*201

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده مدیریت و حسابداری
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.A”
(رشته حسابداری)
عنوان
نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود روی تصمیمات سرمایه گذاری
استاد راهنما
جناب آقای دکتر محسن حمیدیان
نام و نام خانوادگی دانشجو
مهرنوش آسیائی صحنه
شماره دانشجویی
9055910830
خرداد 93

تعهدنامه اصالت رساله یا پایاننامه
اینجانب مهرنوش آسیائی صحنه دانشآموخته مقطع کارشناسی ارشد ناپیوسته در رشته حسابداری که در تاریخ 10/03/1392 از پایاننامه خود تحت عنوان نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود روی تصمیمات سرمایه گذاری با کسب نمرهی 18 و درجه کار شناسی ارشد M.A دفاع نمودهام، بدینوسیله متعهد میشوم:
1-این پایاننامه حاصل تحقیق و پژوهش انجام شده توسط اینجانب بوده و در مواردی که از دستاوردهای علمی و پژوهشی دیگران (اعم از پایاننامه، کتاب، مقاله و…..) استفاده نمودهام، مطابق ضوابط و رویه موجود، نام منبع مورد استفاده و سایر مشخصات آن را در فهرست مربوطه ذکر و درج کردهام.
2-این پایاننامه قبلا برای دریافت هیچ مدرک تحصیلی (هم سطح، پایینتر یا بالاتر) در سایر دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ارائه نشده است.
3-چنانچه بعد از فراغت از تحصیل قصد استفاده و هرگونه بهرهبرداری اعم از چاپ کتاب، ثبت اختراع و … از این پایاننامه داشته باشم، از حوزه معاونت پژوهشی واحد مجوزهای مربوطه را اخذ نمایم.
4-چنانچه در هر مقطعی زمانی خلاف موارد فوق ثابت شود، عواقب ناشی از آن را میپذیرم و واحد دانشگاهی مجاز است با اینجانب مطابق ضوابط و مقررات رفتار نموده و در صورت ابطال مدرک تحصیلیام هیچگونه ادعایی نخواهم داشت.
نام و نام خانوادگی: مهرنوش آسیائی صحنه
تاریخ و امضاء:

دانشگاه آزاد اسلامی
واحد تهران جنوب
دانشکده مدیریت و حسابداری
پایاننامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد “M.A.”
(رشته حسابداری)
عنوان
نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود روی تصمیمات سرمایهگذاری
نگارنده
مهرنوش آسیائی صحنه
امضاء هیأت داوران پروژه
استاد راهنما : جناب آقای دکتر محسن حمیدیان
هیأت ژوری: سرکار خانم دکتر رویا دارابی
هیأت ژوری:جناب آقای دکتر محمدرضا عسگری
مدیر گروه: جناب آقای دکتر محسن حمیدیان
تاریخ دفاعیه: 10/03/1393
با سپاس ازسه وجود مقدس:آنان که ناتوان شدند تا ما به توانایی برسیم… موهایشان سپید شد تا ماروسفید شویم…و عاشقانه سوختند تا گرمابخش وجود ما و روشنگر راهمان باشند…مادرانمانپدرانماناستادانمان حالا من یک حسابدارم!
تقدیم به
عزیزانم آنها که در تمام مراحل زندگی حتی زمانی که خودشان نیاز به همراه داشتند همراهم بودند
مادرم
پدرم
وخواهران عزیزم نسیم و کتان
و تقدیم به دو فرشته کوچک، که زندگیام با وجود آنها سرشار از رنگهای قشنگ شده
رها و آرادم
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکیده……………………………………………………………………………………………………………………………………………….1
فصل اول؛ کلیات پژوهش
1-1 دیباچه………………………………………………………………………………………………………………………………………..3
1-2 بیان مسئله…………………………………………………………………………………………………………………………………..5
1-3 اهمیت و ضرورت انجام پژوهش………………………………………………………………………………………………….6
1-4 اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………7
1-4-1 هدف علمی…………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-4-2 هدف کاربردی…………………………………………………………………………………………………………………………7
1-5 سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………….8
1-6 فرضیه های پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………..8
1-7 متغیرهای پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………8
1-7-1متغیر مستقل……………………………………………………………………………………………………………………………..9
1-7-2 متغیرهای وابسته………………………………………………………………………………………………………………………9
1-7-3 متغیرهای کنترل……………………………………………………………………………………………………………………..10
1-8 روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………12
1-9 داده ها ونحوه جمع آوری آنها……………………………………………………………………………………………………12
1-10 قلمرو پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………13
1-10-1 قلمرو موضوعی…………………………………………………………………………………………………………………..13
1-10-2 قلمرو مکانی……………………………………………………………………………………………………………………….13
1-10-3 قلمرو زمانی………………………………………………………………………………………………………………………..13
1-11 تعریف واژگان تخصصی پژوهش………………………………………………………………………………………………13
1-11-1 کیفیت گزارشگری……………………………………………………………………………………………………………….13
فهرست مطالب
عنوان صفحه
1-11-2 سرمایهگذاری سرمایهگذاری…………………………………………………………………………………………………13
1-11-3 سرمایه گذاری تحقیق و توسعه………………………………………………………………………………………………14
1-12 ساختار کلی پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………14
1-13 خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………………………………………..15
فصل دوم؛ ادبیات پژوهش
2-1 دیباچه………………………………………………………………………………………………………………………………………17
2-2 گفتاراول؛گزارشگری مالی……………………………………………………………………………………………………………18
2-2-1 کیفیت گزارشگری…………………………………………………………………………………………………………………19
2-2-2 عدم تقارن اطلاعاتی……………………………………………………………………………………………………………….21
2-3 گفتار دوم؛ سیاستهای تقسیم سود………………………………………………………………………………………………25
2-3-1 مفهوم سود تقسیمی………………………………………………………………………………………………………………..26
2-3-2 تئوری‌های تقسیم سود……………………………………………………………………………………………………………28
2-3-3 تئوری تقسیم سود باقیمانده…………………………………………………………………………………………………….29
2-3-4 تئوری علامتدهی…………………………………………………………………………………………………………………30
2-3-5 تئوری نمایندگی…………………………………………………………………………………………………………………….32
3-2-6 فرضیه هزینه نمایندگی……………………………………………………………………………………………………………33
2-3-7 فرضیه حداقل هزینه تقسیم سود………………………………………………………………………………………………..34
2-3-8 فرضیه پاداش مدیریت……………………………………………………………………………………………………………..35
2-3-9 فرضیه‌های پیامدی و جانشینی…………………………………………………………………………………………………..35
2-3-10 تئوری بلوغ…………………………………………………………………………………………………………………………..36
2-3-11 تئوری پذیرایی………………………………………………………………………………………………………………………37
2-3-12 عدم اطمینان جریان‌های نقدی و سیاست تقسیم سود…………………………………………………………………38
فهرست مطالب
عنوان صفحه
2-3- 13 نسبت سود انباشته به جمع حقوق صاحبان سهام و سیاست تقسیم سود ……………………………………..41
2-3-14 فرصت‌های سرمایه‌گذاری و سیاست تقسیم سود……………………………………………………………………….43
2-3-15 سودآوری و تقسیم سود…………………………………………………………………………………………………………44
2-4 گفتار چهارم؛ سرمایهگذاری…………………………………………………………………………………………………………..45
2-4-1 سرمایه گذاری سرمایهای………………………………………………………………………………………………………….47
2-4-1-1 بر اساس موضوع سرمایهگذاری…………………………………………………………………………………………….47
2-4-1-2 بر اساس زمان یا مدت سرمایهگذاری……………………………………………………………………………………..47
2-4-1-2 بر حسب خطر یا ریسک سرمایهگذاری………………………………………………………………………………….47
2-4-2 سرمایه گذاری تحقیق و توسعه………………………………………………………………………………………………….48
2-5 گفتار چهارم- پیشینه پژوهش………………………………………………………………………………………………………..50
2-5-1 پژوهشهای انجام گرفته در خارج از ایران………………………………………………………………………………….51
2-5-2 پژوهشهای انجام شده در داخل کشور………………………………………………………………………………………52
2-6 خلاصه فصل………………………………………………………………………………………………………………………………63
فصل سوم؛ روش شناسی پژوهش
3-1 دیباچه………………………………………………………………………………………………………………………………………65
3-2 روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………66
3-3 جامعه و نمونه آماری پژوهش……………………………………………………………………………………………………..67
3-4 روش گردآوری اطلاعات…………………………………………………………………………………………………………..68
3-5 قلمرو پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………..69
3-5-1 قلمرو موضوعی…………………………………………………………………………………………………………………….69
3-5-2 قلمرو مکانی………………………………………………………………………………………………………………………….69
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-5-3 قلمرو زمانی………………………………………………………………………………………………………………………….69
3-6 سوالات و فرضیههای پژوهش……………………………………………………………………………………………………..69
3-7 مدل پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………..70
3-8 تعاریف عملیاتی متغیر………………………………………………………………………………………………………………..71
3-8-1 متغیر مستقل………………………………………………………………………………………………………………………….72
3-8-2 متغیر وابسته……………………………………………………………………………………………………………………………73
3-8-3 متغیرهای کنترل……………………………………………………………………………………………………………………….73
3-9 روش های آماری تحلیل اطلاعات و آزمون فرضیههای پژوهش………………………………………………………..75
3-9-2 آمار توصیفی…………………………………………………………………………………………………………………………..75
3-9-2 آمار استنباطی………………………………………………………………………………………………………………………….76
3-9-1 مزیت استفاده از داده‌های ترکیبی نسبت به سری زمانی و مقطعی…………………………………………………..77
3-9-2 داده‏های ترکیبی……………………………………………………………………………………………………………………….78
3-9-3 آزمون معنیدار بودن اثرات فردی F چاو…………………………………………………………………………………..79
3-9-4 مدلهای تابلویی……………………………………………………………………………………………………………………..80
3-9-5- آماره هاسمن…………………………………………………………………………………………………………………………80
3-10 آزمون‏های آماری و معیارهای استفاده شده به منظور مقایسه مدل‏ها………………………………………………….82
3-10-1 آزمون t………………………………………………………………………………………………………………………………..82
3-10-2 آزمون F………………………………………………………………………………………………………………………………83
3-10-3 ضریب تعیین………………………………………………………………………………………………………………………..83
3-11 فروض مدل رگرسیون خطی کلاسیک………………………………………………………………………………………….83
3-11-1 ناهمسانی واریانس…………………………………………………………………………………………………………………84
3-11-2- عدم خود همبستگی جملات خطا………………………………………………………………………………………….84
فهرست مطالب
عنوان صفحه
3-12 نرم افزارهای تجزیه و تحلیل………………………………………………………………………………………………………85
3-13 خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………………………………………….85
فصل چهارم؛ تجزیه وتحلیل دادهها
4-1 دیباچه………………………………………………………………………………………………………………………………………87
4-2 جامعه آماری پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………87
4-3 آمار توصیفی……………………………………………………………………………………………………………………………..90
4-3-1 تحلیل آمار توصیفی………………………………………………………………………………………………………………..92
4-4 آمار استنباطی……………………………………………………………………………………………………………………………94
4-5 همبستگی بین متغیر های پژوهش………………………………………………………………………………………………..94
4-6 آزمون نرمال بودن متغیر وابسته…………………………………………………………………………………………………….98
4-7 آزمون ناهمسانی واریانس……………………………………………………………………………………………………………99
4-8 آزمون هم خطی متغیرها……………………………………………………………………………………………………………100
4-9 آزمون عدم خود همبستگی بین باقیماندهها(دوربین واتسون)…………………………………………………………103
4-10 روش‌های برآورد مدل…………………………………………………………………………………………………………….104
4-10-1 آزمون فرضیه اول پژوهش…………………………………………………………………………………………………..105
4-10-2 آزمون فرضیه دوم پژوهش………………………………………………………………………………………………….108
4-10-2-1 مدل سرمایهگذاری تحقیق و توسعه………………………………………………………………………………….109
4-10-2-2 مدل سرمایهگذاری سرمایهای…………………………………………………………………………………………..111
4-10-3 آزمون فرضیه سوم پژوهش………………………………………………………………………………………………….114
4-10-3-1 مدل اول شرکت های با رشد بالا …………………………………………………………………………………….115
4-10-3-2 مدل دوم شرکت های با رشد پایین………………………………………………………………………………….117
4-11 خلاصه نتایج فرضیات…………………………………………………………………………………………………………….119
فهرست مطالب
عنوان صفحه
4-12 خلاصه فصل…………………………………………………………………………………………………………………………120
فصل پنجم؛ خلاصه، نتیجه گیری و پیشنهادها
1-5 دیباچه……………………………………………………………………………………………………………………………………122
2-5 چکیدهای از ماهیت و تحلیل های پژوهش………………………………………………………………………………….122
5-3 نتیجهی آزمون فرضیه اول پژوهش……………………………………………………………………………………………..124
5-4 نتیجهی آزمون فرضیه دوم پژوهش…………………………………………………………………………………………….125
5-5 نتیجهی آزمون فرضیه سوم پژوهش……………………………………………………………………………………………126
5-6 خلاصهی نتایج آزمون فرضیهها و مقایسه با نتایج پیشین…………………………………………………………………128
5-7 پیشنهادهای پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………..129
5-7-1 پیشنهادهایی برای پژوهشهای آتی………………………………………………………………………………………….129
5-7-2 پیشنهادهای کاربردی……………………………………………………………………………………………………………..129
5-8 محدودیتهای پژوهش………………………………………………………………………………………………………………130
5-9 خلاصه فصل ……………………………………………………………………………………………………………………………131
پیوستها…………………………………………………………………………………………………………………………………………132
منابع ومآخذ……………………………………………………………………………………………………………………………………..154
چکیدهی انگلیسی……………………………………………………………………………………………………………………………..160
چکیده
قضیه نامربوط بودن تقسیم سود سهام میلر و مودیلیانی(1961) بر این موضوع دلالت دارد که در بازارهای کامل سیاست تقسیم سود نباید روی تصمیمات سرمایه گذاری تاثیربگذارد. با این حال در بازارهای ناقص محدودیت مالی خارجی که از عدم تقارن اطلاعات نشأت می گیرد، میتواند شرکت را به منظور تقسیم سود مجبور به چشم پوشی از پروژه های سرمایهای با ارزش کند. هدف ما از این مطالعه بررسی نقش کیفیت گزارشگری مالی در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود روی تصمیمات سرمایهگذاری میباشد. نمونه پژوهش شامل 99 شرکت در طی سالهای 1387-1391 میباشد. کیفیت گزارشگری مالی به عنوان متغیر مستقل و سرمایهگذاری کل و سرمایه گذاری سرمایهای و سرمایهگذاری تحقیق وتوسعه به عنوان سرمایهگذاری وابسته میباشند. برای آزمون تمام فرضیههای این پژوهش به جزء فرضیه سوم که رگرسیون چندگانه به روش دادههای تلفیقی بود بصورت رگرسیون چندگانه به روش دادههای ترکیبی استفاده شد. برای تعیین کیفیت گزارشگری مدل اقلام تعهدی اصلاح شده دیچاو و دیچو (سال 2006)، تهیه شده توسط ام سی نیکول، به کار گرفته شده است. نتایج حاصل از آزمون فرضیه نشان می دهد که رابطه بین کیفیت گزارشگری مالی و سیاست تقسیم سود و تصمیمات سرمایه گذاران معنا دار نمیباشند.
واژههای کلیدی: کیفیت گزارشگری مالی، سیاست تقسیم سود، سرمایهگذاری کل، سرمایهگذاری سرمایهای، سرمایهگذاری تحقیق وتوسعه
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1 دیباچه
با پیشرفت علم و فنآوری، روابط اقتصادی سازمان به مراتب پیچیدهتر از گذشته شده و اقتصاد وارد مرحله جدیدی شده است، به طوری که موسسات کوچک به شرکتهای بزرگ سهامی چند ملیتی تغییر شکل دادند که این امر موجب توسعه و گسترش بازارهای مالی و پولی شده و هزاران نفر در سراسر دنیا اقدام به سرمایهگذاری در سهام شرکتها نمودهاند و این رشد و دگرگونی سریع روابط اقتصادی منجر به رقابت شدیدی درعرصه تجارت، صنعت و سرمایهگذاری شده است. لذا شرکتها برای بقا و گسترش فعالیتهای خود، نیاز به انجام سرمایهگذاریهای مناسب و بهموقع دارند. از آنجا که گزارشهای مالی شرکتها باید اطلاعاتی فراهم نماید که برای سرمایهگذاران بالقوه و بالفعل و بستانکاران و سایر استفادهکنندگان در سرمایهگذاریهای منطقی، اعطای اعتبار و تصمیمات مشابه سودمند باشد و اطلاعات ارائه شده باید برای کسانی که درک معقولی از امور تجاری و فعالیت های افتصادی دارند و یا خواستار مطالعه اطلاعات با سعی و کوشش معقول هستند، قابل فهم باشد. همچنین گزارشهای مالی بایستی اطلاعات لازم برای ارزیابی وضعیت مالی و بنیهی اقتصادی بنگاه گزارشگر، ارزیابی عملکرد و توان سود آوری، ارزیابی چگونگی تامین مالی و مصرف وجوه نقد، ارزیابی چگونگی ایفای مسئولیت مباشرت مدیریت و انجام تکالیف قانونی و فراهم کردن اطلاعات مکمل برای درک بهتر اطلاعات مالی ارائه شده و پیشبینی وضعیت آتی فراهم نماید. در نتیجه این گزارشها اهمیت به سزایی در تحقق اهداف یاد شده دارند و افزایش کیفیت آنها میتواند موجب کاراتر بودن سرمایهگذاری شرکتها و حفظ و توسعه منابع آن ها گردد(خدائی و یحیایی، 1389).
از طرف دیگر در اواخر قرن 20 میلر و مودیلیانی اثبات می کنند که در بازار سرمایه کامل، سیاست سود تقسیم شده در ارزش شرکت نامربوط است زیرا: (1) فقط سرمایه گذاری هایی که درآمد و جریان نقد آتی
تولید کنند روی ارزش شرکت اثر می گذارند و (2) سرمایه ها مستقل از تقسیم سود هستند. بعدها اصطلاح “اصل تفکیک” توسط فاما و میلر یک پیشبینی مهم از قضیه نامربوط بودن تقسیم سود میسر میسازد : سیاست تقسیم سود نباید روی تصمیمات سرمایه گذاری اثر بگذارد.
با این حال در بازارهای ناقص سیاست تقسیم سود می تواند روی تصمیمات سرمایه گذاری موثر باشد. وقتی مدیران در مورد ارزش داراییها و پروژههای سرمایهگذاری بیشتر از سرمایهگذاران خارجی میدانند مشکلات و مخاطرات اخلاقی میتواند، دسترسی شرکت را به منابع خارجی محدود سازد. این محدودیت میتواند نتیجه رقابت بین پروژههای سرمایهگذاری و سود سهام برای منابع داخلی باشد و شرکت با محدود کردن منابع داخلی باید بین دنبال کردن سرمایهگذاریها و پراخت سود تقسیم شده یکی را انتخاب کنند. پرداخت سود سهام میتواند شرکت را مجبور به چشم پوشیدن از سرمایه گذاری روی پروژه ها کند. پژوهشهای اخیر نشان میدهد که سود سهام تقسیم شده اثر منفی روی سرمایهگذاری دارد. شواهدی که توسط باروا وهمکاران بررسی شده است، نشان میدهد که مدیران به منظور حفظ سود سهام از فرصت های سرمایهگذاری چشمپوشی می کنند. دانیل و همکاران (2010) به شواهد سازگاری رسیدهاند، شرکتهایی که با کمبود وجه نقد مواجه هستند به منظور حفظ تقسیم سود سرمایهگذاریهای خود را کاهش میدهند. همچنین ممکن است که شرکتی صرفا برای افزایش تقسیم سود سهام سرمایهگذاری های خود را کاهش دهد. ما فرض می کنیم که گزارشگری مالی نقش مهمی را در کاهش محدودیت و یا اثر منفی تقسیم سود بر روی سرمایهگذاری بازی می کند. کیفیت بالای گزارشگری با ارائه اطلاعات بیشتر روی ارزش سرمایهگذاری شرکت باعث عدم تقارن اطلاعاتی میشود(باشمن و اسمیت 2001). علاوه بر این، کیفیت بالای گزارشگری مالی مشکلات و مخاطرات اخلاقی را ازطریق تسهیل نمودن قراردادها و نظارت بر آن کاهش می دهد(هیلی و پیلپو 2001). پس شرکتهایی با کیفیت عالی گزارشگری مالی دسترسی بیشتری به منابع خارجی دارند. بنابراین احتمال کمتری وجود دارد که مجبور به چشمپوشیدن از پروژههای سرمایهگذاری برای پرداخت سود سهام شوند(وانگ و یو ،2012).
در این پژوهش نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود در شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران بررسی خواهد شد. دراین فصل ابتدا مسئله بیان و ضرورت انجام آن تبیین میگردد. سپس با توجه به مسئله و سوالات پژوهش ، فرضیات پژوهش تدوین و ارائه می شود، در ادامه روش پژوهش بصورت کلی تشریح می شود.
1-2 بیان مسئله
رشد و دگرگونی سریع روابط اقتصادی، منجر به رقابت شدیدی در عرصه تجارت، صنعت و سرمایهگذاری شده است لذا شرکت ها برای بقاء و گسترش فعالیت های خود، نیاز به انجام سرمایه گذاری های مناسب و به موقع دارند. گزارشهای مالی شرکت ها باید اطلاعاتی فراهم نماید که برای سرمایه گذاران بالقوه و بالفعل، بستانکاران وسایر استفادهکنندگان در سرمایهگذاریهای منطقی، اعطای اعتبار و تصمیمات مشابه سودمند باشد. گزارشهای مالی بایستی اطلاعات لازم برای ارزیابی وضعیت مالی و بنیه اقتصادی بنگاه، ارزیابی عملکرد و توان سودآوری، ارزیابی چگونگی تامین مالی و مصرف وجوه نقد، ارزیابی چگونگی ایفای مسئولیت مباشرت مدیریت و انجام تکالیف قانونی و فراهم کردن اطلاعات مکمل برای درک بهتر اطلاعات مالی ارائه شده و پیش بینی وضعیت آتی را فراهم نماید(یحیایی،خدایی،1389). با توجه به محدودیت منابع، توسعه سرمایهگذاری از جمله مسائل بسیار با اهمیت است، از این رو جایگاه با اهمیت اطلاعات در توسعه اقتصادی و سرمایهگذاری مورد اتفاق صاحب نظران علوم اقتصادی است(حیدری کرد زنگنه و عالی پور 1386). از طرفی پژوهشگران و اهل حرفه حسابداری به دنبال افزایش کیفیت حسابداری به عنوان ابزاری برای ادای مسئولیت پاسخگویی به نیازهای جامعه بودهاند. به عنوان مثال بنابر مفاهیم نظری گزارشگری مالی، هدف صورتهای مالی عبارت از ارائه اطلاعاتی تلخیص و طبقه بندی شده درباره وضعیت مالی، عملکرد مالی و انعطاف پذیری مالی واحد تجاری است که برای طیفی گسترده از استفاده کنندگان صورت های مالی در اتخاذ تصمیمات اقتصادی مفید واقع گردد. دست یابی به این هدف مستلزم آن است که اطلاعات مزبور در درجه نخست، مربوط و قابل اتکا بوده و در درجه دوم قابل فهم و قابل مقایسه باشد (مدرس و حصار زاده 1387). لذا فرض بر این است که کیفیت گزارشگری مالی، کارایی سرمایهگذاری را به وسیله کاهش عدم تقارن اطلاعاتی از دو طریق بهبود بخشد: 1) با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی میان شرکت و سرمایهگذاران، هزینه تامین مالی شرکت را کاهش میدهد. 2) با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی میان سهامداران و مدیریت واحد تجاری، هزینه کنترل و نظارت بر مدیریت توسط سهامداران را کاهش میدهد.
اصل نامرتبط بودن تقسیم سود سهام میلر و مودیلیانی (1961) بر این موضوع دلالت دارد که در بازارهای کامل، سیاست تقسیم سود سهام نباید روی تصمیمات سرمایهگذاری تاثیرگذار باشد. اما در بازارهای ناقص، محدودیت سرمایهگذاری خارجی که ناشی از عدم تقارن اطلاعات می باشد، میتواند، شرکتها را مجبور به صرفنظر از پروژههای سرمایهگذاری ارزشمند، به منظور پرداخت سود سهام نماید. کیفیت بالای گزارشگری مالی به طور چشمگیری اثر منفی تقسیم سود سهام را بر سرمایهگذاری (به ویژه سرمایهگذاریR&D) کاهش می دهد. همچنین این کاهش در میان شرکتهای در حال رشد نسبت به دیگر شرکتها بیشتر به چشم می خورد.
1-3 اهمیت و ضرورت انجام پژوهش
بازار سرمایه به عنوان موتور محرکه اقتصاد بر محور اطلاعات قرار دارد و جریان درست اطلاعات در این بازار منجر به اتخاذ تصمیمات صحیح و منطقی از سوی مشارکت کنندگان می شود و در نهایت توسعهی اقتصادی و بهبود رفاه اجتماعی را به ارمغان می آورد، گزارشهای مالی از مهمترین منابع اطلاعاتی است که هدف آن فراهم کردن اطلاعات لازم برای تصمیمگیریهای اقتصادی میباشد و بخش اعظمی از نیاز اطلاعاتی بازار سرمایه را تامین میکند و متاسفانه در سالهای پایانی قرن بیستم میلادی و در آستانه ورود به قرن بیست ویکم ورشکستگی شرکت های بزرگ، سیستم گزارشگری مالی را با بحران مواجه کرد ورشکستگی چنین شرکتهایی باعث نشانهرفتن انگشت اتهام به سوی حسابداری وگزارشگری مالی شد، به طوری که در موارد متعدد از این وقایع به عنوان رسوایی حسابداری یاد شد و اما این خاتمه کار نبود، بلکه سیستم گزارشگری مالی به دلیل خدشهدار شدن اعتبار آن، همواره در جلب اعتماد عمومی با بحرانهایی مواجه شد(بولو،1386). افزایش شمار تقلبها که با ورشکستگی شرکتهای بزرگ در هم آمیخته بود نگرانیهایی را درباره کیفیت گزارشهای مالی به همراه داشت. حرفه حسابداری و حسابرسی در راستای چارهچویی دراین خصوص به تدبیر راهکارهایی همت گمارد از سوی دیگر صاحبنظران و اندیشمندان دانشگاهی نیز به سهم خود، سمت وسوی پژوهشهای تجربی را به کیفیت گزارشگری مالی و اثرات آن بر بازار سرمایه سوق دادند تا بلکه بتوانند در این خصوص نقش مفیدی را ایفا نمایند (نیکومرام و بادآور نهندی ، 1388)
کیفیت اطلاعات مهم و کلیدی ارائه شده در گزارشهای مالی به طور اخص صورت های مالی شرکت اهمیت زیادی در ارزیابی عملکرد شرکتها داشته و خواهد داشت. (ثقفی،عرب مازاریزدی،1389). همچنین بسیاری از تصمیمات اقتصادی بر اساس اطلاعات حاصل از این سیستم ها اتخاذ شده و سهم عمدهای از مبادلات اوراق بهادار به خرید و فروش سهام شرکتها به این مورد اختصاص دارد که آن نیز به نوبه خود تحت تاثیر ارقام و اطلاعات حسابداری بر طیف وسیع تصمیم گیرندگان ذینفع در شرکت ها به درک بهتر از چگونگی نقش این اطلاعات و ضرورت افشا بیشتر و بهتر آن ها کمک می کند. باتوجه به اهمیت کیفیت گزارشگری بر تصمیمات سرمایهگذاران و نقش محدود کننده تقسیم سود بررسی اقداماتی که بر این مسائل اثرگذار می باشند، باید مورد توجه قرار گیرد. بدین منظور در این پژوهش به تبیین نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته خواهد شد.
1-4 اهداف پژوهش
اهداف این پژوهش به دو هدف عملی و هدف کاربردی تقسیم میشود.
1-4-1 هدف علمی
این پژوهش در نظر دارد نقش بارز کیفیت گزارشگری مالی را در کاهش درگیری بین سرمایهگذاری شرکتها و سیاست های تقسیم سود را برجسته نماید و در نهایت احتمال صرف نظر کردن شرکت ها از پروژههای سرمایه گذاری ارزشمند، به منظور پرداخت سود سهام ، کاهش دهد.
1-4-2 هدف کاربردی
سرمایه گذاران ، تحلیل گران مالی و سایر استفاده کنندگان می توانند با توجه به نتایج به دست آمده این پژوهش،‌ ارزیابی مناسبتری را از گزارشهای مالی داشته و نسبت به سرمایهگذاری در آنها تصمیمات شایسته تری اخذ نمایند. موسسات حسابرسی نیز می توانند با توجه به نتایح به دست آمده از این پژوهش به وضیعت مالی شرکت های صاحب کار خود از نظر کیفیت گزارشگری مالی اطلاع حاصل کرده ودر جهت پیش برد اهداف و برنامه های حسابرسی خود برای انجام یک حسابرسی با کیفیت برنامهریزی نمایند. سازمان بورس اوراق بهادار و همچنین مدیران و کارشناسان این سازمان، نیز میتواند با استفاده از این پژوهش شرکتها را به گونهای بهتر و عادلانهتر مورد ارزیابی قرار دهند. مدیران، کارشناس شرکتهای سرمایهگذاری، به منظور حصول اطمینان از صحت سرمایهگذاریهای خود نیازمند گزارشهایی با کیفیت بالاتر هستند، به همین علت این پژوهش میتواند آنها را در انتخاب صحیحتر سرمایهگذاریهای خود یاری دهد و در نهایت این کارگزارها هستند که میتوانند با استفاده از نتایج این پژوهش وظایف خود را به نحو صحیحتری انجام دهند.
1-5 سوالات پژوهش
در راستای مواردی که در تبیین مسأله در رابطه با کیفیت گزارشگری و سیاستهای تقسیم سود و اثر آنها بر سرمایهگذاریها شرح داده شد و پس از این که ضرورتهای انجام پژوهش توجیه شد و اهداف پژوهش ذکر گردید، سوالات به شرح زیر مورد بررسی قرار میگیرد:
آیا کیفیت گزارشگری مالی تاثیر منفی تقسیم سود را کاهش می دهد؟
آیا اثر منفی کیفیت گزارشگری بر آثار سیاستهای تقسیم سود، در شرکتهای سرمایهگذاری در طرحهای R&D نسبت به سرمایه گذاری سرمایه ای انجام شده بیشتر است؟
آیا اثر منفی کیفیت گزارشگری بر آثار سیاستهای تقسیم سود، در شرکتهای در حال رشد نسبت به دیگر شرکتها قوی تر است؟
1-6 فرضیه های پژوهش
نظر به اینکه پژوهش حول یک مسئله یا مشکل صورت میگیرد و با توجه به روشن شدن مسائل موجود در پژوهش، برای فراهم نمودن پاسخی علمی به این پرسشها، فرضیههایی بر پایهی چارچوب نظری و پیشینهی پژوهش به شرح زیر ذکر میگردد:
فرضیه اول: کیفیت گزارشگری مالی، تاثیر منفی تقسیم سود را کاهش می دهد.
فرضیه دوم: اثر منفی کیفیت گزارشگری بر آثار سیاست های تقسیم سود، در شرکتهای سرمایه گذاری در طرح های R&D نسبت به سرمایه گذاری سرمایه ای انجام شده بیشتر است.
فرضیه سوم: اثر منفی کیفیت گزارشگری بر آثار سیاست های تقسیم سود، در شرکتهای در حال رشد نسبت به دیگر شرکت ها قوی تر است.
1-7 متغیرهای پژوهش
همانطور که پیشتر اشاره شد درپی یافتن رابطهی معنادار بین سه گروه اطلاعات در یک جامعه هستیم این متغیرها به شرح زیر میباشند:
1-7-1 متغیرهای مستقل
آن متغیری است که محقق تاثیر آن را بر سایر متغیرها مورد سنجش قرار می دهد که متغیر مستقل در این پژوهش به شرح زیر است :
1-7-1-1 کیفیت گزارشگری(
Quality Reporting)
توان صورتهای مالی درانتقال اطلاعات عملیات شرکت و به طور خاص پیشبینی جریانهای نقدیمورد انتظار آن به سرمایهگذاران. بر مبنای این نظر که اقلام تعهدی، ارزش اطلاعاتی سود را با کاهش اثر نوسانات ناپایدار در جریانهای نقدی بهبود میبخشد (دیچاو و دیچِِِِِِِِو، 2002؛ امسی نیکلز، 2002)، در این پژوهش کیفیت اقلام تعهدی سرمایه در گردش به عنوان جانشین کیفیت گزارشگری مالی درنظرگرفته میشود.
1-7-2 متغیر وابسته
متغیر وابسته، متغیری است که متغیر مستقل بر روی آن اثر می کنند که در این پژوهش متغیر سرمایهگذاری به عنوان متغیر وابسته شناخته میشود که خود به سه دسته به شرح زیر میباشد .
1-7-2-1 سرمایهگذاری کل(Total Investment)
در این پژوهش مجموع سرمایهگذاری تحقیق و توسعه و سرمایهگذاری سرمایهای میباشد.
1-7-2-2 سرمایهگذاری تحقیق و توسعه(R&D Investment)
تحقیق وتوسعه هرگونه فعالیت منسجم و خلاق در جهت افزایش سطح دانش مربوط به انسان، فرهنگ، جامعه و استفاده از این دانش برای کاربردهای جدید است (علی احمدی1377). به بیانی دیگر، تحقیق و توسعه، فرایند تبدیل اندیشهها به تولیدات جدید و با کیفیت تر شدن تولیدات موجود است.(جفری ،1989) تحقیق و توسعه سهمی از مخارج بنگاههای اقتصادی و دولت هستند که صرف انجام کارهای پژوهشی و تولید فنآوریهای جدید یا کالاهای جدید میشو د.(جباری،1386)
1-7-2-3 سرمایهگذاری سرمایهای (Capital Investment)
سرمایهگذاری عبارت است از تبدیل وجوه مالی به یک یا چند نوع دارایی، که برای مدتی در زمان آتی نگهداری خواهد شد. واژه سرمایهگذاری میتواند دامنه وسیعی از فعالیتها را شامل شود. این واژه میتواند شامل سرمایه گذاری در گواهی سپرده ، اوراق قرضه، سهام عادی یا صندوق های مشترک سرمایهگذاری باشد، اگرچه کسانی که به صورت حرفه ای به سرمایهگذاری میپردازند از داراییهایی دیگری از قبیل گواهی خرید، برگ خرید وفروش سهام ، اوراق قابل تبدیل و دارایی هایی مشهود مانند طلا واشیای قیمتی ، برای انجام سرمایهگذاری استفاده میکنند. سرمایهگذاری میتواند دارای درجات مختلف ریسک پذیری باشد و هر فردی میتواند با توجه به شرایط خود از تصمیمات سرمایهگذاری استفاده کند(تهرانی ونوربخش،1382)
1-7-3 متغیر کنترل
در یک پژوهش، اثر تمام متغیرها را بر یکدیگر نمیتوان به طور همزمان مورد مطالعه قرار داد. بنابراین پژوهشگر اثر برخی از متغیرها را کنترل نموده، آن ها را خنثی می کند. متغیرهای زیر در این پژوهش متغیر کنترلی هستند.
1-7-3-1 تقسیم سود ( Dividend)
به مقدار سودی که شرکت تقسیم میکند و به طور نقدی به دست سهامدار میرسد. اینکه چه میزان از سود تحقق یافته هر سهم به صورت نقدی توزیع شود و چه میزان در شرکت باقی بماند تصمیمی است که در مجمع عادی سالیانه توسط هیات مدیره به مجمع پیشنهاد داده میشود و سپس به تصویب سهامداران میرسد.
1-7-3-2 کیو توبین(Tobinq)
شاخص کیو توبین یکی از شاخص های سنجش ارزش است و یکی از معتبرترین شاخص های عملکرد شرکتهاست. الگوی کیوی توبین در سال 1969 توسط جیمز توبین با عنوان نسبت ارزش بازار به هزینه جایگزینی سرمایه توبین ارائه شد. جیمز توبین نظریه کیو توبین به عنوان شاخصی برای پیش بینی اینکه آیا وجوه سرمایه گذاری شده افزایش و کاهش خواهند یافت معرفی کرد.(عزیزی،درویشی ،1390)
1-7-3-3 اندازه شرکت( Size)
برای سنجش اندازه شرکت از لگاریتم داراییهای ابتدای دوره استفاده میکنیم.
1-7-3-4 دارایی های ثابت مشهود( Tangibility )
این متغیر نشان دهنده اموال، ماشین آلات وتجهیزات و کلیه داراییهای ثابت شرکت می باشد .
1-7-3-5 اهرم مالی (Leverage)
پژوهشهای مالی اهرم را به عنوان میزان بدهی که به منظور منابع مالی مورد نیاز برای کسب دارایی بدست میآید، تعریف کرده اند.
1-7-3-6 جریان نقد عملیاتی (Cash Flow Opration)
جریان نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی درصورت جریان نقد را جریان نقد عملیات مینامیم.
1-7-3-7 سن شرکت(Age)
این متغیر نشان دهنده تعداد سالهای سپری شده از بدو تاسیس شرکت میباشد.
1-7-3-8 چرخه عملیاتی ( Cycle of Opration)
این چرخه میانگین دوره گردش عملیات و میانگین دوره دریافت وجوه برای فروش میباشد
1-7-3-9 وجوه نقد (Cash)
این متغیر نشان میدهد که چند درصد از دارایی های شرکت به صورت نقد نگه داری می شوند.
1-7-3-10 نرخ بازده دارایی(ROA)
برخی از تحلیلگران این نسبت را شاخص نهایی برای تشخیص کفایت و کارایی مدیریت در اداره امور واحد تجاری میدانند.نسبت مزبور بازدهی است که شرکت برای کلیه سرمایهگذاران و اعتباردهندگان تحصیل کرده است .
1-8 روش پژوهش
این پژوهش ازنظر ماهیت و محتوا از نوع همبستگی است، که با استفاده از دادهها ثانویه مستخرج از صورتهای مالی شرکتهای پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار به تحلیل رابطه همبستگی می پردازد. انجام این پژوهش در چارچوب استدلال قیاسی- استقرایی صورت خواهد گرفت. علت استفاده از روش همبستگی کشف رابطه بین متغیرهاست. پژوهش همبستگی یکی از انواع پژوهشهای توصیفی است. از سوی دیگر پژوهش حاضر از نوع پس رویدادی است، یعنی بر مبنای تجزی و تحلیل اصلاحات گذشته (صورتهای مالی شرکتها) انجام میگیرد. در پژوهش حاضر ابتدا همبستگی بین متغیرهای پژوهش را مورد آزمون قرار داده و درصورت همبستگی بین متغیرهای پژوهش اقدام به برآورد مدل رگرسیونی خواهیم نمود.
ازنظر هدف این پژوهش جز پژوهشهای کاربردی محسوب میشود. پژوهشهای کاربردی ، پژوهشهایی هستند که با استفاده از نتایج بنیادی به منظور بهبود و به کمال رساندن رفتارها، روشها، ابزارها،وسایل تولیدات، ساختار والگوهای مورد استفاده جوامع انسانی انجام میشود. همچنین پژوهشهایی هستند که نظریهها، قانون مندیها ،اصول وفنونی که در پژوهشهای پایه تدوین میشوند را برای حل مسائل اجرائی به کار میگیرد.
1-9 داده ها ونحوه جمع آوری آن ها
جهت گرد آوری منابع نظری به ادبیات موضوع مباحث تئوریک پژوهش از منابع کتابخانه ای ( کتابها، مقالهها و مجلههای موجود در زمینه پژوهش مورد نظر) پایاننامه ها، نشریههای معتبر بین المللی که به صورت آنلاین در پایگاه های اینترنتی موجود بود و سایر پایگاههای معتبر استفاده شده است. اطلاعات و دادههای خام مورد نیاز شرکت ها به منظور بررسی متغیرهای اصلی و کنترلی فرضیات پژوهش به طریق نرمافزارهای رهآورد نوین و در مواقع لزوم مراجعه مستقیم به صورت های مالی شرکت در وبسایت www.rdis.ir متعلق به سازمان بورس واوراق بهادار( مدیریت پژوهش توسعه مطالعات اسلامی) در دسترس است، جمع آوری شده است . هم چنین برخی اطلاعات نیز از صورت ها ی مالی شرکتها و اطلاعیه های مربوط به تصمیمات مجمع عمومی شرکتها و سایر اطلاعات دریافتی از سازمان بورس اوراق بهادار بدست آمده است.
1-10 قلمرو پژوهش
هر پژوهشی باید دارای قلمرو و دامنه مشخصی باشد تا پژوهشگر در همه مراحل پژوهش، بر موضوع تسلط کافی داشته باشد و بتواند نتایج حاصل از نمونه انتخابی را به جامعه تعمیم دهد. این پژوهش نیز مانند سایر پژوهش‏ها دارای دامنه‏های زیر می‏باشد:
1-10-1 قلمرو موضوعی
از نظر تئوری این پژوهش مربوط به حوزه پژوهش های مالی می باشد که درصدد تعیین نقش کیفیت گزارشگری در کاهش اثر محدودیت سیاست تقسیم سود روی تصمیمات سرمایه گذاران است.
1-10-2 قلمرو مکانی
شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران در فاصله زمانی مذکور در نظر گرفته شده است.
1-10-3 قلمرو زمانی
دوره ی زمانی 5 ساله بین سال های 1387 تا 1391 در نظر گرفته شده است.
1-11 تعریف واژگان تخصصی پژوهش
اصطلاحات و واژههایی که در این پژوهش استفاده شده است به شرح زیرتعریف میشود:
1-11-1 کیفیت گزارشگری
در بسیاری از مطالعات حسابداری ، کیفیت گزارشگری مالی میزان صداقت مدیران در ارائهی منصفانه و حقیقی برای تصمیمگیرندگان تعریف شده است، به بیان دیگر، هرگاه مدیران در ارائه اقلام مندرج در صورتهای مالی دو واژهی بیطرفی و عینیت را رعایت کرده باشند، میتوان گفت کیفیت گزارشگری مالی وجود دارد(برانت وهمکاران 2010)
1-11-2 سرمایهگذاری سرمایهگذاری
سرمایهگذاری سرمایهای متشکل از سرمایهگذاری در دارایی ثابت شامل تجهیزات ، اموال و ماشین آلات میباشد.
1-11-3 سرمایه گذاری تحقیق و توسعه
سرمایهگذاری درفعالیتهایی که به دنبال انجام توأم پژوهش و پیاده سازی نتایج آن در شکل کاربردی در قالب توسعه محصول جدید، تغییر محصول موجود، تغییر در فرایندهای عملیاتی و غیره است.
1-12 ساختار کلی پژوهش
فصل اول: به بیان موضوع، اهداف پژوهش، فرضیه های پژوهش،نحوه جمع آوری داده ها ، بیان متغیر ها، قلمرو پژوهش و جامعه آماری پرداخت شده است.
فصل دوم: مروری فشرده بر ادبیات حسابداری در زمینه ی موضوع پژوهش دارد، ضمن اشاره به مباحث تئوریک مطرح شده در این زمینه، مروری مختصر بر پژوهش تجربی انجام شده در داخل وخارج ایران بیان می کند.
فصل سوم :به بیان فرضیه های پژوهش، متغیر های مورد مطالعه ، جامعه آماری، نحوه جمع آوری اطلاعات و در نهایت چگونگی آزمون فرضیه ها ومدل آماری به کار گرفته شده، اختصاص یافته است.
فصل چهارم: به تجزیه وتحلیل اطلاعات دریافت شده، اختصاص داده شده است.
فصل پنجم: مربوط به نتیجه گیری و پشتیبانی شامل تجزیه و تحلیل حاصل از آزمون فرضیه ها ، محدودیتها، پیشنهادها برای پژوهش های آتی می باشد .
1-13 خلاصه فصل
در انجام هر پژوهش یکی از مهم ترین بخش های ارائه شده ، طرح پژوهش مناسب و کامل می باشد. در این طرح سعی شد که با بیان کلیه جوانب پژوهش، در خصوص مطالعه انجام شده اطلاعات کامل و قابل فهم ارائه گردد. بدین منظور ابتدا به بیان مسئله پرداخته شده تا خواننده با مسائل بنیادی پژوهش بیشتر آشنا گردد، سپس اهداف پژوهش ودلایل اهمیت پژوهش مطرح گردید و علت انتخاب چنین موضوعی تعیین شد و در ادامه سوالاتی را که قرار است این مطالعه به آن پاسخ دهد بیان گردید و دراین راستا فرضیه های پژوهش مطرح شد. همچنین روش پژوهش، متغیرهای آن ونحوه جمع آوری داده ها به صورت کلی بیان شد در ادامه این رساله که شامل فصول دو تا پنج می باشد کلیه موار فوق به تفضیل خواهد آمد.

فصل دوم
ادبیات پژوهش
2-1 دیباچه
حسابداری یک سیستم اطلاعاتی است. این سیستم اطلاعاتی به عنوان مهم ترین زیر مجموعه سیستم- های اطلاعاتی مدیریت وظیفهی تبدیل دادههای مالی به اطلاعات مالی را به عهده دارد .اگر چه استفاده کنندهی اصلی بخش عمدهی فرآوردههای این سیستم اطلاعاتی ، مدیریت یک بنگاه است اما مدیریت بنا به وظایف و مسئولیت هایی که درقبال گروههای مختلف استفاده کنندگان اطلاعات مالی دارد و هم چنین بنا بر الزامات قانونی یا درخواست طرف های تجاری یا تامین کننده های مالی بنگاه،اطلاعات مختلفی را دراختیار طیف وسیعی از استفاده کنندگان خارج دربنگاه قرار میدهد.. گزارشهای مالی از مهمترین فر آوردههای سیستمهای اطلاعاتی حسابداری است که برای گروههای مختلفی از استفادهکنندگان خارجی اطلاعات مالی درچهارچوب مشخصی ارائه میشود(ثفقی، عرب مازار یزدی،1389). با توجه به توضیحات داده شده کیفیت گزارشگری مالی از اهمیت بالایی برخوردار است، لذا کیفیت گزارشگری از جمله موضوعاتی است که در سالهای اخیر بخش وسیعی از پژوهشهای حسابداری را به خود اختصاص داده است. در این پژوهشها اثرات کیفیت گزارشگری با استفاده از معیارهای متفاوت و نیز بر ابعاد مختلف شرکت مانند هزینه سرمایه، هزینه بدهی، کارایی سرمایهگذاری ، بازده سهام، ارزش بازار سهام و … مورد بررسی قرار گرفته است . این اثرات عمدتا” بر مبنای تئوری عدم تقارن اطلاعاتی و رابطه نمایندگی تجزیه و تحلیل شده اند.
دراین فصل مبانی نظری و پیشینه پژوهش در قالب چهار گفتار به شرح زیر تدوین یافته است:
گفتار اول : گزارشگری مالی
گفتار دوم : سیاست تقسیم سود
گفتار سوم : سرمایه گذاری
گفتار چهارم : پیشینه پژوهش
2-2 گفتاراول؛ گزارشگری مالی
اطلاعات مدرک یا مستندی است که به صورت بالقوه بر تصمیم فرد اثر می گذارد .باید توجه نمود که این تعریف به آینده تعلق داشته و به ندرت می توان انتظار داشت که اگر یک نفر انتظار نداشته باشد که مطلبی را بیاموزد، اقدام به جمع آوری مستند یا مدرک و اطلاعات نماید . نیاز اصلی جهت اصلی جهت دست یابی به اطلاعات این است که دست کم مدرک یا شاهدی وجود داشته باشد که توان آن را بدست آورد یا باور و اعتقادی که بتواند تحت تاثیر قرار گیرد(تغییر کند )، تا یک تصمیم مطلوب یا آزمانی تغییر نماید.
همچنین تعریف مزبور داری یک دیدگاه خاص فردی است یعنی امکان دارد افراد در برابر یک منبع اطلاعاتی واکنش های متفاوت ازخود نشان دهند. درحالی که همه آنها با یک دسته از شواهد و مدارک روبرو میشوند(اسکات،2001). این تعریف را باید با توجه به هزینههای مربوط تفسیر کرد،امکان دارد یک منبع اطلاعاتی دارای توان بالقوه برای اثرگذاری بر تصمیم فرد باشد ولی اگر هزینه آن بسیار بالا باشد ، نمی توان آن را اطلاعات نامید، زیرا مورد استفاده قرار نخواهد گرفت . به هر حال ، فرض بر این است که منبع اطلاعاتی دارای توان بالقوه برای اثرگذاری بر تصمیم فرد باشد.
به هر حال ، فرض بر این است که منبع اطلاعاتی مربوط به گزارشهای مالی کار است یعنی منافع حاصل از آن ها بیش از هزینه کسب آن می باشد (هیئت تدوین استاندارهای حسابرای، 1383 ) بنابراین تعداد زیادی از افراد واشخاص ازاین اطلاعات استفاده میکنند.
سرانجام باید براین نکته تاکید کرد که دریافت اطلاعات و پس از آن تجدید در باور یا اعتقاد اشخاص یک فرآیند مستمر است و انتظار بر این است که گزاش های مالی با ارائه اطلاعات مربوط وقابل اتکا کماکان نقش خود را به عنوان یک منبع مهم اطلاعاتی ، ایفا میکند.در ادامه به کیفیت گزارشگری مالی و عدم تقارن اطلاعاتی میپردازیم.
2-2-1 کیفیت گزارشگری
گزارشهای مالی به علت اهمیتی که برای استفادهکنندگان و به خصوص سرمایهگذارانی در مورد اتخاذ تصمیمات اقتصادی دارند، همواره مورد توجه انجمنهای مختلف حسابداری بودهاند از سوی دیگر، نقش گزارشگری مالی در تهیه اطلاعات مفید برای انجام تصمیمات اقتصادی و تجاری با بروز بحران ها و ورشکستگی های اخیر، با انتقادهای شدیدی همراه شد، که این به نوبه خود تقاضای نونمایی استاندارهای حسابداری وحسابرسی و نیز وجودساز وکاری برای تعیین و به کارگیری استانداردها گردید . در پرتوی الزامات جدید در خصوص بهبود اثربخشی، حسابرسان، اعضای کمیته حسابرسی و مدیریت نیز میکوشند “کیفیت گزارگری مالی ” را تعریف کنند(امیری،فرشی،1392).
کیفیت گزارشگری مالی، ضوابطی است که اطلاعات مفید و سودمند را از اطلاعات دیگری تفکیک میسازد و سود مندی اطلاعات را ارتقا میدهد (امینی،1389). کیفیت گزارشگری مالی به معنای توان صورتهای مالی در انتقال اطلاعات عملیات شرکت وبه طور خاص، پیش بینی جریانهای نقدی مورد انتظار آن به سرمایهگذاران است(بیدل وهمکاران،2009). همچنین کیفیت گزارشگری مالی به معنای میزان مفید بودن صورت های مالی برای سرمایهگذاران بستانکاران، مدیران و دیگر افراد مرتبط با شرکت میباشد(کریمی احمدآبادی، 1387)
پژوهشهای زیادی در حسابداری بر این نکته تأکید دارند که شرکتهایی که دارای کیفیت بالای حسابداری میباشند، بازگشت سرمایهی بهتر و نیز بازدهی بالاتری در سرمایه گذاری خود داشته و کیفیت بالاترحسابداری بهرهوری سرمایهگذاری در داراییهای سرمایهای را نیز به صورت میانگین افزایش میدهند. همچنین شرکتهایی که دارای کیفیت حسابداری بالاتری هستند، امکان به هدر رفتن سرمایهگذاریهای صورت گرفته دراقلام سرمایهای را برای خود کاهش داده و الگویی از سرمایهگذاری دراقلام سرمایهای را ارائه میدهند. که علیرغم پایداری بیشتر، بسیار ناهمگون و متفاوت با سایر شرکت ها میباشد(بیدل وهیلاری 2006؛ وردی 2006؛ بتی وهمکاران،2007؛ بیدل وهمکاران ،2009).
کیفیت گزارشگری مالی میتواند کارایی سرمایهگذاری را با کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بین شرکت و سهامداران بهبود داده واز این طریق کاهش هزینه سرمایه وهزینههای سهامداران برای نظارت بر مدیران موجب بهبود انتخاب پروژههای سرمایه گذاری میشود.
در رابطه با کارایی سرمایهگذرای حداقل به دو شاخص عمده می توان اشاره نمود.
الف) شرکتها به منظور تامین مالی فرصتهای سرمایهگذاری خود نیاز به افزایش سرمایه به میزان و مبلغ مورد کفایت دارند زیرا در یک بازار کارا کلیهی پروژههای دارای ارزش فعلی خالص میبایست مورد سرمایهگذاری قرار گیرند، اما پژوهشهای زیادی در علم مدیریت مالی مؤید این مطلب است که محدودیتهای شرکت های در تامین مالی به میزان کافی، توانایی سرمایهگذاری در پروژههای دارای پتانسیل لازم را از مدیران سلب می کند. در نتیجه شرکتهایی که با محدودیت در تأمین مواجه میباشند، پروژههایی دارای ارزش فعلی مثبت را به علت هزینههای بالای تأمین مالی کنار میگذارند . این امر موجب سرمایهگذاری کمتر از حد در شرکت می گردد. (عبور از فرصتهای سرمایهگذاری داری ارزش فعلی خالص مثبت)(بیدل وهمکاران،2009).
ب) حتی در شرایطی که شرکت موفق به تأمین مالی به میزان کافی گردد و هیچ گونه ضمانت وجود ندارد که سرمایه گذاری صحیحی انجام شود و به عنوان مثال مدیران ممکن است در اثر گزینش اشتباه پروژهای نامناسب وناکارا منابع موجود را در زمینه اشتباه مصرف وآن ها را به هدر بدهند که در این صورت شرکت:
1- به سمت سرمایهگذاری بیشتر از حد(سرمایهگذاری در پروژههای دارای ارزش فعلی خالص منفی)؛ ویا
2- سرمایه گذاری کم تر از حد سوق داده میشود(در اثر از دست دادن منابع موجود به علت سرمایهگذاری در پروژه های نامناسب وناکارا و عدم امکان سرمایه گذاری در پروژه های مناسب دارای ارزش فعلی خالص مثبت) (وردی،2006).
بنابراین با توجه به مطالب اظهار شده در بالا، میتوان نتیجه گرفت که کیفیت گزارشگری مالی میزان صداقت مدیران در ارائه اطلاعات منصفانه وحقیقی برای تصمیم گیرندگان تعریف شده است. به بیان دیگر، هرگاه مدیران درا ارائهی اقلام مندرج در صورت های مالی دو واژه ی بیطرفی و عینیت را رعایت کرده باشند، میتوان گفت کیفیت گزارشگری مالی وجود دارد (برانت،2010). کیفیت گزارشگری مالی سبب ارتقای سودمندی اطلاعات مالی میشود. بنابراین، واضح است که قانونگذاران وسرمایهگذاران برای داشتن گزارشگری مالی به طور مستقیم روی بازارهای سرمایه اثرگذار است. (لویت،1998).بنابراین ،باتوجه به این که کیفیت گزارشگری مالی تاثیر با اهمیتی بر بازار های سرمایه دارد. میتوان نتیجه گرفت که سطح کلان، کیفیت گزاشگری مالی دارای اثرات اقتصادی است.
2-2-2 عدم تقارن اطلاعاتی
تقارن اطلاعاتی در صورتی وجود دارد که مدیران و بازار اطلاعات یکسانی درباره شرکت دارند. بنابراین مدیران و بازار، عدم اطمینان درباره شرکت را یکسان تحمل میکنند. اما در صورت وجود عدم تقارن اطلاعاتی، مدیران به دلیل دارا بودن اطلاعات خصوصی و محرمانه درباره شرکت، اطلاعات بیشتر و بهتری نسبت به بازار، در اختیار دارند. یعنی به اطلاعات شرکت قبل از اطلاع بازار دسترسی دارند. اطلاعات خاص شرکت، در طول زمان از طریق رویدادهای افشا کننده اطلاعات به بازار انتقال مییابد. بازار تا قبل از افشا مقداری عدم اطمینان درباره شرکت دارد. عدم تقارن اطلاعاتی شرکت برابر است با کل عدم اطمینان درباره شرکت، زیرا احتمال میرود مدیران و بازار به یک اندازه از تأثیر متغیرهای بازار بر ارزش شرکت آگاهی داشته باشند. واکنش بازار به اعلان سود میتواند اولین معیار عدم تقارن اطلاعاتی شرکت از طریق افشای اطلاعات باشد. عدم تقارن اطلاعاتی میتواند بر حسب محیط اطلاعاتی، کثرت اعلانهای عمومی و تعداد معاملات شرکت تعیین شود و همچنین تحت تأثیر رفتار مدیران یا بازار قرار گیرد. به عنوان نمونه، وقتی اعلان عمومی خبری درباره شرکت انجام میگیرد با فرض ثابت بودن سایر عوامل، ممکن است بازار درباره وضع واقعی شرکت آگاهترشود و عدم تقارن اطلاعاتی کاهش یابد.(قائمی، وطنپرست،1384)
طبق نظر اسکات و همکاران (2003) زمانی که یکی ازطرفین معامله نسبت به طرف دیگر ، دارای مزیت اطلاعاتی باشد، میگویند سیستم اقتصادی از دیدگاه اطلاعات، نامتقارن است. درتئوری حسابداری، مسئله نامتقارن بودن اطلاعات دارای اهمیت زیادی است زیرا بازارهای اوراق بهادار دستخوش تهدیدهای ناشی از مسئله عدم تقارن اطلاعاتی قرارمی گیرند و این به دلیل وجود اطلاعات درون سازمانی است. حتی اگر قیمت به طور کامل تمام اطلاعات موجود در بازار را به همگان منعکس کند، باز همان احتمال وجود دارد افراد درون سازمان، نسبت به افراد خارج از سازمان ،دارای اطلاعات بیشتری باشند. دراین زمان، این افراد از مزیت داشتن اطلاعات استفاده میکنند وبه منافع بیشتری دست مییابند. زمانی که سرمایهگذاران خارجی از این موضوع آگاه شوند، بدیهی است مبالغی را که آماده بودند درصورت وجود اطلاعات کامل ، برای اوراق بهادار پرداخت کنند، نمیپردازند و بدین گونه در برابر زیانهای احتمالی ناشی از وجود اطلاعات محرمانه، واکنش نشان میدهند..
اکرلوف وهمکاران (1970) درزمینه اقتصاد اطلاعات، نظریه ای را پایهگذاری کردند که به نظر یه عدم تقارن اطلاعاتی موسوم شد. این پژوهشگرها نشان دادند که عدم تقارن اطلاعاتی میتواند موجب افزایش گزینش مغایر در بازارها شود که این امرقبل از وقوع معامله برای افراد به وجود می آید. آنها خاطر نشان کردند که واسطه های کم اطلاع، درآمد بازار خود را بیشتر میکنند.
تینیک(1972)اذعان داشت در ادبیات مربوط به تئوری زیرساخت بازارهای نهادی خرید وفروش سهام از سه بخش تشکیل می شود، هزینه پردازش سفارش، هزینه نگهداری موجودی وهزینه انتخاب نامطلوب هزینه پردازش سفارش، مبلغی است که بازارسازها برای آماده بودن جهت انجام سفارشهای خرید و فروش هزینه می کنند.
بخش هزینه نگهداری موجودی که توسط هو و همکاران (1981)مدلسازی شده است، بیان میکند که هزینه معاملات منجر می شود بازارسازها پرتفوی متنوع نگهداری نمایند تا از این طریق بتوانند هزینههای خود را پوشش دهند. درنهایت، انتخاب نامطلوب که توسط کاپلند و همکاران (1983) و گلشتن و همکاران (1985) مطرح گردید، نمایانگر یک امر جبرانی برای معامله گران جهت پذیرش ریسکمعامله با افرادی است کهاحتمالدارداطلاعات مهم ومحرمانهای دراختیارداشته باشند. به عبارت دیگر،اگربخش عمده ای از بازار را افراد غیرمطلع تشکیل دهند، بازارسازها دامنه تفاوت قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام را افزایش می دهند تا از این طریق ریسکگزینش مغایر را جبران نمایند.
پژوهشها تجربی که اخیرا ًصورت گرفته است، تاثیر اعلان سود بر رفتار دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام را به صورت کلی مورد توجه قرار دادهاند. بر طبق مطالعاتی که مورسو همکاران (1983) برروی 25 شرکت انجام دادند به تغییر دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام در زمان اعلان سود پی بردند.
ونکاتش و همکاران (1986) نیز تغییرات مهمی را در دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام پس از اعلان سود، تنها زمانی که هیچ اطلاعات مهمی از جانب شرکت درظرف30 روز قبل از اعلان سود منتشر نشده باشد، مشاهده نمودند
پاتل (1991) مدعی شد که پس ازاعلان سود،دامنه قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام افزایش می یابد..لی وهمکاران (1993) با استفاده از اطلاعات بین روز شواهدی را ارائه نمودند که بر مبنای آن دامنه قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام در دوره پس از اعلان سود به مدت یک روز دارای وسعت بیشتری می باشد و قبل از اعلان سود، شاهد کاهش دامنه قیمت پیشنهادی بودند.
کرینسکی و همکاران (1996) دریافتند که اعلان سود عدم تقارن اطلاعاتی را در بازار افزایش میدهند. برطبق مدل عدم تقارن اطلاعاتی که کاپلند وگالی(1983) و میلگرام و همکاران (1985) ارائه نمودند، در بازار می تواند و نوع معامله گر را متصورشد : الف) معامله گران نقد ب) معاملهگران مطلع. معاملهگران مطلع به این خاطر اقدام به انجام معامله میکنند که دارای اطلاعات محرمانهای می باشند که در قیمتها منعکس نشده است در حالیکه معاملهگران نقد(سرمایه گذاران غیرمطلع) تنها به دلیل دارا بودن نقدینگی به انجام مبادله اقدام مینمایند. البته این مدلها بر روابط بین تفاوت قیمت خرید وفروش و افراد مطلع در بازار اشاره دارند. بازارسازها از انجام معامله با افراد مطلع دچار زیان می شوند واین زیان را ازطریق گسترش دامنه قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام جبران میکنند. بر اساس این مدل عدم تقارن اطلاعاتی در بازار منجر به افزایش دامنه قیمتهای پیشنهادی می گردد.
بولن و همکاران (2004) با استفاده از یک مدل ساده نشان دادند که اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام ناشی از تغییرات اندک درقیمت سهام، هزینههای سفارش،هزینه های نگهداری،انتخاب نادرست و شرایط رقابتی می باشد. آنها مدلی از اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش بازارگردانها را بسط داده وبه این نتیجه رسیدند که هزینههای موجودی نسبت به هزینهها یا انتخاب نادرست از اهمیت بیشتری برخوردارند. آنها برای انجام پژوهش خود 3 نمونه را در دوره های زمانی مختلف انتخاب کردند، سپس به منظور کاهش اثرات ارقام انحرافی نمونه خود را محدود نمودند به گونه ای که فقط شامل سهم هایی میشد که حداقل 5 بار در هر روز برای تمامی روزها درطول ماه دادوستد شده بود.
کیم وهمکاران (1994) فرض کردند در صورتی که اطلاعات در اختیار تمامی فعالان بازار قرار بگیرد، اعلامیههای سود عدم تقارن اطلاعاتی را کاهش خواهد داد، آنها دریافتند در صورتیکه برخی معاملهگران قادر به پردازش بهتر اطلاعات باشند، ممکن است عدم تقارن اطلاعاتی درسطح بالا باقی بماند. مطالعات تجربی که براعلامیه های سود تاکید دارند، نتایج گوناگونی را بدست آورده است.
مطالعات ورچیا(2001) و دیاموند(1985) نتایج افشای اختیاری اطلاعات را آزمون کردند و نتیجه گرفتند که افشای بیشتر اطلاعات باعث منتفع شدن سرمایه گذاران می شود. درصورتی که این افشای اطلاعات عمومی برای همه سرمایه گذاران صورت می گیرد، عدم تقارن اطلاعاتی و همچنین فعالیت های پرهزینه جمع آوری اطلاعات برای سرمایه گذاران کاهش می یابد.
پژوهش ها آنجینکیا وهمکاران (2005) وکارامانو وهمکاران (2005) به اثر ساختار هیأت مدیره بر کیفیت و میزان افشای شرکتها تأکید داشته اند. طبق این مطالعات، شرکتهای دارای هیأت مدیره کاراتر و مؤثرتر، پیش بینی های سود دقیقتری را منتشر میکنند. بنابراین، کیفیت بالای هیأت مدیره باید با پیش بینی های سود دقیقتر و بیشتر وعدم تقارن اطلاعاتی کمتر در اطراف اعلامیه های سود مرتبط باشد.
کایل (1985)، ایزلی و اوهارو (1992) دریافته های خود پی بردند هنگامی که عدم تقارن اطلاعاتی افزایش یابد شاهد افزایش حجم مبادلات نیز خواهیم بود.
پژوهشها دمسکی وهمکاران(1994)و امسینیکولاس و همکاران(1994) بر اهمیت تمرکز بر فعالیت بازار اوراق بهادار در دوره قبل از اعلان سود علاوه بر دوره پس از اعلان سود اشاره دارد. به نظر مکنیک و لاسوترومن سرمایهگذرانی که دارای افق سرمایهگذاری کوتاه مدتی می باشند، جستجوی اطلاعات محرمانه را قبل از اعلان سود افزایش میدهند، که بدین معناست که قبل ازاعلان سود، سطح بالایی از عدم تقارن اطلاعاتی را شاهد خواهیم بود.
یان (1998) در قیمت سهام پیرامون زمان اعلان سود مشاهده نمود که می توانند معاملهگران را به گردآوری اطلاعات بیشتر ترغیب نماید. وی دریافت که هم تغییر پذیری سود و هم واکنش بازار نسبت به سود غیرمنتظره رابطه مثبتی با تغییرات در دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام قبل از اعلان سود دارد. از این رو دامنه قیمت پیشنهادی در روز قبل، روز اعلان و روز پس از اعلان دارای روندی افزایشی میباشد.
اکر(2002) وجود تفاوت اندک در دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام و افزایش حجم معاملات را پیرامون زمان اعلان سود گزارش کرده است.
لیبی وهمکاران(2002) با بررسی شرکت های فعال در بورس تورنتو دریافتند که قبل از اعلان سود دامنه قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام افزایش پیداکرده است.
احمدپوروهمکاران(1385) به بررسی رابطه بین اطلاعات مالی به عنوان معیارهای ریسکو اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام در بورس اوراق بهادار تهران پرداخته اند. دراین پژوهش تعداد 156 شرکت از این جامعه آماری مورد نیاز برای دوره3 ساله مورد پژوهش (81-83) در مورد آن ها قابل دسترسی بود، انتخاب گردید. سپس اطلاعات مربوط به14 متغیر مستقل مورد مطالعه قرار گرفت. اختلاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش سهام نیز به عنوان متغیر وابسته محاسبه گردید. به منظور آزمون فرضیهها از تکنیکهای آماری رگرسیون ساده و رگرسیون چند متغیره بهره گرفته شد. آزمون صورت گرفت. نتایج پژوهش بیانگر این مسأله استF و T معنی دار بودن الگوها با استفاده از آمارهای که مدلی که شامل کلیه متغیرهای مستقل می باشد بیش از 68 درصد تغییرات در اختلاف قیمت پیشنهادی خرید وفروش سهام را اندازهگیری میکند.
احمدپور وعجم (1389) نتایج آزمون فرضیه ها نشان میدهد که کیفیت اقلام تعهدی شرکتها یپذیرفته شده در بورس اوراق بهادارتهران، تاثیری بر میزان عدم تقارن اطلاعاتی ندارد. همچنین میزان عدم تقارن اطلاعاتی پس از اعلان سود افزایش می یابد، که با برخی از پژوهشها صورت گرفته در خارج کشور، سازگاری دارد.
2-3 گفتار دوم؛ سیاست های تقسیم سود
در این بخش به تشریح مفهوم سود تقسیمی و تئوریهای تقسیم سود ،تئوری تقسیم سود باقی مانده، تئوری علامت دهی ،تئوری نمایندگی و… می پردازیم.
2-3-1 مفهوم سود تقسیمی
سود تقسیمی از موضوعهایی است که از دیرباز مورد توجه پژوهشگران مالی قرار داشته است و هنوز نیز به عنوان یکی از مسائل بحث انگیز در حوزه مدیریت مالی باقی مانده است.
تقسیم سود شرکت ها همچنان برای پژوهشگران مالی، پیچیده و معماگونه است و از دو جنبه بسیار مهم قابل بحث است. از یک طرف، عاملی اثرگذار بر سرمایه گذاری های پیش روی شرکت هاست . تقسیم سود موجب کاهش منابع داخلی و افزایش نیاز به منابع مالی خارجی می شود. از طرف دیگر، بسیاری از سهامداران شرکت، خواهان تقسیم سود نقدی هستند. از این رو، مدیران با هدف حداکثر کردن ثروت سهامداران همواره باید بین علایق مختلف آنان و فرصت های سودآور سرمایه گذاری تعادل برقرار کنند. بنابراین، تصمیمات تقسیم سود که از سوی مدیران شرکت ها اتخاذ می شود، بسیار حساس و دارای اهمیت است. (هاشمی و امیر رسائیان؛ 1388)
شناسایی عوامل مؤثر بر سود تقسیمی، موضوع پژوهش بسیاری از پژوهشگران بوده است. نتایج آنها بیانگر اهمیت سود تقسیمی در سرنوشت شرکت است. از طرفی، هنوز زوایای ناشناخته بیشماری در این زمینه وجود دارد که پژوهش در این زمینه را ضروری می سازد. پژوهش های قبلی بیانگر آن است که نا اطمینانی به جریان نقد، مرحله عمر شرکت، فرصتهای سرمایهگذاری و سودآوری شرکت بر سود تقسیمی اثر گذارند. هدف اصلی این پژوهش نیز بررسی رابطه این عوامل با سود تقسیمی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
تصمیم گیری در مورد پرداخت سود تقسیمی، یکی از تصمیمات مهمی است که شرکت با آن مواجه است. سیاست شرکت در زمینه سود تقسیمی، از عواملی است که بر ارزش شرکت مؤثر است (ویگاند و کنت ،2009).
سود تقسیمی به داشتن خاصیت چسبندگی معروف است؛ شرکتهایی که سود تقسیمی خود را کاهش میدهند، معمولاً با کاهش شدید در ارزش خود مواجه می شوند . بنابراین، مدیران تمایل دارند از پرداخت سود بالا اجتناب کنند؛ مگر اینکه نسبت به توانایی شان در حفظ سطوح بالای سود تقسیمی اطمینان داشته باشند(چای و سو، 2009) . مطالعات نظر سنجی لینتر (1956) و براو و همکاران (2005)، نیز مشخص کرد که مدیران پایداری در تحصیل سود را یکی از مهمترین عوامل در تصمیمهای سود تقسیمی میدانند.در واقع، اساس و پایه پرداخت سود تقسیمی، کسب سود به طور منظم است. شرکتی که نتواند به طور منظم سود کسب کند؛ به طور حتم، نمی تواند سیاست تقسیم سود منظمی داشته باشد ( براو و هاروی ، 2005).
همچنین، پرداخت سود نقدی منوط به داشتن وجه نقد کافی است. عدم تناسب نقدینگی و سود تقسیمی به معنی چالش آفرینی شرکت است . در واقع، شرکت ها زمانی سود نقدی توزیع می کنند که جریان نقد کافی برای توزیع سود را داشته باشند( دنیس و اسبو، 2008)
از طرفی، پرداخت سود نقدی موجب خروج منابع در اختیار شرکت خواهد شد . در صورتی که تنها خواست سهامداران مورد توجه قرار گیرد و سود تقسیمی بالایی پرداخت شود، ممکن است شرکت نتواند از فرصت هایی که در پیش رو دارد، استفاده کند. در حقیقت، بنگاه هایی که با فرصتهای سرمایهگذاری بسیاری روبه رو هستند، به وجه نقد بیشتری نیاز دارند. بنابراین، ممکن است سود تقسیمی پایینی بپردازند(فاما و فرنچ،2001).
سود تقسیمی انتظارات مدیران را درباره سودهای آتی شرکت نشان میدهد. مدیران افراد داخلی شرکت هستند که اطلاعات خاصی را درباره انتظارات شان از درآمدهای آتی شرکت به سرمایه گذاران نشان می دهند. این موضوع توسط نظریه علامت دهی عنوان می شود (باتاچاریا،2007). از سودآوری شرکت به عنوان معیاری برای سنجش تداوم فعالیت و پیش بینی فعالیت های آتی واحد تجاری استفاده می شود (احمد پور و احمدی، 1387)
اگر از طرف سهامداران به سود تقسیمی نگاه شود، آ نها علاوه بر اینکه آن را دریافتی نقدی می دانند، از آن به عنوان ابزاری برای کنترل مدیریت استفاده می کنند. جدا بودن مدیریت از مالکیت در شرکت های سهامی باعث تضاد منافع میان مدیران و سهامداران م یشود. این بحث موضوع نظریه نمایندگی است. در واقع، سود تقسیمی راه حل بالقوه تضاد نمایندگی است(بروکمن و اونلو،2009). پرداخت سود تقسیمی مدیران را به تأمین مالی خارجی و حضور در بازار های مالی مجبور می کند. استفاده از منابع خارجی باعث می شود که مدیر از طرف متخصصان حرفه ای مانند بانک ها و واسطههای مالی تحت نظارت و کنترل باشد. با تشخیص ارزش نظارت تأمین مالی خارجی، ذینفعان ممکن است روی پرداخت سود پافشاری کنند(ایستربوک،1984).
مسألهای که به ذهن خطور می کند، این است که آیا ساختار سرمایه شرکت میتواند روی پرداخت سود تقسیمی اثر بگذارد؟ یکی از معروفترین نظریه ها در زمینه سیاست تقسیم سود و ساختار سرمایه، نظریه میلر و مودیلیانی (1961) است که بیان میکند در بازار سرمایه کامل سیاست سود تقسیمی مرتبط با موقعیت شرکت نیست(هندلی،2008). اما دی آنجلو و دی آنجلو (2006) استدلال میکنند که تحلیل میلر و مودیلیانی نواقصی دارد(دی آنجلو و د آنجلو ،2006). سپس دی آنجلو و همکاران (2006) تئوری چرخه عمر را مطرح میکنند که عناصر نظریه نمایندگی را با مباحث مربوط به فرصتهای سرمایهگذاری که توسط فاما و فرنچ (2001) و گرولن و همکاران (2001) مطرح شد، ترکیب می کند و بیان می کند که شرکت ها بسته به مرحله عمری که در آن قرار دارند، سیاست تقسیم خود را تغییر می دهند(د آنجلو و د آنجلو ،2006). اساساً شرکت ها در سال های اولیه عمرشان سود تقسیمی کمی می پردازند و شرکتهایی که دوران بلوغ را سپری می کنند، سود می پردازند(دنیس و اسوبو،2008).
2-3-2 تئوری‌های تقسیم سود
پژوهشگران تاکنون مدل‌ها و تئوری‌های بسیاری برای تشریح، تبیین و پیش بینی عوامل موثر بر تصمیمات شرکت در باب تقسیم سود ارائه نموده‌اند. میلر و مودیلیانی (1961) در تئوری معروف خود با نام “نامربوطی سود تقسیمی ” ادعا نمودند در شرایط بازار کامل تقسیم سود تاثیری بر ارزش شرکت نداشته و درنتیجه در تصمیم‌گیری‌ها عاملی نامربوط است. با این حال ادعای ایشان به شرط برقراری چندین فرض شامل موارد ذیل بوده است: (1) عدم وجود مالیات، (2) عدم وجود هزینه‌های معاملات (شامل هزینه انتشار سهام و اوراق بدهی)، (3) عدم تاثیر اهرم مالی (نسبت بدهی) بر هزینه سرمایه، (4) تقارن اطلاعاتی بین مالکان و مدیران در رابطه با شرایط مورد انتظار آتی شرکت، و (5) عدم تاثیر چگونگی تخصیص سود خالص بین سود تقسیمی و سود انباشته بر هزینه حقوق صاحبان سهام شرکت(فونگ، زکریا و تان، 2007). اگر چه تئوری ایشان هر چند با مفروضاتی دور از واقعیت راه را برای شکل‌گیری بسیاری از تئوری‌های مالی باز نموده، لیکن به منظور امکان درک و تشریح آن‌چه در واقع اتفاق می‌افتد لازم است مسئله تقسیم سود در شرایطی خارج از مفروضات فوق نیز بررسی گردد. در این راستا بسیاری از پژوهشگران به تشریح سیاست تقسیم سود در شرایط کامل نبودن بازار که یک یا چند مورد از مفروضات پیش گفته برقرار نیست پرداخته و بر این اساس تئوری‌های مختلفی در رابطه با سیاست تقسیم سود ارائه کرده‌اند. عوامل بالقوه متعددی به طور هم‌زمان بر سیاست تقسیم سود شرکت اثر می‌گذارند که تا کنون بسیاری از آن‌ها توسط مطالعات پیشین شناسایی شده‌اند.(حیدرپور و کاظم پور1392)؛ در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌شود.
2-3-3 تئوری تقسیم سود باقیمانده
در شرایط وجود هزینه‌های معاملات (عدم برقراری یکی از مفروضات میلر و مودیلیانی (1961)، تئوری دیگری با عنوان تقسیم سود باقیمانده مطرح ‌می‌گردد. زیربنای این تئوری این است که در صورت بالا بودن هزینه‌های معاملات (انتشار سهام و اوراق بدهی)، شرکت‌ها تامین مالی داخلی (از محل سودهای توزیع نشده) را به تامین مالی بیرونی (انتشار بدهی و سهام) ترجیح خواهند داد؛ لذا در چنین شرایطی هزینه‌های معاملات نیز بر سیاست تقسیم سود شرکت اثرگذار خواهند بود.
تئوری تقسیم سود باقیمانده برای اولین بار توسط پرینریچ (1932) مطرح گردید. بر اساس این تئوری سیاست تقسیم سود شرکت پیامد مستقیم سیاست‌های سرمایه‌گذاری آن است؛ به این معنی که پس از اختصاص منابع مالی موجود به پروژه‌های با خالص ارزش فعلی مثبت، جریان‌های نقدی مازاد باقیمانده (در صورت وجود) به صورت سود نقدی بین سهامداران توزیع می‌شوند. بدیهی است در صورت اتخاذ چنین سیاستی، شرکت تنها در صورت برخورداری از جریان‌های نقد آزاد مبادرت به تقسیم سود خواهد نمود (بیکر و اسمیت، 2006).
پیگیری سیاست تقسیم سود باقیمانده ممکن است تقسیم سود‌های بسیار متغیر و یا در برخی موارد عدم تقسیم سود را در پی داشته باشد؛ لذا چنین سیاستی پیش بینی سود‌های تقسیمی آتی را بسیار دشوار نموده و تنها در شرایطی استفاده می‌گردد که سرمایه‌گذاران نسبت به نوسانات سود نقدی بی‌تفاوت باشند (بیکر و اسمیت، 2006). بیکر و اسمیت (2006) با انجام مطالعه‌ای دریافتند که در عمل بیشتر شرکت‌ها از اتخاذ چنین سیاستی دوری می‌گزینند، و علت آن را در اهمیت قابلیت پیش بینی سود نقدی برای سرمایه‌گذاران جویا شدند.
2-3-4 تئوری علامت‌دهی
عده‌ای از پژوهشگران به بررسی سیاست تقسیم سود به از منظر تئوری علامت‌دهی پرداخته‌اند. با کنارگذاری یکی دیگر از مفروضات میلر و مودیلیانی (1961)، در شرایطی که بازار کامل نباشد عدم تقارن اطلاعاتی به وجود خواهد آمد که خود منشأ شکل گیری تئوری‌های علامت‌دهی و نمایندگی در تشریح سیاست تقسیم سود است.
طبق این مدل منشأ ایجاد عدم تقارن اطلاعاتی، وجود اطلاعات نهانی در اختیار مدیریت است. به این صورت که مدیریت در مقایسه با سرمایه‌گذاران بیرونی اطلاعات بیشتری راجع به فرصت‌های رشد، سودآوری، جریان‌های نقدی، و به طور کلی وضعیت مورد انتظار آتی شرکت در اختیار دارند؛ چرا که مدیران بیشتر وقت خود را صرف ارزیابی و تحلیل محصولات شرکت، بازار، استراتژی‌ها و فرصت‌های سرمایه‌گذاری نموده و اطلاعات به موقع‌تری راجع به عملکرد فعلی دارند و لذا بهتر قادر به پیش بینی وضعیت آتی شرکت هستند (بارکلی، اسمیت و واتس، 1995).
در فرضیه علامت‌دهی چنین مطرح می‌شود که در برخی شرایط مدیران بنا به دلایلی از قبیل افزایش ارزش شرکت، جذب سرمایه‌گذاران جدید و کاهش هزینه‌های نمایندگی ممکن است از انگیزه انتقال این اطلاعات به بازار برخوردار باشند. لیکن باتوجه به بی‌طرف نبودن مدیریت نسبت به اطلاعات مورد نظر بایستی از سازوکاری مناسب و مورد اعتماد بازار برای مخابره این اطلاعات استفاده نمود.

این نوشته در مقالات ارسال شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *