مقالات

*169

2498725-346710
دانشگاه آزاد اسلامی
پردیس علوم و تحقيقات شاهرود
پايان نامه کارشناسي ارشد رشته حسابداري
تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتها

استاد راهنما: دکتر محمد رضا عبدلی
استاد مشاور:دکتر فرهاد دهدار
پژوهشگر:علی قادری
شهریور ماه 1392
2456830-559140
Shahrood Science and Research Branch, Islamic Azad University
Department of Accounting
M.A. Thesis
The Impact of Earnings Quality on Investors’ Reactions to Resta–ent Announcements of Companies
Supervisor:
Dr.M.R.Abdoli
Advisor:
Dr.F.Dehdar
By:
Ali ghaderi
2013

کليه حقوق مادي و معنوي مترتب بر نتايج مطالعات، ابتکارات و نوآوري هاي ناشي از تحقيق، همچنين چاپ و تکثير، نسخه برداري، ترجمه و اقتباس از اين پايان نامه کارشناسي ارشد، براي دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات شاهرود محفوظ است. نقل مطلب با ذکر منبع بلامانع است.

سپاسگزاري:
حمد و سپاس بيکران پروردگار يکتا را سزاست که چون هميشه منت نهاد و توفيق اتمام مرحله ديگري از زندگيام را عطا فرمود. اينک که به لطف و ياري خداوند سبحان موفق به انجام اين پژوهش شدهام، برخود لازم ميدانم که زحمات تمام کساني را که در اين راه ياري رسان من بودهاند، ارج نهاده و مراتب قدرداني و احترام قلبي خود را اعلام نمايم.
در انجام اين پايان نامه بيش از همه مديون زحمات بي دريغ استاد فرزانه جناب آقاي دکتر دکتر محمد رضا عبدلی و قدردان رهنمودهاي ارزشمند، حمايتهاي دلسوزانه و الطاف بيشائبه ايشان هستم.
از استاد ارجمند دکتر فرهاد دهدار که سخاوتمندانه همواره مرا از راهنماييهاي راهگشاي خود بهرمند نمودهاند کمال تشکر را دارم.
علی قادری

تقديم به:
پدر و مادرم
که گوهر جواني و عمر خويش را به پاي فرزندانشان ريختند،
رضايتشان همه آرزويم است.
همسر مهربانم
که يار و همراهم در همه مشکلاتم است.
چکيده:
این پژوهش به بررسی تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتها طی دوره زمانی 1383 تا 1390پرداخت. ارائه مجدد برای بازار حاوی اطلاعات جدیدی است. کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند. از سوی دیگر، از دیدگاه سرمایهگذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایهها خواهد شد. از دیدگاه سرمایهگذاران اخبار ارائه مجدد فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست بلکه نوعی پیشبینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود. به عبارت دیگر، موجب سلب اعتماد سرمایهگذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. در حقیقت، صورتهای مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح، پیام و علامتی پیرامون قابل اتکا نبودن صورتهای مالی دورههای گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه مینماید. بنابراین متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایهگذاران در ارتباط با جریانهای نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آنها تغییر مییابد. در این تحقیق سعی شد تا به بررسی تاثیر کیفیت سود (با استفاده از مدل دیچو و دیشف و مدل اسلوان) بر واکنش سرمایهگذران به گزارشات مالی تعدیل شده (با استفاده از بازده اضافی سهام) پرداخته شود. نتایج بدست آمده نشان داد که کیفیت سود تاثیر قابل توجهی بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی داشته است بطوری که در شرکتهایی که کیفیت سود بالاتری داشتهاند، میزان بازده اضافی بدست آمده مقداری مثبت و قابل توجه بوده و واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکتهای با کیفیت سود پایین در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالا، مقداری منفی بوده است. در واقع از دیدگاه بازار و سرمایهگذاران، گزارشات مالی تعدیل شده شرکتهای با کیفیت سود پایین، واکنش منفیتری را در پی داشته و این در حالی است که واکنش بازار به گزارشات مالی تعدیل شده در شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، مثبتتر بوده است. همچنین از میان دو مدل مورد استفاده جهت سنجش کیفیت سود، مدل کیفیت سود دیچو و دیشف معنادار میباشد و تاثیر این متغیر بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات تعدیلی قابل توجه بوده است اما مدل کیفیت سود اسلوان چندان معنادار و با اهمیت نبوده است.
واژگان کليدي: کیفیت سود، تجدید ارائه صورتهای مالی، مدل دیچو و دیشف، مدل اسلوان، محتوای اطلاعاتی کیفیت سود

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: کليات تحقيق
1-1- مقدمه 2
1-2- بیان مسأله3
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق4
1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق4
1-5- اهداف تحقیق5
1-6- سوال تحقیق5
1-7- فرضیه تحقیق6
1-8- روش تحقیق6
1-9- روش و طرح نمونهبرداری7
1-10- ابزار گردآوری دادهها7
1-11- ابزار تجزیه و تحلیل8
1-12- قلمرو تحقیق8
1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق8
1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق8
1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق8
1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازهگیری آنها9
1-13-1- متغیر مستقل9
1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی9
1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996)10
1-14-2- متغیر وابسته11
1-15- مدل تحقیق11
1-16- روش تحلیل13
1-17- کاربرد نتایج تحقیق13
1-18- ساختار کلی تحقیق13
فصل دوم: مباني نظري و مروري بر پيشينه تحقيق
2-1- مقدمه 16
2-2- محتوای اطلاعاتی تجدید ارائه صورتهای مالی17
2-3- کیفیت سود18
2-3-1- تعاریف18
2-3-2- نظریه کیفیت سود21
2-3-3- دیدگاههای مختلف در مورد کیفیت سود21
2-3-4- اهمیت ارزیابی کیفیت سود24
2-3-5- معیارهای اندازهگیری کیفیت سود25
2-3-6- قابلیت پیشبینی سود26
2-3-7- ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی و مفهوم پایداری سود27
2-3-8- نوسانپذیری سود30
2-3-9- تحلیل کیفیت سود30
2-3-10- نقش حسابرسان مستقل در ارتباط با کیفیت سود32
2-3-11- تحلیل بنیادی کیفیت سود33
2-3-11-1- تولید جریان نقدی33
2-3-11-2- کیفیت حسابهای دریافتنی34
2-3-11-3- کیفیت (اندازهگیری) موجودی کالا34
2-3-11-4- کیفیت حساب داراییهای ثابت35
2-3-11-5- کیفیت بدهیها و افشاء35
2-3-12- ارزیابی فعالیتهای مدیریت سود36
2-3-13- محیط رقابتی36
2-3-14- دیگر فاکتورهای خاص شرکت36
2-3-15- محتوای اطلاعاتی سود37
2-3-16- محتوای اطلاعاتی سود تعهدی37
2-3-17- رفتار سرمايهگذاران در واكنش به اطلاعات صورتهاي مالي38
2-3-18- محتوای اطلاعاتی اعلام سود پیش‌بینی‌شده (برآوردی) و تاثیر اعلام سود برآوردی بر نوسانات قیمت سهام40
2-3-19- شفافیت اطلاعات مالی و محتوای اطلاعاتی سود42
2-3- مرور پیشینه تحقیق45
2-3-1- تحقیقات خارجی45
2-3-1-1- کیفیت سود45
2-3-1-2- گزارشات تعدیل سود49
2-3-2- تحقیقات داخلی52
2-3-2-1- کیفیت سود52
فصل سوم: روش تحقيق
3-1- مقدمه 57
3-2- روش تحقيق58
3-3- فرضيههای تحقيق58
3-4- متغيرهاي تحقيق و شاخصهاي اندازهگيري آنها59
3-4-1- متغير وابسته59
3-4-2- متغير مستقل59
3-5- معرفي مدل تحقيق61
3-6- قلمرو تحقيق63
3-6-1- قلمرو زمانی63
3-6-2- قلمرو مکانی63
3-6-3- قلمرو موضوعی63
3-7- نمونه آماري63
3-8- ابزار و نحوه گردآوري دادهها65
3-9- آمار توصيفي66
3-10- آزمونهای پیش فرض رگرسیون66
3-10-1- آزمون نرمال بودن66
3-10-2- آزمون معنادار بودن66
3-10-2-1 آزمون معنادار بودن رگرسیون66
3-10-2-2- آزمون معنادار بودن ضرایب67
3-10-3- آزمون دوربین- واتسون67
3-10-4- نمودارهاي پراکنش باقيمانده در مقابل مقادير برآورد شده68
3-10-5- آزمون همخطي68
3-11- آزمون معنادار بودن مدل رگرسيوني68
3-13- آزمون لون 69
3-14- خلاصه فصل69
فصل چهارم: تجزيه و تحليل اطلاعات
4-1- مقدمه 72
4-2- آمار توصيفي متغیرهای تحقیق73
4-3- آزمونهای پیشفرض رگرسیون76
4-3-1- آزمون نرمال بودن توزیع متغیر وابسته77
4-3-2- آزمون نرمال بودن خطاها79
4-3-3- آزمون هم خطی80
4-3-4- نمودارهاي پراکنش81
4-4- تجزیه و تحلیل مدلهای تحقیق84
4-4-1- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود دیچو و دیشف (DDEQ)85
4-4-2- نتایج مدل با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان (EQ)92
4-4-3- آزمون مقایسه میانگین بین دو گروه97
4-4-4- آزمون فرضیه دوم102
4-5- خلاصه فصل108
فصل پنجم : خلاصه، نتيجهگيري و پيشنهادها
5-1- مقدمه 110
5-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیههای تحقیق111
5-2-1- خلاصه نتایج آزمون فرضیه اول تحقیق111
5-2-1-1- نتایج فرضیه اول بر اساس مدل کیفیت سود دیچو و دیشف111
5-2-1-2- نتایج فرضیه اول با استفاده از مدل کیفیت سود اسلوان113
5-2-2- خلاصه نتایج آزمون فرضیه دوم تحقیق115
5-3- محدودیتهای تحقیق118
5-4- پیشنهادهای تحقیق118
5-4-1- پیشنهادهای مبتنی بر نتایج آزمون فرضیهها118
5-4-2- پیشنهادهایی براي تحقیقات آتی119
5-5- نتیجهگیری120
منابع و مأخذ 122
فهرست جدولها و شکلها:
جدول 2-1- معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوطه (طبقهبندی کاترین و ویسنت)25
جدول 4-1- آمارههای نوصیفی74
جدول 4-2- بررسی نرمال بودن توزیع متغیر بازده اضافی سهام78
جدول 4-3- خلاصه نتایج مدل86
جدول 4-4- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون86
جدول 4-5- نتایج آزمون فرضیه تحقیق89
جدول 4-6- خلاصه نتایج مدل92
جدول 4-7- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون92
جدول 4-8- نتایج آزمون فرضیه تحقیق94
جدول 4-9- نتایج آزمون همسانی واریانس99
جدول 4-10- جدول مقایسهای واکنش سرمایهگذاران به شرکتهای با کیفیت سود بالا و با کیفیت سود پایین99
جدول 4-11- آماره t آزمون100
جدول 4-12- خلاصه نتایج مدل102
جدول 4-13- نتایج تحلیل واریانس رگرسیون103
جدول 4-14- نتایج آزمون فرضیه تحقیق104

فصل اول
کليات تحقيق

1-1- مقدمه
گزارشهای مالی، از مهمترین فرآوردههای سیستم حسابداری است، که از اهداف عمده آن فراهم آوردن اطلاعات لازم برای ارزیابی عملکرد و توانایی سودآوری بنگاه اقتصادی است. یکی از اقلام حسابداری که در گزارشهای مالی (صورت سود و زیان) تهیه و ارائه میشود سود خالص است، که کاربردهای متفاوتی دارد. معمولا سود به عنوان مبنایی برای محاسبه مالیات، عاملی برای تدوین سیاستهای تقسیم سود و راهنمایی برای سرمایهگذاری و تصمیمگیری و بالاخره عاملی برای پیشبینی عملکرد آتی شرکت به شمار میآید.
محاسبه سود خالص بنگاه اقتصادی متاثر از روشها و برآوردهای حسابداری است، بدین لحاظ امکان دستکاری سود توسط مدیریت وجود دارد. وجود زمینه مناسب برای تخریب سود (ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پارهای از محدودیتهای ذاتی حسابداری از جمله نارساییهای موجود در فرآیند برآوردها و پیشبینیهای آتی و همچنین امکان استفاده از روشهای متعدد حسابداری توسط بنگاه) موجب شده است که سود واقعی بنگاه از سود گزارش شده در صورتهای مالی متفاوت باشد. در همین راستا از آنجایی که سود از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش بنگاههای اقتصادی تلقی میگردد، موضوع کیفیت سود مورد توجه محققان و دستاندرکاران حرفه حسابداری و مدیریت سرمایهگذاری قرار گرفته است. توجه حرفه حسابداری برمحور این هدف استوار است که آیا سود خالص گزارش شده عملکرد عملیاتی واحد تجاری را به طور منصفانه منعکس میکند یا خیر. با توجه به اهمیت کیفیت سود این پژوهش سعی دارد به بررسی تاثیر کیفیت سود بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایهگذاران (به گزارشات تعدیلی) بپردازد.
1-2- بیان مسأله
سود یکی از با اهمیتترین اقلام صورتهای مالی است که در شرکتها به عنوان یکی از معیارهای تصمیمگیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسوب مي‌شود. هدف از گزارش سود، تامین و ارايه اطلاعات مفید برای اندازه‌گیری کارایی مدیریت، پیشبینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سودسهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات و… برای ذینفعان مي‌باشد. (احمدپور، 1388).
در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد. سود حسابداري و اجزاي مربوط به آن از جمله اطلاعاتي است كه در تصميمگيري استفادهكنندگان موثر است. در صورتيكه سود حسابداري گزارش شده فاقد كيفيت باشد، عدم اطمينان ايجاد میگردد، عدم اطمينان مزبور منجر به ايجاد ریسکو در نهايت تقاضاي يك نرخ بازده بالاتر از جانب سهامداران میشود. افزايش نرخ بازده مورد انتظار سهامداران، هزينه سرمايه سهام عادي را افزايش داده و به تبع آن هزينه سرمايه شركت افزايش میيابد. (احمدپور، 1388)
کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشات مالی، مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند. از دیدگاه سرمایهگذاری، کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایهها خواهد شد. از طرفی،کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرحهای با بازده واقعی به طرحهای با بازده غیرواقعی میشود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت.(اسماعیلی، 1389)
به همین جهت سرمایهگذاران و سایر استفادهکنندگان از صورتهای مالی عموما با اطلاعات منتشر شده توسط شرکتهایی که از کیفیت سود پایینتری برخوردارند با تردید بیشتری برخورد مینمایند. به همین جهت این تحقیق در پی پاسخگویی به این سئوال است که تفاوت در کیفیت سود شرکتها چه تاثیری بر میزان و نوع واکنش بازار و سرمایهگذاران به گزارشات تعدیلی دارد. انتظار این تحقیق بر آن است که سرمایهگذاران در مورد شرکتهایی که از کیفیت سود پایینتری برخوردارند در مقایسه با شرکتهایی که از کیفیت سود بالاتری برخوردارند نسبت به گزارشات تعدیلی سود واکنش کمتری نشان دهند. در این تحقیق واکنش بازار با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازهگیری و مورد مطالعه قرار گرفته است.
1-3- اهمیت و ضرورت تحقیق
1. تاکنون در رابطه با تاثیر احتمالی کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی تحقیقی انجام نگرفته است که این تحقیق میتواند در جهت رابطه فوق موثر واقع گردد.
2. فهم بهتر از عکسالعمل سرمایهگذاران و عوامل موثر بر آن، میتواند به ارائه راهکارهایی برای افزایش سطح اطمينان سرمايهگذاران در بازارهاي مالي كمك کند و از اين طريق زمينه بهبود و سودمندي در تخصيص منابع توسط شركتها را فراهم ميآورد.
1-4- جنبه جدید و نوآوری بودن تحقیق
با توجه به بررسيهاي صورت گرفته مشخص گرديد كه اين تحقيق تاكنون در ايران انجام نشده است، لذا از اين جهت داراي تازگي بوده و همراه با نوآوري است، همچنین مدلهای مورد استفاده در این تحقیق بالاخص مدل مورد استفاده برای واکنش بازار به گزارشات تعدیلی نیز از دیگر جنبههای جدید و نوآوری تحقیق به شمار میآید.
1-5- اهداف تحقیق
اهداف اصلی
مطالعه تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.
2. اندازهگیری کیفیت سود بر اساس بر اساس دو الگوی اسلوان (1996) و اقلام تعهدی (2002) و بررسی اینکه کدام یک در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است.
اهداف فرعی
1. کمک به سرمایهگذاران با ارائه شاخصهایی به جهت ارزیابی هر چه بهتر سهام خریداری شده.
2. کمک به اداره کنندگان بورس اوراق بهادار تهران به منظور افزایش کارایی بازار سرمایه.
1-6- سوال تحقیق
با توجه به مطالب مطرح شده فوق سوالات پزوهش به صورت زیر گسترش مییابد:
سوال اول: آیا شرکتهایی که کیفیت سود پایینتری دارند در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیفتری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد؟
سوال دوم: آیا کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (2002) در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است؟
1-7- فرضیه تحقیق
با توجه به سوالات تحقیق، فرضیات این پژوهش به صورت زیر مطرح میگردد:
فرضیه اول: شرکتهایی که کیفیت سود پایینتری دارند در مقایسه با شرکتهای با کیفیت سود بالاتر، واکنش ضعیفتری در خصوص گزارش تعدیلی از بازار دریافت خواهند کرد.
فرضیه دوم: کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از الگوی اسلوان (1996)، از کیفیت سود اندازهگیری شده با استفاده از شاخص اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (2002) در پیشبینی واکنش بازار مفیدتر است.
1-8- روش تحقیق
اين پژوهش، از لحاظ طبقهبندی تحقیق بر مبنای هدف، این تحقیق از نوع تحقیقات کاربردی است و با توجه به اينکه بر شناخت رابطه علت و معلولي بين متغيرها تاکيد دارد و تاثير متغير مستقل بر متغير وابسته در آن اهميت دارد پژوهشي تجربي است، از لحاظ روشي که براي آزمون کردن فرضيهها استفاده ميکند از نوع همبستگي ميباشد و به دليل اينکه واقعيت موجود در بورس را بررسي کرده و به آنچه که هست ميپردازد، در حوزه پژوهشهاي اثباتي حسابداري قرار ميگيرد. همچنين برحسب نحوه گردآوري اطلاعات نوعي تحقيق پسرويدادي به شمار ميآيد.
1-9- روش و طرح نمونهبرداری
جامعه آماری در این تحقیق، شامل شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. با قید محدودیتهای زیر برای جامعه آماری و تعدیل آن، نمونه آماری مشخص میگردد. نمونه انتخابی این تحقیق شامل شرکتهایی میشود که دارای شرایط زیر باشند:
1) شرکتهایی که در سالهای 1383 تا 1390 اقدام به تعدیل گزارشهای مالی خود نمودهاند.
2) سال مالی آنها منتهی به پايان اسفند ماه باشد.
3) شرکتهايی که حداکثر تا تاریخ 1/1/1383 در بورس اوراق بهادار پذيرفته شده باشند (یعنی قبل از سال 1383 در بورس پذیرفته شده باشند) و نام شرکت در دوره مورد بررسی از بين شرکتهای پذيرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران حذف نشده باشد.
4) شرکت سرمايهگذاری يا واسطهگری مالی و بیمه نباشد.
5) در دوره مورد بررسی تغییر دوره مالی نداده باشند.
6) اطلاعات مالی شرکت برای دوره زمانی تحقیق موجود باشد.
1-10- ابزار گردآوری دادهها
در این تحقیق به منظور تدوین مبانی و مفاهیم نظری از روش کتابخانهای استفاده خواهیم نمود. یعنی مطالعه مقاله، کتاب و پایاننامههای مختلف صورت خواهد پذیرفت. برای جمعآوری دادههای مالی از لوحهای فشرده و نرمافزارهای موجود مثل نرمافزار رهآورد نوین، نرمافزار تدبیر پرداز مورد استفاده خواهد شد. سایت اینترنتی سازمان بورس اوراق بهادار تهران یکی دیگر از منابع اطلاعاتی این تحقیق است. همچنین به منظور اطمینان از صحت دادههاي نرم افزارهاي مذکور، به صورت نمونهاي، اقلامی از این دادهها انتخاب و با اقلام واقعی در صورتهاي مالی مطابقت داده خواهد شد.
1-11- ابزار تجزیه و تحلیل
در این تحقیق از نرم افزار Excel برای دستهبندی، تلخیص و ایجاد پایگاه دادهها استفاده خواهد شد و به منظور آزمون فرضیهها از نرم افزار Spss استفاده میشود.
در تحقيق حاضر ابتدا آمارههاي توصيفي براي متغيرهاي مدل رگرسيون ارائه ميشود. اين آمارهها عبارتند از: ميانگين، تعداد، حداکثر، حداقل و انحراف معيار. اين آمارهها شماي کلي از تکتک متغيرهاي مدل به دست ميدهد. همچنین آزمون کولموگورف، اسميرنف (K-S) برای آزمودن نرمال بودن توزيع جامعه، آماره F و آزمون ANOVA برای آزمودن معنادار بودن رگرسيون، آمارههاي t برای آزمودن معنادار بودن ضرايب و آزمون دوربين واتسون به منظور بررسي استقلال خطاها از يکديگر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.1-12- قلمرو تحقیق
1-12-1- قلمرو مکانی تحقیق
قلمرو مکانی تحقیق، شامل کلیه شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران میباشد. دسترسی آسان به اطلاعات این شرکتها، همچنین استاندارد بودن و همگن بودن اطلاعات این شرکتها دلیل انتخاب این شرکتها به عنوان جامعه آماری تحقیق است.
1-12-2- قلمرو زمانی تحقیق
افق زمانی پژوهش، یک دوره پنج ساله از سال 1383 تا 1390 میباشد.
1-12-3- قلمرو موضوعی تحقیق
این پژوهش به دنبال تاثیر کیفیت سود بر واکنش سرمایهگذاران به گزارشات مالی تعدیلی شرکتهای پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران است.
1-13- متغیرهای تحقیق و نحوه اندازهگیری آنها
1-13-1- متغیر مستقل
در این تحقیق برای اندازهگیری متغیر مستقل تحقیق(کیفیت سود) از دو مدل استفاده شده است که در ادامه به تشریح هریک از آنها میپردازیم:
1-13-1-1- کیفیت سود بر اساس اقلام تعهدی
برای اندازه گیری کیفیت سود از اقلام تعهدی بر اساس مدل دی چو و دی شف (DDEQ) (2002) استفاده می شود. اقلام تعهدی در مدل مذکور خطاهای عمدی برآورد که ناشی از دستکاری مدیریت سود و خطای غیر عمدی اقلام تعهدی را در نظر می گیرد. مدل مذکور به شرح زیر است:
TCAi,tAssetsi,t=∅0,t+∅1,iCFOi,t-1Assetsi,t+∅2,iCFOi,tAssetsi,t+∅3,iCFOi,t+1Assetsi,t+∅4,i∆Revi,tAssetsi,t+∅5,iPPEi,tAssetsi,t+vi,t
که در آن:
TCAi,t=∆CAi,t-∆CLi,t-∆Cashi,t+∆STDEBTi,tAssetsi,t = میانگین جمع داراییهای شرکت i در سال های t و t-1
CFOi,t = جریانات نقدی عملیاتی شرکت i در سال t
∆CAi,t = تغییرات در داراییهای جاری شرکت i در سال های t-1 به t
∆CLi,t = تغییرات در بدهیهای جاری شرکت i در سال های t-1به t
∆Cashi,t = تغییرات در وجه نقد شرکت i در سال های t-1 به t
∆STDEBTi,t = تغییرات در بدهیهای کوتاه مدت شرکت i در سال هایt-1به t
∆Revi,t = تغییرات در درآمد شرکت در سال های t-1 به t
PPEi,t = اموال، ماشین آلات و تجهیزات ناخالص
در مدل فوق کیفیت سود برابر است با:
EQ= σ(vi,t-1 )کیفیت سود که در این مدل با استفاده از انحراف معیار میانگین متحرک مقادیر باقیمانده مدل (از سال t-4 تا سال t) محاسبه می شود بیانگر این است که شرکت های با انحراف معیار بیشتر کیفیت سود پایین تری دارند.
1-13-1-2- شناسایی کیفیت سود با استفاده از الگوی اسلوان (1996)
کیفیت سود در الگوی اسلوان به شرح الگوی زیر میباشد:
OPACC=Earnings-CFO /(Average Assets)که در آن، OPACC عبارت از تعهد عملیاتی است؛ Earnings عبارت است از عایدی قبل از اقلام غیر مترقبه، CFO جریانهای نقدی ناشی ناشی از عملیات است؛ Average Assets میانگین ارزش دفتری اول و پایان دوره مجموع داراییهاست.پس از محاسبه OPACC برای تمام شرکتهای نمونه متغیر جدیدی به نام OPACCIND به منظور تفکیک شرکتهای نمونه به کیفیت سود ضعیف و قوی محاسبه و تعریف میگردد. به منظور محاسبه این متغیر ابتدا میانه OPACC به دست آمده از شرکتهای نمونه محاسبه میگردد. پس از محاسبه این میانه متغیر OPACCIND به شرح زیر محاسبه میشود:
OPACCIND=OPACCi-OPACCmedianقدر مطلق اختلاف OPACC هر شرکت با مقادیر میانه OPACC کل نمونهها است. پس از محاسبه این متغیر شرکتهای نمونه بر اساس آن به دهکهای مختلف تقسیم میگردند. شرکتهای قرار گرفته در دهکهای اول و دوم به عنوان شرکتهای با کیفیت سود قوی تلقی شده و سایر دهکها با کیفیت سود ضعیف طبقهبندی میگردد.
1-14-2- متغیر وابسته
در این تحقیق متغیر وابسته واکنش بازار در زمان ارائه گزارشات تعدیلی میباشد که با استفاده از بازده اضافی سهام در بازه زمانی انتشار گزارشات تعدیلی اندازهگیری میشود:
CAR=t=0t=1DailyReti-IndRet
که در آن:
= QUOTE DailyReti Daily Ret بازده روزانه شرکت i برای روز های 0 و +1
IndRet= بازده بازار میباشد.
1-15- مدل تحقیق
برای آزمون فرضیات تحقیق از مدل پالمورس، ریچاردسون و اسکولز (2004) که به اختصار PRS نامیده میشود استفاده میگردد که به شرح زیر می باشد:
CAR=β0-β1EQ+β1 ATTRIB-β2 CORE-β3MAT-β4PERVAS-β5 YEARS-β6SIZEMAT-β7LEVMAT+β8PRIORRET+β9AUDCHANGE
که در آن:
=CAR واکنش بازار در زمان ارائه گزارشات تعدیلی.
ATTRIB = یک متغیر مجازی است که چنانچه تعدیل گزارش توسط حسابرس، مدیریت و یا بورس اوراق بهادار صورت پذیرد عدد 1 و در غیر این صورت مقدار 0 را می گیرد.
CORE = چنانچه تعدیل گزارشات مالی در برگیرنده حساب های اصلی (درآمد- بهای تمام شده و هزینه های جاری عملیاتی) باشد مقدار 1 و چنانچه تعدیل به خاطر حساب های اصلی نباشد مقدار 0 را می گیرد.
MAT = تفاوت جمع سود اصلی گزارش شده (قبل از تعدیل) و جمع سود تعدیل شده در تمام سال ها تقسیم بر جمع دارایی ها (در سال قبل از سال تعدیل)
PERVAS = نشان دهنده تعداد گروه حسابهای اصلی که در تعدیل تحت تاثیر قرار گرفته اند. (تعداد 7 گروه اصلی وجود دارد که در صفحه 95 موجود است)
YEARS = نشان دهنده اصرار بر تعدیل گزارش است و با تعداد سالهایی که گزارشات در طول دوره تحقیق تعدیل شده است اندازهگیری می شود (این مقدار برای گزارشات فصلی- سه ماهه، 25% است)
SIZEMAT = حاصلضرب بین اندازه شرکت (لگاریتم طبیعی ارزش دفتری داراییهای شرکت در سال ماقبل تعدیل) و اندازه تغییرات سود (MAT)
LEVMAT = حاصلضرب بین نسبت بدهی های بلند مدت به جمع دارایی ها (بر اساس ارزش دفتری در پایان سال ماقبل تعدیل) و اندازه تغییرات در سود (MAT).
PRIORRET = بازده حاصل از خرید و فروش در 120 روز قبل از تاریخ تعدیل (روز 120- تا 1- )
AUDCHANGE = چنانچه شرکت در سال تعدیل گزارش تغییر حسابرس داشته عدد یک و در غیر این صورت عدد صفر.
EQ = بیانگر کیفیت سود می باشد که بر اساس دو کیفیت اقلام تعهدی تعدیل شده مدل دی چو و دی شف (2002) (DDEQ) و یا اسلوان (1996) اندازهگیری میشود.
1-16- روش تحلیل
برای آزمون فرضیه نخست تحقیق، مدل فوق را به ترتیب با استفاده از هر دو متغیر کیفیت سود که به دو روش فوق اندازهگیری میشود مورد بررسی قرار میدهیم و با توجه به ضریب متغیر کیفیت سود (EQ) در خصوص رد یا تایید فرضیه اظهار نظر می نماییم.
برای آزمون فرضیه دوم که مبتنی بر این سوال است؛ کدام روش اندازهگیری کیفیت سود با واکنش سرمایهگذاران ارتباط و همخوانی بالاتری دارد، هر دو متغیر کیفیت سود اندازهگیری شده را بطور همزمان وارد مدل تحقیق نموده و با توجه به ضرایب بدست آمده در خصوص رد یا تایید فرضیه اظهار نظر مینماییم.
1-17- کاربرد نتایج تحقیق
نتایج حاصل از این تحقیق میتواند برای طیف گستردهای شامل سهامداران، حسابرسان، مسئولین بورس اوراق بهادار و محققان مفید واقع گردد.
1-18- ساختار کلی تحقیق
در فصل اول، کليات تحقيق ارائه شد. مقدمه، بیان مسأله، اهمیت و ضرورت انجام تحقیق، قلمرو تحقیق، فرضیهها و تعریف متغیرها، مورد بررسی قرار گرفت. در فصل دوم ضمن بیان مقدمه، مفاهیم نظری تحقیق تشریح و تبیین میشود. در ادامه با مروری بر ادبیات تحقیق، پژوهشهایی که پیرامون موضوع تحقیق صورت گرفته است، مورد بررسی قرار میگیرد. در فصل سوم ابتدا قلمرو زمانی تحقیق، فرضیهها و متغیرهای تحقیق تشریح میگردد. سپس به بیان روش انجام تحقیق، جامعه و نمونه آماری پرداخته و در نهایت روش گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل دادهها و آزمون سوالات ارائه میگردد. فصل چهارم به تجزیه و تحلیل نتایج اختصاص یافته است. چگونگی طبقهبندی اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها از طریق بکارگیری روشها و مدلهای آماری مورد استفاده، اشاره شده و در نهایت نتایج آزمون فرضیهها ارائه میشود. در فصل پنجم خلاصه تحقيق بيان میشود و نتيجهگيری و بررسی تطبيقی يافتهها ارائه میشود. در پايان اين بخش محدودیتهای تحقیق، پيشنهادها و زمينههای تحقيقات آتی ارائه میگردد. پيوستهای تحقيق شامل اطلاعات استفاده شده، منابع و مآخذ و ساير جداول پيوست ارائه میشود.

فصل دوم
مباني نظري و
مروري برپيشينه تحقيق

2-1- مقدمه
سیستم گزارشگری مالی در جلب اعتماد عمومی همواره با بحرانهایی مواجه بوده است. افزایش شمار تقلب و ارائه‌های مجدد که اغلب با ورشکستگی شرکتهای بزرگ درهم آمیخته، نگرانیهایی را درباره کیفیت صورتهای مالی به‌همراه داشته است. يكي از مهمترين ويژگيهاي كيفي اطلاعات حسابداري، اتكاپذيري و کیفیت آن است. نقش اصلي گزارشگري مالي، انتقال اثربخش اطلاعات به افراد برون سازماني به روشي معتبر و به موقع است. مديران ميتوانند از آگاهي خود درباره فعاليتهاي تجاري شركت براي بهبود اثربخشي صورتهاي مالي، به عنوان ابزاري براي انتقال اطلاعات به سرمايهگذاران و اعتباردهندگان بالقوه، استفاده نمايند (نوروش و حسینی، 1388). طبق مفاهيم نظري گزارشگري مالي، اطلاعاتي اتكاپذير است كه از اشتباه و تمايلات جانبدارانه خالي باشد. تحقيقاتي كه پيشتر در ايران انجام گرفته است نشان ميدهد كه درصد بالايي از شركتهاي ايراني به دليل اصلاح اشتباهات حسابداري، صورتهاي مالي را تجديد ارائه و رقمي را تحت عنوان تعديلات سنواتي گزارش ميكنند (سروري مهر، 1385 و كردستاني و همكاران، 1389). اين موضوع نشان ميدهد كه اطلاعات حسابداري شركتها از نظر ويژگي عاري از اشتباه بودن مورد ترديد است. این موضوع میتواند نشانگر انگیزه مديران براي گمراه كردن استفادهكنندگان صورتهاي مالي از طريق اعمال اختيارات خود در زمينه گزينشهاي حسابداري در گزارشگري مالي باشد.
فصل دوم این پژوهش به بیان مبانی نظری و پیشینه تحقیق خواهد پرداخت. مطالعات این فصل ما را در تحلیل لازم در فصلهای بعدی یاری میکند و همچون چراغی روشنگر مسیر خواهد بود.
2-2- محتوای اطلاعاتی تجدید ارائه صورتهای مالی
ارائه مجدد برای بازار حاوی اطلاعات جدیدی است. از دیدگاه سرمایهگذاران اخبار ارائه مجدد فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست بلکه نوعی پیشبینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود. به عبارت دیگر، موجب سلب اعتماد سرمایهگذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. در حقیقت، صورتهای مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح، پیام و علامتی پیرامون قابل اتکا نبودن صورتهای مالی دورههای گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه مینماید. بنابراین متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایهگذاران در ارتباط با جریانهای نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آنها تغییر مییابد (ژیانگ، 2006).
مطالعات انجام شده نشان میدهد، بازار به تعدیل سود به دلیل تغییر در اصول و رویههای حسابداری واکنش منفی نشان نمیدهد. چون این تعدیل منجر به تجدید نظر در جریانهای نقدی مورد انتظار آتی میشود و بنابراین، انتظارات سرمایهگذاران نیز تغییر مییابد. ولی به دلیل کاهش در جریانهای نقد آتی بازار به کاهش در سود تجدید ارائه شده ناشی از اشتباهات حسابداری واکنش منفی و معناداری نشان میدهد. شرکتهایی که به دلیل اشتباهات حسابداری به ویژه اشتباهات ناشی از شناسایی درآمد، ادغام و تحصیل به تعدیل سود مبادرت میورزند نسبت به شرکتهایی که به دلیل تغییر در اصول و رویههای حسابداری به تعدیل سود مبادرت میکنند دارای عمر کوتاهتری هستند. این مساله بیانگر این موضوع میباشد که احتمالاً این شرکتها از کنترل ناکافی مدیریت در طول مراحل رشد برخوردارند و یا در مراحل رشد اولیه خود به دستکاری حسابها به خصوص حساب درآمد مینمایند که این امر به نوبه خود بر سود و جریانهای نقدی آتی اثرگذار خواهد بود. در طبقهبندی روشهای تعدیل سود آنرا به سه دسته بد، خوب و خنثی تقسیم نمودهاند. چنانچه به دلیل تعدیل سود، سود خالص یا درآمد کاهش یابد به آن تعدیل سود بد گفته میشود. اگر سود خالص یا درآمد افزایش یابد تعدیل سود خوب است و اگر چندین تعدیل سود اتفاق افتد که در بعضی از آنها افزایش سود خالص یا درآمد روی دهد و در بعضی دیگر کاهش سود خالص یا درآمد روی دهد و یکدیگر را خنثی کنند چنین تعدیل سودی را خنثی گویند (فریدر و شانتیکومار، 2007).
2-3- کیفیت سود
2-3-1- تعاریف
اطلاعات حسابداری دارای وظیفه ارزش‌گذاری است. نقش اطلاعات حسابداری در کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، بهطور عمده ناشی از وظیفه ارزش‌گذاری است؛ اطلاعات حسابداری با کیفیت بالا باعث می‌شود تا اطلاعاتی را برای سرمایه‌گذاران جهت کمک به آن‌ها در ارزش‌گذاری صحیح دارایی‌ها و تصمیمات سرمایه‌گذاری، فراهم آورد و زیان‌های ناشی از ارزش‌گذاری یا تصمیم‌گیری ناصحیح در سرمایه‌گذاری را کاهش دهد. (یوانگ و جیانگ، 2008). کیفیت اطلاعات حسابداری به‌عنوان دقتی است که گزارش‌گری مالی در بیان اطلاعات حسابداری و در ارتباط با عملیات‌ شرکت، به ویژه جریان‌های نقدی مورد انتظار دارد و به منظور آگاهی سرمایه‌گذاران ارائه می‌شود (ثقفی و همکاران، 1390).
سود یکی از با اهمیتترین اقلام صورتهای مالی است که در شرکتها به عنوان یکی از معیارهای تصمیمگیری برای ارزیابی عملکرد و تعیین ارزش بنگاه اقتصادی محسوب مي‌شود. هدف از گزارش سود بر اساس بیانیه شماره یک مفاهیم حسابداری هیات استانداردهای حسابداری مالی، تامین و ارايه اطلاعات مفید برای اندازه‌گیری عملکرد و کارایی مدیریت، پیشبینی آینده واحد انتفاعی و توزیع آتی سود سهام، مبنایی برای تشخیص مالیات، بررسی قیمت محصولات، بررسی مخاطرات سرمایهگذاری در شرکت یا اعتباردهی و … برای ذینفعان مي‌باشد. در تعیین ارزش شرکت علاوه بر کمیت سود، به کیفیت آن (زمینه بالقوه رشد سود و میزان احتمال تحقق سودهای آتی) نیز باید توجه کرد (احمدپور، 1388).
به طور كلي، هر چه سود گزارش شده به استفادهكنندگان كمك كند تا تصميمات بهتري بگيرند، آن سود با كيفيتتر محسوب ميشود اما به دليل آن كه افراد از اطلاعات در تصميمات متفاوتي استفاده ميكنند امكان ارايه يك تعريف جامع از سود وجود ندارد. از طرف ديگر ساير معيارها نيز بر مفيد بودن اطلاعات سود تأثير ميگذارد. از جمله اين اطلاعات (غيرمالي)، توانايي تجزيه و تحليل و پردازش اطلاعات توسط استفادهكنندگان و ساير محدوديتهاي بالقوهاي است كه بر سر راه استفادهكننده قرار ميگيرد (شیپر و وینسنت، 2003).
کیفیت سود دارای جنبههای متفاوتی است و از این رو تعاریف متفاوت و معیارهای اندازهگیری متفاوتی در رابطه با آن مطرح شده است که مهمترین آن به شرح زیر است:
روساین سودی (1999) را با کیفیتتر میداند که پایدارتر باشد. از دید ریچاردسن و همکاران (2001) کیفیت سود درجه ثبات عملکرد عایداتی در دوره آتی است. تعریف بنیش و وارگاس (2002) از کیفیت سود احتمال پایداری عایدات آتی تعریف میکند. پنمن و ژانگ (2002) کیفیت سود را توانایی سود در نشان دادن عایدات آتی تعریف میکنند. از دیدگاه هاج (2003) کیفیت سود درجه تفاوت سود خالص گزارش شده از عایدات واقعی است.تعریف میخاییل و همکاران (2003) از کیفیت سود عبارت است از درجه ارتباط عایدات گذشته یک شرکت با جریان نقد آتی آن. وایت (2003) کیفیت سود را میزان محافظهکاری اعمال شده در سود گزارش شده میداند. لاگی و مارکورات (2004) سودی را با کیفیت میداند که میزان محتوای اطلاعاتی بیشتری داشته باشد. کرسکن هایتر و ملومارد (2004) سود با کیفیت را سودی میداند که محتوای اطلاعاتی بیشتری داشته باشد و به ارزش شرکت در بلندمدت نزدیکتر باشد.
برای کیفیت سود معیارهای متفاوتی ارايه شده است. از جمله پایداری سود (پايداري سود به معناي تكرارپذيري (استمرار) سود جاري است. هر چه پايداري سود بيشتر باشد، يعني شركت توان بيشتري براي حفظ سودهاي جاري دارد و فرض ميشود كيفيت سود شركت بالاتر است.)، قابلیت پیشبینی و نوسانپذیری و همچنین معیارهایی که ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی را بررسی نماید.
2-3-2- نظریه کیفیت سود
نظریه کیفیت سود برای اولین بار توسط تحلیل گران مالی و کارگزاران بورس مطرح شد، زیر آنها احساس میکردند سود گزارش شده میزان قدرت سود یک شرکت را آن چنان که در ذهن مجسم میکنند، نشان نمیدهد. آنها دریافتند که پیشبینی سودهای آتی بر مبنای نتایج گزارش شده، کار مشکلی است ضمناً تحلیل گران دریافتند که تجزیه و تحلیل صورتهای مالی شرکتها به دلیل نقاط ضعف متعدد در اندازهگیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی میباشد.
سوال اساسی این است که چرا تحلیلگران مالی در ارزیابی خود از سود خالص گزارش شده و یا سود هر سهم شرکت (بدون تعدیل) استفاده نمیکنند و جانب احتیاط را رعایت مینمایند. پاسخ این است که در تعیین ارزش شرکت فقط به کمیت سود نگاه نمیشود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. تحلیل گران مالی تلاش میکنند تا چشم انداز سود شرکتها را ارزیابی کنند. چشم انداز سود به ترکیب ویژگیهای مطلوب و نامطلوب سود خالص اشاره دارد. برای مثال، شرکتی که عناصر و اقلام با ثباتی در صورت سود و زیانش وجود دارد نسبت به شرکتی که این اقلام و عناصر در صورت سود و زیان آن با ثبات نیست، کیفیت سود بالاتری دارد. همین امر به تحلیل گران اجازه می دهد، سود آتی شرکت را با قابلیت اطمینان بیشتری پیش بینی نمایند.
2-3-3- دیدگاههای مختلف در مورد کیفیت سود
وجود زمینههای مناسب برای «دستکاری سود»ناشی از تضاد منافع و همچنین به علت پاره ای از محدودیت های ذاتی حسابداری از جمله:
الف) نارساییهای موجود در فرآیند برآوردها و پیش بینی های آتی؛
ب) امکان استفاده از روشهای متعدد حسابداری باعث شده است که سود واقعی یک واحد اقتصادی از سود گزارش شده در صورتهای مالی متفاوت باشد.
محققان و دست اندرکاران حرفه حسابداری اهمیت سود به عنوان یکی از مهمترین معیارهای ارزیابی عملکرد و تعیین کننده ارزش شرکت ناگریز به ارزیابی سود گزارش شده توسط واحدهای اقتصادی میباشند. برای ارزیابی این سود از مفهومی بنام کیفیت سود استفاده می شود.
در مقالات مختلف در تعریف مفهوم کیفیت سود به دو ویژگی برای تعیین کیفیت سود اشاره شده است: یکی از آنها سودمندی تصمیمگیری و دیگری ارتباط بین این دو مفهوم و سود اقتصادی مد نظر آقای هیکس میباشد. به عبارت دیگر کیفیت سود عبارت است از بیان صادقانه سود گزارش شده، از سود مدنظر آقای هیکس. منظور از بیان صادقانه تطابق بین توصیف انجام شده و آن چیزی که ادعای آن را دارد، می باشد. یعنی کیفیت سود بالا نشان دهنده مفید بودن اطلاعات سود برای تصمیم گیری استفاده کنندگان و همچنین مطابقت بیشتر آن با سود اقتصادی هیکس میباشد. اما بدلیل آنکه افراد از اطلاعات در تصمیمات متفاوتی استفاده میکنند، امکان ارائه یک تعریف جامع از سود وجود ندارد.
برخی تحلیلگران مالی، کیفیت سود را بعنوان سود عادی و مستمر، تکرارپذیر و ایجاد کننده جریان نقدی حاصل از عملیات میدانند، آنها متعقدند که کیفیت سود رقمی بین سود خالص گزارش شده و جریان نقدی حاصل از عملیات منهای ارقام غیر تکراری میباشد.
تاکنون متخصصان مالی نتوانستهاند به یک محاسبه مستقل از سود که از نظر آنها کیفیت لازم را دارا باشد دست یابند. در این حالت، متخصصان مالی با انجام تعدیلات مناسب، میتوانند به یک دامنه که به شکل صحیحتر نشانگر کیفیت سود نسبت به سود خالص گزارش شده باشد، دست یابند. بنابراین مفهوم کیفیت سود، یک امر تعریف شده ثابت نیست که بتوان به آن دست یافت. بلکه مفهومی است نسبی که به ارتباط آن با دیدگاهها و نگرشها بستگی دارد.
دیدگاههای مختلفی در مورد ارزیابی کیفیت سود وجود دارد که ذیلاً تعدادی از آنها مورد بررسی قرار میگیرد.
«هانت» مدیر مالی شرکت جنرال میلز معتقد است که در ارزیابی کیفیت سود دو مورد ارزیابی میشود: یکی از تناسب داشتن سود فعلی شرکت با سودهای گذشته و دیگری برداشت بازار از کیفیت سود شرکت که در نسبت P/E متجلی میشود.
«هگن» مدیر مالی شرکت دینولدز معتقد است که کیفیت سود را میتوان با شناسایی یا حذف اثرات تغییر روشهای حسابداری، اقلام غیر عادی و شرایط بازار یا هزینههای موقتی، اندازهگیری نمود.
«کونولی» دیگر تحلیل گر مالی معتقد است که کیفیت سود را میتوان از طریق اندازهگیری ارزش قابل بازیافتنی داراییها ارزیابی کرد.
«والن» مدیر مالی شرکت آمریکن برودکستینگ معتقد است که کیفیت سود را میتوان از طریق تفاضل بین سود تورمی و سود گزارش شده اندازهگیری کرد.
اسلون (1996) اثبات کرد که شرکتهای با سود گزارش شده بالاتر از جریان وجوه نقد عملیاتی (حجم بالای اقلام تعهدی)، در سالهای آتی یک کاهشی در سود عملیاتی را تجربه خواهند کرد. بنابراین حجم اقلام تعهدی یک شاخص خوب برای کیفیت سود میباشد.
میخاییل (1998) معتقد است، سودی را که بهتر بتواند جریات نقدی عملیاتی آتی موسسه را پیشبینی کند، با کیفیتتر است.
2-3-4- اهمیت ارزیابی کیفیت سود
کیفیت سود و به صورت عامتر کیفیت گزارشگری مالی مورد علاقه کسانی است که از گزارشهای مالی برای تصمیمگیریهای سرمایهگذاری و انعقاد قراردادهای مختلف استفاده میکنند.
از دیدگاه تدوینکنندگان استانداردها کیفیت گزارشهای مالی به صورت غیر مستقیم نشاندهنده کیفیت استانداردهای گزارشگری مالی است.
تصمیمگیری برای قراردادی بر اساس کیفیت سود پایین، باعث انتقال ناخواسته ثروت خواهد شد. برای نمونه سودهای بیش از حد نشان داده شده، که بعنوان معیار ارزیابی عملکرد مدیریت قرار میگیرد، منجر به تعلق حقوق و مزایای بیش از اندازه به مدیریت خواهد شد.
به گونهای مشابه سودهای متورم ممکن است ورشکستگی ناگهانی شرکت را پنهان سازد که  این خود باعث اعتبار دادن نادرست از سوی اعتباردهندگان خواهد شد. از دیدگاه  سرمایهگذاری کیفیت سود پایین مطلوب نیست زیرا نشانگر وجود ریسک در تخصیص منابع به آن بخش میباشد و باعث کاهش رشد اقتصادی از طریق تخصیص نادرست سرمایه خواهد شد. از طرفی کیفیت سود پایین باعث انحراف منابع از طرحهای با بازده واقعی به طرحهای با بازدهی غیر واقعی میشود که کاهش رشد اقتصادی را در پی خواهد داشت. تدوین کنندگان استانداردهای حسابداری در جستجوی بازخور استانداردها در این مورد هستند که آیا استانداردهای تدوین شده کارا بوده اند یا خیر و برای این منظور به سود گزارش شده توجه خواهند کرد (نوروش، 1384).
2-3-5- معیارهای اندازهگیری کیفیت سود
از آنجا که تعریف یکسانی از کیفیت سود وجود ندارد، لذا معیار ارزیابی یکسانی نیز وجود ندارد. بطور کلی معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوط به آن را که در سال 2002 توسط توسط کاترین و وینسنت ارائه شده به صورت جدول زیر طبقه بندی کرد:
جدول 2-1- معیارهای ارزیابی کیفیت سود و اجزای مربوطه (طبقهبندی کاترین و ویسنت)
معیارهای ارزیابی اجزای مربوطه
الف) مفهوم کیفیت سود مبتنی بر سری زمانی ویژگیهای سود 1. پایداری
2. قابلیت پیشبینی
3. نوسان پذیری
ب) مفهوم کیفیت سود بر اساس رابطه بین سود و اقلام تعهدی و وجه نقد 1. نسبت وجه نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی به سود
2. تغییر در کل اقلام تعهدی
3. پیش بینی اجزا اختیاری اقلام تعهدی به کمک متغیر های حسابداری
4. پیش بینی روابط بین اقلام تعهدی و جریان های نقدی
ج) مفهوم کیفیت سود بر اساس ویژگیهای کیفی چاچوب نظری هیات استانداردهای حسابداری مالی مربوط بودن و قابلیت اتکا
د) مفهوم کیفیت سود بر اساس تاثیرگذاری در تصمیم 1. قضاوتها و برآوردها ، معیاری معکوس از کیفیت سود
2. رابطه معکوس بین کیفیت سود و تغییر استاندارد های حسابداری
2-3-6- قابلیت پیشبینی سود
اطلاعات ارائه شده توسط شرکت و در نتیجه سود، مبتنی بر رویدادهاي گذشته است اما سرمایهگذاران، به اطلاعاتی راجع به آینده شرکت نیاز دارند. یکی از دیدگاههاي موجود در این مورد، ارائه صرفاً اطلاعات تاریخی و جاري توسط واحد تجاري است البته به نحوي که سرمایهگذاران بتوانند خود پیشبینیهاي مربوط به آینده را انجام دهند. دیدگاه دیگر این است که مدیریت با در دست داشتن منابع و امکانات به انجام پیشبینیهایی قابل اعتماد بپردازند و با انتشار عمومی این پیشبینیها، کارایی بازارهاي مالی را افزایش دهند (شباهنگ، 1382).
شواهد تجربی نشان دادهاند که سرمایهگذاران به اطلاعاتی نظیر پیشبینی سود هر سهم اتکا کرده و در قیمتگذاري سهام از آن استفاده میکنند. این پیشبینی، بیانکننده انتظارات مدیریت در مورد رویدادهاي آتی است که ممکن است به وقوع بپیوندد لذا دقت این پیشبینی براي سرمایهگذاران حائز اهمیت است زیرا تصمیمگیري سرمایهگذاران در مورد خرید، فروش و یا نگهداري سهام بر مبناي این اطلاعات است. بنابراین خطاي پیشبینی سود عامل مهمی در عملکرد بازار ثانویه است (جگ و مکنومی، 2003). از آنجایی که هم پیشبینی سود و هم ایجاد اقلام تعهدي هردو در بردارنده درجه زیادي از ذهنگرایی مدیریت است، اشتباهات موجود در برآوردهاي تجاري مدیریت به احتمال زیادي هم در پیشبینی سود و هم در اقلام تعهدي آشکار میگردد. این دو شیوه افشا بدلیل برآوردهاي نادرست مدیران از آینده تجاري شرکتها، در بر دارنده خطاهاي مشترکی هستند. بدلیل تغییر در شرایط تجاري (مانند تغییر غیر قابل پیشبینی در تفاضاي بازار و استراتژيهاي رقبا) محیط عملیاتی یک شرکت آکنده از ابهام است. این امر بدین معنی است که دانش مدیریت نسبت به محیط تجاري شرکت کامل نیست. دانش کم مدیریت به طور اجتنابناپذیري خطاهایی در برآورد چشمانداز تجاري ایجاد مینماید. به علاوه، عدم اطمینان در محیط عملیاتی میتواند جانبداريهاي آگاهانه مدیریت را در پردازش اطلاعات تشدید نماید، که منجر به خطاهایی در برآوردهاي آینده تجاري میشود (لطفی و حاجیپور، 1389).
2-3-7- ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی و مفهوم پایداری سود
قبل از پرداختن به قضيه پايداري اقلام تعهدي، ارائه تعريفي روشن از اين اقلام ضرورت دارد. پس از هيلي (1985) اغلب محققان از جمله اسلوان(1996)، خي (2001) و تامس و ژانگ (2001) اقلام تعهدي را تغيير در تفاضل سرمايه در گردش غيرنقدي و هزينه استهلاك تعريف كردند. اما اين تعريف، شامل اقلام تعهدي مربوط به داراييها و بدهيهاي عملياتي غيرجاري و داراييها و بدهيهاي مالي نميشد.
فيرفيلد و همكارانش (2003) نيز در تعريف خود تنها به اقلام تعهدي سرمايه در گردش اشاره كردند و اقلام تعهدي عملياتي غيرجاري را شكلي از رشد در نظر گرفتند. به هرحال، تفاوت كليدي ميان اقلام تعهدي سرمايه در گردش و اقلام تعهدي عملياتي غيرجاري در اين است كه منافع و تعهدات آينده مربوط به اقلام تعهدي عملياتي غيرجاري، مدت زمان بيشتري را براي تحقق ميطلبد.
ريچاردسون و همكارانش (2005) تعريف جامعتري را اقلام تعهدي ارائه كردند. بنا به تعريف آنها اقلام تعهدي تفاوت سود حسابداري (كه بر اساس استانداردهاي حسابداري تعيين ميشود) و سود نقدي است. اين تعريف، اقلام تعهدي مربوط به همه حسابهاي ترازنامه را در بر ميگيرد. طبق اين تعريف، تغييرات در حساب داراييها و بدهيهاي غير نقدي بيانگر اقلام تعهدي ناشي از تعهدات يا منافع مورد انتظار آينده است. بنابراين، اقلام تعهدي كل از مجموع اقلام تعهدي سرمايه در گردش (تغييرات در حساب داراييها و بدهيهاي عملياتي جاري غيرنقدي)، اقلام تعهدي غير جاري (تغييرات در حساب داراييها و بدهيهاي عملياتي غيرجاري) و اقلام تعهدي مالي (تغييرات در حساب داراييها و بدهيهاي مالي غير نقدي) تشكيل ميشود.
آن گونه كه اشاره شد، اقلام تعهدي را ميتوان به دو جزء تقسيم كرد:
1- اقلام تعهدي ناشي از رشد فعاليت شركتها
2- اقلام تعهدي ناشي از كارايي مديريت داراييهاي عملياتي شركتها.
بخشي از اقلام تعهدي در اثر رشد فعاليت شركتها، افزايش مييابد. جونز (1991) اين بخش از اقلام تعهدي را غيراختياري يا نرمال ميگويد؛ اما، نتيجه مطالعه اخير چن و همكارانش (2006) نشان ميدهد كه پايداري كم جزء تعهدي سود را در اصل ميتوان به اقلام تعهدي اختياري نسبت داد؛ براي مثال، فرض كنيد كه موجوديها بدون ارتباط با فروش افزايش يابد. اين افزايش را ميتوان به كاهش بخش كارايي اقلام تعهدي نسبت داد؛ زيرا افزايش موجوديها ميتواند دو دليل داشته باشد: اول اينكه ارزش موجوديها بيشنمايي شده باشد كه بيانگر تحريف موقت حسابداري است. دوم اينكه مديريت موجوديها، كارايي لازم را نداشته باشد (رضازاده، رحیمپور و نصیری، 1391).
در سیستم حسابداري تعهدي، رویدادهاي مالی بدون توجه به زمان دریافت یا پرداخت وجه حاصل از آنها، در زمان وقوع ثبت و گزارش میشوند. بر این اساس، در سیستم تعهدي میتوان ادعا نمود که سود حسابداري همواره با جریانهاي نقدي برابر نبوده، بلکه جزء تعهدي نیز در تعیین سود حسابداري مکمل جزء نقدي است. از سوي دیگر، نظر به اینکه سود یکی از عوامل اصلی در محاسبه سود غیرعادي است، چنین انتظار میرود که اجزاي سود در پیشبینی سود غیرعادي شرکت موثر واقع شود. پیرامون محتواي اطلاعاتی اجزاي نقدي و تعهدي سود در رابطه با پیشبینی سود غیرعادي و تعیین ارزش شرکت دیدگاههاي مختلفی وجود دارد. برخی از صاحبنظران معتقدند فرض جمعشونده بودن اجزاي سود، فرضی مستتر در سیستم حسابداري تعهدي است. این فرض بیان میدارد که جمع تکتک درآمدها، درآمد کل و با جمع تکتک هزینهها، هزینه کل تعیین و از کسر هزینه کل از درآمد کل سود خالص محاسبه میشود. بنابراین، هیچگونه رجحان و برتري بین اجزاي سود(جزء نقدي و تعهدی) وجود ندارد. در مقابل اسلوان (1996) با توجه به ادبیات تحلیل صورتهاي مالی استدلال میکند که چون اقلام تعهدي نسبت به جریانهاي نقدي به میزان زیادي داراي ذهنیگرایی است و احتمال بیشتري وجود دارد که تحت تأثیر اهداف اختیاري مدیر قرار گیرد و یا شامل اقلام تعهدي غیرعادي باشد که به ندرت در دورههاي آتی تکرار میشود، اقلام تعهدي در مقایسه با جریانهاي نقدي توان پیشبینی کنندگی کمتري دارد (بارث و بیور، 1999).
بهطور خلاصه، استدلال اسلوان از قدرت پیشبینیکنندگی (پایداری) کمتر اقلام تعهدي نسبت به جریانهاي نقدي حکایت دارد. این استدلال بر گرفته از این دیدگاه است که با توجه به آزادي عمل نسبی مدیران در به کارگیري روشهاي مختلف، به شکل قانونی و در چارچوب اصول پذیرفته شده حسابداري، چنین به نظر میرسد که اقلام تعهدي حاصل اعمال متهورانه مدیریت در شناسایی، ثبت و گزارش رویدادها و دستمایه مدیران در تحریف صورتهاي مالی است. از این رو، قابلیت اتکا و مفید بودن اقلام تعهدي به میزان زیادي مورد تردید قرار دارد. با وجود این، توان پیشبینیکنندگی و توضیح دهندگی اجزاي نقدي و تعهدي سود به محیط اقتصادي و حسابداري شرکت وابسته است. براي مثال، در خصوص اقلام تعهدي، افزایش در موجوديها ممکن است ناشی از کاهش غیرمنتظره در تقاضا، پیشبینی افزایش در فروشهاي مورد انتظار آتی و یا به دلیل جبران تغییرات موقت در نقدینگی صورت پذیرد که هیچگونه مفهومی در رابطه با سود غیرعادي مورد انتظار به همراه ندارد. رابطه بین جریانهاي نقدي و سود غیرعادي نیز همانند اقلام تعهدي بسیار مبهم است. براي مثال، جریانهاي نقدي بالاي یک شرکت ممکن است نشاندهنده یک شرکت موفق با سودهاي غیرعادي بالا در آینده باشد. برعکس، جریانهاي نقدي پایین شرکت ممکن است ناشی از مخارج تحقق و توسعه باشد که این به نوبه خود منافع اقتصادي آتی و به تبع آن افزایش سود غیرعادي آتی را به دنبال خواهد داشت (هاشمی و همکاران، 1389).
2-3-8- نوسانپذیری سود
بورگستهلر در مورد این رویکرد بیان مینمایدکه تصمیمگیران یا ذينفعان ارزش را با توجه به یک مبلغ مرجع مانند سود استخراج میکنند تا سطوح مطلق ثروت. یعنی توابع ارزشگذاري افراد در دامنه زیان محدب و در دامنه سود مقعر است. این مفهوم به صورت ضمنی بیان میکند که زیانها ناخوشایندتر از سودها هستند. از اینرو، ذينفعان بالاترین ارزش را وقتی به دست میآورند که ثروت از یک زیان به یک سود به نسبت یک نقطه مرجع حرکت میکند. به صورت ساده میتوان بیان نمود در صورت ثابت فرض نمودن سایر متغیرها، سرمایهگذاران ترجیح میدهند در شرکتهایی سرمایهگذاري کنند که سود کوچکتر را گزارش میکنند تا شرکتهایی که داراي سود نوسانپذیر هستند (اسکیپر، 1989).
2-3-9- تحلیل کیفیت سود
حرفه حسابداری آمریکا و SEC سالها در تلاشند تا سیستم جامع و کاملی از رویههای حسابداری در جهان تدوین نمایند.بنابراین یک فاصله با اهمیت (فاصله مورد انتظار) بین آنچه که سرمایهگذاران و اعتباردهندگان انتظار دارند و آنچه که حرفه حسابداری می تواند فراهم نماید، وجود دارد این فاصله مورد انتظار تا اندازهای وجود دارد زیرا عموماً شرکتها در انتخاب اصول و برآوردهای حسابداری که بر نتایج مالی گزارش شده تاثیر میگذارند دارای اختیاراتی می باشند. براساس GAAP، میزان اختیارات یک شرکت در تهیه صورتهای مالی،بوسیله دو اصل اساسی محافظهکاری و بیطرفی کنترل میشود. در حالیکه اغلب عملاً این دو اصل نادیده گرفته میشوند.
با اینکه، کارکنان حسابداری بایستی رویههایی را بکار گیرند که محافظه کارانه و بیطرفانه باشد اما در عمل انگیزههای رقابتی بر انتخاب مدیریت رویهها و برآوردهای حسابداری تاثیر میگذارند. به دلیل همین انگیزههای رقابتی، بعضی از شرکتها اعداد حسابداری را به منظور برآورده کردن اهداف مدیریت دستکاری میکنند. یعنی در این زمینه، شرکتها در ارائه نتایج مالی، تکنیکهای مدیریت سود (بیشتر یا کمتر از واقع نشان دادن) را بکار میگیرند. بنابراین شناسایی شرکتهایی که بطور قابل ملاحظهای سود آوری واقعی خود را بیان نمیکنند به یک چالش تبدیل شده است.
برای مثال موسسه میکرو استراتژی از سال 1998 تا 2000 تا حدودی سیاست شناخت درآمد زودتر از موعد را پذیرفته است. این موضوع با اینکه مغایرت تکنیکی با GAAP ندارد اما باعث بیشتر از واقع نشان دادن قابلیت سود آوری شرکت شده است. شرکت انرون سیاست تامین مالی خارج از ترازنامه 3را برای پنهان کردن زیان خود بکار گرفته بود. که این موضوع باعث رسوایی گزارشگری مالی در طول تاریخ گردید و آنهایی که در طول این دوره در سهام شرکت انرون سرمایه گذاری کرده بودند نزدیک به 100 درصد ارزش سرمایه گذاری خود را از دست دادند.
2-2-10- نقش حسابرسان مستقل در ارتباط با کیفیت سود
در پاسخ به افزایش توجهات قانون گذاران، سرمایه گذران و عموم مردم به قابلیت اتکاء صورتهای مالی حسابرسی شده و کیفیت گزارشات مالی، SEC در خواست کرد که هیأت نظارت عمومی (POB) اثرات تحولات اخیر در حسابرسی بر کیفیت حسابرسی و منافع مردم را ارزیابی کند. در اکتبر 1998، POB طرح حسابرسی اثر بخش را برای انجام این ماموریت ارائه داد. توصیه ها و گزارش نهایی طرح که در اگوست 2000 منتشر شد، توجهات و ملاحظات متعددی شامل خدمات غیر حسابرسی بر استقلال حسابرس و رابطه بین مدیریت سود و کیفیت سود را بیان و اعلام نمود.
این هیات اشاره می کند که در سالهای اخیر رشد قابل توجهی در خدمات غیر حسابرسی مشاهده میشود بطوری که درآمد برخی شرکتهای حسابرسی بزرگ از بابت خدمات غیر حسابرسی بیشتر از درآمد حسابرسی است.
برخی از اعضای POB معتقدند که انجام خدمات غیر حسابرسی در قبال حقالزحمه های بالا باعث خدشه دار شدن استقلال حسابرس میشود. در آمریکا شواهد تجربی مؤید این است که بین کیفیت حسابرسی و حق الزحمه حسابرسی رابطه وجود دارد. در پی این شواهد SEC قوانین و مقررات مربوط به استقلال حسابرس را در سال 2001 بازنگری کرد و شرکتهای سهامی عام را ملزم نمود تا میزان حقالزحمه پرداختی چه از بابت خدمات حسابرسی و چه از بابت خدمات غیر حسابرسی به حسابرسان مستقل، اعلام دارند. هدف از افشاء مذکور این است که به استفاده کنندگان صورتهای مالی این فرصت را بدهد تا خودشان نتیجهگیری راجع به اثرات خدمات غیر حسابرسی بر استقلال حسابرسی داشته باشند و این افشاها بر رفتار حسابرسان نیز اثر میگذارد. بطور کل این معیار جدید افشاء(افشاء میزان حق الزحمه) وضع شده توسط SEC عنوان مینماید که حقالزحمه بالای خدمات غیر حسابرسی پرداخت شده توسط صاحبکار به حسابرسان آنها، میتواند استقلال حسابرس را به خطر بیندازد و کیفیت حسابرسی و در نتیجه کیفیت سود را کاهش دهد.
2-2-11- تحلیل بنیادی کیفیت سود
موسسه گردینت با استفاده از نسبتها و دیگر ابزارهای تحلیل بنیادی به دنبال کسب شواهدی از کیفیت پایین سود بودند. برخی از مهمترین فاکتورهایی که گروه تحلیلی فوق در ارزیابی کیفیت سود مورد توجه قرار دادند به قرار ذیل می باشند:
2-3-11-1- تولید جریان نقدی
یکی از مهمترین شاخصهای کیفیت سود، سطح جریان نقدی تولید شده توسط شرکت می باشد. به زبان ساده، با اینکه میتوان سود را دستکاری نمود اما غیر ممکن است که بتوان جریان نقدی را دستکاری نمود. یک روش درک اهمیت جریان نقدی، تجزیه سود خالص به جریان نقدی عملیاتی و اقلام تعهدی می‌باشد. یعنی:
اقلام تعهدی + جریان وجوه نقد عملیاتی= سود خالص
همانطور که در بالا نیز گفته شد، تحقیقات دانشگاهی نشان میدهند که کیفیت سود به سطح اقلام تعهدی منعکس شده در سود بستگی دارد.
جریان وجوه نقد عملیاتی گزارش شده در صورت جریان وجوه نقد، یک شاخص عالی برای کیفیت سود می باشد. برخی معیارهای مهم جهت بررسی جریان وجوه نقد عبارتند از:
سطح جریان وجوه نقد عملیاتی به سود عملیاتی (OCF/OI)
سطح جریان وجوه نقد شناور به سود خالص
2-3-11-2- کیفیت حسابهای دریافتنی
تحلیل کیفیت حسابهای دریافتنی و درآمد شرکت دید روشنی در مورد یکی از اجزاء اصلی کیفیت سود یعنی کیفیت درآمدها ارائه مینماید. بطورکلی، درآمد شناسایی شده که بر اساس محافظهکاری شناسایی شده باشد منجر به کیفیت سود بالا خواهد شد. در حالیکه درآمدی که بر اساس حسابداری جسورانه شناسایی شده باشد منجر به کیفیت سود پایین خواهد شد. برخی از مهمترین موارد ارزیابی کیفیت حسابها دریافتنی عبارتند از:
سطح و تغییر در حسابهای دریافتنی نسبت به فروش.
سطح و تغییر ذخیره ای برای مطالبات سوخت شده.
روش برآورد بدهیهای سوخت شده و اینکه چگونه می تواند سود گزارش شده را تحت تاثیر قرار دهد.
روشهای بیان شده شرکت برای شناسایی درآمد در مقایسه با دیگر شرکتهای صنعت.
2-3-11-3- کیفیت (اندازهگیری) موجودی کالا
کیفیت اندازهگیری موجودی کالای شرکت مستقیماً به محافظه کاری و بی طرفی در محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته بستگی دارد. بویژه، اگر بهای تمام شده کالای فروش رفته شرکتی کمتر از واقع ارائه شده باشد آنگاه سودآوری شرکت بالاتر از واقع گزارش میشود و بالعکس. در هنگام ارزیابی کیفیت اندازهگیری موجودی کالا، مهمترین مواردی که بایستی مورد توجه و بررسی قرار گیرند، عبارتند از:
سطح و تغییر در کل موجودیهای کالا نسبت به فروش، روند حاشیه فروش، روش ارزیابی موجودیهای کالاو چگونگی تاثیر آن بر سود گزارش شده، رابطه بین انواع مختلف حسابهای موجودیهای کالا از قبیل مواد خام، کالای درجریان ساخت و کالای ساخته شده، روش مورد عمل شرکت برای اندازهگیری و ارائه موجودیهای کالا در مقایسه با دیگر شرکتهای صنعت.
2-3-11-4- کیفیت حساب داراییهای ثابت
محافظهکاری و بی طرفی در حساب داراییهای ثابت شرکت می تواند بر سود گزارش شده تاثیر داشته باشد. برای مثال، در نظر گرفتن عمر مفید بالا برای داراییهای ثابت میتواند سود خالص را افزایش دهد بدون اینکه سود آوری واقعی شرکت بهبود یافته باشد در هنگام بررسی کیفیت حساب دارایی ثابت، مهمترین زمینه هایی که بایستی مورد بررسی قرار گیرند عبارتند از:
کفایت هزینههای استهلاک، تغییر در روشهای استهلاک، شواهدی از داراییهای معیوب، عمر مفید داراییهای ثابت شرکت، ظرفیت مورد استفاده.
2-3-11-5- کیفیت بدهیها و افشاء
کیفیت حسابهای بدهی نیز برای درک کیفیت سود حیاتی و مهم می باشند. بویژه، بدهی ها بایستی بطور بی طرفانه و به دور از هرگونه جانبداری گزارش شوند. در غیر این صورت، کیفیت سود خدشه دار میشود.
در ارزیابی کیفیت بدهیها، برخی از مهمترین مسائلی که بایستی مورد توجه قرار گیرند عبارتند از: مفروضات بکار رفته در مورد بدهی های تحقق یافته و ثبت نشده، علائمی از تامین مالی خارج از ترازنامه، افشاء مفصل بدهیهایی که تحقق یافته اما ثبت نشده اند، رویه های مورد عمل در ارتباط با مخارج سرمایه ای، علائمی از دعاوی حقوقی
2-3-12- ارزیابی فعالیتهای مدیریت سود
در هنگام ارزیابی اهمیت فعالیتهای مدیریت سود، برخی از مهمترین زمنیههایی که بایستی مورد بررسی قرار گیرند، عبارتند از: تغییر در رابطه بین درآمدهای تحقق یافته و تحقق نیافته، کثرت و زمانبندی معامله سهام با تضمین خرید توسط شرکت که ممکن است منجر به افزایش سود هر سهم شود، انتقال هزینه ها به دیگر بخش های صورت سود(زیان) به منظور افزایش سود عملیاتی یا حاشیه فروش.
2-3-13- محیط رقابتی
محیطی که شرکت در آن فعالیت میکند میتواند بطور بالقوهای اثر مثبت یا منفی بر کیفیت سود داشته باشد. برای مثال، رشد سریع تکنولوژی در صنعت کامپیوتر می تواند منجر به افزایش کالاهای ناباب و بلا استفاده گردد. در مقابل، تغییر تکنولوژی در بخش صنعتی خیلی آهسته تر و کندتر میباشد. بنابراین برای این قبیل صنایع تغییر تکنولوژی یک فاکتور مهم در ارزیابی کیفیت سود نمیباشد. بدین ترتیب، شرکتهایی که در صنایع با رشد تکنولوژی بالا فعالیت میکنند نسبت به شرکتهایی که در صنابع با رشد تکنولوژی تقریباً ثابت فعالت میکنند، بیشتر مستعد رویارویی با مسائل کیفیت سود میباشند. برخی از مهمترین مسائلی که بایستی در ارتباط با محیط رقابتی مورد توجه قرار گیرند، عبارتند از: موقعیت رقابتی صنایع، شرایط اقتصادی، سرعت تغییر در تکنولوژی که ممکن است بر محصولات شرکت تاثیر بگذارد.
2-3-14- دیگر فاکتورهای خاص شرکت
فاکتورهای خاص شرکت زیادی وجود دارند که می تواند بر کیفیت سود تاثیر بگذارند. در هنگام ارزیابی کیفیت سود برخی از مهمترین مسائل خاص شرکت که بایستی مورد توجه قرار گیرند، عبارتند از: پیچیدگی ارزیابی حسابها و رویدادها، وسعت و عمق شرکتهای مشتری مدار، سطح و تغییر در هزینههای قانونی، ماهیت هر قرارداد بدهی، معیارهای ارزیابی نقدینگی و توان پرداخت بدهی، زمانبندی انتشار صورتهای مالی، نرخ رشد شرکت.
2-3-15- محتوای اطلاعاتی سود
سود از جمله برترين شاخصهاي اندازهگيري فعاليتهاي يك واحد اقتصادي است. اهميت سود حسابداري، مقولهاي است كه براثر گسترش فنون كمي مديريت و ضرورت توجه به نياز استفاده كنندگان صورتهاي مالي، شكل گرفته و با گذر از ديدگاه محدود اندازهگيري نتيجه فعاليتهاي گذشته، حسابداري را براي ياري رسانيدن به تصميم گيرندگان تواناتر ساخته است.
از سال 1965 تاكنون فرضيه بازار كارا مطرح است. تحت اين فرضيه كليه اطلاعات مربوط و موجود در قيمت سهام منعكس بوده و حتي سرمايهگذاران درون سازماني كه به اطلاعات دست اول دسترسي دارند نيز قادر به تحصيل بازده غير عادي نخواهند بود. در چنين بازاري افشاي كامل اطلاعات و بخصوص اطلاعات حسابداري داراي محتواي اطلاعاتي ميباشد. از ديدگاه اطلاعاتي، مفهوم سود نتيجه فعاليتهاي اقتصادي را بيان ميكند. ولي به عنوان معيار اساسي اندازهگيري، همچنان مورد ترديد قرار دارد. بر مبناي مفروضات بازار كاراي سرمايه، تحقيقات تجربي مؤيد آن هستند كه سود حسابدار ي داراي محتواي اطلاعاتي ميباشد.
2-3-16- محتوای اطلاعاتی سود تعهدی
سودي كه به صورت تعهدي محاسبه ميشود، مطالبی است که مباحث فراوانی پیرامون آن موجود است. اگرچه ديدگاه اصولي و بنيادي اين روش مورد قبول واقع شده است، ولي از ديدگاه اطلاعاتي، سود تعهدي نميتواند بيانگر فعاليت اقتصادي باشد. با توجه به مفروضات بازار كارا، نتيجه تحقيقات تجربي بيانگر اين ديدگاه است كه سود حسابداري داراي محتواي اطلاعاتي است. اينكه آيا تمايل حسابداران بر اين است كه براي محاسبه سود از يك روش منحصر به فرد استفاده كنند يا ميخواهند اطلاعات گنجانده شده در فرآيند محاسبه سود را شناسايي نمايند، به هرحال، حسابداران در مرحله عمل كماكان بر نقش محاسبه سود تاكيد ميكنند و تحليلگران مالي هم خواستار محاسبه و انتشار اين عدد ميباشند. براي مثال، در بيانيه شماره یک از مفاهيم حسابداري مالي گفته ميشود كه: «تاكيد گزارشهاي مالي بر روي اطلاعاتي است كه درباره عملكرد شركت ميشود و آن از مجراي محاسبه سود و اجزاي تشكيل دهنده آن، ارائه ميگردد»(هندريكسون، میشل و ون بردا، 1992 ).
2-3-17- رفتار سرمايهگذاران در واكنش به اطلاعات صورتهاي مالي
1- سرمايهگذاران درباره بازده مورد انتظار و ریسکسهام شركت داراي باورهاي پيشين هستند. اين باورهاي پيشين بر پايه همه اطلاعاتي قرار دارد كه در دسترس همگان است (از جمله قيمت بازار) تا اينكه سود خالص سال جاري شركت اعلام شود. حتي اگر اين باورها بر پايه اطلاعاتي قرار داشته باشد كه در دسترس همگان است، هيچ الزامي وجود ندارد كه باورهاي پيشين براي همگان همانند باشند، زيرا سرمايهگذاران در برابر مقدار اطلاعاتي كه كسب مي كنند و نيز از نظر توانايي در تفسير آنها متفاوتند. همچنين امكان دارد اين باورهاي پيشين شامل انتظاراتي باشد كه درباره قدرت سودآوري آينده و كنوني شركت است، زيرا بازده آينده اوراق بهادار، دست كم، تا حدي به سود آوري آن بستگي دارد.
2- پس از اعلام سود خالص سال جاري، برخي از سرمايهگذاران درصدد بر ميآيند اطلاعات بيشتري به دست آورند و اين كار از طريق تجزيه و تحليل عدد متعلق به سود ميسر خواهد شد. براي مثال، اگر سود خالص بالا رود يا از مقدار مورد انتظار بيشتر باشد، اين ميتواند به عنوان خبر خوبي به حساب آيد. اگر وضع بدين گونه باشد، سرمايهگذاران در باورهايي كه درباره بازده و قدرت سودآوري آينده شركت دارند تجديدنظر خواهند كرد. برخي از سرمايه گذاران ممكن است اين عدد سود خالص را به عنوان خبر بد تفسير كنند.
3- سرمايهگذاراني كه در باورهاي خود نسبت به سود آوري آينده و بالا رفتن بازده شركت تجديد نظر كردهاند تمايل بيشتري نشان ميدهند تا تعداد بيشتري سهم شركت را به قيمت بازار كنوني خريداري نمايند و كساني كه در باورهاي خود (در جهت عكس) تجديد نظر كرده اند، عملي عكس گروه نخست انجام خواهند داد. ارزيابي سرمايهگذاران در مورد ميزان ریسکاين سهام هم مورد تجديد نظر آنان قرارخواهد گرفت.
4- پس از اعلام سود خالص شرکت، حجم معامله بر روي سهام آن شركت افزايش میيابد. گذشته از اين، هر قدر تفاوت در باورهاي پيشين سرمايهگذاران و تفسيرهايي را كه بر اساس اطلاعات مالي كنوني انجام ميدهند، بيشتر باشد، حجم اين معاملات بيشتر خواهد شد. اگر سرمايهگذاران سود خالص گزارش شده را به عنوان خبر خوب تفسير كنند و در نتيجه بر انتظاراتي كه درباره بازده و سوددهي آينده شركت دارند بيفزايند، كساني را تحتالشعاع قرار خواهند داد كه اعلام سود خالص را به عنوان خبر بد تفسير مينمايند و انتظار بر این است که شاهد افزايش قيمت بازارسهام شركت و عكس آن باشيم.
اگر اطلاعات حسابداري داراي محتواي اطلاعاتي نباشند، با دريافت اين نوع اطلاعات هيچ نوع تجديد نظر در باورها ايجاد نميشود و در نتيجه براي خريد يا فروش اوراق بهادار هيچ تصميم تازهاي گرفته نخواهد شد. بدون اتخاذ تصميم در مورد خريد و فروش، هيچ حجم معامله يا تغيير قيمتي وجود نخواهد داشت. در واقع، در صورتي اطلاعات ميتواند سودمند واقع شود كه سرمايهگذاران را در مسيري هدايت نمايد كه در باورها و اقدامات خود تجديد نظر نمايند. گذشته از اين، ميتوان با توجه به حجم معاملات يا تغيير قيمت كه پس از اعلام و افشاي اطلاعات انجام ميشود، ميزان سودمندي گزارشهاي مالي را محاسبه كرد.
برابر دانستن سودمندي اطلاعات ارائه شده در گزارش مالي با محتواي اطلاعاتي رابطهاي به دست ميدهد كه آنرا روش مبتني بر اطلاعات از ديدگاه سودمند بودن اطلاعات (ارائه شده درصورتهاي مالي) مينامند.

متن کامل پایان نامه ها در 40y.ir

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *