید قاسمی، 1389) دقت در تعاریفی متعددی که از جانب صاحبنظران در حوزه فرهنگ ارائه شده است، نشان می دهد صاحبنظران در این حوزه، فرهنگ را در دو معنا به کار برده اند که اگر بتوان آن‏ها را در کنار هم جمع کرد، تعریف قابل قبول ازفرهنگ ارائه خواهدشد. البته دراین پژوهش، منظور از واژه فرهنگ به دو معنا خواهد بود: نخستین معنا در چارچوب مردم شناسی یا جامعه شناسی، مفهومی فراگیراست که مجموعه نگرش ها، اعتقادات، آداب و رسوم، عرف ها، ارزش ها و اعمالی را توصیف می‏کند که در هر گروهی مشترک یا مطرح است. تعریف دوم از فرهنگ جهت گیری کارکردی تری دارد و بر پاره ای از فعالیت های مردم و محصولات این فعالیت ها که به جنبه فکری، اخلاقی و هنری زندگی انسان مربوط می شوند دلالت دارد. در این معنا فرهنگ به فعالیت هایی مربوط می شود که مبتنی بر روشنگری و پرورش ذهن است البته برای آنکه فعالیتی را فرهنگی بنامیم باید سه شرط اساسی برای آن قائل شویم:
1-فعالیت های مورد نظر شامل نوعی خلاقیت در تولید باشند.
2-فعالیت های مورد نظر به آفرینش و انتقال معنای نمادین بپردازند.
3-محصول آن‏ها، حداقل واجد نوعی ویژگی عقلانی باشد.
براین اساس فرهنگ عبارتست از”مجموعه ای ازنگرش ها، اعتقادات، آداب و رسوم، ارزش ها و هنجارهایی که در هر گروهی مشترک است و همچنین شامل اعمال، فعالیت هاو محصولاتی است که به جنبه های فکری، اخلاقی و هنری زندگی انسان مربوط می شود. بر اساس تعریف فوق، فرهنگ شامل شیوه زندگی ارزش‏ها و هنجارهای مشترک در میان گروهی از مردم و نیز شامل اعمال و فعالیت های آن‏ها و محصولات این فعالیت ها که جنبه فکری، اخلاقی و هنری دارند می شود. (همان، ص29-27)
جدول شماره 1: معانی فرهنگ و شروط آن
معانی شروط
نگرش ها، اعتقادات، آداب و رسوم، ارزش ها و هنجارهای گروهی از مردم در میان آن‏ها مشترک باشد
فعالیت ها و محصولات فکری، اخلاقی و هنری -داشتن نوعی خلاقیت در تولید
-آفرینش و انتقال معانی نمادین
-واجد بودن ویژگی عقلانی
3- نگرش
پژوهشگران، نگرش را زمینه رفتار می دانند. نگرش را می توان آمادگی ویژه فرد از نظر روانی در رویارویی با پدیده ها، مسائل، وقایع و بروز عکس العمل توام با هیجان نسبت به آن‏ها دانست. نگرش از واژه لاتین (Attitude) سرچشمه گرفته است و به معنای گرایش در راستای یک کنش می باشد نگرش با واژه هایی همانند گرایش، وجه نظر، شیوه تلقی، وضع روانی، وضع رفتار، بازخورد، شیوه ی اندیشه، باور و رویه مترادف گرفته شده است. نگرش ها در زندگی افراد اهمیت بسزایی دارند تا آن جایی که برخی از صاحبنظران همچون توماس، موضوع اصلی روان شناسی اجتماعی را “نگرش”می دانند و آن را علم مطالعه نگرش افراد تعریف می کنند. (رضایی، جعفر، 1388) بخشی از این اهمیت ناشی از آن است که این صاحبنظران مطالعه نگرش را برای درک رفتار اجتماعی حیاتی می دانند. در پژوهش حاضر منظور از رفتار اجتماعی همان چیزی که تحت عنوان مشارکت جمعی آمده است و ما در پی بررسی نگرش های دانشجویان در ارتباط با روحیه مشارکت جمعی هستیم. بخش دیگری از این اهمیت مبتنی بر این فرض است که نگرش ها تعیین کننده رفتارها هستند و این فرض به طور ضمنی دلالت بر این امر دارد که با تغییر دادن نگرش های افراد می توان رفتارهای آن‏ها را تغییر داد. از فواید دیگری که برای نگرش ذکر شده است، این است که با افزایش نگرش‏های شخص در مورد مسائل مختلف، احتیاج او به تفکر و اخذ تصمیم های تازه کم می شود. و رفتار او نسبت به آن چیز ها عادتی، قالبی، شخصی و قابل پیش بینی می گردد. و در نتیجه زندگی اجتماعی او آسان می گردد. آگاه بودن از نگرش افراد دارای اهمیت زیادی می باشد. که ما در این تحقیق در پی آگاهی از نگرش دانشجویان نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری هستیم. اگر نگرش های افراد را بدانیم، می‏توانیم رفتار آنان را پیش بینی کنیم و بر رفتار آنان کنترل داشته باشیم. مثلا اگر سازمانی از نگرش های افراد خود در باره مسائل مختلف آگاهی درستی داشته باشد بهتر می تواند رفتار آن‏ها را پیش بینی کند. بنابراین ما در این تحقیق در پی آگاهی از نگرش های دانشجویان نسبت به فعالیت های فرهنگی و هنری هستیم تا با استفاده از این آگاهی هایی که نسبت به نگرش آنان بدست می آوریم بتوانیم از نتایج حاصله در فرایند برنامه ریزی فرهنگی جهت غنای این فعالیت ها به نحو احسن سود جوییم. تعاریف متعددی از نگرش ارائه شده است که ما در اینجا به تعدادی از آن‏ها اشاره می کنیم:
-ازدیدگاه اسمیت، نگرش یک پیش آمادگی برای تجربه کردن و برانگیخته شدن برای عمل در یک جهت به شیوه ای قابل پیش بینی است.
-ازدیدگاه کرچ، کراچفیلد، و بالاکی ترکیب شناخت ها، احساس ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرش شخص نسبت به آن چیز می گویند.
-کرچ، کراچفیلد، بالاکی، در تعریف دیگری نگرش را نظام با دوامی از ارزشیابی مثبت یا منفی، احساسات عاطفی و تمایل به عمل، مخالفت یا موافقت نسبت به یک موضوع اجتماعی می دانند.
-از نظر راکیج، نگرش سازمان با دوامی از باورهاست که حول یک شی یا موقعیت که فرد را آماده می کند تا به صورتی ترجیحی نسبت به آن واکنش نشان دهد. (کریمی، 1379، به نقل از رضایی، 1381، ص90)
، -آلپورتمعتقد است که می توان در تعریف های ظاهرا متفاوت نگرش، فصل های مشترکی پیدا نمود. هرکدام از این تعریف ها به صورتی خصوصیت اصلی نگرش را آمادگی برای پاسخ دادن می دانند. نگرش به جای اینکه علنی و عملی باشد حالت درونی و آمادگی است. یعنی نگرش رفتار نیست بلکه پیش شرط رفتار است. نگرش ممکن است به صورت تمام درجات آمادگی از پنهانی ترین و مسکوت ترین عادات فراموش شده گرفته تا تنش ها و جنبشی که فعالانه تعیین کننده یک رشته رفتارهای در حال ظهور باشد. (کریمی، 1379)
گوردون آلپورت (1973) در بررسی خود درباره نگرش اشاره می کند که نگرش می تواند به عنوان یک گرایش و آمادگی برای پاسخ گویی مطلوب یا نا مطلوب نسبت به اشیاء، اشخاص و مفاهیم یا هر چیز ی تلقی می شود. بنا براین تعریف، فرض های زیر مهم است.
1-نگرش با رفتار رابطه دارد. شخص بر اساس نگرش خود نسبت به چیزی، این آمادگی را دارد که به گونه‏ای خاص رفتار کند.
2-نگرش متغیر یک بعدی است که بستگی به احساس شخصی نسبت به موضوع دارد، آن احساس ناشی از التفات، علاقه و یا کشش و جاذبه است.
3-نگرش، احساس نهفته در فرد است. پیامدهای نگرش را می توان مشاهده کرد لیکن خود آن قابل روئت نیست.
مایرز (2002) ، نگرش را واکنش ارزشیابانه ای خوشایند یا نا خوشایند به چیزی یا کسی تعریف کرده است که در باورها، احساس ها یا رفتارهای ارادی فرد منعکس می شود. نگرش عبارت است از یک حالت عاطفی مثبت و منفی نسبت به هر چیزی که می توانیم در ذهن خود منسجم کنیم. به عبارت دیگر ترکیب شناخت‏ها، احساس ها و آمادگی برای عمل نسبت به یک چیز معین را نگرش شخص نسبت به آن چیز می‏گویند (رفیعی و همکاران، 1386) نگرش دلایل بروز رفتارهای هر فرد می باشد (کریمی، 1379)
یاسپرس درباره نگرش می گوید: نگرش آمادگی برای کنش یعنی آمادگی برای نوع ویژه ای از فعالیت می‏باشد. و می تواند نوعی جهت گیری مثبت یا منفی در برابر یک شئ، یک شخص، جمع ویژه ای از اشخاص، یک گروه باشد. وی در جای دیگر نگرش را باور ها، ادراک ها و مجموعه ای از آگاهی ها یا شناخت های مردم نسبت به یک پدیده تعریف می کند که افراد به کمک آن‏ها معنی و مفهوم رفتار و رویدادها را تفسیر می کنند. (احمدی، 1383)
روان شناسان اجتماعی، نگرش را نظامی دارای سه جزء زیر می دانند: 1-عنصرشناختی، شامل دانش، اطلاعات، اعتقادات و باورها ی شخصی در باره ی موضوع یا شیءمشخص
2-عنصر عاطفی: جنبه هیجانی و ارزشیابانه ی نگرش که تظاهر آن به صورت دوست داشتن یا نداشتن موضوع نگرش است
3-عنصر رفتاری: تمایل به عمل و آمادگی برای نشان دادن واکنشی مثبت یا منفی به موضوع نگرش (رفیعی و همکاران، 1386)
بر این اساس در تحقیق حاضر عنصر ادراکی در واقع همان درک دانشجویان از ضرورت اطلاعات فرهنگی و هنری است که نوعی نگرش در آن‏ها ایجاد می کند. عنصر عملی و رفتاری شرکت در برنامه های فرهنگی و هنری و عنصر ارزشیابانه در واقع، همان بعد ارزشیابی فایده است
4-فعالیت های فرهنگی
اما فعالیت های فرهنگی، فعالیت هایی هستند که اعضای یک جامعه از طریق خودشان آن را محقق می‏سازند، استعدادهای خود را توسعه و شخصیت خود را گسترش می دهند. (کوثری 1382، به نقل از کاووسی 1387) برای تعیین دقیق مرزهای بخش فرهنگ می توان از انواع طبقه بندی هایی که توسط سازمان های بین المللی و یا ملی در مورد فعالیت های اقتصادی شده است استفاده کرد. مهم ترین طبقه بندی ها، طبقه بندی چارچوب یونسکو برای آمارهای فرهنگی، طبقه بندی بانک جهانی، وبالاخره طبقه بندی بودجه عمومی سالانه و برنامه پنج ساله دولت است. برای تعیین محدوده بخش فرهنگ و فعالیت های تشکیل دهنده آن می توان به طبقه بندی های بین المللی فعالیت های اقتصادی مراجعه کرد. یکی دیگر از منابعی که می توان از آن برای طبقه بندی فعالیت های فرهنگی و هنری و مرزهای بخش فرهنگ استفاده کرد، قانون و لایحه بودجه است. دربودجه عمومی دولت ایران، فعالیت های فرهنگی و هزینه های مربوط به آن هادردو فصل می‏آید. یکی فصل اطلاعات و ارتباطات جمعی که جزو امور عمومی به شمار آمده و شامل پنج برنامه زیر است: 1-اداره و توسعه شبکه رادیو و تلویزیون، خبرگزاری، تبلیغات، مطبوعات و تولید و تامین برنامه های رادیووتلویزیون. 2-فصل هنر و فرهنگ که جزو امور اجتماعی است و دارای هشت برنامه به شرح زیر است: پژوهش و حفظ و احیا و معرفی میراث فرهنگی کشور، گسترش فرهنگ و هنر، فعالیت های فرهنگی خارج از کشور، پرورش استعدادهای فرهنگی و هنری کودکان و نوجوانان، گسترش معارف اسلامی و گسترش وقف، تحقیق وبررسی خدمات اداری. بدین ترتیب مجموعه های فعالیت های فرهنگی که در بودجه تحت دو فصل فوق و در برنامه تحت عنوان بخش فرهنگ می آید می تواند فرهنگ به معنای خاص باشد. فرهنگ به معنای خاص را می توان تولید و مصرف کالاها و خدمات فرهنگی یا مشارکت در تولید فرهنگی دانست. لازم بذکر است توسعه فعالیت های فرهنگی و هنری شامل همه فعالیت هایی است که در جهت افزایش تولید و عرضه محصولات و خدمات فرهنگی و هنری و رشد مخاطبان این محصولات و خدمات انجام می‏شود. فعالیت‏های فرهنگی و هنری ، به بخش های مختلف فرهنگ و هنر به طور مستقل و به موضوعات: کتاب و کتاب خوانی، هنر، سینما، و مطبوعات تقسیم می شوند (اسماعیل، کاووسی، 1387) البته در مورد فعالیت های فرهنگی، وفاق کلی و طبقه بندی خاصی وجود ندارد، کنفرانس بلگراد در سال 1980، امور (فعالیت) فرهنگی را شامل میراث فرهنگی و انتشارات، موسیقی، هنرهای نمایشی، هنرهای تجسمی، سینما و عکاسی، برنامه های رادیویی، فعالیت های اجتماعی، ورزش و بازی، و طبیعت و محیط زیست دانسته است.
در سال1380، در دستورالعمل نحوه تشکیل کانون های فرهنگی، هنری و اجتماعی دانشجویان دانشگاه‏های علوم پزشکی کشور این تعریف از امور (فعالیت های) فرهنگی به عمل آمده است: مجموعه فعالیت هایی که توسط دانشجویان ودر محیط دانشگاهی در هر یک از زمینه های فرهنگی (نظیر قران، نهج البلاغه، مطالعات فرهنگی، پژوهش های فرهنگی، گفتگوی تمدن ها)، هنری (نظیرفیلم، عکس، تئاتر، هنرهای تجسمی، موسیقی، صنایع دستی) و اجتماعی نظیر (امداد، مبارزه با اعتیاد، حفاظت ازمحیط زیست) انجام می گیرد.
توجه به این دو تعریف می تواند به خوبی نشانگر وجود نوعی نگرش یا تعریف استاندارد از امور فرهنگی در سطح کشورهای مختلف باشد.
در تعریف دیگری از فعالیت های فرهنگی سازمان یونسکو در این حوزه (فعالیت های فرهنگی) ده مقوله را برشمرده است میراث فرهنگی، مطالب چاپی و ادبیات، موسیقی، هنرهای اجرایی (نمایشی) هنرهای بصری (تجسمی، سینما و عکاسی، رادیو و تلویزیون، فعالیت های اجتماعی و فرهنگی، ورزش ها و بازی ها و طبیعت و محیط زیست، این ده مقوله در توصیه نامه مربوط به استاندارد کردن فعالیت های یونسکو ذکر شده است.
در طبقه بندی دیگری از همین سازمان (یونسکو) فعالیت های فرهنگی را این گونه می‏شمارد: کتابخانه، آموزش، موزه ها، امکانات فعالیت های فرهنگی، مراکز فرهنگی و امکانات و تسهیلات هر یک، امکانات ورزشی و تفریحی شامل مراکز ورزشی و انجمن های فرهنگی موجود، مدیریت فرهنگی، شوراها، ادارات، شهرداری ها و مراکز خصوصی و غیره. از آنجایی که عمده فعالیت های فرهنگی و هنری در دانشگاه‏ها بر عهده اداره کل امور فرهنگی و در غالب کانون های فرهنگی است مختصرا در ذیل به این دو مورد پرداخته می شود.
4-1 اداره کل امور فرهنگی
یکی از زیرمجموعه های معاونت فرهنگی دانشگاه اداره کل امور فرهنگی دانشگاه می باشد که بخش عمده فعالیتهای فرهنگی دانشگاه را انجام می دهد. اداره کل امور فرهنگی مکانی است که زمینه مناسب را برای تجلی استعدادها و برانگیختن خلاقیت دانشجویان فراهم می سازد. توجه به مقوله فرهنگ در کنار علم و دانش که یکی از مصادیق اجرایی آن وجود نهادهای دانشجویی و فعالیت هدفمند دانشجویان در این نهادها است، از عوامل اساسی در رسیدن به یک دانشگاه مطلوب و مطابق معیار جهانی می باشد. تأثیر این امر در فعالیت آموزشی و بهتر کردن آن بر کسی پوشیده نیست و بر پایه همین باور است که بخش های مختلف امور فرهنگی از جمله کانونهای فرهنگی – هنری و نشریات دانشجویی شکل گرفته در توسعه و تعمیق فعالیت های فرهنگی دانشگاه می کوشند. نهادینه کردن فعالیتهای فوق برنامه فرهنگی و پژوهشی دانشجویان، افزایش سطح مشارکت و رقابت دانشجویان در فعالیتهای جمعی، فعلیت بخشیدن استعدادهای بالقوه جوانان و استفاده از شور جوانی دانشجویان در جهت تقویت پیوندهای دانشگاه با بخش های مختلف اجتماعی و اجرایی از اهدافی است که امور فرهنگی در راه گسترش امر فرهنگ سازنده و خلاق در دانشگاه دنبال می کند. (آئین نامه تشکیل کانون های فرهنگی و هنری، وزارت علوم تحقیقات و فناوری، 1387)
4-2-کانون های فرهنگی و هنری
کانونهای فرهنگی که از سال 1377 فعالیت خود را آغاز نموده اندو بدین لحاظ از از مهمترین نهادهای دانشجویی به شمار می روند. نوآوری و نوزایی در فرهنگ و مناسبات اجتماعی، پرورش خلاقیت ها و استعدادهای فرهنگی، هنری و اجتماعی جامعه دانشگاهی، زمینه سازی برای توسعه مهارت ها و توانایی های فکری و فرهنگی دانشجویان، کمک به برنامه ریزی آموزشی و پژوهشی در تربیت نیروی انسانی خلاق از اهداف پایه گذاران کانون ها می باشد. شکی نیست رسیدن به این اهداف در فضایی پر نشاط و امن امکان پذیر است. دانشجویان با توجه به علاقه خود می توانند در زمینه های مختلف از جمله فعالیت های دینی، مذهبی، ادبی و هنری مشغول به فعالیت شده و با ورود به حوزه هایی چون تئاتر، موسیقی، شعر و داستان و. . . به صورت جمعی، زمینه جامعه پذیری خود را فراهم سازند. کانون های فرهنگی و هنری نهاد هایی هستند که امکان بروز توانایی های فرهنگی، هنری دانشجویان را فراهم می سازند.

5- معرفی کانونهای اداره کل امور فرهنگی و زمینه فعالیت5-1-کانون قرآن و عترت
– برگزاری کلاس های آموزشی ازجمله تلاوت، تفسیر، حفظ قرآن کریم، نهج البلاغه، مداحی و . . . – تلاش در جهت تحقق آرمآن‏های نظام و انقلاب از جمله اسلامی شدن دانشگاه‏ها با اجرای صحیح امر به معروف و نهی از منکر و بهره مندی از ابزارهای فرهنگی و هنری از جمله تبلیغات محیطی و. . . – برگزاری مراسم مذهبی از جمله دعای کمیل، دعای ندبه، دعای توسل، دعای عرفه، زیارت عاشورا، ویژه برنامه شبهای قدر و . . . – بزرگداشت مناسبت های مذهبی و برگزاری ویژه برنامه های میلاد و شهادت 14 معصوم و سایر بزرگان جهان اسلام – انجام فعالیت های پژوهشی در زمینه مسائل دینی و مذهبی از جمله عرفان، فقه، فلسفه و. . . – برگزاری جلسات سخنرانی همراه با پرسش و پاسخ با موضوعات دینی و مذهبی – معرفی فرقه های انحرافی و مبارزه با آن‏ها از جمله بهائیت و. . . – تهیه و تجهیز آرشیو تخصصی صوتی، تصویری و مکتوب از جمله کتاب و نشریه مرتبط با موضوع فعالیت کانون – تولید محصولات مذهبی در قالب کاست، فیلم، بروشورو. . – برگزاری اردوهای زیارتی داخل و خارج با همکاری کانون گردشگری و اخذ مجوزهای لازم
– دیدار با مراجع تقلید، آیات عظام، ائمه جمعه و ارتباط با حوزه های علمیه، مراکز تحقیقاتی و پژوهشی علوم دینی، سازمان تبلیغات اسلامی، بنیاد علوم قرآنی و سایر سازمان‏های فعال در زمینه علوم اسلامی و مورد تائید نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران – تشکیل کمیته های تخصصی مرتبط با زمینه فعالیت کانون.
5-2-کانون آسیب شناسی اجتماعی
– انجام فعالیت های پژوهشی در حوزه علوم اجتماعی- برگزاری جلسات آموزشی از جمله آشنایی با ابعاد سوء مصرف مواد مخدر و پیشگیری از مصرف آن در اقشار جوان -دعوت از اساتید علوم اجتماعی و روانشناسی و برگزاری جلسات سخنرانی – همکاری با مرکز مشاوره دانشگاه – برگزاری همایش های مرتبط با زمینه فعالیت کانون از جمله همایش زنان و آسیبهای اجتماعی- بازدید از مراکز بهزیستی و همکاری با اورژانس اجتماعی – تهیه آرشیو تخصصی
5-3-کانون فیلم و عکس
– برگزاری کلاس های آموزش عکاسی، فیلمنامه نویسی، فیلمبرداری، کارگردانی، و- نمایش فیلم به صورت عمومی – نمایش فیلم مخصوص اعضاء همراه با جلسات نقد و بررسی – بررسی آثار برجسته سینمایی ایران و جهان – تهیه آرشیو تخصصی فیلم، مجله و کتاب – بزرگداشت هنرمندان عرصه سینما و دعوت از ایشان همراه با برگزاری جلسات سخنرانی و پرسش و پاسخ – ساخت فیلم کوتاه و نماهنگ – برگزاری نمایشگاه‏های عکس و کارگاه های تخصصی – برگزاری کارگاه های پویانمایی – شرکت در جشنواره های دانشجویی
5-4-کانون هنرهای تجسمی
– برگزاری کلاسهای آموزشی در زمینه خوشنویسی، قالی بافی، صنایع دستی، طراحی، نگارگری، کاریکاتور، نقاشی، معرق، خیاطی، سفالگری، گلسازی، طراحی با رایانه و. . . – طراحی و اجرای دکور مراسم مورد درخواست کانون ها – برگزاری نمایشگاههای مختلف – دعوت از اساتید و برگزاری کارگاههای تخصصی
5-5-کانون هنرهای نمایشی (تئاتر)
برگزاری کارگاه های نمایشنامه نویسی، نمایشنامه خوانی، گریم، پانتومیم، بازیگری، عروسک سازی، طراحی و ساخت دکور –اجرای نمایش – گردآوری آرشیو تخصصی نمایشنامه و. . – شرکت در جشنواره های تئاتر دانشجویی و تئاتر عروسکی – اجرای نمایش خیابانی – اجرای مراسم تعزیه در دانشگاه.
 5-6-کانون موسیقی
اجرای کنسرت های موسیقی سنتی، کلاسیک و. . – ایجاد آرشیو تخصصی، معرفی اساتید برجسته و آشنایی با سازهای سنتی –برگزاری کارگاه های تخصصی از جمله تئوری موسیقی و . . . – شرکت در جشنواره های دانشجویی –انجام فعالیت های پژوهشی 
 5-7-کانون میراث فرهنگی و گردشگری
– برگزاری اردوهای سیاحتی وزیارتی داخل و خارج از استان – معرفی جاذبه های گردشگری ایران با همکاری دانشجویان استان‏های مختلف در قالب بروشور، –برگزاری کارگاه های آموزش راهنمای گردشگری، . . . -نمایش فیلم معرفی آثار و ابنیه تاریخی با همکاری کانون فیلم و عکس -برگزاری جشنواره گردشگری با همکاری کانون فرهنگ عامه و کانون هنرهای تجسمی
5-8-کانون فرهنگ عامه
تلاش در جهت افزایش وحدت ملی و روحیه میهن دوستی – معرفی آداب و رسوم اقوام مختلف ایران-برگزاری نمایشگاه- برگزاری مسابقات پخت غذاهای سنتی، طراحی پوشاک و. . – گردآوری آرشیو صوتی، تصویری، و مکتوب آداب و سنن و مراسم اقوام ایرانی از جمله مراسم مذهبی و جشنهای محلی و آئین شکرگذاری – معرفی بازیهای محلی، گردآوری داستان‏ها، اشعار و مثل ها – معرفی گویش ها و لهجه های ایرانی، صنایع دستی، غذاهای سنتی، گیاهان دارویی و. . .
5-9- کانون محیط زیست
برگزاری کارگاه های تخصصی حمایت از منابع طبیعی، حیات وحش و محیط زیست – آموزش پیشگیری از آلودگی محیط زیست و برگزاری اردوهای پاکسازی محیط زیست -بازدید از مناطق حفاظت شده و انجام پژوهش های میدانی – تلاش در جهت فرهنگ سازی بازیافت زباله خصوصاً کاغذ، شیشه، فلز و پلاستیک – معرفی محصولات غذایی، بهداشتی سالم و غیر آلاینده – معرفی خواص مختلف گیاهان ازجمله مصارف دارویی، غذایی، آرایشی و بهداشتی و. . ، تلاش در جهت اصلاح الگوی مصرف انرژی- تلاش در جهت اصلاح سبد غذایی خانوارها و بهره مندی از محصولات طبیعی (اورگانیک)
5-10- کانون ادبی
 برگزاری نشست های تخصصی نقد کتاب – برگزاری جلسات شعر خوانی – برگزاری کارگاه های آموزشی نویسندگی، کاریکاتور، داستان کوتاه و. . . – معرفی دانشجویان شاعر و نویسنده – برگزاری شب شعر دانشجویی – شرکت در جشنواره های شعر ادبی از جمله جشنواره شعر رضوی – معرفی شاعران و ادیبان و اساتید برجسته معاصر – انتشار کتاب شعر دانشجویی – برگزاری جلسات شاهنامه خوانی و. . . – تشکیل کمیته های تخصصی از جمله کمیته ادبی شهریار و معرفی ادبیات سایر زبآن‏ها و گویش های محلی ایران
5-11-کانون هلال احمر
 برگزاری کارگاههای آموزشی امداد و نجات و مدیریت بحران – برگزاری مانور های مختلف از جمله زلزله جهت آمادگی در برابر حوادث غیر مترقبه -انتشار بروشورها وجزوه های آموزشی- برپایی ایستگاه اهدای خون – همکاری با سازمان هلال احمر و فراهم نمودن زمینه عضویت دانشجویان در جمعیت هلال احمر – همراهی تیم امداد (دانشجویان آموزش دیده) در اردوهای دانشجویی و. . . -حضور فعالانه در امداد رسانی حوادث طبیعی و غیر مترقبه
5-12-نشریات دانشجویی
یکی از بخش های فعال اداره کل امور فرهنگی، کمیته ناظر بر نشریات دانشجویی است. دانشجویان علاقمند به حوزه خبرنگاری و مطبوعات دانشجویی می توانند در زمینه های مختلف علمی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، هنری و طنز فعالیت نمایند. در این پژوهش تمام تلاش بر این است که فعالیت های فرهنگی و هنری که در غالب این کانون ها در سطح دانشگاه انجام می پذیرد مورد بررسی قرار گیرد. و از نتایج حاصله در جهت برنامه ریزی فرهنگی سود جوییم از این رو لازم است در ابتدا به بررسی ارتباط برنامه ریزی فرهنگی با آموزش عالی بپردازیم:
6-ارتباط برنامه ریزی فرهنگی با دانشگاه و آموزش عالیاگر بپذیریم که فرهنگ زیر بنای جامعه است و چنانچه هدف از فعالیت های فرهنگی در یک جامعه را تغییر در رفتار یا رفتارهایی از جامعه بدانیم. این پذیرش دست اندرکاران را بر آن می دارد که برای دست یابی به اهداف خود برنامه ریزی در حوزه فرهنگ را سر لوحه کار خود قرار دهند. جایگاه ویژه دانشگاه در تربیت نسل بالنده انقلاب اسلامی و نقش عظیمی که دانشگاه در پرورش مدیران و کارگزاران آینده ایفا می کند، بر کسی پوشیده نیست. ضرورت توجه به فعالیت های فرهنگی و هنری دانشجویان در این راستا از اهمیت ویژه‏ای بر خوردار است. بنابر این لازم است که با راهنمایی این قشر در زمینه برنامه ریزی صحیح برای فعالیت‏های فرهنگی و هنری آنان را در استفاده هر چه بهتر و بیشتر از فعالیت ها و منابع فرهنگی یاری داد. بررسی و ارزیابی فعالیت های فرهنگی و هنری دانشجویان به منظور گرد آوری و تحلیل اطلاعات و برای بر طرف کردن کاستی ها و بهبود این فعالیت ها اهمیت ویژه ای دارد. بدیهی است که عدم وجود اطلاعات صحیح و واقعی نظام برنامه ریزی را دچار اختلال می نماید. برای اینکه برنامه ریزی فرهنگی در سطح دانشگاه به صورت مطلوب و بهینه انجام پذیرد، احتیاج به اطلاعات دقیق و مبتنی بر واقعیات دارد که در اختیار تصمیم گیرندگان قرار گیرد و این زمانی مقدور است که برنامه و عملکرد گذشته و حال دانشگاه مورد ارزیابی قرار گیرد. دانشگاه ها منشاء تحولات جامعه در عرصه های مختلف هستند و دانشجویان به عنوان ارکان اصلی جامعه در آینده، پیکره اصلی سازمان ها و ارگان های مختلف آن را تشکیل می دهند. لذا نگرش دانشجویان در خصوص عوامل مرتبط با تحصیل آن‏ها و فعالیت های فرهنگی و هنری که در داخل دانشگاه صورت می‏پذیرد باید مورد بررسی قرار گیرد. امروزه شرکت در فعالیت های فرهنگی و هنری در داخل دانشگاه وسیله موثری برای پرورش قوای فکری، جسمی، اخلاقی دانشجویان است و عاملی برای جلوگیری از کجروی اجتماعی محسوب می شود. به اعتقاد دلنتی مدلهای شناختی و فرهنگی، روشنگری در نیمه قرن بیستم متحول می شوند و دانشگاه نیز از نهاد انتقال دهنده یا حامل به نهاد تحول ساز سنت های فرهنگی تبدیل می شوند (فاضلی، نعمت الله، 1387، ص36-34) دلنتی معتقد است دانشگاه معبدی برای تبلیغ فرقه‏ای خاص نیست بلکه وظیفه آن در ایجاد فضای امن و آزاد برای بروز ایده ها، خلاقیت ها و دانش هاست. دانشگاه‏ها هرگز در خلاءو جدا از محیط خود هرگز نتوانسته اند توسعه یابند. امروزه دانشگاه از یک سو، محل پرورش نیروی انسانی متخصص مورد نیاز توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است و از سوی دیگر محل تولید و توزیع اندیشه و علم می باشد. برنامه ریزی، برای چنین نظام باید به گونه ای باشد که حاصل آن، انسان های فرهیخته است که دارای توانایی اندیشیدن، خلاقیت و نو آوری، درک مسائل مهم، و بهره گیری از دستاوردهای علم و خرد و حرکت از شرایط نامطلوب به سوی بهبود بخشیدن به شرایط زیستی همگان است. (تقی پور ظهیر، علی، 1370، ص19) شرکت دانشجویان در فعالیت های فرهنگی و هنری باعث تقویت مهارت های اجتماعی دانشجویان می شود، توانایی علمی و فرهنگی آنان افزایش می‏یابد، نیازهای زیبایی شناختی شان تامین و فرهیختگی شان افزون می شود. در عصر جدیدی، نقش های تازه ای بر دوش دانشگاه قرار داده شده است بر این اساس، علاوه بر تولید فناوری، نقش و وظیفه دانشگاه، حفظ مزیت های فرهنگی، نوآوری در حوزه دستاورد های انسانی خواهد بود. و این یعنی اینکه دانشگاه با وسعت نظر در حوزه برنامه ریزی و سیاست گذاری، بتواند هم ضرورت های فناورانه را پیگیری کند و هم الزامات فرهنگی و انسانی را فراموش نکند (خنیفر، حسین، 1390، ص96) وجود نارسایی ها و مشکلات فرهنگی، اقتصادی، آموزشی، سیاسی، اجتماعی در دانشگاه ها این نهاد اجتماعی را به انزوا طلبی، بی اعتنایی، و عدم کارآئی می کشاند. سطحی نگری برنامه ریزان و سهل انگاری مسئولان در برابر رفع نارسایی ها مربوط به دانشگاه ها، پیامدهای سوئی به دنبال خواهد آورد که نتایج آن را می توان در افت کیفیت تحصیلی، فعالیت‏های فرهنگی و غیره مشاهده شود. پیش از دهه 1950 وظیفه دانشگاه‏ها به طور کلی به انتقال دانش موجود به دانشجویان خلاصه می‏شد، ولی به تدریج از دهه 1960 به بعد عهده دار تولید دانش و پژوهش و تحقیق در زمینه های علمی و اجتماعی نیز گردیدند و به مرور زمان وظیفه انتقال، بازسازی و ارتقای فرهنگ جامعه نیز بر عهده دانشگاه‏ها گذارده شد (آلتباخ1379، به نقل از رشیدی، حمیدرضا 1384) برنامه ریزی فرهنگی فرایند مستمری است که مشارکت همه فعالان اجتماعی را می طلبد، برنامه ریزی فرهنگی باید شرایط مناسبی را برای مشروعیت بخشیدن به فعالیت های فرهنگی و هنری، که محل پرورش تجارب و ابتکارات است، فراهم آورد هدف برنامه ریزی فرهنگی تخصیص منابع، ایجاد تاسیسات و سازمان دهی اداری برای اداره امور فرهنگی است. (دوپویی 1376، به نقل از رشیدی 1384) برنامه ریزی فرهنگی ابزاری برای دستیابی به هدفی عالی به نام “توسعه فرهنگی “و توسعه فرهنگی نیز مهم ترین ابزار دستیابی به توسعه پایدار است. در ایران در سال 1376 وزارت علوم، تحقیقات و فناوری اقدام به تشکیل معاونت فرهنگی و اجتماعی در سطح وزارتخانه کرد. زیر مجموعه های این معاونت با عنوان ادارات امور فرهنگی در سطح دانشگاه‏ها در کنار دو مجری قبلی برنامه های فرهنگی دانشگاه‏ها (نهاد رهبری و جهاد دانشگاهی) در مسائل فرهنگی به فعالیت پرداختند. با تشکیل چنین واحدهایی، دانشگاه‏ها کوشیدند تا به مسئله فرهنگ با دیدی تخصصی تر نگریسته و زاویه دید خود را در این خصوص تغییر دهند از آن پس متولی اصلی فعالیت های فرهنگی در دانشگاه‏ها ادارات امور فرهنگی گردیدند. برنامه ریزی فعالیت های فرهنگی چنان چه در سطح دانشگاه‏ها صورت پذیرد، می تواند در بر گیرنده نکات مثبتی همچون پرورش خلاقیت های دانشجویان، توسعه مهارت های فکری آنان، ایجاد پویایی در نظام آموزش عالی و افزایش نقش دانشگاه‏ها در تعمیق هویت فرهنگی باشد. سراج زاده در خصوص نقش و اهمیت دانشگاه‏ها در جوامع امروزی چنین اشاره می کند “گفته می شود که دانشگاه قلب جامعه جدید و مرکز آن است. اغراق نیست اگر بگوییم که دانشگاه مرکز جامعه مدرن است. کارکرد های دانشگاه را می توان در سه مورد خلاصه کرد: کارکرد آموزشی، کارکرد پژوهشی و کارکرد جامعه پذیری (مشاطیان 1379، به نقل از رشیدی 1384)
7-برنامه ریزی فرهنگی
وقتی از برنامه ریزی در رابطه با هر موضوعی سخن می گوییم، منظور ما ایجاد تغییری آگاهانه در جریان تحول آن موضوع، مطابق خواست والگوی ذهنی خود برنامه ریزمی باشد، برنامه ریزی فرهنگی به این مفهوم در عمل از ابتدای قرن بیستم آغاز شد، اما مفاهیم مرتبط با آن از سال 1970 به بعد توسط سازمان یونسکو در میان کشورهای مختلف مطرح گردید. ضرورت برنامه ریزی را باید در دو چیز جست و جو کرد. از یک سو در کارکرد دوگانه و تناقض آمیز فرهنگ: یعنی کارکرد تغییر و تداوم آن. از سوی دیگر، جوامعی نظیر جامعه ما که مرحله گذر را طی می کند و تحولات سریع و نا همگون و نابرابر را تجربه می کنند، همزمان به نظم و تغییرات همگون و جهت دار نیاز دارند. از چهار خرده نظام اجتماعی، تنها حوزه ای که می تواند هم زمان سهم موثری در ایجاد نظم و تغییرداشته باشد، خرده نظام فرهنگی جامعه است. از همین روست که ضرورت برنامه ریزی فرهنگی بویژه برای جوامع در حال گذر برجسته می شود برنامه ریزی، بنا بر نظر دانشمندان، به برنامه ریزی منابع در حال و آینده برمی‏گردد. بنابراین برنامه ریزی فرهنگی فعالیت ها، امکانات و تسهیلاتی را شامل می گردد که جمعا منابع فرهنگی یک جامعه را تشکیل می دهند. برنامه ریزی فرهنگی به عنوان “رویکردی هدفمند و استراتژیک به توسعه فرهنگی” تعریف شده است که مثل هر نوع برنامه ریزی با ارزیابی کامل وضع موجود، تعیین اهداف کلی و جزیی دقیق، و تعیین اولویت ها و مساله های مشخص از راه طراحی و اجرای راهکارهای عملی، مشخص می شود بنابراین، ساماندهی و بالاتر از آن تکامل فرهنگی بدون برنامه ریزی فرهنگی، خیالی بیش نیست. برنامه ریزی فرهنگی یعنی تنظیم روندی از پیش طراحی شده در رسیدن به اهداف مشخص و زمان بندی شده فرهنگی (پیروز مند: 1381)
وجه اشتراک برنامه ریزی ها این است که بر حسب پاره ای از معیارهای وضع مطلوب و موجود را تعریف می‏کند. اما برنامه ریزی فرهنگی با برنامه ریزی های دیگر دو تفاوت عمده دارد. اول اینکه معیار ها و پیش فرض ها، خود جزء برنامه ریزی فرهنگی قرار می گیرند. مثلا پیش فرض های دینی، خود جزء اهداف برنامه‏ریزی هستند. دوم اینکه در برنامه ریزی های دیگر اقدام مهم است، در حالیکه در برنامه ریزی فرهنگی هم صورت اقدام و محتوای آن مهم است در برنامه ریزی فرهنگی پیش از ورود به فرایند تدوین برنامه، باید مبانی و الگوی عمل فرهنگی را مشخص کرد. این مبانی به ما می گویند که چه اهدافی باید دنبال شود، کدام چالش‏ها فراروی ما قرار دارند و غیره. . .
8-الزامات برنامه ریزی فرهنگی مطلوب
اگر “برنامه ریزی” را مداخلات هدفمند، آگاهانه و سنجیده انسانی در مسیر حوادث و فرایندها بدانیم – اعم از این که نتیجه آن ممکن است موفقیت آمیز باشد یا نه – بر این اساس برنامه ریزی فرهنگی را نیز می‏توان کوشش آگاهانه، سنجیده و سازمان یافته دولت برای ایجاد تغییر در وضع موجود و دستیابی به اهداف مطلوب در حوزه های مختلف فرهنگی دانست همانگونه که در تعریف بالا مستتر است عبارت “برنامه ریزی فرهنگی” با مفروضات زیر همراه است:
-در حوزه فرهنگی می توان دست به برنامه ریزی زد و اگر امری مطلوب نباشد، امری اجتناب ناپذیراست.
-در حوزه فرهنگ مشکلاتی وجود دارد که باید آن‏ها را با اقداماتی که”برنامه ریزی فرهنگی” می نامیم مرتفع سازیم.
-برنامه ریزی فرهنگی بیشتر بر عهده دولت است و یا از دولت انتظار می رود دست به چنین اقدامی بزند.
-برنامه ریزی فرهنگی مبتنی بر سر مشق ها و الگوهای فرهنگی موجود در جامعه است.
هنگامی که از واژه برنامه ریزی فرهنگی استفاده می کنیم، منظور نحوه به کارگیری منابع فرهنگی برای توسعه یکپارچه مکان‏هاست، به عبارت دقیقتر” برنامه ریزی فرهنگی” فرایند تشخیص پروژه ها، طراحی برنامه ها، و مدیریت استراتژی های اجرا را می گویند. هدف این نوع برنامه ریزی در واقع یک نگرش فرهنگی به انواع سیاست گذاری های عمومی (ایوانز، به نقل ازصالحی امیری، 1387) از اینجا برنامه ریزی فرهنگی مبتنی بر مجموعه ای از اهداف و الگوهای پیش بینی است. برنامه ریزی یا سیاست گذاری فرهنگی شامل اصول و راهبردهای کلی و عملیاتی شده ای است که بر نوع عملکرد یک نهاد اجتماعی در امور فرهنگی استیلا دارند تعریف ما از برنامه ریزی فرهنگی، متاثر از تعریفی است که از مفهوم فرهنگ ارائه می‏شود. اگر فرهنگ را در معنای کلی، به کار ببریم برنامه ریزی فرهنگی عبارت خواهد بود از “تلاش آگاهانه برای تغییر نگرش ها، اعتقادات، آداب و رسوم، ارزش ها و هنجارهای نسبتا پایدار و با دوام جامعه، مطابق خواست و الگوی ذهنی برنامه ریز”اما اگر فرهنگ رادر معنای محدود آن به کار ببریم، تعریف برنامه‏ریزی فرهنگی متفاوت و محدود خواهد بود. یعنی برنامه ریزی فرهنگی عبارت است از “تلاش آگاهانه و سنجیده برای تغییر فعالیت ها و محصولات فکری و فرهنگی و هنری در راستای دست یابی به اهداف مطلوب مد نظر برنامه‏ریز یا برنامه‏ریزان. به عبارت دیگر و به بیان ایوانز، برنامه ریزی عبارت است از: تشخیص منابع، توزیع یارانه ها و امکانات عمومی برای مجموعه ای از فعالیت های فرهنگی و هنری طراحی شده (تماشاخانه ها، گالری ها، تالارهای کنسرت، مراکز هنری و نمایش فیلم و. . ) و حمایت از هنرمندان و کارکنان فرهنگی. مثلا در اکثر جوامع غربی بخشی از برنامه ریزی فرهنگی، شامل مداخلات عامدانه ای است که دولت برای افزایش تقاضا در مصرف و تمایل به مشارکت در تولید آثار فرهنگی و هنری انجام می دهد. همان همانگونه که ملاحظه کردید، براساس تعریفی که از فرهنگ ارائه می دهیم، تعریف برنامه ریزی فرهنگی نیز متفاوت خواهد بود. برنامه ریزی فرهنگی عبارت است از “هر کوششی برای ایجاد تغییراتی آگاهانه مطابق با الگوی ذهنی پیشین در زمینه باورها، عقاید، ارزش ها، احساسات و رفتارها که با خصوصیت نسبتا پایدار از عقاید موردی متمایز می‏شود. (تاجیک، 1379. به نقل از عظیمی، امیر، 1387)
9-مفروضات و شروط برنامه ریزی فرهنگی مطلوب
ملزومات برنامه ریزی فرهنگی بر حسب اهداف و محتوایش متفاوت خواهد بود در کشورهایی که برنامه‏ریزی فرهنگی اجازه تعیین محتوای فرهنگ را ندارد و هدفش ایجاد فضای باز برای شکوفایی و توسعه فرهنگ است، ملزومات برنامه ریزی فرهنگی متفاوت با برنامه ریزی کشورهایی خواهد بود که برنامه ریزی فرهنگی دقیقا محتوای فرهنگ و شکل دادن به آن را از پیش تعیین می کند. گوردونو ماندی برای برنامه ریزی فرهنگی مطلوب و پایه ای پنج شرط اساسی قائل هستند: که به نظر می رسد برای برنامه ریزی فرهنگی نوع اول که مربوط به کشور های پیشرفته اروپایی است کاربرد بیشتری دارد، اگرچه این حرف بدان معنا نیست که این شروط هیچ کاربردی برای سایر کشور ها ندارد و برای آن‏ها مفید نخواهد بود. این پنج شرط عبارتند از:

Author:

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *